Anandamakaranda

Katha: Difference between revisions

← Older editNewer edit →
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Line 2: Line 2:
__TOC__
__TOC__


<span id="gr-C1" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="प्रथमोध्यायः"></span>
== प्रथमोध्यायः ==
== प्रथमोध्यायः ==
<span id="gr-C1-S1" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="प्रथमावल्ली"></span>
<span id="gr-C1-S1" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="प्रथमावल्ली"></span>
Line 8: Line 9:
<p class="adhyaya-trans">प्रथमावल्ली</p>
<p class="adhyaya-trans">प्रथमावल्ली</p>
</div>
</div>
<div class="section" id="KKN_C01_S01">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_I01" data-verse="KKN_C01_S01">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_I01" data-verse="KKN_C01_S01">
<p>नमो भगवते तस्मै सर्वतः परमाय ते ।</p>
<p>नमो भगवते तस्मै सर्वतः परमाय ते ।</p>
Line 39: Line 41:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S01_V03">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_V03_B01" data-verse="KKN_C01_S01_V03">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_V03_B01" data-verse="KKN_C01_S01_V03">
<p>अग्नौ विष्णुं सदा ध्यायंस्त्रिशोऽग्निं नाचिकेतकम् ।</p>
<p>अग्नौ विष्णुं सदा ध्यायंस्त्रिशोऽग्निं नाचिकेतकम् ।</p>
Line 47: Line 50:
<p>मां दत्वापि न ते गावो दातव्या ईदृशा इति ।</p>
<p>मां दत्वापि न ते गावो दातव्या ईदृशा इति ।</p>
<p>उवाच पुत्रस्तं बालस्तं शशाप पिता स्वयम् ॥</p>
<p>उवाच पुत्रस्तं बालस्तं शशाप पिता स्वयम् ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 76: Line 81:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S01_V06">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_V06_B01" data-verse="KKN_C01_S01_V06">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_V06_B01" data-verse="KKN_C01_S01_V06">
<p>स जगाम यमं बालो ब्रह्मचारी यमस्य तु ।</p>
<p>स जगाम यमं बालो ब्रह्मचारी यमस्य तु ।</p>
<p>पत्न्या सम्पूज्यमानोऽपि जग्राहार्घ्यादिकं न तु ॥</p>
<p>पत्न्या सम्पूज्यमानोऽपि जग्राहार्घ्यादिकं न तु ॥</p>
<p>आगते तु यमे प्राह यमं सोदकमाहर ॥ ४-६ ॥</p>
<p>आगते तु यमे प्राह यमं सोदकमाहर ॥ ४-६ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 100: Line 108:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S01_V08">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_V08_B01" data-verse="KKN_C01_S01_V08">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_V08_B01" data-verse="KKN_C01_S01_V08">
<p>इत्युक्तस्स यमस्तं तु सम्पूज्यादाद् वरत्रयम् ॥ ७-८ ॥</p>
<p>इत्युक्तस्स यमस्तं तु सम्पूज्यादाद् वरत्रयम् ॥ ७-८ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 122: Line 133:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S01_V10">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_V10_B01" data-verse="KKN_C01_S01_V10">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_V10_B01" data-verse="KKN_C01_S01_V10">
<p>सौमनस्यं पितुश्चैव नाचिकेताग्निगं हरिम् ॥</p>
<p>सौमनस्यं पितुश्चैव नाचिकेताग्निगं हरिम् ॥</p>
<p>मुक्ते स्थितञ्च तं विष्णुमिति प्रादात् वरत्रयम् ॥ इति गतिसारे ॥ ९-१० ॥</p>
<p>मुक्ते स्थितञ्च तं विष्णुमिति प्रादात् वरत्रयम् ॥ इति गतिसारे ॥ ९-१० ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 145: Line 159:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S01_V12">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_V12_B01" data-verse="KKN_C01_S01_V12">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_V12_B01" data-verse="KKN_C01_S01_V12">
<p>अग्र्यत्वादग्निनामासौ नाचिकेताग्निगो हरिः ॥ ११-१२ ॥</p>
<p>अग्र्यत्वादग्निनामासौ नाचिकेताग्निगो हरिः ॥ ११-१२ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 158: Line 175:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S01_V13">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_V13_B01" data-verse="KKN_C01_S01_V13">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_V13_B01" data-verse="KKN_C01_S01_V13">
<p>लोको विष्णोरनन्तस्य तज्ज्ञानान्नित्य आप्यते ॥</p>
<p>लोको विष्णोरनन्तस्य तज्ज्ञानान्नित्य आप्यते ॥</p>
<p>प्रतिष्ठा सर्वलोकस्य स विष्णुस्सर्वहृद्गतः ॥ १३ ॥</p>
<p>प्रतिष्ठा सर्वलोकस्य स विष्णुस्सर्वहृद्गतः ॥ १३ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 172: Line 192:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S01_V14">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_V14_B01" data-verse="KKN_C01_S01_V14">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_V14_B01" data-verse="KKN_C01_S01_V14">
<p>स एव सर्वलोकादिस्तं ज्ञात्वा मुच्यते ध्रुवम् ॥ इति च ॥</p>
<p>स एव सर्वलोकादिस्तं ज्ञात्वा मुच्यते ध्रुवम् ॥ इति च ॥</p>
Line 183: Line 204:
<p>इष्टकादेवतां विष्णुं षष्ठ्युत्तरशतत्रिकम् ।</p>
<p>इष्टकादेवतां विष्णुं षष्ठ्युत्तरशतत्रिकम् ।</p>
<p>यथावदेव विज्ञाय मुच्यते कर्मबन्धनात् ॥ इति च ॥ १४ ॥</p>
<p>यथावदेव विज्ञाय मुच्यते कर्मबन्धनात् ॥ इति च ॥ १४ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 203: Line 226:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S01_V16">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_V16_B01" data-verse="KKN_C01_S01_V16">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_V16_B01" data-verse="KKN_C01_S01_V16">
<p>त्रिभिरेत्य सन्धिं वेदैरविरुद्धः । वेदोक्तप्रकारेण भगवत्तत्वादिकं जानन्नित्यर्थः । त्रिकर्मकृत् यज्ञदानतपःकर्ता । यज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यं कार्यमेव तत् इति वचनात् ।</p>
<p>त्रिभिरेत्य सन्धिं वेदैरविरुद्धः । वेदोक्तप्रकारेण भगवत्तत्वादिकं जानन्नित्यर्थः । त्रिकर्मकृत् यज्ञदानतपःकर्ता । यज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यं कार्यमेव तत् इति वचनात् ।</p>
</div>
</div>
</div>


Line 216: Line 242:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S01_V17">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_V17_B01" data-verse="KKN_C01_S01_V17">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_V17_B01" data-verse="KKN_C01_S01_V17">
<p>त्रयमेतत् या इष्टका इत्यादि ।</p>
<p>त्रयमेतत् या इष्टका इत्यादि ।</p>
Line 238: Line 265:
<p>लोकादिः प्रतिष्ठा ब्रह्मजज्ञो अनन्तलोकाप्तिरित्यादिविशेषणैश्च भगवानेव । स्तोममहदुरुगायं प्रतिष्ठामिति परामर्शाच्च । भगवतो ह्युरुगायत्वं प्रसिद्धम् । गुहानिहितत्वं च तस्यैव विशेषतः प्रसिद्धम् । न चाग्निपरिज्ञानमात्रेणानन्तलोकाप्तिर्भगवज्ज्ञानं विना । तद्वा एतदक्षरं गार्ग्यविदित्वाऽस्मिं ल्लोके जुहोति यजते तपस्तप्यते बहूनि वर्षसहस्राण्यन्तवदेवास्य तद्भवति इत्यादिश्रुतेः ।</p>
<p>लोकादिः प्रतिष्ठा ब्रह्मजज्ञो अनन्तलोकाप्तिरित्यादिविशेषणैश्च भगवानेव । स्तोममहदुरुगायं प्रतिष्ठामिति परामर्शाच्च । भगवतो ह्युरुगायत्वं प्रसिद्धम् । गुहानिहितत्वं च तस्यैव विशेषतः प्रसिद्धम् । न चाग्निपरिज्ञानमात्रेणानन्तलोकाप्तिर्भगवज्ज्ञानं विना । तद्वा एतदक्षरं गार्ग्यविदित्वाऽस्मिं ल्लोके जुहोति यजते तपस्तप्यते बहूनि वर्षसहस्राण्यन्तवदेवास्य तद्भवति इत्यादिश्रुतेः ।</p>
<p>न च मुख्ये सत्यमुख्यार्थो युज्यते ।</p>
<p>न च मुख्ये सत्यमुख्यार्थो युज्यते ।</p>
</div>
</div>
</div>


Line 258: Line 287:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S01_V19">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_V19_B01" data-verse="KKN_C01_S01_V19">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_V19_B01" data-verse="KKN_C01_S01_V19">
<p>प्रेते मुक्ते मनुष्ये नियामकत्वेन भगवानस्तीति ज्ञानिनो वदन्ति । नास्तीत्यज्ञाः । तस्य नियामकस्य स्वरूपं यथावदहं विद्याम् ।</p>
<p>प्रेते मुक्ते मनुष्ये नियामकत्वेन भगवानस्तीति ज्ञानिनो वदन्ति । नास्तीत्यज्ञाः । तस्य नियामकस्य स्वरूपं यथावदहं विद्याम् ।</p>
Line 286: Line 316:
<p>गुह्यं तत्परमं ब्रह्म म्रियमाणं शरीरिणम् ।</p>
<p>गुह्यं तत्परमं ब्रह्म म्रियमाणं शरीरिणम् ।</p>
<p>सम्प्राप्तमपि जीवेषु जागर्ति स्वपितेष्वपि ॥ इति ब्रह्माण्डे ।</p>
<p>सम्प्राप्तमपि जीवेषु जागर्ति स्वपितेष्वपि ॥ इति ब्रह्माण्डे ।</p>
</div>
</div>
</div>


Line 297: Line 329:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S01_V20">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_V20_B01" data-verse="KKN_C01_S01_V20">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_V20_B01" data-verse="KKN_C01_S01_V20">
<p>धारकत्वात् धर्मो भगवान् ।</p>
<p>धारकत्वात् धर्मो भगवान् ।</p>
</div>
</div>
</div>


Line 338: Line 373:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S01_V24">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_V24_B01" data-verse="KKN_C01_S01_V24">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_V24_B01" data-verse="KKN_C01_S01_V24">
<p>मरणे स्थितं भगवन्तं मानुप्राक्षीः ।</p>
<p>मरणे स्थितं भगवन्तं मानुप्राक्षीः ।</p>
</div>
</div>
</div>


Line 380: Line 418:
<div class="gr-author-note">इति  प्रथमाध्याये प्रथमावल्ली ॥</div>
<div class="gr-author-note">इति  प्रथमाध्याये प्रथमावल्ली ॥</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S01_V28">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_V28_B01" data-verse="KKN_C01_S01_V28">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S01_V28_B01" data-verse="KKN_C01_S01_V28">
<p>महति साम्पराये मुक्तौ ॥</p>
<p>महति साम्पराये मुक्तौ ॥</p>
</div>
</div>
</div>
</div>


Line 389: Line 432:
<p class="adhyaya-trans">द्वितीयावल्ली</p>
<p class="adhyaya-trans">द्वितीयावल्ली</p>
</div>
</div>
<div class="section" id="KKN_C01_S02">
<div class="verse" id="KKN_C01_S02_V01" type="mantra" data-doc="KKN">
<div class="verse" id="KKN_C01_S02_V01" type="mantra" data-doc="KKN">
<div class="verse-text">
<div class="verse-text">
Line 416: Line 460:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S02_V03">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S02_V03_B01" data-verse="KKN_C01_S02_V03">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S02_V03_B01" data-verse="KKN_C01_S02_V03">
<p>शृङ्कां शृङ्कलाम् ॥</p>
<p>शृङ्कां शृङ्कलाम् ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 465: Line 512:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S02_V08">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S02_V08_B01" data-verse="KKN_C01_S02_V08">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S02_V08_B01" data-verse="KKN_C01_S02_V08">
<p>अन्यो भगवानन्योऽहमित्यजानन्ननन्यः । तेन प्रोक्ते गतिर्ज्ञानं नास्ति । प्रोक्ताऽन्येनैव सुज्ञानाय प्रेष्ठ इति वाक्यशेषात् ।</p>
<p>अन्यो भगवानन्योऽहमित्यजानन्ननन्यः । तेन प्रोक्ते गतिर्ज्ञानं नास्ति । प्रोक्ताऽन्येनैव सुज्ञानाय प्रेष्ठ इति वाक्यशेषात् ।</p>
Line 472: Line 520:
<p>जीवानां चैव विष्णोश्च यो न वेत्ति भिदां पुमान् ।</p>
<p>जीवानां चैव विष्णोश्च यो न वेत्ति भिदां पुमान् ।</p>
<p>तदनुव्रताश्च ये केचित्तेषां ज्ञानं न जायते ॥ इति ब्रह्मवैवर्ते ।</p>
<p>तदनुव्रताश्च ये केचित्तेषां ज्ञानं न जायते ॥ इति ब्रह्मवैवर्ते ।</p>
</div>
</div>
</div>


Line 492: Line 542:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S02_V10">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S02_V10_B01" data-verse="KKN_C01_S02_V10">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S02_V10_B01" data-verse="KKN_C01_S02_V10">
<p>आख्यं विष्ण्वाख्यं नित्यं शेवधिरिति जानामि । नित्यमाख्यविष्णुविषयैः द्रव्यैर्मन आदिभिः । आख्यनित्यविषयैर्विष्ण्वाख्यनित्यविषयैः द्रव्यैः । नित्यं भगवन्तं प्राप्तवानस्मि । ध्रुवो भगवान् । अध्रुवैस्तद्भक्तिवर्जितैर्न प्राप्यते ॥ १० ॥</p>
<p>आख्यं विष्ण्वाख्यं नित्यं शेवधिरिति जानामि । नित्यमाख्यविष्णुविषयैः द्रव्यैर्मन आदिभिः । आख्यनित्यविषयैर्विष्ण्वाख्यनित्यविषयैः द्रव्यैः । नित्यं भगवन्तं प्राप्तवानस्मि । ध्रुवो भगवान् । अध्रुवैस्तद्भक्तिवर्जितैर्न प्राप्यते ॥ १० ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 505: Line 558:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S02_V11">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S02_V11_B01" data-verse="KKN_C01_S02_V11">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S02_V11_B01" data-verse="KKN_C01_S02_V11">
<p>क्रतोरानन्त्यहेतुम् । स्तोमैरपि सर्वात्मना प्राप्तुमशक्यम् । स्तोमेभ्योऽपि महान्तम् । उरुगायमित्युक्तत्वाच्च न जीवविषयोऽयं प्रश्नः ।</p>
<p>क्रतोरानन्त्यहेतुम् । स्तोमैरपि सर्वात्मना प्राप्तुमशक्यम् । स्तोमेभ्योऽपि महान्तम् । उरुगायमित्युक्तत्वाच्च न जीवविषयोऽयं प्रश्नः ।</p>
Line 517: Line 571:
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S02_V11_B01" data-verse="KKN_C01_S02_V11">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S02_V11_B01" data-verse="KKN_C01_S02_V11">
<p>नाचिकेतं शकेमसीत्युक्तत्वाच्च नाचिकेताग्निस्थो भगवानेवात्रोच्यत इति सिद्धम् । उरुगायं दृष्ट्वा कामस्याप्तिमत्यस्राक्षीः । न च मृत्वा यमं प्राप्तस्य नचिकेतसो मृतोऽस्ति न वेति संशयो युज्यते ॥ ११ ॥</p>
<p>नाचिकेतं शकेमसीत्युक्तत्वाच्च नाचिकेताग्निस्थो भगवानेवात्रोच्यत इति सिद्धम् । उरुगायं दृष्ट्वा कामस्याप्तिमत्यस्राक्षीः । न च मृत्वा यमं प्राप्तस्य नचिकेतसो मृतोऽस्ति न वेति संशयो युज्यते ॥ ११ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 528: Line 584:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S02_V12">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S02_V12_B01" data-verse="KKN_C01_S02_V12">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S02_V12_B01" data-verse="KKN_C01_S02_V12">
<p>गह्वरे मुक्तजीवे स्थितम् ॥ १२ ॥</p>
<p>गह्वरे मुक्तजीवे स्थितम् ॥ १२ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 541: Line 600:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S02_V13">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S02_V13_B01" data-verse="KKN_C01_S02_V13">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S02_V13_B01" data-verse="KKN_C01_S02_V13">
<p>प्रवृह्य जीवात् पृथक्कृत्य ।</p>
<p>प्रवृह्य जीवात् पृथक्कृत्य ।</p>
Line 548: Line 608:
<p>मुक्तजीवे स्थितं विष्णुं विदित्वा जीवतः पृथक् ।</p>
<p>मुक्तजीवे स्थितं विष्णुं विदित्वा जीवतः पृथक् ।</p>
<p>मोदते मोदनीयं तं प्राप्य मुक्तस्सदैव च ॥ इति महावाराहे ।</p>
<p>मोदते मोदनीयं तं प्राप्य मुक्तस्सदैव च ॥ इति महावाराहे ।</p>
</div>
</div>
</div>


Line 586: Line 648:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S02_V17">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S02_V17_B01" data-verse="KKN_C01_S02_V17">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S02_V17_B01" data-verse="KKN_C01_S02_V17">
<p>एतद्ध्येवाक्षरं ब्रह्म विष्ण्वाख्यं परमव्ययम् ।</p>
<p>एतद्ध्येवाक्षरं ब्रह्म विष्ण्वाख्यं परमव्ययम् ।</p>
<p>सर्वस्यालम्बनं ज्ञात्वा मुच्यते नात्र संशयः ॥ इति च ॥ १७ ॥</p>
<p>सर्वस्यालम्बनं ज्ञात्वा मुच्यते नात्र संशयः ॥ इति च ॥ १७ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 600: Line 665:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S02_V18">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S02_V18_B01" data-verse="KKN_C01_S02_V18">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S02_V18_B01" data-verse="KKN_C01_S02_V18">
<p>देहोत्पत्तिविनाशाख्यौ ज्ञानिनोऽप्युद्भवाभवौ ।</p>
<p>देहोत्पत्तिविनाशाख्यौ ज्ञानिनोऽप्युद्भवाभवौ ।</p>
Line 610: Line 676:
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S02_V18_B01" data-verse="KKN_C01_S02_V18">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S02_V18_B01" data-verse="KKN_C01_S02_V18">
<p>अयं भगवान् कुतोऽपि न बभूव यस्मादतस्तद्वेत्तापि विपश्चिन्न जायते न म्रियते च । यतः कश्चिज्जीवः स्वतो न बभूव । देहसम्बन्धाद्धि जायते । विपश्चितस्तु देहसम्बन्धाभावान्न जायते न म्रियते च ॥ १८ ॥</p>
<p>अयं भगवान् कुतोऽपि न बभूव यस्मादतस्तद्वेत्तापि विपश्चिन्न जायते न म्रियते च । यतः कश्चिज्जीवः स्वतो न बभूव । देहसम्बन्धाद्धि जायते । विपश्चितस्तु देहसम्बन्धाभावान्न जायते न म्रियते च ॥ १८ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 621: Line 689:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S02_V19">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S02_V19_B01" data-verse="KKN_C01_S02_V19">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S02_V19_B01" data-verse="KKN_C01_S02_V19">
<p>जीवस्यापि स्वतो मरणाभावादुभौ तौ न विजानीतः ।</p>
<p>जीवस्यापि स्वतो मरणाभावादुभौ तौ न विजानीतः ।</p>
</div>
</div>
</div>


Line 634: Line 705:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S02_V20">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S02_V20_B01" data-verse="KKN_C01_S02_V20">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S02_V20_B01" data-verse="KKN_C01_S02_V20">
<p>एवं नित्यस्य जन्तोर्गुहायां निहितः । ए विष्णौ क्रतुर्यस्य सोऽक्रतुस्तन्निश्चयः । आत्मनः सकाशान्महिमानं महामानम् ।</p>
<p>एवं नित्यस्य जन्तोर्गुहायां निहितः । ए विष्णौ क्रतुर्यस्य सोऽक्रतुस्तन्निश्चयः । आत्मनः सकाशान्महिमानं महामानम् ।</p>
Line 641: Line 713:
<p>जीवाद् गुणपरीमाणं यस्माद्विष्णोर्महत्तरम् ।</p>
<p>जीवाद् गुणपरीमाणं यस्माद्विष्णोर्महत्तरम् ।</p>
<p>तस्माज्जीवात् स महिमा विष्णुरित्युच्यते श्रुतौ ॥ इति च ॥</p>
<p>तस्माज्जीवात् स महिमा विष्णुरित्युच्यते श्रुतौ ॥ इति च ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 652: Line 726:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S02_V21">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S02_V21_B01" data-verse="KKN_C01_S02_V21">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S02_V21_B01" data-verse="KKN_C01_S02_V21">
<p>ऐश्वर्यादेव आसीनो दूरं व्रजति इत्यादि ।</p>
<p>ऐश्वर्यादेव आसीनो दूरं व्रजति इत्यादि ।</p>
Line 659: Line 734:
<p>आसीनो दूरं व्रजति शयानो याति सर्वतः ।</p>
<p>आसीनो दूरं व्रजति शयानो याति सर्वतः ।</p>
<p>ऐश्वर्याद् भगवान् विष्णुर्विरुद्धं घटयत्यसौ ॥ इति च ॥ २१ ॥</p>
<p>ऐश्वर्याद् भगवान् विष्णुर्विरुद्धं घटयत्यसौ ॥ इति च ॥ २१ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 698: Line 775:


<div class="gr-author-note">इति  प्रथमाध्याये द्वितीया वल्ली ॥</div>
<div class="gr-author-note">इति  प्रथमाध्याये द्वितीया वल्ली ॥</div>
</div>


<span id="gr-C1-S3" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="तृतीयावल्ली"></span>
<span id="gr-C1-S3" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="तृतीयावल्ली"></span>
Line 704: Line 783:
<p class="adhyaya-trans">तृतीयावल्ली</p>
<p class="adhyaya-trans">तृतीयावल्ली</p>
</div>
</div>
<div class="section" id="KKN_C01_S03">
<div class="verse" id="KKN_C01_S03_V01" type="mantra" data-doc="KKN">
<div class="verse" id="KKN_C01_S03_V01" type="mantra" data-doc="KKN">
<div class="verse-text">
<div class="verse-text">
Line 713: Line 793:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S03_V01">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S03_V01_B01" data-verse="KKN_C01_S03_V01">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S03_V01_B01" data-verse="KKN_C01_S03_V01">
<p>आत्मान्तरात्मेति विभुरेक एव द्विधा स्थितः ।</p>
<p>आत्मान्तरात्मेति विभुरेक एव द्विधा स्थितः ।</p>
Line 718: Line 799:
<p>शुभान् पिबति भोगान् स च्छायेव विदुषां प्रभुः ।</p>
<p>शुभान् पिबति भोगान् स च्छायेव विदुषां प्रभुः ।</p>
<p>आतपः पापिनां नित्यं ... ... ।</p>
<p>आतपः पापिनां नित्यं ... ... ।</p>
</div>
</div>
</div>


Line 729: Line 812:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S03_V02">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S03_V02_B01" data-verse="KKN_C01_S03_V02">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S03_V02_B01" data-verse="KKN_C01_S03_V02">
<p>.... ... मर्यादा विष्णुयाजिनाम् ॥</p>
<p>.... ... मर्यादा विष्णुयाजिनाम् ॥</p>
<p>संसारस्य च पारस्थस्स विष्णुर्द्विस्वरूपकः ॥</p>
<p>संसारस्य च पारस्थस्स विष्णुर्द्विस्वरूपकः ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 815: Line 901:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S03_V11">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S03_V11_B01" data-verse="KKN_C01_S03_V11">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S03_V11_B01" data-verse="KKN_C01_S03_V11">
<p>देवेभ्य इन्द्रियात्मभ्यो ज्यायांसोऽर्थाभिमानिनः ।</p>
<p>देवेभ्य इन्द्रियात्मभ्यो ज्यायांसोऽर्थाभिमानिनः ।</p>
Line 825: Line 912:
<p>तस्यास्तु पुरुषो विष्णुः पूर्णत्वान्नैव तत्समः ॥</p>
<p>तस्यास्तु पुरुषो विष्णुः पूर्णत्वान्नैव तत्समः ॥</p>
<p>कश्चित् कुतश्चिच्छ्रेष्ठस्तु नास्तीति किमु सा कथा॥ १०-१२ ॥</p>
<p>कश्चित् कुतश्चिच्छ्रेष्ठस्तु नास्तीति किमु सा कथा॥ १०-१२ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 845: Line 934:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C01_S03_V13">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S03_V13_B01" data-verse="KKN_C01_S03_V13">
<div class="bhashya" id="KKN_C01_S03_V13_B01" data-verse="KKN_C01_S03_V13">
<p>तस्माद्वागात्मिका देवीरुमाद्यास्तु शिवादिषु ।</p>
<p>तस्माद्वागात्मिका देवीरुमाद्यास्तु शिवादिषु ।</p>
Line 852: Line 942:
<p>कुतस्तु मानुषो देवान्नियच्छेद्विनियामकान् ॥ इति च ॥</p>
<p>कुतस्तु मानुषो देवान्नियच्छेद्विनियामकान् ॥ इति च ॥</p>
<p>स्वभार्यायाः परत्वं सिद्धमिति महतः परमित्येवोक्तम् ॥ १३ ॥</p>
<p>स्वभार्यायाः परत्वं सिद्धमिति महतः परमित्येवोक्तम् ॥ १३ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 894: Line 986:
<div class="gr-author-note">इति प्रथमाध्यायः ॥</div>
<div class="gr-author-note">इति प्रथमाध्यायः ॥</div>


</div>
<span id="gr-C2" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="द्वितीयाध्यायः"></span>
== द्वितीयाध्यायः ==
== द्वितीयाध्यायः ==
<span id="gr-C2-S1" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="प्रथमावल्ली"></span>
<span id="gr-C2-S1" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="प्रथमावल्ली"></span>
Line 900: Line 995:
<p class="adhyaya-trans">प्रथमावल्ली</p>
<p class="adhyaya-trans">प्रथमावल्ली</p>
</div>
</div>
<div class="section" id="KKN_C02_S01">
<div class="verse" id="KKN_C02_S01_V01" type="mantra" data-doc="KKN">
<div class="verse" id="KKN_C02_S01_V01" type="mantra" data-doc="KKN">
<div class="verse-text">
<div class="verse-text">
Line 909: Line 1,005:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S01_V01">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S01_V01_B01" data-verse="KKN_C02_S01_V01">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S01_V01_B01" data-verse="KKN_C02_S01_V01">
<p>तृणु कात्करणे इति धातुः ॥ १ ॥</p>
<p>तृणु कात्करणे इति धातुः ॥ १ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 931: Line 1,030:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S01_V03">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S01_V03_B01" data-verse="KKN_C02_S01_V03">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S01_V03_B01" data-verse="KKN_C02_S01_V03">
<p>इदं गुह्यं ब्रह्म प्रवक्ष्यामि । यथा मरणं प्राप्य जीवो भवति तच्च प्रवक्ष्यामि जीवेश्वरभेदज्ञापनाय । यः कर्मफलभोक्ता सुप्त्यादिमान् स जीवः । यः प्रलयादिषु जीवेषु सुप्तेषु जागर्ति स विष्णुः परं ब्रह्मेत्यर्थः । न हि जीवस्य योन्यादिगमनं ब्रह्म । जीवाद्भेदेन ज्ञातं हि ब्रह्म यथावज्ज्ञातं भवति ।</p>
<p>इदं गुह्यं ब्रह्म प्रवक्ष्यामि । यथा मरणं प्राप्य जीवो भवति तच्च प्रवक्ष्यामि जीवेश्वरभेदज्ञापनाय । यः कर्मफलभोक्ता सुप्त्यादिमान् स जीवः । यः प्रलयादिषु जीवेषु सुप्तेषु जागर्ति स विष्णुः परं ब्रह्मेत्यर्थः । न हि जीवस्य योन्यादिगमनं ब्रह्म । जीवाद्भेदेन ज्ञातं हि ब्रह्म यथावज्ज्ञातं भवति ।</p>
</div>
</div>
</div>


Line 953: Line 1,055:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S01_V05">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S01_V05_B01" data-verse="KKN_C02_S01_V05">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S01_V05_B01" data-verse="KKN_C02_S01_V05">
<p>जीवस्यान्तिके । न हि स्वस्य स्वयं जीवोऽन्तिके भवति । वस्त्वन्तरस्य हि दूरत्वमन्तिकत्वं वा ॥ ५ ॥</p>
<p>जीवस्यान्तिके । न हि स्वस्य स्वयं जीवोऽन्तिके भवति । वस्त्वन्तरस्य हि दूरत्वमन्तिकत्वं वा ॥ ५ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 966: Line 1,071:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S01_V06">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S01_V06_B01" data-verse="KKN_C02_S01_V06">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S01_V06_B01" data-verse="KKN_C02_S01_V06">
<p>अम्नामभ्यश्च भूतेभ्यस्तपोनाम्नः शिवादपि ।</p>
<p>अम्नामभ्यश्च भूतेभ्यस्तपोनाम्नः शिवादपि ।</p>
Line 975: Line 1,081:
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S01_V06_B01" data-verse="KKN_C02_S01_V06">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S01_V06_B01" data-verse="KKN_C02_S01_V06">
<p>यथा मुखादिन्द्रश्चाग्निश्चेत्यादिना जाता एवेन्द्रादयः कश्यपात् पुनर्जायन्ते न तथा भगवतो ब्रह्मा । किन्त्वजातमेवाद्भ्यः पूर्वमजायत जनयामास । अजायतेति जज्ञे बहुज्ञम् इतिवदन्तर्णीतणिच् ॥ ६ ॥</p>
<p>यथा मुखादिन्द्रश्चाग्निश्चेत्यादिना जाता एवेन्द्रादयः कश्यपात् पुनर्जायन्ते न तथा भगवतो ब्रह्मा । किन्त्वजातमेवाद्भ्यः पूर्वमजायत जनयामास । अजायतेति जज्ञे बहुज्ञम् इतिवदन्तर्णीतणिच् ॥ ६ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 986: Line 1,094:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S01_V07">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S01_V07_B01" data-verse="KKN_C02_S01_V07">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S01_V07_B01" data-verse="KKN_C02_S01_V07">
<p>अदनादितिर्विष्णुर्यः प्राणसहितः स्थितः ।</p>
<p>अदनादितिर्विष्णुर्यः प्राणसहितः स्थितः ।</p>
Line 995: Line 1,104:
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S01_V07_B01" data-verse="KKN_C02_S01_V07">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S01_V07_B01" data-verse="KKN_C02_S01_V07">
<p>देवतामयी देवतोत्तमा । प्राणेन सह स्थितो भवति । गुहां प्रविश्य तिष्ठन्तं स्वात्मानं भूतैस्सह विविधं जनयामास ॥ ७ ॥</p>
<p>देवतामयी देवतोत्तमा । प्राणेन सह स्थितो भवति । गुहां प्रविश्य तिष्ठन्तं स्वात्मानं भूतैस्सह विविधं जनयामास ॥ ७ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 1,006: Line 1,117:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S01_V08">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S01_V08_B01" data-verse="KKN_C02_S01_V08">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S01_V08_B01" data-verse="KKN_C02_S01_V08">
<p>सर्वज्ञो भगवान् विष्णुररण्योर्गुरुशिष्ययोः ।</p>
<p>सर्वज्ञो भगवान् विष्णुररण्योर्गुरुशिष्ययोः ।</p>
<p>सुभृतः स्तूयते नित्यं जानद्भिः पुरुषोत्तमः ॥ इति च ।</p>
<p>सुभृतः स्तूयते नित्यं जानद्भिः पुरुषोत्तमः ॥ इति च ।</p>
<p>अर्यते ण आभ्यामित्यरणी ॥ ८ ॥</p>
<p>अर्यते ण आभ्यामित्यरणी ॥ ८ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 1,030: Line 1,144:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S01_V10">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S01_V10_B01" data-verse="KKN_C02_S01_V10">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S01_V10_B01" data-verse="KKN_C02_S01_V10">
<p>यः प्रादुर्भावगो विष्णुर्देहादिषु च संस्थितः ।</p>
<p>यः प्रादुर्भावगो विष्णुर्देहादिषु च संस्थितः ।</p>
Line 1,037: Line 1,152:
<p>अत्यल्पमपि मृत्वा स तमोऽन्धं यात्यसंशयम् ।</p>
<p>अत्यल्पमपि मृत्वा स तमोऽन्धं यात्यसंशयम् ।</p>
<p>भेदाभेदविदश्चात्र तमो यान्ति न संशयः ॥ १० ॥</p>
<p>भेदाभेदविदश्चात्र तमो यान्ति न संशयः ॥ १० ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 1,048: Line 1,165:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S01_V11">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S01_V11_B01" data-verse="KKN_C02_S01_V11">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S01_V11_B01" data-verse="KKN_C02_S01_V11">
<p>तथैवावयवानां च गुणानां च परस्परम् ।</p>
<p>तथैवावयवानां च गुणानां च परस्परम् ।</p>
Line 1,061: Line 1,179:
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S01_V11_B01" data-verse="KKN_C02_S01_V11">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S01_V11_B01" data-verse="KKN_C02_S01_V11">
<p>अतो नानेव इतीवशब्दोऽत्यल्पविषयो भेदाभेदविषयश्च । प्रथमा य इह नानेव पश्यति इति स्वरूपभेदनिषेधार्थम् । नेह नानास्ति किञ्चन इति किञ्चनशब्दादवयवानां गुणानां क्रियाणां च परस्परं तद्वतां च भेदनिषेधार्थम् ॥ ११ ॥</p>
<p>अतो नानेव इतीवशब्दोऽत्यल्पविषयो भेदाभेदविषयश्च । प्रथमा य इह नानेव पश्यति इति स्वरूपभेदनिषेधार्थम् । नेह नानास्ति किञ्चन इति किञ्चनशब्दादवयवानां गुणानां क्रियाणां च परस्परं तद्वतां च भेदनिषेधार्थम् ॥ ११ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 1,090: Line 1,210:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S01_V14">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S01_V14_B01" data-verse="KKN_C02_S01_V14">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S01_V14_B01" data-verse="KKN_C02_S01_V14">
<p>भेदाभेद एव निषिध्यते न तु भेद इत्याशङ्कां निवर्तयितुं एवं धर्मान् पृथक् पश्यन् इति भगवद्धर्माणामवयवगुणकर्मणां भेददर्शने पृथग् दोषमाह । पर्वतेषु दुर्गे शिखरे वृष्टमधो विधावति । एवं विष्णोर्धर्मान् पृथक् पश्यन्नन्धन्तमो विधावति ॥ १२-१४ ॥</p>
<p>भेदाभेद एव निषिध्यते न तु भेद इत्याशङ्कां निवर्तयितुं एवं धर्मान् पृथक् पश्यन् इति भगवद्धर्माणामवयवगुणकर्मणां भेददर्शने पृथग् दोषमाह । पर्वतेषु दुर्गे शिखरे वृष्टमधो विधावति । एवं विष्णोर्धर्मान् पृथक् पश्यन्नन्धन्तमो विधावति ॥ १२-१४ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 1,107: Line 1,230:
<div class="gr-author-note">॥ इति काठकोपनिषद्भाष्ये द्वितीयाध्याये प्रथमावल्ली समाप्ता ॥</div>
<div class="gr-author-note">॥ इति काठकोपनिषद्भाष्ये द्वितीयाध्याये प्रथमावल्ली समाप्ता ॥</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S01_V15">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S01_V15_B01" data-verse="KKN_C02_S01_V15">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S01_V15_B01" data-verse="KKN_C02_S01_V15">
<p>विजानतो मुनेरात्मा वायुरपि तादृगेव भवति न तु स एव भवति । किम्वन्ये जीवाः ।</p>
<p>विजानतो मुनेरात्मा वायुरपि तादृगेव भवति न तु स एव भवति । किम्वन्ये जीवाः ।</p>
Line 1,116: Line 1,240:
<p>न तु तद्रूपतां याति किम्वन्ये देवमानुषाः ।</p>
<p>न तु तद्रूपतां याति किम्वन्ये देवमानुषाः ।</p>
<p>आभासाभासरूपास्तु वायोर्देवस्य सर्वशः ॥ इति भविष्यत्पर्वणि ॥ १५ ॥</p>
<p>आभासाभासरूपास्तु वायोर्देवस्य सर्वशः ॥ इति भविष्यत्पर्वणि ॥ १५ ॥</p>
</div>
</div>
</div>
</div>


Line 1,123: Line 1,251:
<p class="adhyaya-trans">द्वितीयावल्ली</p>
<p class="adhyaya-trans">द्वितीयावल्ली</p>
</div>
</div>
<div class="section" id="KKN_C02_S02">
<div class="verse" id="KKN_C02_S02_V01" type="mantra" data-doc="KKN">
<div class="verse" id="KKN_C02_S02_V01" type="mantra" data-doc="KKN">
<div class="verse-text">
<div class="verse-text">
Line 1,132: Line 1,261:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S02_V01">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S02_V01_B01" data-verse="KKN_C02_S02_V01">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S02_V01_B01" data-verse="KKN_C02_S02_V01">
<p>इदं पुरं भगवदधीनमित्यनुष्ठाय । अजस्येदं पुरमिति स्थितिं कृत्वा ।</p>
<p>इदं पुरं भगवदधीनमित्यनुष्ठाय । अजस्येदं पुरमिति स्थितिं कृत्वा ।</p>
Line 1,139: Line 1,269:
<p>विमुक्तो निरभीमानात् पूर्वमेवापरोक्षवित् ।</p>
<p>विमुक्तो निरभीमानात् पूर्वमेवापरोक्षवित् ।</p>
<p>मुख्यतो मुच्यते पश्चात् दुःखाद्याभासहानतः ॥ इति च ॥ १ ॥</p>
<p>मुख्यतो मुच्यते पश्चात् दुःखाद्याभासहानतः ॥ इति च ॥ १ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 1,150: Line 1,282:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S02_V02">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S02_V02_B01" data-verse="KKN_C02_S02_V02">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S02_V02_B01" data-verse="KKN_C02_S02_V02">
<p>नित्यं हीनोऽखिलैर्दोषैस्साररूपो यतो हरिः ।</p>
<p>नित्यं हीनोऽखिलैर्दोषैस्साररूपो यतो हरिः ।</p>
Line 1,164: Line 1,297:
<p>वेदैर्मुख्यतया प्रोक्तः ऋतमित्येव चोच्यते ॥</p>
<p>वेदैर्मुख्यतया प्रोक्तः ऋतमित्येव चोच्यते ॥</p>
<p>बृहत्पूर्णगुणत्वाच्च स एव पुरुषोत्तमः ॥ २ ॥</p>
<p>बृहत्पूर्णगुणत्वाच्च स एव पुरुषोत्तमः ॥ २ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 1,193: Line 1,328:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S02_V05">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S02_V05_B01" data-verse="KKN_C02_S02_V05">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S02_V05_B01" data-verse="KKN_C02_S02_V05">
<p>न केवलं प्राण एव चेतनानां विधारकः । किन्तु विष्णुं समाश्रित्य प्राणो जीवान् बिभर्त्ययम् । अतो मुख्याश्रयो विष्णुश्चेतनानां स्वतन्त्रतः ॥ ३५ ॥</p>
<p>न केवलं प्राण एव चेतनानां विधारकः । किन्तु विष्णुं समाश्रित्य प्राणो जीवान् बिभर्त्ययम् । अतो मुख्याश्रयो विष्णुश्चेतनानां स्वतन्त्रतः ॥ ३५ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 1,235: Line 1,373:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S02_V09">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S02_V09_B01" data-verse="KKN_C02_S02_V09">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S02_V09_B01" data-verse="KKN_C02_S02_V09">
<p>अग्निर्यथैको लोकेषु प्रविष्टोऽन्यो न विद्यते ।</p>
<p>अग्निर्यथैको लोकेषु प्रविष्टोऽन्यो न विद्यते ।</p>
<p>पाकादिकर्ताऽथाप्यस्य देवस्य प्रतिरूपकाः ॥</p>
<p>पाकादिकर्ताऽथाप्यस्य देवस्य प्रतिरूपकाः ॥</p>
<p>रूपं रूपं प्रति ह्येते सन्त्यचेतनवह्नयः ॥ ६९ ॥</p>
<p>रूपं रूपं प्रति ह्येते सन्त्यचेतनवह्नयः ॥ ६९ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 1,250: Line 1,391:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S02_V10">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S02_V10_B01" data-verse="KKN_C02_S02_V10">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S02_V10_B01" data-verse="KKN_C02_S02_V10">
<p>एवं देवो वायुरपि धारकोऽन्यो न विद्यते ।</p>
<p>एवं देवो वायुरपि धारकोऽन्यो न विद्यते ।</p>
Line 1,258: Line 1,400:
<p>बाह्याश्च ते ततो नास्य स्वरूपं ते कथञ्चन ॥</p>
<p>बाह्याश्च ते ततो नास्य स्वरूपं ते कथञ्चन ॥</p>
<p>अनादिप्रतिबिम्बाश्च बभूवुस्ते ह्यनन्तकाः ॥</p>
<p>अनादिप्रतिबिम्बाश्च बभूवुस्ते ह्यनन्तकाः ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 1,269: Line 1,413:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S02_V11">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S02_V11_B01" data-verse="KKN_C02_S02_V11">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S02_V11_B01" data-verse="KKN_C02_S02_V11">
<p>सूर्यो यथाऽऽन्तरं चक्षुः प्रतिबिम्बोऽस्य बाह्यकः ।</p>
<p>सूर्यो यथाऽऽन्तरं चक्षुः प्रतिबिम्बोऽस्य बाह्यकः ।</p>
Line 1,275: Line 1,420:
<p>एवं बाह्यस्स्वतन्त्रत्वाज्जीवेभ्यः पुरुषोत्तमः ॥</p>
<p>एवं बाह्यस्स्वतन्त्रत्वाज्जीवेभ्यः पुरुषोत्तमः ॥</p>
<p>अस्वतन्त्रस्य जीवस्य दुःखैर्नैव हि लिप्यते ॥ ११ ॥</p>
<p>अस्वतन्त्रस्य जीवस्य दुःखैर्नैव हि लिप्यते ॥ ११ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 1,286: Line 1,433:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S02_V12">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S02_V12_B01" data-verse="KKN_C02_S02_V12">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S02_V12_B01" data-verse="KKN_C02_S02_V12">
<p>चेतनाभासको जीवः परमश्चेतनो हरिः ॥</p>
<p>चेतनाभासको जीवः परमश्चेतनो हरिः ॥</p>
Line 1,293: Line 1,441:
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S02_V12_B01" data-verse="KKN_C02_S02_V12">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S02_V12_B01" data-verse="KKN_C02_S02_V12">
<p>स एक एव सर्वभूतान्तरात्मा । तस्य रूपं रूपं प्रतिरूपाख्यो जीवो बभूव । बहिश्चासौ परमात्मनो नितरां भिन्नः । परतन्त्रत्वात् ।</p>
<p>स एक एव सर्वभूतान्तरात्मा । तस्य रूपं रूपं प्रतिरूपाख्यो जीवो बभूव । बहिश्चासौ परमात्मनो नितरां भिन्नः । परतन्त्रत्वात् ।</p>
</div>
</div>
</div>


Line 1,304: Line 1,454:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S02_V13">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S02_V13_B01" data-verse="KKN_C02_S02_V13">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S02_V13_B01" data-verse="KKN_C02_S02_V13">
<p>आत्मैवेदमग्र आसीत् इत्यादिवदनादित्वापेक्षया ।</p>
<p>आत्मैवेदमग्र आसीत् इत्यादिवदनादित्वापेक्षया ।</p>
Line 1,311: Line 1,462:
<p>आत्मनि स्थं हरिं जानन् मुच्यते नात्र संशयः ।</p>
<p>आत्मनि स्थं हरिं जानन् मुच्यते नात्र संशयः ।</p>
<p>जीवैक्येन तु तं जानन् तमस्यन्धे पतेद् ध्रुवम् ॥ इति च ॥ १३ ॥</p>
<p>जीवैक्येन तु तं जानन् तमस्यन्धे पतेद् ध्रुवम् ॥ इति च ॥ १३ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 1,335: Line 1,488:
<div class="gr-author-note">॥ इति काठकोपनिषद्भाष्ये द्वितीयाध्याये द्वितीयावल्ली समाप्ता॥</div>
<div class="gr-author-note">॥ इति काठकोपनिषद्भाष्ये द्वितीयाध्याये द्वितीयावल्ली समाप्ता॥</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S02_V15">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S02_V15_B01" data-verse="KKN_C02_S02_V15">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S02_V15_B01" data-verse="KKN_C02_S02_V15">
<p>एतदेव भगवद्रूपं परमं सुखम् । ज्ञानिसुखं तु तद्विप्लुण्मात्रम् ।</p>
<p>एतदेव भगवद्रूपं परमं सुखम् । ज्ञानिसुखं तु तद्विप्लुण्मात्रम् ।</p>
Line 1,341: Line 1,495:
<p>सम्यग् भाति न भातीति जानीयां तत्कथं न्वहम् ।</p>
<p>सम्यग् भाति न भातीति जानीयां तत्कथं न्वहम् ।</p>
<p>तत्प्रसादमृते दिव्यमनिर्देश्यं परं सुखम् ॥ इति च महावराहे ॥ १४ ॥</p>
<p>तत्प्रसादमृते दिव्यमनिर्देश्यं परं सुखम् ॥ इति च महावराहे ॥ १४ ॥</p>
</div>
</div>
</div>
</div>


Line 1,348: Line 1,506:
<p class="adhyaya-trans">तृतीयावल्ली</p>
<p class="adhyaya-trans">तृतीयावल्ली</p>
</div>
</div>
<div class="section" id="KKN_C02_S03">
<div class="verse" id="KKN_C02_S03_V01" type="mantra" data-doc="KKN">
<div class="verse" id="KKN_C02_S03_V01" type="mantra" data-doc="KKN">
<div class="verse-text">
<div class="verse-text">
Line 1,358: Line 1,517:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S03_V01">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S03_V01_B01" data-verse="KKN_C02_S03_V01">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S03_V01_B01" data-verse="KKN_C02_S03_V01">
<p>सर्वोच्चो भगवान् विष्णुर्मूलं भूमिवदस्य तु । जगदाख्यस्य वृक्षस्य शाखा देवास्ततोऽधमाः ॥</p>
<p>सर्वोच्चो भगवान् विष्णुर्मूलं भूमिवदस्य तु । जगदाख्यस्य वृक्षस्य शाखा देवास्ततोऽधमाः ॥</p>
Line 1,364: Line 1,524:
<p>प्रवाहतस्त्वनादिश्च मुख्यतस्त्वमृतो हरिः ।</p>
<p>प्रवाहतस्त्वनादिश्च मुख्यतस्त्वमृतो हरिः ।</p>
<p>मुख्यामृतस्स एवैको जगन्नित्यं प्रवाहतः ॥</p>
<p>मुख्यामृतस्स एवैको जगन्नित्यं प्रवाहतः ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 1,375: Line 1,537:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S03_V02">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S03_V02_B01" data-verse="KKN_C02_S03_V02">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S03_V02_B01" data-verse="KKN_C02_S03_V02">
<p>प्राणाख्ये तु हरौ सर्वमेजत्यस्माच्च निस्सृतम् ।</p>
<p>प्राणाख्ये तु हरौ सर्वमेजत्यस्माच्च निस्सृतम् ।</p>
<p>वज्रवद्भयदं चैव स्वधर्मस्यातिलङ्घने ॥ २ ॥</p>
<p>वज्रवद्भयदं चैव स्वधर्मस्यातिलङ्घने ॥ २ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 1,406: Line 1,571:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S03_V05">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S03_V05_B01" data-verse="KKN_C02_S03_V05">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S03_V05_B01" data-verse="KKN_C02_S03_V05">
<p>जीवे स्थितस्तु भगवान् दृश्यते ज्ञानदृष्टिभिः ।</p>
<p>जीवे स्थितस्तु भगवान् दृश्यते ज्ञानदृष्टिभिः ।</p>
Line 1,412: Line 1,578:
<p>अत्यातपे न छायायां यथैवाहनि दृश्यते ॥</p>
<p>अत्यातपे न छायायां यथैवाहनि दृश्यते ॥</p>
<p>स्पष्टं तथा ब्रह्मलोके दृश्यते पुरुषोत्तमः ॥ इति च ॥ ३-५ ॥</p>
<p>स्पष्टं तथा ब्रह्मलोके दृश्यते पुरुषोत्तमः ॥ इति च ॥ ३-५ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 1,441: Line 1,609:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S03_V08">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S03_V08_B01" data-verse="KKN_C02_S03_V08">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S03_V08_B01" data-verse="KKN_C02_S03_V08">
<p>पुनः इन्द्रियेभ्यः परं मनः इत्यादि देवतानां तारतम्यज्ञानपूर्वकं भगवतः सर्वोत्तमत्वज्ञान एव सर्ववाक्यानां महातात्पर्यमिति ज्ञापयितुम् ।</p>
<p>पुनः इन्द्रियेभ्यः परं मनः इत्यादि देवतानां तारतम्यज्ञानपूर्वकं भगवतः सर्वोत्तमत्वज्ञान एव सर्ववाक्यानां महातात्पर्यमिति ज्ञापयितुम् ।</p>
Line 1,448: Line 1,617:
<p>तारतम्यपरिज्ञानपूर्वकं सर्वतो हरेः ।</p>
<p>तारतम्यपरिज्ञानपूर्वकं सर्वतो हरेः ।</p>
<p>आधिक्ये सर्ववाक्यानां तात्पर्यं महदिष्यते ॥ इति च ॥ ६-७ ॥</p>
<p>आधिक्ये सर्ववाक्यानां तात्पर्यं महदिष्यते ॥ इति च ॥ ६-७ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 1,459: Line 1,630:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S03_V09">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S03_V09_B01" data-verse="KKN_C02_S03_V09">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S03_V09_B01" data-verse="KKN_C02_S03_V09">
<p>प्रादुर्भावानृते विष्णुमिन्द्रियैर्नैव पश्यति ।</p>
<p>प्रादुर्भावानृते विष्णुमिन्द्रियैर्नैव पश्यति ।</p>
<p>प्रादुर्भावानपि यदा ज्ञानदृष्ट्यैव पश्यति ॥</p>
<p>प्रादुर्भावानपि यदा ज्ञानदृष्ट्यैव पश्यति ॥</p>
<p>तदैव मुच्यते योगी न दुष्टैरिन्द्रियैः क्वचित् ॥ इति च ॥ ९ ॥</p>
<p>तदैव मुच्यते योगी न दुष्टैरिन्द्रियैः क्वचित् ॥ इति च ॥ ९ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 1,483: Line 1,657:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S03_V11">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S03_V11_B01" data-verse="KKN_C02_S03_V11">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S03_V11_B01" data-verse="KKN_C02_S03_V11">
<p>प्रभवाप्ययौ प्रति हि योगः । भगवतस्सकाशात् प्रभवाप्ययौ ॥ ९-११ ॥</p>
<p>प्रभवाप्ययौ प्रति हि योगः । भगवतस्सकाशात् प्रभवाप्ययौ ॥ ९-११ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 1,505: Line 1,682:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S03_V13">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S03_V13_B01" data-verse="KKN_C02_S03_V13">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S03_V13_B01" data-verse="KKN_C02_S03_V13">
<p>अधिकस्सतोऽयं भगवान् सर्वस्मादपि केशवः ।</p>
<p>अधिकस्सतोऽयं भगवान् सर्वस्मादपि केशवः ।</p>
Line 1,517: Line 1,695:
<p>तेषां पश्चाच्च नैव स्यादभिभूतं तु तत् पुनः ॥</p>
<p>तेषां पश्चाच्च नैव स्यादभिभूतं तु तत् पुनः ॥</p>
<p>व्यञ्जकाद् व्यक्तिमभ्येति तस्मात् तज्ज्ञानमुत्तमम् ॥ इति च ॥ १२-१३ ॥</p>
<p>व्यञ्जकाद् व्यक्तिमभ्येति तस्मात् तज्ज्ञानमुत्तमम् ॥ इति च ॥ १२-१३ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 1,528: Line 1,708:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S03_V14">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S03_V14_B01" data-verse="KKN_C02_S03_V14">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S03_V14_B01" data-verse="KKN_C02_S03_V14">
<p>अन्तःकरणकामानां त्यागो व्यक्तिश्चिदात्मानाम् ।</p>
<p>अन्तःकरणकामानां त्यागो व्यक्तिश्चिदात्मानाम् ।</p>
<p>कामानां तु तदा मुक्तो मृतिं नैवाभियास्यति ॥</p>
<p>कामानां तु तदा मुक्तो मृतिं नैवाभियास्यति ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 1,542: Line 1,725:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S03_V15">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S03_V15_B01" data-verse="KKN_C02_S03_V15">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S03_V15_B01" data-verse="KKN_C02_S03_V15">
<p>मिथ्याज्ञानग्रन्थिभिस्तु नितरां मुच्यते यदा ।</p>
<p>मिथ्याज्ञानग्रन्थिभिस्तु नितरां मुच्यते यदा ।</p>
<p>तदाऽमृतत्वमेवैति तदर्थं चानुशासनम् ॥ १५ ॥</p>
<p>तदाऽमृतत्वमेवैति तदर्थं चानुशासनम् ॥ १५ ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 1,566: Line 1,752:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S03_V17">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S03_V17_B01" data-verse="KKN_C02_S03_V17">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S03_V17_B01" data-verse="KKN_C02_S03_V17">
<p>शरीरभूतो विष्णोस्तु जीवस्तद्वशगो यतः ।</p>
<p>शरीरभूतो विष्णोस्तु जीवस्तद्वशगो यतः ।</p>
Line 1,587: Line 1,774:
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S03_V17_B01" data-verse="KKN_C02_S03_V17">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S03_V17_B01" data-verse="KKN_C02_S03_V17">
<p>संसारिशरीरेणाभेदो वादिना केनापि नाङ्गीकृतः । न च लोकसिद्धः । जनानामिति भेदात् । न जीवोऽङ्गुष्ठमात्रः । अतो विष्णोर्जीवाद्भेद उक्तः ।</p>
<p>संसारिशरीरेणाभेदो वादिना केनापि नाङ्गीकृतः । न च लोकसिद्धः । जनानामिति भेदात् । न जीवोऽङ्गुष्ठमात्रः । अतो विष्णोर्जीवाद्भेद उक्तः ।</p>
</div>
</div>
</div>


Line 1,602: Line 1,791:
<div class="gr-author-note">इति काठकोपनिषत् समाप्ता ॥</div>
<div class="gr-author-note">इति काठकोपनिषत् समाप्ता ॥</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KKN_C02_S03_V18">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S03_V18_B01" data-verse="KKN_C02_S03_V18">
<div class="bhashya" id="KKN_C02_S03_V18_B01" data-verse="KKN_C02_S03_V18">
<p>अतः सर्वोत्तमो विष्णुरिति सिद्धम् ॥</p>
<p>अतः सर्वोत्तमो विष्णुरिति सिद्धम् ॥</p>
<p>नमो भगवते तस्मै विष्णवे प्रभविष्णवे ।</p>
<p>नमो भगवते तस्मै विष्णवे प्रभविष्णवे ।</p>
<p>यस्याहमाप्त आप्तेभ्यो यो म आप्ततमः सदा ॥</p>
<p>यस्याहमाप्त आप्तेभ्यो यो म आप्ततमः सदा ॥</p>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितं काठकोपनिषद्भाष्यं समाप्तम् ॥</div>
<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितं काठकोपनिषद्भाष्यं समाप्तम् ॥</div>
</div>




[[Category:Sanskrit Documents]]
[[Category:Sanskrit Documents]]
[[Category:Katha]]
[[Category:Katha]]
Retrieved from "https://dev.anandamakaranda.in/Katha"