Anandamakaranda

Satprashna: Difference between revisions

← Older editNewer edit →
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Line 36: Line 36:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C01_V03">
<div class="bhashya" id="SPB_C01_V03_B01" data-verse="SPB_C01_V03">
<div class="bhashya" id="SPB_C01_V03_B01" data-verse="SPB_C01_V03">
<p>प्रजानां पालनाद्विष्णुः प्रजापतिरितीरितः ।</p>
<p>प्रजानां पालनाद्विष्णुः प्रजापतिरितीरितः ।</p>
</div>
</div>
</div>


Line 48: Line 51:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C01_V04">
<div class="bhashya" id="SPB_C01_V04_B01" data-verse="SPB_C01_V04">
<div class="bhashya" id="SPB_C01_V04_B01" data-verse="SPB_C01_V04">
<p>स वायुं सूर्यनामानं चन्द्रनाम्नीं सरस्वतीम् ॥</p>
<p>स वायुं सूर्यनामानं चन्द्रनाम्नीं सरस्वतीम् ॥</p>
<p>सूर्याचन्द्रगतौ देवः ससर्ज पुरुषोत्तमः ।</p>
<p>सूर्याचन्द्रगतौ देवः ससर्ज पुरुषोत्तमः ।</p>
<p>तावाविश्य स्वयं विष्णुः सर्वसृष्टीः करोत्यजः ॥</p>
<p>तावाविश्य स्वयं विष्णुः सर्वसृष्टीः करोत्यजः ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 62: Line 68:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C01_V05">
<div class="bhashya" id="SPB_C01_V05_B01" data-verse="SPB_C01_V05">
<div class="bhashya" id="SPB_C01_V05_B01" data-verse="SPB_C01_V05">
<p>अमूर्तस्थः स वायुस्तु मूर्तसंस्था सरस्वती ।</p>
<p>अमूर्तस्थः स वायुस्तु मूर्तसंस्था सरस्वती ।</p>
Line 69: Line 76:
<p>शेषमित्राववाचीनौ वीन्द्रकामावुदक्तनौ ।</p>
<p>शेषमित्राववाचीनौ वीन्द्रकामावुदक्तनौ ।</p>
<p>सभार्याः कोणपैः सार्धं चत्वारो दिशि दिश्यपि ॥</p>
<p>सभार्याः कोणपैः सार्धं चत्वारो दिशि दिश्यपि ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 100: Line 109:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C01_V08">
<div class="bhashya" id="SPB_C01_V08_B01" data-verse="SPB_C01_V08">
<div class="bhashya" id="SPB_C01_V08_B01" data-verse="SPB_C01_V08">
<p>संवत्सरस्थो भगवान् वागीरावयनस्थितौ  ।</p>
<p>संवत्सरस्थो भगवान् वागीरावयनस्थितौ  ।</p>
</div>
</div>
</div>


Line 112: Line 124:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C01_V09">
<div class="bhashya" id="SPB_C01_V09_B01" data-verse="SPB_C01_V09">
<div class="bhashya" id="SPB_C01_V09_B01" data-verse="SPB_C01_V09">
<p>मासस्थितः स भगवान् पक्षयोर्वाक् च मारुतः ॥</p>
<p>मासस्थितः स भगवान् पक्षयोर्वाक् च मारुतः ॥</p>
Line 118: Line 131:
<p>भर्तृस्थः स स्वयं वायुरेवं जानन् विमुच्यते ॥</p>
<p>भर्तृस्थः स स्वयं वायुरेवं जानन् विमुच्यते ॥</p>
<p>इति प्रजापतिसंहितायाम्</p>
<p>इति प्रजापतिसंहितायाम्</p>
</div>
</div>
</div>


Line 151: Line 166:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C02_V02">
<div class="bhashya" id="SPB_C02_V02_B01" data-verse="SPB_C02_V02">
<div class="bhashya" id="SPB_C02_V02_B01" data-verse="SPB_C02_V02">
<p>वायुरग्निरित्यत्र भूतवायुरुच्यते ।</p>
<p>वायुरग्निरित्यत्र भूतवायुरुच्यते ।</p>
</div>
</div>
</div>


Line 163: Line 181:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C02_V03">
<div class="bhashya" id="SPB_C02_V03_B01" data-verse="SPB_C02_V03">
<div class="bhashya" id="SPB_C02_V03_B01" data-verse="SPB_C02_V03">
<p>प्राणशब्देन प्रधानवायुः ।</p>
<p>प्राणशब्देन प्रधानवायुः ।</p>
</div>
</div>
</div>


Line 271: Line 292:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C03_V02">
<div class="bhashya" id="SPB_C03_V02_B01" data-verse="SPB_C03_V02">
<div class="bhashya" id="SPB_C03_V02_B01" data-verse="SPB_C03_V02">
<p>आत्मतः परमात्मतः॥</p>
<p>आत्मतः परमात्मतः॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 283: Line 307:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C03_V03">
<div class="bhashya" id="SPB_C03_V03_B01" data-verse="SPB_C03_V03">
<div class="bhashya" id="SPB_C03_V03_B01" data-verse="SPB_C03_V03">
<p>विष्णोर्वायुः समुत्पन्नो वायोः सर्वाश्च देवताः ।</p>
<p>विष्णोर्वायुः समुत्पन्नो वायोः सर्वाश्च देवताः ।</p>
Line 288: Line 313:
<p>स्वयं च पञ्चरूपस्सन् दद्यान्मोक्षादिकं प्रभुः ॥</p>
<p>स्वयं च पञ्चरूपस्सन् दद्यान्मोक्षादिकं प्रभुः ॥</p>
<p>इति प्रभञ्जने</p>
<p>इति प्रभञ्जने</p>
</div>
</div>
</div>


Line 348: Line 375:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C04_V02">
<div class="bhashya" id="SPB_C04_V02_B01" data-verse="SPB_C04_V02">
<div class="bhashya" id="SPB_C04_V02_B01" data-verse="SPB_C04_V02">
<p>रश्मीनामविशेषेऽपि ह्यन्यदृष्टिव्यपेक्षया ।</p>
<p>रश्मीनामविशेषेऽपि ह्यन्यदृष्टिव्यपेक्षया ।</p>
Line 353: Line 381:
<p>एवं विष्णोस्तु सामीप्याद्देवानां सुप्तिगस्य तु ।</p>
<p>एवं विष्णोस्तु सामीप्याद्देवानां सुप्तिगस्य तु ।</p>
<p>व्यवहाराकरत्वाच्च एकीभाव इतीर्यते ॥ इति च</p>
<p>व्यवहाराकरत्वाच्च एकीभाव इतीर्यते ॥ इति च</p>
</div>
</div>
</div>


Line 371: Line 401:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C04_V04">
<div class="bhashya" id="SPB_C04_V04_B01" data-verse="SPB_C04_V04">
<div class="bhashya" id="SPB_C04_V04_B01" data-verse="SPB_C04_V04">
<p>भगवतः शरीरवत् सादृश्ययुक्ते जीवे सुखं भवति । कस्यैतत्सुखं भवतीति पृष्टत्वात् । न ह्यचेतनस्य शरीरस्य सुखं भवति । यस्यात्मा शरीरमिति च श्रुतिः ।</p>
<p>भगवतः शरीरवत् सादृश्ययुक्ते जीवे सुखं भवति । कस्यैतत्सुखं भवतीति पृष्टत्वात् । न ह्यचेतनस्य शरीरस्य सुखं भवति । यस्यात्मा शरीरमिति च श्रुतिः ।</p>
Line 378: Line 409:
<p>सादृश्याद्देहवज्जीवो विष्णोस्तस्य सुखं भवेत् ।</p>
<p>सादृश्याद्देहवज्जीवो विष्णोस्तस्य सुखं भवेत् ।</p>
<p>सुप्तौ तस्य सुखार्थं हि भगवान् सुप्तिमानयेत् ॥ इति च</p>
<p>सुप्तौ तस्य सुखार्थं हि भगवान् सुप्तिमानयेत् ॥ इति च</p>
</div>
</div>
</div>


Line 439: Line 472:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C05_V03">
<div class="bhashya" id="SPB_C05_V03_B01" data-verse="SPB_C05_V03">
<div class="bhashya" id="SPB_C05_V03_B01" data-verse="SPB_C05_V03">
<p>प्रणवेन हरिं ध्यायन् ब्रह्मलोकं समेत्य च ।</p>
<p>प्रणवेन हरिं ध्यायन् ब्रह्मलोकं समेत्य च ।</p>
<p>ज्ञानं चतुर्मुखात् प्राप्य मुच्यते नात्र संशयः ॥</p>
<p>ज्ञानं चतुर्मुखात् प्राप्य मुच्यते नात्र संशयः ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 460: Line 496:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C06_V01">
<div class="bhashya" id="SPB_C06_V01_B01" data-verse="SPB_C06_V01">
<div class="bhashya" id="SPB_C06_V01_B01" data-verse="SPB_C06_V01">
<p>कर्मेति पुष्करः प्रोक्त उषा नामाभिमानिनी ।</p>
<p>कर्मेति पुष्करः प्रोक्त उषा नामाभिमानिनी ।</p>
Line 472: Line 509:
<p>न तस्य सदृशः कश्चित् कुत एवोत्तमो भवेत् ॥</p>
<p>न तस्य सदृशः कश्चित् कुत एवोत्तमो भवेत् ॥</p>
<p>तं ज्ञात्वा मुच्यते जन्तुर्विदित्वैवं परात्परम् ॥ इति तत्त्वविवेके ।</p>
<p>तं ज्ञात्वा मुच्यते जन्तुर्विदित्वैवं परात्परम् ॥ इति तत्त्वविवेके ।</p>
</div>
</div>
</div>


Line 482: Line 521:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C06_V02">
<div class="bhashya" id="SPB_C06_V02_B01" data-verse="SPB_C06_V02">
<div class="bhashya" id="SPB_C06_V02_B01" data-verse="SPB_C06_V02">
<p>एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च ।</p>
<p>एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च ।</p>
Line 499: Line 539:
<p>क्रमात् प्रत्यवरा ह्येते मुक्ताः सर्वगुणैरपि ।</p>
<p>क्रमात् प्रत्यवरा ह्येते मुक्ताः सर्वगुणैरपि ।</p>
<p>नित्यमुक्तस्ततो विष्णुः प्राणादप्युत्तमोत्तमः ॥ इति च</p>
<p>नित्यमुक्तस्ततो विष्णुः प्राणादप्युत्तमोत्तमः ॥ इति च</p>
</div>
</div>
</div>


Line 509: Line 551:
</div>
</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C06_V03">
<div class="bhashya" id="SPB_C06_V03_B01" data-verse="SPB_C06_V03">
<div class="bhashya" id="SPB_C06_V03_B01" data-verse="SPB_C06_V03">
<p>समुद्रे इत्येव प्रोच्यते । पुरुषे इत्येवं प्रोच्यते । भिद्येते तासां नामरूपे । भिद्येते चासां नामरूपे इत्युक्तत्वात् । अज्ञैरनवगतान्यपि समुद्रे स्थितानां नदीनां विष्णौ स्थितानां मुक्तानां च भिन्नान्येव नामरूपाणि सन्त्येवेत्यर्थः ।</p>
<p>समुद्रे इत्येव प्रोच्यते । पुरुषे इत्येवं प्रोच्यते । भिद्येते तासां नामरूपे । भिद्येते चासां नामरूपे इत्युक्तत्वात् । अज्ञैरनवगतान्यपि समुद्रे स्थितानां नदीनां विष्णौ स्थितानां मुक्तानां च भिन्नान्येव नामरूपाणि सन्त्येवेत्यर्थः ।</p>
Line 532: Line 575:
<div class="bhashya" id="SPB_C06_V03_B01" data-verse="SPB_C06_V03">
<div class="bhashya" id="SPB_C06_V03_B01" data-verse="SPB_C06_V03">
<p>यत्र पूर्वे साध्या सन्ति देवाः स तत्र पर्येति जक्षन् क्रीडन् रममाणः सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चिता । ऋचां त्वः पोषमास्ते पुपुष्वान् गायत्रं त्वो गायति शक्वरीषु इत्यादेश्च । अतः सर्वमुक्तेभ्योऽप्युत्तमोत्तमः परिपूर्णो नारायण इति सिद्धम् ॥</p>
<p>यत्र पूर्वे साध्या सन्ति देवाः स तत्र पर्येति जक्षन् क्रीडन् रममाणः सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चिता । ऋचां त्वः पोषमास्ते पुपुष्वान् गायत्रं त्वो गायति शक्वरीषु इत्यादेश्च । अतः सर्वमुक्तेभ्योऽप्युत्तमोत्तमः परिपूर्णो नारायण इति सिद्धम् ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Line 552: Line 597:
<div class="gr-author-note">इति षट्प्रश्नोपनिषत् समाप्ता ॥</div>
<div class="gr-author-note">इति षट्प्रश्नोपनिषत् समाप्ता ॥</div>


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C06_V05">
<div class="bhashya" id="SPB_C06_V05_B01" data-verse="SPB_C06_V05">
<div class="bhashya" id="SPB_C06_V05_B01" data-verse="SPB_C06_V05">
<p>नमो नमोस्तु हरये प्रेष्ठप्रेष्ठतमाय मे ।</p>
<p>नमो नमोस्तु हरये प्रेष्ठप्रेष्ठतमाय मे ।</p>
<p>परमानन्दसन्दोहसान्द्रानन्दवपुष्मते ॥</p>
<p>परमानन्दसन्दोहसान्द्रानन्दवपुष्मते ॥</p>
</div>
</div>
</div>


Retrieved from "https://dev.anandamakaranda.in/Satprashna"