Taittiriya: Difference between revisions

Line 2:

__TOC__

== तैत्तिरीयोपनिषत् ==

Line 8:

Line 9:

</div>

Line 17:

Line 19:

</div>

<p>सत्यं ज्ञानमनन्तमानन्दं ब्रह्म सर्वशक्त्येकम् ।</p>

<p>सर्वैर्देवैरीड्यं विष्ण्वाख्यं सर्वदैमि सुप्रेष्ठम् ॥</p>

</div>

Line 30:

Line 35:

</div>

<p>वरणीयो वर्णः । स्वरतेस्तु स्वरः । मानात् त्राता मात्रा । बलरूपः । समश्च सर्वरूपेषु । सन्ततश्च ।</p>

</div>

Line 43:

Line 51:

</div>

<p>नारायणादिरूपाणि लोकादिषु च पञ्चसु ।</p>

</div>

Line 123:

Line 134:

</div>

<p>यो विश्वरूपो भगवांश्च्छन्दसामधिपो हरिः ।</p>

Line 139:

Line 151:

<p>आवहन्ती चिरं सर्वभोगान् या श्रीस्सनातनी ।</p>

<p>तां मय्यावह गोविन्द सुशिखण्डोपशोभिताम् ॥ इति च॥ १२ ॥</p>

</div>

Line 149:

Line 163:

</div>

<p>भूरादिव्याहृतीभिस्तु वाच्यं मूर्तिचतुष्टयम् ।</p>

Line 157:

Line 172:

<p>अनन्योऽप्यन्यशब्देन चतुरात्मा प्रकीर्त्यते ॥</p>

<p>निर्विशेषोऽपि भगवान् सङ्ख्यामात्रविशेषतः ॥ १३ ॥</p>

</div>

Line 191:

Line 208:

</div>

<p>लोकज्योतिःप्राणवेदेष्वेकस्स पुरुषोत्तमः ।</p>

Line 231:

Line 249:

<p>सर्ववेदोक्तसर्वस्वव्याहृतेर्व्याहृतित्वमु ।</p>

<p>विशेषेणाहरन्तीमं विष्णुमित्यथवा स्मृताः ॥ इति व्याहृतिसारे ॥ १४ ॥</p>

</div>

Line 241:

Line 261:

</div>

<p>य एष हृदयाकाशस्त्वनिरुद्धस्तु तद्गतः ।</p>

Line 248:

Line 269:

<p>यस्माद्व्यपगतस्थाता जगति प्रलये विभुः ।</p>

<p>अशीर्षककपालोसौ कपालादुपरि स्थितः ॥ १५ ॥</p>

</div>

Line 266:

Line 289:

</div>

<p>अनिरुद्धस्तु भूर्नामा हुताशे संव्यवस्थितः ।</p>

Line 281:

Line 305:

<p>इत्युपास्व प्राथमिको योग्यस्त्वं मदुपासने ।</p>

<p>प्राधान्यादिति पूर्वं हि प्राह विष्णुश्चतुर्मुखम् ॥ इति ब्रह्मसारे ॥</p>

</div>

Line 291:

Line 317:

</div>

<p>पृथिव्याद्यं पाङ्क्तषट्कं पाङ्क्तेनैव स्वयं हरिः ।</p>

Line 299:

Line 326:

<p>आत्मा अहङ्कारतत्त्वम् ॥ १८ ॥</p>

</div>

Line 309:

Line 338:

</div>

<p>ॐनामा भगवान् विष्णुरधिकोच्चगुणत्वतः ।</p>

Line 320:

Line 350:

<p>एवं स्वऽध्यायकृच्चाह ब्रह्मप्राप्त्यर्थमञ्जसा ।</p>

</div>

Line 330:

Line 362:

</div>

<p>ऋतं च स्वाध्यायप्रवचने च कर्तव्यानि । प्रवचनं व्याख्यानम् । यथार्थज्ञानं ऋतम् । तत्पूर्वकं यथार्थवचनं करणं च सत्यम् ।</p>

Line 360:

Line 393:

<p>प्रजाया रक्षणं चैव पुनः प्रजननं तथा ।</p>

<p>प्रकृष्टजातिकरणं कर्मभिस्तनये पितुः ॥ इति च ।</p>

</div>

Line 370:

Line 405:

</div>

Line 386:

Line 422:

<p>सम्यग्ज्ञात्वा तु यो विष्णुं व्याख्यायीत जपेत च ।</p>

<p>न तस्य किञ्चिदकृतं कर्तव्यं मुच्यते च सः ॥ इति कर्मतत्त्वे ।</p>

</div>

Line 396:

Line 434:

</div>

<p>संसारवृक्षच्छेत्ताऽहं मत्कीर्तिः पर्वतोपमा ।</p>

Line 404:

Line 443:

<p>तेनामृतेन सिक्तोहं तेन व्याप्तो यतस्सदा ॥</p>

<p>इत्याह मन्त्रदृक् पूर्वं त्रिशङ्कुर्मानवो नृपः ॥ इति यजुर्विवेके ॥</p>

</div>

Line 420:

Line 461:

</div>

Line 427:

Line 470:

</div>

Line 437:

Line 481:

<div class="gr-author-note">॥ इति तैत्तिरीयोपनिषद्भाष्ये शिक्षावल्ली समाप्ता ॥ १ ॥</div>

<p>संहितायाः पञ्चाधिकरणाभिमानित्वं प्राणादिरूपस्य वायोरपि भवति । पृथिव्यन्तरिक्षमित्युक्तपाङ्क्तत्वं च । अत उपक्रमोपसंहारयोः त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्मावादिषम् इति युज्यते ॥</p>

</div>

Line 457:

Line 504:

</div>

<p>स्वयोग्यं ब्रह्मवित् भुङ्क्ते विरिञ्चेन परेण च ।</p>

<p>ब्रह्मणा सह तद्वश्यः सुखमेव न दुष्कृतम् ॥ इति च ॥ २ ॥</p>

</div>

Line 486:

Line 536:

</div>

<p>स एष भगवान् विष्णुर्भूतस्रष्टा गुणाधिकः ।</p>

Line 501:

Line 552:

<p>पुच्छमित्येष भगवाननिरुद्धः स्वयं हरिः ॥ ५ ॥</p>

</div>

Line 527:

Line 580:

</div>

Line 536:

Line 590:

<p>मनोवाचामगम्यं तं ज्ञात्वाऽऽनन्दस्वरूपिणम् ॥</p>

<p>कुतश्चिन्न बिभेत्येव ..</p>

</div>

Line 554:

Line 610:

</div>

<p>....वासुदेवोऽन्तरस्ततः ॥ ९ ॥</p>

Line 561:

Line 618:

<p>योगाख्यं सर्वलोकस्य योगादत्रैव योगगम् ॥</p>

<p>मध्यं पुच्छं महोनाम महनीयत्वतस्सदा ॥ ११ ॥</p>

</div>

Line 579:

Line 638:

</div>

<p>तस्मिन्नानन्दरूपोऽसौ स्थितो नारायणस्सदा ।</p>

Line 600:

Line 660:

<p>जीवादन्यत् परं ब्रह्म पञ्चरूपं च ये विदुः ॥</p>

</div>

Line 610:

Line 672:

</div>

<p>इत्युक्ते ब्रह्मणा पूर्वं पप्रच्छवरुणो विभुम् ।</p>

Line 624:

Line 687:

<p>कश्चिदेवोत सम्यक् तदाप्नुयादिति वाक्यतः ॥</p>

<p>अनन्तरं तथैवेति ब्रह्मोङ्कारमुवाच ह ॥ १३ ॥</p>

</div>

Line 634:

Line 699:

</div>

<p>अज्ञो नैव तदाप्नोति ज्ञान्येवैतदवाप्नुते ।</p>

Line 664:

Line 730:

<p>अवसादनादिहेतुत्वं साधुतैव हि सर्वशः ॥</p>

<p>असाधुताऽवसादादिस्तत्कर्तृत्वं हि भाषितम् ॥ १४ ॥</p>

</div>

Line 674:

Line 742:

</div>

<p>अनासाद्यस्त्वसन्नामा पूर्वं नारायणाभिधः ।</p>

Line 691:

Line 760:

<p>तत् पूर्णानन्ददेवेन कारितः प्राणिति स्फुटम् ।</p>

<p>सर्वलोकः स एवैक आनन्दयति चाखिलम् ॥ १५ ॥</p>

</div>

Line 701:

Line 772:

</div>

<p>तस्माददृश्ये जैवानां गुणानामप्यसङ्गतेः ।</p>

Line 717:

Line 789:

<p>तमआख्यमनुत्थानम् .... .... ॥ १६ ॥</p>

</div>

Line 727:

Line 801:

</div>

<p>..... विदुषां नियमेन तु ।</p>

Line 737:

Line 812:

<p>तस्माच्छतगुणानन्दा गन्धर्वा मानुषात्मकाः ॥</p>

<p>मुक्ताः श्रुतिफलं प्राप्तास्ततः कामाहतास्तथा ॥ १७ ॥</p>

</div>

Line 812:

Line 889:

</div>

<p>तेभ्यः शतगुणानन्दा देवप्रेष्यास्तु मुख्यतः ।</p>

Line 834:

Line 912:

<p>प्रतिबिम्बा यतः पूर्वे ब्रह्मान्तानां नरादयः ॥</p>

<p>अतोऽस्पष्टस्वरूपास्ते स्फुटरूपास्तथोत्तराः ॥ १८-२६ ॥</p>

</div>

Line 850:

Line 930:

</div>

Line 857:

Line 939:

<p class="adhyaya-trans">भुगुवल्ली</p>

</div>

Line 867:

Line 950:

<div class="gr-author-note">॥ इति द्वितीया ब्रह्मवल्ली समाप्ता ॥ २ ॥</div>

<p>यत्प्रसादात् स्वरूपाप्तिर्ब्रह्मादीनां समन्ततः ।</p>

Line 951:

Line 1,035:

<p>येन ज्ञातः स तु ज्ञानी मुच्यते नात्र संशयः ॥</p>

</div>

Line 1,017:

Line 1,103:

</div>

<p>चक्षुः स चष्टे यद् विष्णुः श्रोत्रं श्रोतृत्वतो विभुः ।</p>

Line 1,027:

Line 1,114:

<p>अन्ननामा तु भगवान् विद्वांस्तमुपजीवति ॥</p>

</div>

Line 1,053:

Line 1,142:

</div>

<p>..... विद्यार्थे वसतीच्छया ।</p>

Line 1,076:

Line 1,166:

<p>तेजोमण्डलमेवान्यत् अङ्गं विष्णोः प्रपश्यति ।</p>

<p>पूर्वे वयसि बोद्धव्यमामुखात् सर्वदृष्टये ॥ ११ ॥</p>

</div>

Line 1,086:

Line 1,178:

</div>

<p>क्षेमकृत्वात् क्षेमनामा वाचिस्थः स परो हरिः ।</p>

Line 1,101:

Line 1,194:

<p>दातृत्वात् तत्तदाख्योऽसौ सन्ततिस्त्वमृतं स्मृतम् ।</p>

<p>सर्वः सर्वप्रदत्वात् तु प्रकृतौ पुरुषोत्तमः ॥ १२ ॥</p>

</div>

Line 1,111:

Line 1,206:

</div>

<p>स प्रतिष्ठा स्थापकत्वात् मनो मान्यत्वतो हरिः ।</p>

<p>विरिञ्चमारकश्चासौ ब्रह्म पूर्णगुणत्वतः ॥ १३ ॥</p>

</div>

Line 1,139:

Line 1,237:

<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितं तैत्तिरीयोपनिषद्भाष्यं समाप्तम् ॥</div>

<p>वेदैनं तत्त्वतो ब्रह्मा स एनं पञ्चरूपिणम् ॥</p>

Line 1,215:

Line 1,314:

<p>पूर्णागण्यगुणोदारधाम्ने नित्याय वेधसे ।</p>

<p>अमन्दानन्दसान्द्राय प्रेयसे विष्णवे नमः ॥</p>

</div>

@@ Line 2: / Line 2: @@
 __TOC__
+<span id="gr-C1" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="तैत्तिरीयोपनिषत्"></span>
 == तैत्तिरीयोपनिषत् ==
 <span id="gr-C1-S1" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="शिक्षावल्ली"></span>
@@ Line 8: / Line 9: @@
 <p class="adhyaya-trans">शिक्षावल्ली</p>
 </div>
+<div class="section" id="TTB_C01_S01">
 <div class="verse" id="TTB_C01_S01_V01" type="mantra" data-doc="TTB">
 <div class="verse-text">
@@ Line 17: / Line 19: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V01">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S01_V01_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V01">
 <p>सत्यं ज्ञानमनन्तमानन्दं ब्रह्म सर्वशक्त्येकम् ।</p>
 <p>सर्वैर्देवैरीड्यं विष्ण्वाख्यं सर्वदैमि सुप्रेष्ठम् ॥</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 30: / Line 35: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V02">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S01_V02_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V02">
 <p>वरणीयो वर्णः । स्वरतेस्तु स्वरः । मानात् त्राता मात्रा । बलरूपः । समश्च सर्वरूपेषु । सन्ततश्च ।</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 43: / Line 51: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V03">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S01_V03_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V03">
 <p>नारायणादिरूपाणि लोकादिषु च पञ्चसु ।</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 123: / Line 134: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V12">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S01_V12_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V12">
 <p>यो विश्वरूपो भगवांश्च्छन्दसामधिपो हरिः ।</p>
@@ Line 139: / Line 151: @@
 <p>आवहन्ती चिरं सर्वभोगान् या श्रीस्सनातनी ।</p>
 <p>तां मय्यावह गोविन्द सुशिखण्डोपशोभिताम् ॥ इति च॥ १२ ॥</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 149: / Line 163: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V13">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S01_V13_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V13">
 <p>भूरादिव्याहृतीभिस्तु वाच्यं मूर्तिचतुष्टयम् ।</p>
@@ Line 157: / Line 172: @@
 <p>अनन्योऽप्यन्यशब्देन चतुरात्मा प्रकीर्त्यते ॥</p>
 <p>निर्विशेषोऽपि भगवान् सङ्ख्यामात्रविशेषतः ॥ १३ ॥</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 191: / Line 208: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V17">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S01_V17_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V17">
 <p>लोकज्योतिःप्राणवेदेष्वेकस्स पुरुषोत्तमः ।</p>
@@ Line 231: / Line 249: @@
 <p>सर्ववेदोक्तसर्वस्वव्याहृतेर्व्याहृतित्वमु ।</p>
 <p>विशेषेणाहरन्तीमं विष्णुमित्यथवा स्मृताः ॥ इति व्याहृतिसारे ॥ १४ ॥</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 241: / Line 261: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V18">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S01_V18_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V18">
 <p>य एष हृदयाकाशस्त्वनिरुद्धस्तु तद्गतः ।</p>
@@ Line 248: / Line 269: @@
 <p>यस्माद्व्यपगतस्थाता जगति प्रलये विभुः ।</p>
 <p>अशीर्षककपालोसौ कपालादुपरि स्थितः ॥ १५ ॥</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 266: / Line 289: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V20">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S01_V20_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V20">
 <p>अनिरुद्धस्तु भूर्नामा हुताशे संव्यवस्थितः ।</p>
@@ Line 281: / Line 305: @@
 <p>इत्युपास्व प्राथमिको योग्यस्त्वं मदुपासने ।</p>
 <p>प्राधान्यादिति पूर्वं हि प्राह विष्णुश्चतुर्मुखम् ॥ इति ब्रह्मसारे ॥</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 291: / Line 317: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V21">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S01_V21_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V21">
 <p>पृथिव्याद्यं पाङ्क्तषट्कं पाङ्क्तेनैव स्वयं हरिः ।</p>
@@ Line 299: / Line 326: @@
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S01_V21_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V21">
 <p>आत्मा अहङ्कारतत्त्वम् ॥ १८ ॥</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 309: / Line 338: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V22">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S01_V22_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V22">
 <p>ॐनामा भगवान् विष्णुरधिकोच्चगुणत्वतः ।</p>
@@ Line 320: / Line 350: @@
 <p>एवं स्वऽध्यायकृच्चाह ब्रह्मप्राप्त्यर्थमञ्जसा ।</p>
 <p>एवं जानन्त एते तु प्राप्नुवन्त्येव तत्परम् ॥ इति च ॥ १९ ॥</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 330: / Line 362: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V23">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S01_V23_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V23">
 <p>ऋतं च स्वाध्यायप्रवचने च कर्तव्यानि । प्रवचनं व्याख्यानम् । यथार्थज्ञानं ऋतम् । तत्पूर्वकं यथार्थवचनं करणं च सत्यम् ।</p>
@@ Line 360: / Line 393: @@
 <p>प्रजाया रक्षणं चैव पुनः प्रजननं तथा ।</p>
 <p>प्रकृष्टजातिकरणं कर्मभिस्तनये पितुः ॥ इति च ।</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 370: / Line 405: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V24">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S01_V24_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V24">
 <p>सत्ये तपसि वा चीर्णे सर्वकर्म कृतं भवेत् ।</p>
@@ Line 386: / Line 422: @@
 <p>सम्यग्ज्ञात्वा तु यो विष्णुं व्याख्यायीत जपेत च ।</p>
 <p>न तस्य किञ्चिदकृतं कर्तव्यं मुच्यते च सः ॥ इति कर्मतत्त्वे ।</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 396: / Line 434: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V25">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S01_V25_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V25">
 <p>संसारवृक्षच्छेत्ताऽहं मत्कीर्तिः पर्वतोपमा ।</p>
@@ Line 404: / Line 443: @@
 <p>तेनामृतेन सिक्तोहं तेन व्याप्तो यतस्सदा ॥</p>
 <p>इत्याह मन्त्रदृक् पूर्वं त्रिशङ्कुर्मानवो नृपः ॥ इति यजुर्विवेके ॥</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 420: / Line 461: @@
 </div>
 </div>
+</div>
 </div>
@@ Line 427: / Line 470: @@
 <p class="adhyaya-trans">ब्रह्मवल्ली</p>
 </div>
+<div class="section" id="TTB_C01_S02">
 <div class="verse" id="TTB_C01_S02_V01" type="mantra" data-doc="TTB">
 <div class="verse-text">
@@ Line 437: / Line 481: @@
 <div class="gr-author-note">॥ इति तैत्तिरीयोपनिषद्भाष्ये शिक्षावल्ली समाप्ता ॥ १ ॥</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V01">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S02_V01_B01" data-verse="TTB_C01_S02_V01">
 <p>संहितायाः पञ्चाधिकरणाभिमानित्वं प्राणादिरूपस्य वायोरपि भवति । पृथिव्यन्तरिक्षमित्युक्तपाङ्क्तत्वं च । अत उपक्रमोपसंहारयोः त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्मावादिषम् इति युज्यते ॥</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 457: / Line 504: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V03">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S02_V03_B01" data-verse="TTB_C01_S02_V03">
 <p>स्वयोग्यं ब्रह्मवित् भुङ्क्ते विरिञ्चेन परेण च ।</p>
 <p>ब्रह्मणा सह तद्वश्यः सुखमेव न दुष्कृतम् ॥ इति च ॥ २ ॥</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 486: / Line 536: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V06">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S02_V06_B01" data-verse="TTB_C01_S02_V06">
 <p>स एष भगवान् विष्णुर्भूतस्रष्टा गुणाधिकः ।</p>
@@ Line 501: / Line 552: @@
 <p>बाह्वोः पक्षौ तथा मध्ये मध्यं पश्चात्तनौ तथा ॥</p>
 <p>पुच्छमित्येष भगवाननिरुद्धः स्वयं हरिः ॥ ५ ॥</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 527: / Line 580: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V09">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S02_V09_B01" data-verse="TTB_C01_S02_V09">
 <p>.... तस्मिन् सङ्कर्षणः स्थितः ॥</p>
@@ Line 536: / Line 590: @@
 <p>मनोवाचामगम्यं तं ज्ञात्वाऽऽनन्दस्वरूपिणम् ॥</p>
 <p>कुतश्चिन्न बिभेत्येव ..</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 554: / Line 610: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V11">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S02_V11_B01" data-verse="TTB_C01_S02_V11">
 <p>....वासुदेवोऽन्तरस्ततः ॥ ९ ॥</p>
@@ Line 561: / Line 618: @@
 <p>योगाख्यं सर्वलोकस्य योगादत्रैव योगगम् ॥</p>
 <p>मध्यं पुच्छं महोनाम महनीयत्वतस्सदा ॥ ११ ॥</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 579: / Line 638: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V13">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S02_V13_B01" data-verse="TTB_C01_S02_V13">
 <p>तस्मिन्नानन्दरूपोऽसौ स्थितो नारायणस्सदा ।</p>
@@ Line 600: / Line 660: @@
 <p>जीवादन्यत् परं ब्रह्म पञ्चरूपं च ये विदुः ॥</p>
 <p>सन्तस्त इति विज्ञेया मोक्षयोग्या हि ते ध्रुवम् ॥ १२ ॥</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 610: / Line 672: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V14">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S02_V14_B01" data-verse="TTB_C01_S02_V14">
 <p>इत्युक्ते ब्रह्मणा पूर्वं पप्रच्छवरुणो विभुम् ।</p>
@@ Line 624: / Line 687: @@
 <p>कश्चिदेवोत सम्यक् तदाप्नुयादिति वाक्यतः ॥</p>
 <p>अनन्तरं तथैवेति ब्रह्मोङ्कारमुवाच ह ॥ १३ ॥</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 634: / Line 699: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V15">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S02_V15_B01" data-verse="TTB_C01_S02_V15">
 <p>अज्ञो नैव तदाप्नोति ज्ञान्येवैतदवाप्नुते ।</p>
@@ Line 664: / Line 730: @@
 <p>अवसादनादिहेतुत्वं साधुतैव हि सर्वशः ॥</p>
 <p>असाधुताऽवसादादिस्तत्कर्तृत्वं हि भाषितम् ॥ १४ ॥</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 674: / Line 742: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V16">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S02_V16_B01" data-verse="TTB_C01_S02_V16">
 <p>अनासाद्यस्त्वसन्नामा पूर्वं नारायणाभिधः ।</p>
@@ Line 691: / Line 760: @@
 <p>तत् पूर्णानन्ददेवेन कारितः प्राणिति स्फुटम् ।</p>
 <p>सर्वलोकः स एवैक आनन्दयति चाखिलम् ॥ १५ ॥</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 701: / Line 772: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V17">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S02_V17_B01" data-verse="TTB_C01_S02_V17">
 <p>तस्माददृश्ये जैवानां गुणानामप्यसङ्गतेः ।</p>
@@ Line 717: / Line 789: @@
 <p>अमन्वानस्य नुर्विष्णुः कुर्यान्नित्यं महद्भयम् ॥</p>
 <p>तमआख्यमनुत्थानम् .... .... ॥ १६ ॥</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 727: / Line 801: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V18">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S02_V18_B01" data-verse="TTB_C01_S02_V18">
 <p>..... विदुषां नियमेन तु ।</p>
@@ Line 737: / Line 812: @@
 <p>तस्माच्छतगुणानन्दा गन्धर्वा मानुषात्मकाः ॥</p>
 <p>मुक्ताः श्रुतिफलं प्राप्तास्ततः कामाहतास्तथा ॥ १७ ॥</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 812: / Line 889: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V27">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S02_V27_B01" data-verse="TTB_C01_S02_V27">
 <p>तेभ्यः शतगुणानन्दा देवप्रेष्यास्तु मुख्यतः ।</p>
@@ Line 834: / Line 912: @@
 <p>प्रतिबिम्बा यतः पूर्वे ब्रह्मान्तानां नरादयः ॥</p>
 <p>अतोऽस्पष्टस्वरूपास्ते स्फुटरूपास्तथोत्तराः ॥ १८-२६ ॥</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 850: / Line 930: @@
 </div>
 </div>
+</div>
 </div>
@@ Line 857: / Line 939: @@
 <p class="adhyaya-trans">भुगुवल्ली</p>
 </div>
+<div class="section" id="TTB_C01_S03">
 <div class="verse" id="TTB_C01_S03_V01" type="mantra" data-doc="TTB">
 <div class="verse-text">
@@ Line 867: / Line 950: @@
 <div class="gr-author-note">॥ इति द्वितीया ब्रह्मवल्ली समाप्ता ॥ २ ॥</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S03_V01">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S03_V01_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V01">
 <p>यत्प्रसादात् स्वरूपाप्तिर्ब्रह्मादीनां समन्ततः ।</p>
@@ Line 951: / Line 1,035: @@
 <p>येन ज्ञातः स तु ज्ञानी मुच्यते नात्र संशयः ॥</p>
 <p>इति तत्त्वनिर्णये ॥</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 1,017: / Line 1,103: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S03_V09">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S03_V09_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V09">
 <p>चक्षुः स चष्टे यद् विष्णुः श्रोत्रं श्रोतृत्वतो विभुः ।</p>
@@ Line 1,027: / Line 1,114: @@
 <p>अन्ननामा तु भगवान् विद्वांस्तमुपजीवति ॥</p>
 <p>तद्वांश्च तेन गुप्तत्वात् .... ॥ १८ ॥</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 1,053: / Line 1,142: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S03_V12">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S03_V12_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V12">
 <p>..... विद्यार्थे वसतीच्छया ।</p>
@@ Line 1,076: / Line 1,166: @@
 <p>तेजोमण्डलमेवान्यत् अङ्गं विष्णोः प्रपश्यति ।</p>
 <p>पूर्वे वयसि बोद्धव्यमामुखात् सर्वदृष्टये ॥ ११ ॥</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 1,086: / Line 1,178: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S03_V13">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S03_V13_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V13">
 <p>क्षेमकृत्वात् क्षेमनामा वाचिस्थः स परो हरिः ।</p>
@@ Line 1,101: / Line 1,194: @@
 <p>दातृत्वात् तत्तदाख्योऽसौ सन्ततिस्त्वमृतं स्मृतम् ।</p>
 <p>सर्वः सर्वप्रदत्वात् तु प्रकृतौ पुरुषोत्तमः ॥ १२ ॥</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 1,111: / Line 1,206: @@
 </div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S03_V14">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S03_V14_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V14">
 <p>स प्रतिष्ठा स्थापकत्वात् मनो मान्यत्वतो हरिः ।</p>
 <p>नमो नम्यत्वतो नित्यं महश्चापि महत्त्वतः ॥</p>
 <p>विरिञ्चमारकश्चासौ ब्रह्म पूर्णगुणत्वतः ॥ १३ ॥</p>
+</div>
 </div>
@@ Line 1,139: / Line 1,237: @@
 <div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितं तैत्तिरीयोपनिषद्भाष्यं समाप्तम् ॥</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S03_V16">
 <div class="bhashya" id="TTB_C01_S03_V16_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V16">
 <p>वेदैनं तत्त्वतो ब्रह्मा स एनं पञ्चरूपिणम् ॥</p>
@@ Line 1,215: / Line 1,314: @@
 <p>पूर्णागण्यगुणोदारधाम्ने नित्याय वेधसे ।</p>
 <p>अमन्दानन्दसान्द्राय प्रेयसे विष्णवे नमः ॥</p>
+</div>
+</div>
 </div>