Tattvaviveka/Vyakhya/Tatvaviveka-tika: Difference between revisions

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B01">

| verse_id = TV_C01_B01

| id      = TV_C01_B01_Tatvaviveka-tika

| text    = <div class="gr-vyakhya-gadya">मङ्गलाचरणम्</div>

<p class="gr-vyakhya-para">ननु परमपुरुषादितत्वानां विवेकः शास्त्र एव कृतः। तत्किमनेन प्रकरणेन। विक्षिप्तसङ्ग्रहार्थमिति चेन्न॥ सङ्ग्रहस्यापि तत्वसङ्ख्याने कृतत्वात्। सत्यं। तथापि तत्वसङ्ख्यानोक्तार्थे साक्षित्वेन भगवत्प्रणीततत्वविवेकगतवाक्यान्येवाचार्यैरुदाहृतानीत्यदोषः।</p>

<div class="gr-avataranika">तत्रादौ तावत्सामान्येन तत्वस्य विभागोद्देशं करोति।</div>

इति स्वातन्त्र्योपपादनाय। यस्य तु द्वयमप्यसिद्धं तं प्रत्यागमो दर्शनीयः। अनेन स्वतन्त्रपरतन्त्रभेदमङ्गीकृत्यापि स्वातन्त्र्यं शिवशक्त्यादीनामङ्गीकुर्वाणा निरस्ता भवन्ति। विष्णोरन्यत्परतन्त्रमिति वाक्यशेषः। द्विविधमित्युक्त्या स्वतन्त्रपरतन्त्रप्रमेययोरवान्तरभेदोऽस्तीति सूचितं। अन्यथा द्वे प्रमेये इत्येव ब्रूयात् ॥ तत्र स्वतन्त्रप्रमेयमेकमेवेत्युक्तं।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B02">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="TV_C01_B02"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = TV_C01_B02

| id      = TV_C01_B02_Tatvaviveka-tika

| text    = <div class="gr-avataranika">परतन्त्रस्य भेदमाह</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">द्विविधं परतन्त्रञ्च भावोऽभाव इतीरितः।</div>

<p class="gr-vyakhya-para">एतेन ये सर्वोप्ययं संसर्गाभाव एव एवेति मन्यन्ते तन्मतमपास्तं भवति। यथा न च कार्यकारणयोः संसर्गस्तथा वक्ष्यते। अत्यन्तासत्प्रतियोगिकस्य तथात्वानुपपत्तेरिति।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B03">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="TV_C01_B03"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = TV_C01_B03

| id      = TV_C01_B03_Tatvaviveka-tika

| text    = <div class="gr-vyakhya-gadya">अन्योन्याभावस्य धर्मिस्वरूपत्वनिरूपणम्</div>

<div class="gr-avataranika">तथापि नाभावस्त्रिविधः अन्योन्याभावस्य चतुर्थस्य विद्यमानत्वादित्यत आह।</div>

<p class="gr-vyakhya-para">चेतयतीति चेतनः। अनेवंविधोऽचेतनः। स्मृत इति सर्वं चैतन्यमेवेति मतमपवदति।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B04">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="TV_C01_B04"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = TV_C01_B04

| id      = TV_C01_B04_Tatvaviveka-tika

| text    = <div class="gr-vyakhya-gadya">चेतनविभागनिरूपणम्</div>

<div class="gr-avataranika">चेतनविभागमाह</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">सृतियुक् च द्विधा मतः ॥ 4 ॥मुक्तोऽमुक्त इति....</div>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B05">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="TV_C01_B05"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = TV_C01_B05

| id      = TV_C01_B05_Tatvaviveka-tika

| text    = <div class="gr-vyakhya-gadya">मुक्तविभागः</div>

<div class="gr-avataranika">मुक्तेष्वपि प्रभेदमाह।</div>

गुणशब्दो गणनार्थः।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B06">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="TV_C01_B06"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = TV_C01_B06

| id      = TV_C01_B06_Tatvaviveka-tika

| text    = <div class="gr-avataranika">स्वातन्त्र्यं मुक्तिरिति केषांचिन्मतम्। अतो मुक्तेभ्यो विष्णोर्न व्यावृत्तिरित्यत आह</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">....ततोऽनन्तगुणो हरिः।</div>

मुक्तामुक्तयोः।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B07">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="TV_C01_B07"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = TV_C01_B07

| id      = TV_C01_B07_Tatvaviveka-tika

| text    = <div class="gr-avataranika">तान् विविच्य दर्शयति॥</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">मुक्तियोग्यास्तत्र चोच्चा नित्यावर्तास्तु मध्यमाः।नीचा नित्यतमोयोग्याः ....॥</div>

<p class="gr-vyakhya-para">नित्यानित्यत्वं नाम विधान्तरं तत्वसङ्ख्याने कथितं॥ तत्कथं द्विविधमेवाचेतनमुच्यत इति। नैष दोषः। पुराणादि येनांशेन नित्यं तमशं नित्यवर्गे निधाय येनांशेनानित्यं तमंशमनित्यवर्गे निधायायं विभाग इत्यङ्गीकारात्। तर्हि नित्यानित्यं क्वास्तीति चेन्न। अंशांश्यादेरत्यन्तभेदाभावेन तृतीयराशिसम्भवात्। अत्र तु बुद्ध्यैव विवेक इत्यविरोधः। अत एव संसृष्टासंसृष्टविभागोऽत्र नोक्तः। सूक्ष्मभागस्य नित्येषूपचयभागस्यानित्येष्वन्तर्भावादिति।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B08">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="TV_C01_B08"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = TV_C01_B08

| id      = TV_C01_B08_Tatvaviveka-tika

| text    = <div class="gr-vyakhya-gadya">नित्यपदार्थनिरूपणम्</div>

<div class="gr-avataranika">अत्र नित्यं निर्दिशति।</div>

सत्वादयो मात्राश्च। उपलक्षणं चैतत्। महदहङ्काराद्यपि ग्राह्यम्।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B09">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="TV_C01_B09"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = TV_C01_B09

| id      = TV_C01_B09_Tatvaviveka-tika

| text    = <div class="gr-vyakhya-gadya">अनित्यपदार्थनिर्देशः</div>

<div class="gr-avataranika">अनित्यं निर्दिशति।</div>

द्रव्यस्य। सत्यं, सन्ति गुणादयः। किं नाम। यथा भावादयोऽत्यन्तभिन्नाः न तथा गुणादयः। अपि तु स्वाश्रयद्रव्यस्वरूपभूता एव। अतो न ते पृथक्कथ्यन्ते। यदा तु बुद्ध्या विविच्यन्ते तदा विवेकोऽपि कर्तव्य इति।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B10">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="TV_C01_B10"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = TV_C01_B10

| id      = TV_C01_B10_Tatvaviveka-tika

| text    = <div class="gr-vyakhya-gadya">गुणादीनां स्वाश्रयद्रव्येण भेदाभेदादिनिरूपणम्</div>

<div class="gr-avataranika">किं गुणादयो द्रव्येणात्यन्ताभिन्ना एव। अवान्तरभेदं च वक्ष्यामीति भावेनाह</div>

<p class="gr-vyakhya-para">तत्र यत्खण्डितं गुणादिकं तत्र भेदाभेदौ प्रतिपत्तव्यौ। यत्पुनर्यावद्‌द्रव्यभावि तत्र भेदो नास्ति। किं तु अत्यन्ताभेद एवेति।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B11">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="TV_C01_B11"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = TV_C01_B11

| id      = TV_C01_B11_Tatvaviveka-tika

| text    = <div class="gr-avataranika">गुणादिभेदाभेदचिन्ताप्रसङ्गादुपादानोपादेययोरपि दर्शयति।</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">खण्डितं रूपमेवात्र विकारोऽपि विकारिणः।</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">कार्यकारणयोश्चैव तथैव गुणतद्वतोः ॥ 11 ॥ क्रियाक्रियावतोस्तद्वत्तथा जातिविशेषयोः। विशिष्टशुद्धयोश्चैव तथैवांशांशिनोरपि ॥ 12 ॥</div>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B12">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="TV_C01_B12"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = TV_C01_B12

| id      = TV_C01_B12_Tatvaviveka-tika

| text    = <div class="gr-mulaprateeka-block">क्रियाक्रियावतोस्तद्वत्तथा जातिविशेषयोः।विशिष्टशुद्धयोश्चैव तथैवांशांशिनोरपि ॥ 12 ॥</div>

<p class="gr-vyakhya-para">कार्यमुपादेयं पटादि। कारणमुपादानं नन्त्वादि। तयोर्भेद ऐक्यं चेति योज्यम्॥

<p class="gr-vyakhya-para">अनेन कार्यकारणादीनां समवायो नास्तीत्युक्तं भवति। तथा गुणादीनामवेकाश्रितत्वं जातेर्नित्यत्वं च निरस्तं भवति। अन्यथा सर्वाभेदादिप्रसङ्गात्॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B13">

| verse_id = TV_C01_B13

| id      = TV_C01_B13_Tatvaviveka-tika

| text    = <div class="gr-avataranika">नन्वेतत्सर्वं परतन्त्रमित्युक्तं। कोऽसौ परो यत्तन्त्रमेतत्। किं च विष्णुज्ञानमेव मोक्षसाधनमवगतं। तत्किमनेन ज्ञातेनेत्यत आह</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">य एतत्परतन्त्रं तु सर्वमेव हरेः सदा। वशमित्येव जानाति संसारान्मुच्यते हि सः ॥ 13 ॥</div>

<p class="gr-vyakhya-para">यद्यपि केवलस्यास्य ज्ञानं न पुरुषार्थोपयोगि तथापि परमपुरुषाधीनतयाऽवगतं भवत्येव मोक्षसाधनमिति द्वे विद्ये वेदितव्ये' इत्यादिश्रुतिसिद्धमिति हिशब्देन सूचयति।</p>

<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिततत्वविवेकप्रकरणविवरणं श्रीजयतीर्थभिक्षुरचितं समाप्तम् ॥</div>

}}

</div>