Bhagavadgitatatparya/Vyakhya/Nyayadeepika: Difference between revisions

== अध्यायः 1 ==

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I01">

| verse_id = BGT_C01_I01

| id      = BGT_C01_I01_Nyayadeepika

| text    = <h4 class="gr-vyakhya-head">प्रथमोऽध्यायः</h4>

<p class="gr-vyakhya-para">अथाशेषपुरुषार्थहेतुभूतामन्यैरन्यथा व्याख्यातां गीतां यथावद्व्याख्यातुकामो भगवानाचार्यः प्रारिप्सितस्य ग्रन्थस्याविघ्नेन परिसमाप्त्यादिप्रयोजनामिष्टदेवतानतिं शिष्टाचारपरम्परादिप्राप्तां शिष्यजनशिक्षार्थं ग्रन्थे निबध्नाति, ग्रन्थारम्भं च प्रतिजानीते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I02">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C01_I02"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C01_I02

| id      = BGT_C01_I02_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">नन्वनेकेषु ग्रन्थेषु विद्यमानेषु को विशेषो गीताया येन तस्या एव तात्पर्यमुच्यते । अपि च, भारतमध्यगतत्वाद्गीतायाः कुतस्तस्या एव पृथक् तात्पर्यमुच्यत इत्यतो भारतस्य सर्वशास्त्रोत्तमत्वाद्युक्तं तदन्तर्गतगीताया एव तात्पर्यकथनम् ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">भारतेऽपि गीताया उत्तमत्वात्तस्याः पृथक्तात्पर्यकथनं चोपपन्नमिति परिहारमभिप्रेत्य भारतस्य सर्वशास्त्रोत्तमत्वं, भारतेऽपि गीताया एव उत्तमत्वमेव कुत इत्यतस्तत्पुराणवचनेन साधयति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I03">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C01_I03"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C01_I03

| id      = BGT_C01_I03_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">गीतानामसहस्रसमानशास्त्रान्तरज्ञानस्याप्याञ्जस्येन मोक्षहेतुत्वात् को विशेषो गीतादेरित्यत आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I06">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C01_I06"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C01_I06

| id      = BGT_C01_I06_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एवं गीतातात्पर्यकथनस्य युक्ततां प्रसाध्य, श्रोतृशेमुषीमनुकूलयिष्यन्नादावेव अशेषगीताप्रतिपाद्यमर्थं सङ्क्षेपेण दर्शयति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I13">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C01_I13"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C01_I13

| id      = BGT_C01_I13_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु श्रवणादिरूपस्वविहितवृत्त्यैव  परोक्षापरोक्षज्ञानसिद्धेस्तत्साधनस्यैव परमधर्मत्वान्न भक्तिः परमधर्मतया गीताभिमतेत्यत आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I17">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C01_I17"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C01_I17

| id      = BGT_C01_I17_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तमर्जुनो भगवतोऽतिप्रियोऽपरोक्षज्ञान्युत्तमाधिकारी देवश्चेति तत्केनावगम्यत इत्यत आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I51">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C01_I51"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C01_I51

| id      = BGT_C01_I51_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं ज्ञानिनोऽपि भगवत्कर्मेति तत्र श्रुतिं चोदाहरति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I57">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C01_I57"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C01_I57

| id      = BGT_C01_I57_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">यद्विष्णोर्ब्रह्मरुद्रादिसर्वोत्तमत्वमुक्तं तत्र श्रुतीरुदाहरति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V11">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V11"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V11

| id      = BGT_C02_V11_Nyayadeepika

| text    = <h4 class="gr-vyakhya-head">द्वितीयोऽध्यायः</h4>

<p class="gr-vyakhya-para">एवं सङ्क्षेपतो गीतातात्पर्यमुक्त्वाऽथ विस्तरेण तद्विवक्षुः कतिपयश्लोकाधिकाऽद्याध्यायस्यातिरोहितार्थत्वात् सङ्ग्रहोक्त्यैव व्याख्याततां मन्वानोऽशोच्यानन्वशोचस्त्वमित्यादि व्याकुर्यन् प्रज्ञावादपदार्थमाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V12">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V12"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V12

| id      = BGT_C02_V12_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">द्वितीयं चोद्यं परिहर्तुमनुवदति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V13">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V13"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V13

| id      = BGT_C02_V13_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">यद्यत्रेश्वरस्योभयविधनाशाद्यभावो विधीयते कथं तर्हि देहिन इत्यत्र पूर्वोक्तानामीश्वरादीनां देहान्तरप्राप्तिरुच्यते । न चेश्वरातिरिक्तानाम् । तद्व्यावर्तकाश्रवणादित्यत आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V14">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V14"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V14

| id      = BGT_C02_V14_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">कौमारादिहानेन यौवनादिप्राप्तावप्यशोको युज्यते । तस्यैव पुनर्दर्शनादिसम्भवात् । देहान्तरप्राप्तौ तद्दर्शनाद्यसम्भवाच्छोक इत्याशङ्कापरिहाराय  श्लोकमवतारयति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V15">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V15"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V15

| id      = BGT_C02_V15_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु दुःखाभावस्य युद्धाकरणेऽपि सम्भवात् किं तत्कृत्वा दुःखाभावाय अभिमानपरित्यागेनेत्याशङ्क्य देहाद्यनभिमानेन भवन्  दुःखपरित्यागः स्वयं फलरूपोऽपि  परमपुरुषार्थहेतुश्च  भवतीति भावेन श्लोकमवतारयति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V16">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V16"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V16

| id      = BGT_C02_V16_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु ‘पापमेवाश्रयेदस्मान्’ इत्यादिना बन्धुहननादिरूपाद्युद्धात् परलोकदुःखं शोकहेतुतयोक्तम् । अतः शोक इत्यत आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V17">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V17"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V17

| id      = BGT_C02_V17_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एवं युद्धाकरणे कारणाभावमुक्त्वा तत्कर्तव्यं, तच्च भगवत्पूजात्वेन कार्यमिति वक्ष्यति । तत्रोभयोरपि नित्यत्वेनेश्वरस्यातिशयाभावात्किं तत्पूजयेत्यत्रोक्तमविनाशीति । तत्रापि कस्यचिदविनाशित्वमेवोच्यते, न जीवादीश्वरस्यातिशयः । तज्ज्ञापकाश्रवणादित्यत आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V18">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V18"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V18

| id      = BGT_C02_V18_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">अस्तु हरेः सर्वप्रकारेणाविनाशित्वम् । तथापि कथं तस्य जीवादतिशय इत्याशङ्कापरिहारायोच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V19">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V19"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V19

| id      = BGT_C02_V19_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं सर्वप्रकारेणाविनाशित्वादीश्वरः स्वतन्त्र इति । तदयुक्तम् । ‘अयमस्य देहवियोगकर्ता’ ‘अनेनायं देहाद्वियोजितः’ इति जीवस्यापि स्वातन्त्र्यप्रतीतेरित्याशङ्कापरिहारायोच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V20">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V20"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V20

| id      = BGT_C02_V20_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु जीवनित्यत्वादेः पूर्वमेवोक्तत्वात्किमुत्तरश्लोकेनेत्यत आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V21">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V21"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V21

| id      = BGT_C02_V21_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं ‘जीवे स्वातन्त्र्यं मन्यमानो न जानाति’ इति; तत्र ‘नायं हन्ति’ इति हेतुरुक्तः । अथ ज्ञानिनां तादृशाभिमानाभावश्च । तत्र हेतुरुच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V22">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V22"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V22

| id      = BGT_C02_V22_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">नन्वस्त्वीश्वरविषये शोकाभावो, जीवविषये तु भविष्यति । जीवो नित्यस्तस्य देहयोगवियोगौ कौमारादिवदित्युक्तेऽपि सर्वलोकप्रसिद्धजनिमृतिसद्भावाद् युद्धे च तत्प्राप्तेरित्याशङ्कापरिहारत्वेन श्लोकमवतारयति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V23">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V23"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V23

| id      = BGT_C02_V23_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">अस्त्वीश्वरस्य  स्वतो  नाशाभावः  ।  तथापि  युद्धगतशस्त्रादिकारणविशेषेण च्छेदादिप्राप्तेः शोक इत्याशङ्कापरिहारत्वेन श्लोकमवतारयति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V24">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V24"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V24

| id      = BGT_C02_V24_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">जीवविषयत्वेऽप्येतदाशङ्कापरिहाराय श्लोकमवतारयति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V25">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V25"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V25

| id      = BGT_C02_V25_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">‘अव्यक्तोऽयम्’ इतीश्वरविषयमित्युक्तम् । तत्रेश्वरस्याव्यक्तत्वादिकथने का सङ्गतिरित्यतः ‘सर्वगतस्थाणुः’ इति परमात्मनः सर्वगतत्वमभिहितम् । तत्रेश्वरस्य देहोऽस्ति न वा?  आद्ये  देहिनः सर्वत्र वर्तमानस्य सर्वत्र दर्शनं स्यात् । द्वितीये शरीरच्छेदादिनिरासो न युक्त इत्याशङ्कानिरासायाद्यपदमवतारयति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V26">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V26"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V26

| id      = BGT_C02_V26_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एवं स्वयं युक्तीरुक्त्वा शोको न कार्य इत्युक्तम् । तत्र देहनाशस्यावश्यम्भावित्वं यदुक्तं तन्नास्माभिः साध्यम्, अपि तु भवतोऽपि सिद्धम् । तेनैव शोको न कार्य इत्युच्यते  ‘अथ’ इति । तत्र मुक्तस्यापि जननमरणसद्भावं पराकृर्वन्नेव श्लोकं व्याचष्टे

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V28">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V28"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V28

| id      = BGT_C02_V28_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">जननमरणनियमोऽत्र शोकनिवारणे हेतुतयोक्तः स्फुटं प्रतीयते । प्रागभिप्रेते जीवस्यास्वातन्त्र्ये च हेतुतयाऽभिमत इति भावेनाऽह    तस्मादिति ॥ तस्माज्जननादिनियमवत्त्वादेव । अत्र जीवे स्वातन्त्र्यबुद्धिश्च न कार्येत्यर्थः ॥ २७ ॥</p>

}}

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V29">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V29"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V29

| id      = BGT_C02_V29_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">यदि जीवे नाश्चर्यबुद्धिः कार्या तर्हि कुत्रासौ कार्या ? ईश्वर इत्युक्तमिति चेत्सत्यम् । किं ततोऽन्यत्रापि क्वचिदित्याशङ्क्य तत्परिहारत्वेनोक्तोपसंहाररूपं श्लोकमवतारयति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V30">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V30"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V30

| id      = BGT_C02_V30_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">आक्षिपति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V37">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V37"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V37

| id      = BGT_C02_V37_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">‘यद्वा जयेम’ इत्युक्तस्य पक्षद्वयेऽप्यहानिः परिहार उच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V39">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V39"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V39

| id      = BGT_C02_V39_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">उक्तमुपसंहृत्य प्रकरणान्तरमारभ्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V40">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V40"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V40

| id      = BGT_C02_V40_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">योगः स्तूयते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V41">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V41"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V41

| id      = BGT_C02_V41_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एवंविधश्चेदयं वैष्णवो धर्मः तर्हि किमिति कैश्चिदेवैकमत्येनानुष्ठीयते, परस्परविरुद्धतया बहुभिर्नानुष्ठीयत इत्यत आह    बुद्धिरिति ॥  केषाञ्चिदेव बुद्धेर्निर्णीतत्वात्तावन्त एवैकमत्येन विष्णुपरायणाः । बहूनामप्यनिर्णीतबुद्धित्वात् परस्परविरोधेन न विष्णुपरत्वमिति भावः । अनेन व्यवसायेति श्लोकोऽपि व्याख्यातो भवति  ॥ ४१ ॥</p>

}}

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V44">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V44"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V44

| id      = BGT_C02_V44_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">यद्यव्यवसायात्मकबुद्धित्वमेव वैष्णवधर्मराहित्ये निमित्तं तर्ह्यव्यवसायबुद्धिस्त्याज्या स्यात् । त्यगश्च कारणपरित्यागेन स्यात् । केन कारणेनाव्यवसायबुद्धिर्भवतीति पृच्छति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V45">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V45"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V45

| id      = BGT_C02_V45_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">प्रतिज्ञातो ज्ञानोपाय उच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V46">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V46"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V46

| id      = BGT_C02_V46_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">त्रैगुण्यनिवृत्त्यर्थं वेदाश्रयणं कार्यमित्यत्र युक्तिरुच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V47">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V47"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V47

| id      = BGT_C02_V47_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ऐक्यभावनं न कार्यमित्यत्र हेतुरुच्यते ‘कर्मणि’ इति । तत्रार्जुनस्य कर्मकरणे किञ्चित्सामर्थ्यमस्ति, न तु फलापादन इत्येवोच्यते । तत्कथमनेन सर्वजीवानामीश्वराभेदाभावः साध्यत इत्यत आह    कर्मेति ॥ नात्र त इत्युर्जुन एव गृह्यते । अपि तु सर्वजीवाः । तेषां फलापादनासामर्थ्यमुक्त्वा ईश्वरस्य तत्सामर्थ्यमभिप्रेयते । तेनात्रोक्तैवाभेदाभावे युक्तिरिति भावः ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">नन्वत्रास्त्वेतावदभिप्रेतम् । तथापि प्रतिज्ञाया अभावादभेदाभावे युक्तिरियमुक्तेति कथं ज्ञायत इत्यत आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V48">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V48"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V48

| id      = BGT_C02_V48_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">कर्माकरणे स्नेहो माऽस्त्वित्युक्तम् । किं तर्हीत्यत उच्यते ‘योगस्थः’ इति । तत्र कर्मसङ्गं त्यक्त्वा कर्माणि कुर्विति व्याहतमित्यत आह    सङ्गमिति ॥ न सङ्गपदेन कर्मसम्बन्धोऽभिधीयते । येन व्याहतिः । अपि तु फलस्नेह एवेति भावः ॥ ४८ ॥</p>

}}

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V49">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V49"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V49

| id      = BGT_C02_V49_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ज्ञानात्कर्माधममित्युक्तम् । तर्हि ज्ञानस्योत्तमत्वाज्ज्ञानावास्थायामीश्वरैक्यभावनं युक्तमित्याशङ्कापरिहारायोच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V51">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V51"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V51

| id      = BGT_C02_V51_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">नन्वस्तु ज्ञानस्याधिक्यं, ततश्च किमित्यतः ‘तस्मात्’ इति तस्मात् ज्ञानसाधनमापाद्यमित्युक्तम् । तत्रास्तु ज्ञानसाधनापादनम् । किं फलस्नेहरहितकर्मणेत्याशङ्कायां फलस्नेहरहितकर्मैव ज्ञानसाधनमिति वक्तव्यम् । किमर्थमत्र कर्मकौशलस्य ज्ञानसाधनत्वमुच्यत इत्यतः फलस्नेहराहित्यादियुक्तकर्मैव कर्मकौशलपदेनोच्यत इति भावेनाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V53">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V53"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V53

| id      = BGT_C02_V53_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">कियत्पर्यन्तमवश्यं कर्तव्यानि मुमुक्षुणैवं कर्माणीत्यत उच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V54">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V54"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V54

| id      = BGT_C02_V54_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">प्रकृतज्ञानिलक्षणादिप्रश्नः क्रियते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V55">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V55"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V55

| id      = BGT_C02_V55_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ज्ञानिलक्षणमुच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V59">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V59"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V59

| id      = BGT_C02_V59_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एतादृशं चेज्ज्ञानं तत्किं सर्वे न साधयन्तीत्यतो निराहारत्वेनेन्द्रियजयस्तेनैव ज्ञानमित्यतिदुःसंपादत्वं ज्ञानस्योच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V63">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V63"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V63

| id      = BGT_C02_V63_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">वीतरागेत्यादिना रागादिराहित्यं ज्ञानिलक्षणमुक्तम् । जिज्ञासुना च तत्साध्यम् । कारणफलपरिज्ञाने च रागादित्यागो भवति । अतो रागादिपरिहाराय तत्कारणफले उच्येते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V66">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V66"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V66

| id      = BGT_C02_V66_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">इन्द्रियजयजातेन मनसः स्वतोऽपि प्रायो विषयागतिलक्षणेन प्रसादेन मोक्षलाभादसावापाद्य इत्युक्तम् । तदनापादने दोषश्चोच्यते नास्तीति । तत्र भावनायाः शान्तिसाध्यत्वात् न चाभावयतः शान्तिः इति कथमुच्यत इत्यतो न शान्तिपदेनात्र चित्तनिरोध उच्यते । अपि तु भगवन्निष्ठबुद्धित्वम् । तच्च भावनासाध्यं भवतीति भावेन शान्तिशब्दार्थं सप्रमाणकमाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V69">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V69"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V69

| id      = BGT_C02_V69_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">पिण्डीकृत्योक्तलक्षणमुच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V70">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V70"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V70

| id      = BGT_C02_V70_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एवं ज्ञानी सर्वत्रोदासीनश्चेत्कथं विषयभोगस्तस्येत्यत उच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V71">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V71"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V71

| id      = BGT_C02_V71_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">पूर्वश्लोकोक्तं प्रपञ्च्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V72">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V72"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V72

| id      = BGT_C02_V72_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">उक्तलक्षणमुपसंह्रियते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V01">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V01

| id      = BGT_C03_V01_Nyayadeepika

| text    = <h4 class="gr-vyakhya-head">तृतीयोऽध्यायः</h4>

<p class="gr-vyakhya-para">पूर्वाध्यायसङ्गतत्वेनैतदध्यार्थं  दर्शयितुं  पूर्वाध्यायप्रतिपाद्यमाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V02">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V02"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V02

| id      = BGT_C03_V02_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">‘लोकेऽस्मिन्’ इति परिहारवाक्ये केषाञ्चिदधिकारिणां ज्ञानमेव केषाञ्चित् कर्मैवानुष्ठेयमुच्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V05">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V05"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V05

| id      = BGT_C03_V05_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">कार्यत इत्यत्र स्वतन्त्रकर्तुरन्यस्याप्रतीतेः प्रकृतिगुणानामेव स्वतन्त्रकर्तृत्वमुच्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V09">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V09"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V09

| id      = BGT_C03_V09_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु ‘कर्मणा बध्यते जन्तुः’ इत्यादेः कर्मणो बन्धकत्वात्कथं ‘कुरु कर्म’ इति विधीयत इत्याशङ्कापरिहाराय श्लोकमवतारयति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V14">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V14"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V14

| id      = BGT_C03_V14_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">कर्म कर्तव्यमित्यत्र हेत्वन्तरमुच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V17">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V17"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V17

| id      = BGT_C03_V17_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">कर्म कर्तव्यमित्यत्र युक्त्यन्तरमुच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V19">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V19"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V19

| id      = BGT_C03_V19_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु मुक्तस्य कार्यं न विद्यत इत्युक्त्वा ‘तस्मादसक्तः’ इत्युच्यते । तत्र कर्मकरणे हेतोरनुक्तत्वात् ‘तस्मात्’ इति किं परामृश्यत इत्यत  आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V20">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V20"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V20

| id      = BGT_C03_V20_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु  ज्ञानादेव  मोक्षसिद्धेः  कथमसक्तः कर्माऽचरन्नेव परमाप्नोतीत्युक्तमित्यत उच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V22">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V22"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V22

| id      = BGT_C03_V22_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">किञ्च प्रयोजनमात्ररहितेनापि मया केवलानुग्रहेण लोकसङ्ग्रहार्थं कर्म क्रियते, अतो मुक्तावानन्दवृद्धिप्रयोजनवता ज्ञानिना तत्कर्तव्यमिति किं वक्तव्यमित्युक्तं  ‘न मे पार्थ’ इति । अस्यार्थो

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V30">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V30"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V30

| id      = BGT_C03_V30_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">प्रज्ञवदाग्रहेण ज्ञानिनामपि कर्म कार्यं चेद्विद्वदविद्वत्कर्मणोरविशेषप्रसङ्ग इत्यतः ‘सक्ताः’ इति सक्त्यसक्तिपूर्वकत्वविशेष उक्तः प्रपञ्च्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V36">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V36"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V36

| id      = BGT_C03_V36_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">‘तयोर्न वशमागच्छेत्’ इत्युक्ते पृच्छ्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V37">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V37"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V37

| id      = BGT_C03_V37_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">‘काम एषः’ इत्यादिपरिहारवाक्यमुक्तार्थेऽपि संवादरूपस्मृत्यैव व्याचष्टे

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V42">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V42"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V42

| id      = BGT_C03_V42_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">‘इन्द्रियाणि’ इत्यत्रेन्द्रियादिमात्राज्जीवस्य परमत्वमुच्यते, अथवा ‘इन्द्रियाणि मनो बुद्धिः’ इत्यादिना इन्द्रियमनोबुद्धीनामुक्तं प्रपञ्च्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासाय तत्स्मृत्यैव व्याचष्टे

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V43">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V43"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V43

| id      = BGT_C03_V43_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तमर्थाभिमानिभ्योऽपीन्द्रियाभिमानिनामुत्तमत्वं न तद्युक्तम् । ‘इन्द्रियेभ्यः परा ह्यर्थाः’ इति श्रुतिविरोधात् । नापि रुद्रस्य मनोऽभिमानित्वं युक्तम् । रुद्रोऽहङ्कृतिरूपकः इति वाक्यविरोधात् । एवं सरस्वत्या बुद्ध्यभिमानित्वं च न युक्तम् । विज्ञानाभिमानित्वोक्तिविरोधादित्यत आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V01">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C04_V01

| id      = BGT_C04_V01_Nyayadeepika

| text    = <h4 class="gr-vyakhya-head">चतुर्थोऽध्यायः</h4>

<p class="gr-vyakhya-para">उक्तार्थसङ्गतत्वेनैतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V04">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V04"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C04_V04

| id      = BGT_C04_V04_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">इदानीन्तनत्वाद्भगवतो  विवस्वतः  प्राचीनत्वात्  कथं तदुपदेष्ट्रुत्वमिति पृच्छति  ‘अपरमिति’ । तत्रार्जुनस्य भगवदज्ञानित्वप्रतीतेः प्रागुक्तानुपपत्तिरित्यत आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V06">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V06"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C04_V06

| id      = BGT_C04_V06_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">अस्तु विष्णोः स्वभावादेव व्यापारः । तथाप्यत्र प्रकृतिपदं कुतः स्वभाववाचीत्यत आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V09">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V09"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C04_V09

| id      = BGT_C04_V09_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एवं स्वभावादेवावतारादिस्वव्यापारमुक्त्वा तज्ज्ञानफलमुच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V10">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V10"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C04_V10

| id      = BGT_C04_V10_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एतज्ज्ञानस्य मोक्षसाधनत्वं कुत इत्यत उच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V11">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V11"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C04_V11

| id      = BGT_C04_V11_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">त्रैविद्यानामपि मोक्षसद्भावात् को विशेषस्त्वामुपाश्रितानामित्यत उच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V13">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V13"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C04_V13

| id      = BGT_C04_V13_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">भगवद्भजनेन विना कुतो न फलमित्यतस्तस्य पितृत्वाद्युज्यत इत्युच्यते ‘चातुर्वर्ण्यम्’ इति । अत्र गुणानां त्रित्वात् कथं चातुर्वर्ण्यस्य गुणविभाग इत्याशङ्कां स्मृत्यैव परिहरति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V14">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V14"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C04_V14

| id      = BGT_C04_V14_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सर्वकर्तृत्वे भगवतः कर्मलेपः स्यादित्यत उच्यते ‘न माम्’ इति । तत्र मामित्यस्य सिद्धत्वात्  ‘इति माम्’ इति पुनरस्मच्छब्दः किमर्थ इत्यत आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V17">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V17"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C04_V17

| id      = BGT_C04_V17_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">‘तत्ते कर्म प्रवक्ष्यामि’ इति प्रतिज्ञातमुच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V18">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V18"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C04_V18

| id      = BGT_C04_V18_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एतद्बोधनं स्तूयते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V20">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V20"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C04_V20

| id      = BGT_C04_V20_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">न केवलं कर्तृत्वाभिमानपरित्यागेन कृत्स्नकर्मकृत्त्वादि । अपि तु कामादिपरित्यागेनापि भाव्यमित्युच्यते यस्येत्यादिश्लोकपञ्चकेन । तत्र निराश्रय इत्यन्यथा पदविभागप्रतीतिनिरासायाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V23">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V23"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C04_V23

| id      = BGT_C04_V23_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">नन्वत्र ज्ञानिनः शरीरसम्बन्धसद्भावात् कथं मुक्तत्वमुच्यत इत्यत आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V24">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V24"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C04_V24

| id      = BGT_C04_V24_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु कुत्र स्वातन्त्र्याभिमानत्यागो विवक्षितः? तस्य चार्थस्य स्वातन्त्र्यायोगात् किमधीनत्वं ज्ञातव्यम् ? किं च यज्ञार्थत्वमिति पृच्छति ‘कथमिति’ । तत्परिहारायोत्तरप्रघट्टकमवतारयति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V25">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V25"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C04_V25

| id      = BGT_C04_V25_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">तत्प्रपञ्च्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V26">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V26"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C04_V26

| id      = BGT_C04_V26_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु ‘श्रोत्रादीनि’ इत्यादौ श्रोत्रादिहविषः संयमाख्याग्न्यादौ होम एवोच्यते, न तु तस्य ब्रह्मार्पणम् । अतो नैतत्पूर्वसङ्गतमित्यत आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V27">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V27"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C04_V27

| id      = BGT_C04_V27_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">॥ इन्द्रियादिसंयममिति ॥

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V32">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V32"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C04_V32

| id      = BGT_C04_V32_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">‘ब्रह्मणो मुखे’ इत्यस्य वेदादावित्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V33">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V33"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C04_V33

| id      = BGT_C04_V33_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">द्रव्यमयाद्यज्ञाज्ज्ञानयज्ञस्योत्तमत्वे हेतुरुच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V34">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V34"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C04_V34

| id      = BGT_C04_V34_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ज्ञानस्य कर्मणोऽधिकत्वमुक्त्वा तदापादनं विधीयते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V35">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V35"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C04_V35

| id      = BGT_C04_V35_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ज्ञानं स्तूयते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V42">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V42"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C04_V42

| id      = BGT_C04_V42_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ज्ञानफलमुच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V01">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C05_V01

| id      = BGT_C05_V01_Nyayadeepika

| text    = <h4 class="gr-vyakhya-head">पञ्चमोऽध्यायः</h4>

<p class="gr-vyakhya-para">हरिः ॐ  ॥  एतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V02">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V02"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C05_V02

| id      = BGT_C05_V02_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु योगसंन्यासयोर्मध्ये श्रेयोमात्र एवायं प्रश्नः, न तूक्तरीत्या विरोधाभिप्रायेण । तथात्वे परिहाराभावादित्यतः परिहारवाक्याभिप्रायमाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V03">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V03"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C05_V03

| id      = BGT_C05_V03_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">कथं योगसंन्यासयोः समुच्चयो युज्यते? यतिगृहस्थयोरधिकारभेदादित्याशङ्कापरिहाराय श्लोकमवतारयति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V04">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V04"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C05_V04

| id      = BGT_C05_V04_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">अथासावधिकारभेदोऽपि न युज्यत इत्युच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V05">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V05"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C05_V05

| id      = BGT_C05_V05_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">तत्र ‘एकं साङ्ख्यम्’ इत्युपसंहारवाक्ये ज्ञानकर्मणोरैक्यं किमर्थमुच्यत इत्यतो यथावद्व्याचष्टे

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V06">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V06"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C05_V06

| id      = BGT_C05_V06_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">समुच्चितयोरेव योगसंन्यासयोर्निःश्रेयसकरत्वमुक्तम् । असमुच्चये बाधकमुच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V07">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V07"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C05_V07

| id      = BGT_C05_V07_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">योगरूपतां विना न्यासस्यानर्थसाधनत्वमुक्त्वा ‘योगयुक्तः’ इत्यनेन योगरूपसंन्यासस्योक्तं मोक्षसाधनत्वं प्रपञ्च्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V09">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V09"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C05_V09

| id      = BGT_C05_V09_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">योगरूपसंन्यासस्य मोक्षहेतुत्वमुक्तम् । तत्र संन्यासस्य योगरूपत्वं केन प्रकारेणेत्यतस्तत्परिहारत्वेन श्लोकद्वयमवतारयति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V10">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V10"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C05_V10

| id      = BGT_C05_V10_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">योगरूपसंन्यासवतो मुक्तिर्भवतीति नोपचारमात्रमिति भावेन पुनः फलमुच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V13">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V13"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C05_V13

| id      = BGT_C05_V13_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">इतश्च कर्मणां ब्रह्मण्याधानं नाम तत्र स्वस्य स्वातन्त्र्याभिमानत्याग एव । न तु स्वरूपपरित्याग इत्याह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V14">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V14"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C05_V14

| id      = BGT_C05_V14_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं जीवानां स्वातन्त्र्याभावापेक्षयैवाकर्तृत्वं, परतन्त्रकर्तृत्वं त्वस्त्येवेति न तद्युक्तम् । ‘न कर्तृत्वम्’ इत्युत्तरवाक्यविरोधादित्यत आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V18">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V18"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C05_V18

| id      = BGT_C05_V18_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">‘ज्ञानेन’ इति प्रकृतज्ञानस्य साधनान्तरमुच्यते ‘विद्या’इति । तत्र न ब्राह्मणादिविषये समबुद्धित्वमत्र विवक्षितम् । किन्तु तद्गतपरब्रह्मविषय एव । ब्राह्मणादीनां विषमत्वात्, तद्गतब्रह्मण एव समत्वात् विपरीतज्ञानस्य च ज्ञानासाधनत्वादिति भावेन जीवानां वैषम्ये ब्रह्मणः साम्ये च प्रमाणमाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V21">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V21"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C05_V21

| id      = BGT_C05_V21_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं योगरूपसंन्यासस्य निःश्रेयस्करत्वं तदुपपाद्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V24">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V24"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C05_V24

| id      = BGT_C05_V24_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ज्ञानिलक्षणमुच्यते ‘योऽन्तःसुखः’ इति । तत्र ब्रह्मभूतपदं ब्रह्मणैकीभूत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासाय व्याचष्टे

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V28">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V28"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C05_V28

| id      = BGT_C05_V28_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ब्रह्मयोगादिपदेन प्रकृतध्यानप्रकार उच्यते ‘स्पर्शान्’ इति । तत्र ध्यानिनोऽमुक्तस्य कथं  ‘मुक्त एव सः’ इति मुक्तत्वमुच्यत इत्याशङ्कां स्मृत्यैव परिहरति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V03">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V03"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C06_V03

| id      = BGT_C06_V03_Nyayadeepika

| text    = <h4 class="gr-vyakhya-head">षष्ठोऽध्यायः</h4>

<p class="gr-vyakhya-para">कर्मयोगमध्ये कीदृशो योगो ज्ञानार्थिनोऽवश्यापेक्षित इत्यत उच्यते  ‘आरुरुक्षोः’  इति । तत्र योगारूढपदस्य दुर्गमार्थत्वादर्थमाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V04">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V04"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C06_V04

| id      = BGT_C06_V04_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">योगारूढलक्षणमुच्यते ‘यदा हि’  इति । तत्र न कर्मस्वनुषज्यत इति ज्ञानिनः कर्माभावकथनान्न चाक्रिय इत्यादिविरोध इत्यत आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V05">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V05"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C06_V05

| id      = BGT_C06_V05_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">योगारोहस्य भगवत्प्रसादो मुख्यसाधनमित्युच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V06">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V06"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C06_V06

| id      = BGT_C06_V06_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">येन आत्मा वशीकृतस्तस्यासौ बन्धुतया किं करोतीत्यपेक्षायां वाक्यशेषे वशीकृतोऽसौ परमात्मा तस्य हृदि सम्यगाहितो  भवतीत्युक्तत्वात्  पूर्वमप्यात्मपदेन  परमात्मैवोच्यत  इति ज्ञायत इति भावः ॥ ६ ॥</p>

}}

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V08">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V08"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C06_V08

| id      = BGT_C06_V08_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">योगारूढलक्षणं प्रपञ्च्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V09">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V09"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C06_V09

| id      = BGT_C06_V09_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु सुहृदादीनां विषमत्वात् कथं तेषु ज्ञानिनः समबुद्धित्वमुच्यत इत्याशङ्कां स्मृत्यैव परिहरति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V20">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V20"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C06_V20

| id      = BGT_C06_V20_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">योगसम्पूर्तिस्वरूपमुच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V27">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V27"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C06_V27

| id      = BGT_C06_V27_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">योगफलमुच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V29">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V29"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C06_V29

| id      = BGT_C06_V29_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ध्येयमुच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V31">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V31"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C06_V31

| id      = BGT_C06_V31_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">परमात्मध्यानफलमुच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V32">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V32"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C06_V32

| id      = BGT_C06_V32_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">योगिन एव इत्थम्भावान्तरमुच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V40">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V40"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C06_V40

| id      = BGT_C06_V40_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">अयतिरित्यर्जुनप्रश्नवाक्यगतायतिपदस्य गृहस्थादिरित्यन्यथाप्रतीतिनिरासायार्थमाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V44">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V44"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C06_V44

| id      = BGT_C06_V44_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">योगाच्चलितमानसस्य ‘प्राप्य पुण्यकृतान् लोकान्’ इत्यादिफलमुपपाद्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V46">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V46"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C06_V46

| id      = BGT_C06_V46_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">योगः स्तूयते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V03">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C07_V03"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C07_V03

| id      = BGT_C07_V03_Nyayadeepika

| text    = <h4 class="gr-vyakhya-head">सप्तमोऽध्यायः</h4>

<p class="gr-vyakhya-para">हरिः ॐ॥ एतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V04">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C07_V04"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C07_V04

| id      = BGT_C07_V04_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">प्रतिज्ञातं ज्ञानमुच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V07">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C07_V07"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C07_V07

| id      = BGT_C07_V07_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">त्वद्वत्सर्वोत्तमान्तरस्यापि  पितृत्वाद्युपपत्तेः  कथं  कृत्स्नस्येत्याद्युक्तमित्यत उच्यते ‘मत्त’ इति । तत्र स्वव्यतिरिक्तमात्रं निषिध्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाऽह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V06">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C07_V06"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C07_V06

| id      = BGT_C07_V06_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">विष्णुतन्त्रत्वात् सर्वस्यासौ  परतर इति विविच्य परतरत्वज्ञानं विज्ञानमित्युक्तम् । तद्विज्ञानमेव सर्वस्य तदधीनत्वप्रदर्शनेनाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V09">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C07_V09"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C07_V09

| id      = BGT_C07_V09_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सुरभ्यसुरभितया गन्धं प्रेरयति, स्वयं सुरभिश्चेति पुण्यगन्धः । स्वयं पुण्यगन्धप्रदत्वाच्च । तेजयति तेजस्वी वर्तते, तेजः प्रेरयति चेति तेजः । जीवनप्रदः तस्माज्जीवनम् । तपति तपः कुरुते प्रेरयति चेति तपः ॥ ९ ॥</p>

}}

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V10">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C07_V10"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C07_V10

| id      = BGT_C07_V10_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">व्यञ्जनाद्  व्यञ्जकत्वात्  प्रेरकत्वाच्च  ।  बोधनात्  बोद्धृत्वाद्  बुद्धिप्रेरकत्वाच्च ॥ १० ॥</p>

}}

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V11">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C07_V11"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C07_V11

| id      = BGT_C07_V11_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">विषयभोगनिरपेक्षतया नित्यपूर्णबलत्वात् कामवर्जितं बलम् । अस्थानेऽप्रयुज्यमानत्वाद् रागविवर्जितं बलम् । रागिणो ह्यस्थानेऽपि बलं प्रयुञ्जते । कामरागविवर्जितबलदश्चेति वा । अर्थान्तरमुच्यते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V12">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C07_V12"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C07_V12