Mundaka: Difference between revisions
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) Tag: Reverted |
||
| Line 7: | Line 7: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C01_V01" data-block-id="bhashya-MUN_C01_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C01_V01" data-block-id="bhashya-MUN_C01_V01"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C01_V01_B01" data-verse="MUN_C01_V01" data-block-id="MUN_C01_V01_B01">आनन्दमजरं नित्यमजमक्षयमच्युतम् । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C01_V01_B01" data-verse="MUN_C01_V01" data-block-id="MUN_C01_V01_B01">आनन्दमजरं नित्यमजमक्षयमच्युतम् ।<br/> | ||
अनन्तशक्तिं सर्वज्ञं नमस्ये पुरुषोत्तमम् ॥</div> | अनन्तशक्तिं सर्वज्ञं नमस्ये पुरुषोत्तमम् ॥</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C01_V01_B01" data-verse="MUN_C01_V01" data-block-id="MUN_C01_V01_B01">‘मनोर्वैवस्वतस्यादावथर्वा ब्रह्मणोऽजनि । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C01_V01_B01" data-verse="MUN_C01_V01" data-block-id="MUN_C01_V01_B01">‘मनोर्वैवस्वतस्यादावथर्वा ब्रह्मणोऽजनि ।<br/> | ||
मित्रश्च वरुणश्चाथो प्रहेतिर्हेतिरेव च ॥ | मित्रश्च वरुणश्चाथो प्रहेतिर्हेतिरेव च ॥<br/> | ||
ब्रह्मणः प्रथमे कल्पे शिवः प्रथमजः स्मृतः(सुतः) । | ब्रह्मणः प्रथमे कल्पे शिवः प्रथमजः स्मृतः(सुतः) ।<br/> | ||
सनकाद्यास्तु वाराहे ब्रह्मा विष्णोः सुतोऽग्रजः ॥’ इति ब्रह्माण्डे ।</div> | सनकाद्यास्तु वाराहे ब्रह्मा विष्णोः सुतोऽग्रजः ॥’ इति ब्रह्माण्डे ।</div> | ||
| Line 25: | Line 25: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C01_V05" data-block-id="bhashya-MUN_C01_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C01_V05" data-block-id="bhashya-MUN_C01_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C01_V03_B01" data-verse="MUN_C01_V05" data-block-id="MUN_C01_V03_B01">‘ऋगाद्या अपरा विद्या यदा विष्णोर्न वाचकाः । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C01_V03_B01" data-verse="MUN_C01_V05" data-block-id="MUN_C01_V03_B01">‘ऋगाद्या अपरा विद्या यदा विष्णोर्न वाचकाः ।<br/> | ||
ता एव परमा विद्या यदा विष्णोस्तु वाचकाः ॥’ इति परमसंहितायाम् ।</div> | ता एव परमा विद्या यदा विष्णोस्तु वाचकाः ॥’ इति परमसंहितायाम् ।</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C01_V03_B02" data-verse="MUN_C01_V05" data-block-id="MUN_C01_V03_B02">‘ऋग्भिर्हौत्रेण(ऋग्भिर्होत्रेण) शंसन्ति तथौद्गात्रैः(तथोद्गात्रे) स्तुवन्ति ये । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C01_V03_B02" data-verse="MUN_C01_V05" data-block-id="MUN_C01_V03_B02">‘ऋग्भिर्हौत्रेण(ऋग्भिर्होत्रेण) शंसन्ति तथौद्गात्रैः(तथोद्गात्रे) स्तुवन्ति ये ।<br/> | ||
विष्णुमेव (च) तथा तस्मै यजुर्भिरपि जुह्वति ॥ | विष्णुमेव (च) तथा तस्मै यजुर्भिरपि जुह्वति ॥<br/> | ||
स्तुवन्त्यथर्वणैश्चैनं सेतिहासपुराणकैः । | स्तुवन्त्यथर्वणैश्चैनं सेतिहासपुराणकैः ।<br/> | ||
न विष्णुसदृशं किञ्चित् परमं वाऽपि मन्वते ॥ | न विष्णुसदृशं किञ्चित् परमं वाऽपि मन्वते ॥<br/> | ||
सर्वोत्तमं तं जानन्तस्ते हि भागवतोत्तमाः ॥’</div> | सर्वोत्तमं तं जानन्तस्ते हि भागवतोत्तमाः ॥’</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C01_V03_B03" data-verse="MUN_C01_V05" data-block-id="MUN_C01_V03_B03">‘वेदे रामायणे चैव पुराणे भारते तथा । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C01_V03_B03" data-verse="MUN_C01_V05" data-block-id="MUN_C01_V03_B03">‘वेदे रामायणे चैव पुराणे भारते तथा ।<br/> | ||
आदावन्ते च मध्ये च विष्णुः सर्वत्र गीयते ॥’</div> | आदावन्ते च मध्ये च विष्णुः सर्वत्र गीयते ॥’</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C01_V03_B03" data-verse="MUN_C01_V05" data-block-id="MUN_C01_V03_B03">‘एतदन्ते च मध्ये च ब्रह्मैवोक्त्वा विजानताम् । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C01_V03_B03" data-verse="MUN_C01_V05" data-block-id="MUN_C01_V03_B03">‘एतदन्ते च मध्ये च ब्रह्मैवोक्त्वा विजानताम् ।<br/> | ||
ऋगादि पञ्चधा संस्थं शब्दब्रह्म प्रशाम्यति ॥ | ऋगादि पञ्चधा संस्थं शब्दब्रह्म प्रशाम्यति ॥<br/> | ||
यं वाकेष्वनुवाकेषु निषत्सूपनिषत्सु च । | यं वाकेष्वनुवाकेषु निषत्सूपनिषत्सु च ।<br/> | ||
स्तुवन्ति सत्यकर्माणं सत्यं सत्येन सामसु ॥’</div> | स्तुवन्ति सत्यकर्माणं सत्यं सत्येन सामसु ॥’</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C01_V03_B03" data-verse="MUN_C01_V05" data-block-id="MUN_C01_V03_B03">‘सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति तपांसि सर्वाणि च यद्वदन्ति। | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C01_V03_B03" data-verse="MUN_C01_V05" data-block-id="MUN_C01_V03_B03">‘सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति तपांसि सर्वाणि च यद्वदन्ति।<br/> | ||
यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति तत्ते पदं सङ्ग्रहेण प्रवक्ष्ये ॥’</div> | यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति तत्ते पदं सङ्ग्रहेण प्रवक्ष्ये ॥’</div> | ||
| Line 49: | Line 49: | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C01_V03_B03" data-verse="MUN_C01_V05" data-block-id="MUN_C01_V03_B03">‘चतुर्दश महाविद्यास्थानानि(विद्यास्थानानि) वेदितव्यानि भवन्ति’ । इति च मूलश्रुतिः ।</div> | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C01_V03_B03" data-verse="MUN_C01_V05" data-block-id="MUN_C01_V03_B03">‘चतुर्दश महाविद्यास्थानानि(विद्यास्थानानि) वेदितव्यानि भवन्ति’ । इति च मूलश्रुतिः ।</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C01_V03_B03" data-verse="MUN_C01_V05" data-block-id="MUN_C01_V03_B03">‘पञ्चरात्रमृगाद्याश्च सर्वमेकं पुराऽभवत् । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C01_V03_B03" data-verse="MUN_C01_V05" data-block-id="MUN_C01_V03_B03">‘पञ्चरात्रमृगाद्याश्च सर्वमेकं पुराऽभवत् ।<br/> | ||
मूलवेद इति ह्याख्या काले कृतयुगे तदा ॥ | मूलवेद इति ह्याख्या काले कृतयुगे तदा ॥<br/> | ||
नैवर्क्सामादिनामानि तदा वेदस्य चाभवन् । | नैवर्क्सामादिनामानि तदा वेदस्य चाभवन् ।<br/> | ||
नैव चेन्द्रादिनामानि विष्णोरन्यत्र कुत्रचित् ॥ | नैव चेन्द्रादिनामानि विष्णोरन्यत्र कुत्रचित् ॥<br/> | ||
ब्रह्मरुद्रेन्द्रपूर्वैस्तु नामभिः प्रोच्यते हरिः । | ब्रह्मरुद्रेन्द्रपूर्वैस्तु नामभिः प्रोच्यते हरिः ।<br/> | ||
देवतात्वेन चेज्यस्स ब्रह्माद्या मनुनामकाः ॥ | देवतात्वेन चेज्यस्स ब्रह्माद्या मनुनामकाः ॥<br/> | ||
वक्तृत्वेन पितृत्वेन कारित्वेनैव चादरात् । | वक्तृत्वेन पितृत्वेन कारित्वेनैव चादरात् ।<br/> | ||
इज्यन्ते देवताः सर्वा न तु देवतया क्वचित् ॥ | इज्यन्ते देवताः सर्वा न तु देवतया क्वचित् ॥<br/> | ||
अनन्ययाजिनस्ते(अनन्ययाजिनस्त्वेते) तु तस्मात्कार्तयुगा जनाः । | अनन्ययाजिनस्ते(अनन्ययाजिनस्त्वेते) तु तस्मात्कार्तयुगा जनाः ।<br/> | ||
प्राप्नुवन्ति हरिं तं च तस्माद्वेदे न किञ्चन ॥ | प्राप्नुवन्ति हरिं तं च तस्माद्वेदे न किञ्चन ॥<br/> | ||
पारावर्यं हरेर्यस्मादुत्थितास्तुरगाननात् । | पारावर्यं हरेर्यस्मादुत्थितास्तुरगाननात् ।<br/> | ||
ऋगाद्या अनुव्याख्यान्तास्तस्मात् सर्वैर्हरिं यजेत् ॥ | ऋगाद्या अनुव्याख्यान्तास्तस्मात् सर्वैर्हरिं यजेत् ॥<br/> | ||
तस्माद्ब्रह्मादयः सर्वे मनवो मानवास्तथा । | तस्माद्ब्रह्मादयः सर्वे मनवो मानवास्तथा ।<br/> | ||
यजन्ति सर्ववेदैस्तं जानन्ति च विनिश्चयात् ॥ | यजन्ति सर्ववेदैस्तं जानन्ति च विनिश्चयात् ॥<br/> | ||
अशक्तः पञ्चरात्रेण ऋगाद्यैर्वाथ तं यजेत् । | अशक्तः पञ्चरात्रेण ऋगाद्यैर्वाथ तं यजेत् ।<br/> | ||
ऋगाद्यैरेव (सर्वत्र)स त्रैतैर्भिन्नैरिष्टो जनैर्हरिः ॥ | ऋगाद्यैरेव (सर्वत्र)स त्रैतैर्भिन्नैरिष्टो जनैर्हरिः ॥<br/> | ||
द्वापरीयैर्जनैर्विष्णुः पञ्चरात्रैस्तु केवलैः । | द्वापरीयैर्जनैर्विष्णुः पञ्चरात्रैस्तु केवलैः ।<br/> | ||
कलौ तु नाममात्रेण पूज्यते भगवान् हरिः ॥ | कलौ तु नाममात्रेण पूज्यते भगवान् हरिः ॥<br/> | ||
एको वेदः कृते ह्यासीत् त्रेतायां स त्रिधाऽभवत् । | एको वेदः कृते ह्यासीत् त्रेतायां स त्रिधाऽभवत् ।<br/> | ||
स एव पञ्चधा जातो द्वापरं प्राप्य वै युगम् ॥ | स एव पञ्चधा जातो द्वापरं प्राप्य वै युगम् ॥<br/> | ||
उत्सन्नः स कलिं प्राप्य वेदः प्रायेण सर्वशः । | उत्सन्नः स कलिं प्राप्य वेदः प्रायेण सर्वशः ।<br/> | ||
मुख्यो धर्मः कार्तयुगो वर्तितव्यः कलावपि ॥ | मुख्यो धर्मः कार्तयुगो वर्तितव्यः कलावपि ॥<br/> | ||
त्रेतादौ तदशक्त्या हि धर्मोऽन्यः सम्प्रकीर्तितः(सम्प्रवर्तितः) । | त्रेतादौ तदशक्त्या हि धर्मोऽन्यः सम्प्रकीर्तितः(सम्प्रवर्तितः) ।<br/> | ||
कृते भागवताः सर्वे वेदाश्च पुरुषास्तथा ॥ | कृते भागवताः सर्वे वेदाश्च पुरुषास्तथा ॥<br/> | ||
त्रेतायां भिन्नविषयास्ततस्त्रैविद्यतां गताः । | त्रेतायां भिन्नविषयास्ततस्त्रैविद्यतां गताः ।<br/> | ||
तस्मादेकः सर्ववेदैर्ज्ञेयो विष्णुः सनातनः ॥ | तस्मादेकः सर्ववेदैर्ज्ञेयो विष्णुः सनातनः ॥<br/> | ||
पूज्यो यज्ञैः सोपचारैर्ध्येयो वन्द्यश्च सर्वदा ॥’ इत्यादि नारायणसंहितायाम् ।</div> | पूज्यो यज्ञैः सोपचारैर्ध्येयो वन्द्यश्च सर्वदा ॥’ इत्यादि नारायणसंहितायाम् ।</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C01_V03_B03" data-verse="MUN_C01_V05" data-block-id="MUN_C01_V03_B03">‘वेदवादाश्चानुयुगं ह्रसन्तीति हि नः(च) श्रुतिः ॥’ इति (च)भारते ।</div> | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C01_V03_B03" data-verse="MUN_C01_V05" data-block-id="MUN_C01_V03_B03">‘वेदवादाश्चानुयुगं ह्रसन्तीति हि नः(च) श्रुतिः ॥’ इति (च)भारते ।</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C01_V03_B03" data-verse="MUN_C01_V05" data-block-id="MUN_C01_V03_B03">‘वेदैश्च पञ्चरात्रैश्च भक्त्या यज्ञैस्तथैव च । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C01_V03_B03" data-verse="MUN_C01_V05" data-block-id="MUN_C01_V03_B03">‘वेदैश्च पञ्चरात्रैश्च भक्त्या यज्ञैस्तथैव च ।<br/> | ||
दृश्योऽहं नान्यथा दृश्यो वर्षकोटिशतैरपि ॥’ इत्यादि वाराहे ।</div> | दृश्योऽहं नान्यथा दृश्यो वर्षकोटिशतैरपि ॥’ इत्यादि वाराहे ।</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C01_V03_B03" data-verse="MUN_C01_V05" data-block-id="MUN_C01_V03_B03">अत्रापि ‘तदेतत्सत्यं मन्त्रेषु कर्माणि कवयो यान्यपश्यन् ।’ इत्यादिना कर्मविषयामपरविद्यामुक्त्वा ‘येनाक्षरं पुरुषं वेद सत्यं प्रोवाच तां तत्त्वतो ब्रह्मविद्याम्’ (इत्याद्यारभ्य)इत्यारभ्याथर्वणानेव मन्त्रान् परविद्यात्वेनाह । चतुर्वेदसंस्कारवतामेव(चातुर्वेदसंस्कारवतामेव) च विद्यायामधिकार उक्तः- ‘तेषामेवैतां ब्रह्मविद्यां वदेत शिरोव्रतं विधिवद्यैस्तु चीर्णम्’ इति । शिरोव्रतमित्युपलक्षणत्वेन ।</div> | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C01_V03_B03" data-verse="MUN_C01_V05" data-block-id="MUN_C01_V03_B03">अत्रापि ‘तदेतत्सत्यं मन्त्रेषु कर्माणि कवयो यान्यपश्यन् ।’ इत्यादिना कर्मविषयामपरविद्यामुक्त्वा ‘येनाक्षरं पुरुषं वेद सत्यं प्रोवाच तां तत्त्वतो ब्रह्मविद्याम्’ (इत्याद्यारभ्य)इत्यारभ्याथर्वणानेव मन्त्रान् परविद्यात्वेनाह । चतुर्वेदसंस्कारवतामेव(चातुर्वेदसंस्कारवतामेव) च विद्यायामधिकार उक्तः- ‘तेषामेवैतां ब्रह्मविद्यां वदेत शिरोव्रतं विधिवद्यैस्तु चीर्णम्’ इति । शिरोव्रतमित्युपलक्षणत्वेन ।</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C01_V03_B03" data-verse="MUN_C01_V05" data-block-id="MUN_C01_V03_B03">‘स्ववेदव्रतयुक्तस्य सर्ववेदगतास्वपि । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C01_V03_B03" data-verse="MUN_C01_V05" data-block-id="MUN_C01_V03_B03">‘स्ववेदव्रतयुक्तस्य सर्ववेदगतास्वपि ।<br/> | ||
अधिकारोऽस्ति विद्यासु नावेदव्रतिनः क्वचित् ॥’ इति व्यासस्मृतौ ॥ १५ ॥</div> | अधिकारोऽस्ति विद्यासु नावेदव्रतिनः क्वचित् ॥’ इति व्यासस्मृतौ ॥ १५ ॥</div> | ||
| Line 111: | Line 111: | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C02_V01_B01" data-verse="MUN_C02_V01" data-block-id="MUN_C02_V01_B01">तदेतत्सत्यं भगवान् । तत्कामाः कर्माण्याचरथ । तदा साऽपि परविद्या । अन्यथा ‘प्लवा ह्येते अदृढा यज्ञरूपाः’ । भगवद्विषयत्वेन कृते एष वः पुण्यः सुकृतो ब्रह्मलोकः । परब्रह्मलोकः ।</div> | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C02_V01_B01" data-verse="MUN_C02_V01" data-block-id="MUN_C02_V01_B01">तदेतत्सत्यं भगवान् । तत्कामाः कर्माण्याचरथ । तदा साऽपि परविद्या । अन्यथा ‘प्लवा ह्येते अदृढा यज्ञरूपाः’ । भगवद्विषयत्वेन कृते एष वः पुण्यः सुकृतो ब्रह्मलोकः । परब्रह्मलोकः ।</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C02_V01_B01" data-verse="MUN_C02_V01" data-block-id="MUN_C02_V01_B01">‘निष्कामं ज्ञानपूर्वं तु निवृत्तमिति चोच्यते । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C02_V01_B01" data-verse="MUN_C02_V01" data-block-id="MUN_C02_V01_B01">‘निष्कामं ज्ञानपूर्वं तु निवृत्तमिति चोच्यते ।<br/> | ||
निवृत्तं सेवमानस्तु ब्रह्माभ्येति सनातनम् ॥’ इति व्यासस्मृतिः ।</div> | निवृत्तं सेवमानस्तु ब्रह्माभ्येति सनातनम् ॥’ इति व्यासस्मृतिः ।</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C02_V01_B01" data-verse="MUN_C02_V01" data-block-id="MUN_C02_V01_B01">‘स य आत्मानमेव लोकमुपास्ते न हास्य कर्म क्षीयते’ । इति च श्रुतिः । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C02_V01_B01" data-verse="MUN_C02_V01" data-block-id="MUN_C02_V01_B01">‘स य आत्मानमेव लोकमुपास्ते न हास्य कर्म क्षीयते’ । इति च श्रुतिः ।<br/> | ||
‘सहयज्ञाः प्रजाः सृष्ट्वा’ इत्युक्त्वा, | ‘सहयज्ञाः प्रजाः सृष्ट्वा’ इत्युक्त्वा,<br/> | ||
‘एवं प्रवर्तितं चक्रं नानुवर्तयतीह यः । | ‘एवं प्रवर्तितं चक्रं नानुवर्तयतीह यः ।<br/> | ||
अघायुरिन्द्रियारामो मोघं पार्थ स जीवति ॥’ इति च । | अघायुरिन्द्रियारामो मोघं पार्थ स जीवति ॥’ इति च ।<br/> | ||
‘यान्ति मद्याजिनोऽपि माम्’ इति च ।</div> | ‘यान्ति मद्याजिनोऽपि माम्’ इति च ।</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C02_V01_B01" data-verse="MUN_C02_V01" data-block-id="MUN_C02_V01_B01">‘अहं हि सर्वयज्ञानां भोक्ता च प्रभुरेव च । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C02_V01_B01" data-verse="MUN_C02_V01" data-block-id="MUN_C02_V01_B01">‘अहं हि सर्वयज्ञानां भोक्ता च प्रभुरेव च ।<br/> | ||
न तु मामभिजानन्ति तत्त्वेनातश्च्यवन्ति ते ॥’ इति च ।</div> | न तु मामभिजानन्ति तत्त्वेनातश्च्यवन्ति ते ॥’ इति च ।</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C02_V01_B01" data-verse="MUN_C02_V01" data-block-id="MUN_C02_V01_B01">‘यस्त्वात्मरतिः’ इत्युक्त्वाऽपि ‘कुर्याद्विद्वांस्तथाऽसक्तः’ इत्येवोक्तत्वाच्च ।</div> | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C02_V01_B01" data-verse="MUN_C02_V01" data-block-id="MUN_C02_V01_B01">‘यस्त्वात्मरतिः’ इत्युक्त्वाऽपि ‘कुर्याद्विद्वांस्तथाऽसक्तः’ इत्येवोक्तत्वाच्च ।</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C02_V01_B01" data-verse="MUN_C02_V01" data-block-id="MUN_C02_V01_B01">‘ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम् । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C02_V01_B01" data-verse="MUN_C02_V01" data-block-id="MUN_C02_V01_B01">‘ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम् ।<br/> | ||
सर्वज्ञानविमूढांस्तान् विद्धि नष्टानचेतसः ॥’ इति च ।</div> | सर्वज्ञानविमूढांस्तान् विद्धि नष्टानचेतसः ॥’ इति च ।</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C02_V01_B01" data-verse="MUN_C02_V01" data-block-id="MUN_C02_V01_B01">‘लोकेऽस्मिन् द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयाऽनघ’ इत्युक्तत्वाच्च नाश्रमान्तरविरोधः । त्रेतायां बहुधा सन्ततानि, कृते त्वेकप्रकारेणैव सन्ततानि ।</div> | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C02_V01_B01" data-verse="MUN_C02_V01" data-block-id="MUN_C02_V01_B01">‘लोकेऽस्मिन् द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयाऽनघ’ इत्युक्तत्वाच्च नाश्रमान्तरविरोधः । त्रेतायां बहुधा सन्ततानि, कृते त्वेकप्रकारेणैव सन्ततानि ।</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C02_V01_B01" data-verse="MUN_C02_V01" data-block-id="MUN_C02_V01_B01">‘अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैः सर्वदेवस्थितं हरिम् । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C02_V01_B01" data-verse="MUN_C02_V01" data-block-id="MUN_C02_V01_B01">‘अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैः सर्वदेवस्थितं हरिम् ।<br/> | ||
यजन्ति तांश्च कारित्वाद्वसुस्तस्मात्तथाऽयजत् ॥ | यजन्ति तांश्च कारित्वाद्वसुस्तस्मात्तथाऽयजत् ॥<br/> | ||
पृथक् पृथक् च(तु) त्रेतायां यजन्ते देवतागणान्(देवतागणाः) । | पृथक् पृथक् च(तु) त्रेतायां यजन्ते देवतागणान्(देवतागणाः) ।<br/> | ||
यथा कृते तथा प्राज्ञास्त्रेतायां बहुधा ततः ॥’ इति पाद्मे ।</div> | यथा कृते तथा प्राज्ञास्त्रेतायां बहुधा ततः ॥’ इति पाद्मे ।</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C02_V01_B01" data-verse="MUN_C02_V01" data-block-id="MUN_C02_V01_B01">‘यमिन्द्रमाहुर्वरुणं यमाहुर्यं मित्रमाहुर्यमु सत्यमाहुः । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C02_V01_B01" data-verse="MUN_C02_V01" data-block-id="MUN_C02_V01_B01">‘यमिन्द्रमाहुर्वरुणं यमाहुर्यं मित्रमाहुर्यमु सत्यमाहुः ।<br/> | ||
यो देवानां देवतमो जनित्रो वायोस्तस्मै सोममेभ्यो जुहोमि ॥’</div> | यो देवानां देवतमो जनित्रो वायोस्तस्मै सोममेभ्यो जुहोमि ॥’</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C02_V01_B01" data-verse="MUN_C02_V01" data-block-id="MUN_C02_V01_B01">‘एवं वायोः पितरं विष्णुमेव यजन्ति देवैः सह ये कृते जनाः । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C02_V01_B01" data-verse="MUN_C02_V01" data-block-id="MUN_C02_V01_B01">‘एवं वायोः पितरं विष्णुमेव यजन्ति देवैः सह ये कृते जनाः ।<br/> | ||
एवं त्रेतायां केचिदन्ये पृथक् तानिष्ट्वा विष्णावर्पयन्ते न चान्ये ॥’ इति च ब्रह्माण्डे ।</div> | एवं त्रेतायां केचिदन्ये पृथक् तानिष्ट्वा विष्णावर्पयन्ते न चान्ये ॥’ इति च ब्रह्माण्डे ।</div> | ||
| Line 161: | Line 161: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C02_V10" data-block-id="bhashya-MUN_C02_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C02_V10" data-block-id="bhashya-MUN_C02_V10"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C02_V10_B01" data-verse="MUN_C02_V10" data-block-id="MUN_C02_V10_B01">विष्णोः सर्वेभ्यः किञ्चिदुत्तमत्वं जानन्त इमं लोकमाविशन्ति । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C02_V10_B01" data-verse="MUN_C02_V10" data-block-id="MUN_C02_V10_B01">विष्णोः सर्वेभ्यः किञ्चिदुत्तमत्वं जानन्त इमं लोकमाविशन्ति ।<br/> | ||
साम्यं हीनत्वं वा जानन्तो हीनतरं तम एवाविशन्ति(नामाविशन्ति) ॥</div> | साम्यं हीनत्वं वा जानन्तो हीनतरं तम एवाविशन्ति(नामाविशन्ति) ॥</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C02_V10_B01" data-verse="MUN_C02_V10" data-block-id="MUN_C02_V10_B01">‘देवेभ्य उत्तमं विष्णुं राजवद्यस्तु मन्यते । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C02_V10_B01" data-verse="MUN_C02_V10" data-block-id="MUN_C02_V10_B01">‘देवेभ्य उत्तमं विष्णुं राजवद्यस्तु मन्यते ।<br/> | ||
याजी स मानुषं याति साम्यहीनत्ववित्तमः ॥’ इति च ।</div> | याजी स मानुषं याति साम्यहीनत्ववित्तमः ॥’ इति च ।</div> | ||
| Line 185: | Line 185: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C03_V02" data-block-id="bhashya-MUN_C03_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C03_V02" data-block-id="bhashya-MUN_C03_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C03_V02_B02" data-verse="MUN_C03_V02" data-block-id="MUN_C03_V02_B02">‘अपरं त्वक्षरं या सा प्रकृतिर्जडरूपिका । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C03_V02_B02" data-verse="MUN_C03_V02" data-block-id="MUN_C03_V02_B02">‘अपरं त्वक्षरं या सा प्रकृतिर्जडरूपिका ।<br/> | ||
अक्षरं परमं श्रीस्तु परतः परमक्षरम् ॥ | अक्षरं परमं श्रीस्तु परतः परमक्षरम् ॥<br/> | ||
वासुदेवः परानन्दः इति त्रिविधमक्षरम् ॥’ इति च ॥ २ ॥</div> | वासुदेवः परानन्दः इति त्रिविधमक्षरम् ॥’ इति च ॥ २ ॥</div> | ||
| Line 195: | Line 195: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C03_V04" data-block-id="bhashya-MUN_C03_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C03_V04" data-block-id="bhashya-MUN_C03_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C03_V04_B04" data-verse="MUN_C03_V04" data-block-id="MUN_C03_V04_B04">‘विष्ण्वङ्गानां हि नामानि द्युभ्वादीनि तु सर्वशः । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C03_V04_B04" data-verse="MUN_C03_V04" data-block-id="MUN_C03_V04_B04">‘विष्ण्वङ्गानां हि नामानि द्युभ्वादीनि तु सर्वशः ।<br/> | ||
क्रीडादिशक्तिरूपत्वात् तज्जत्वादन्यवस्तुषु ॥’ इति च ॥ ४ ॥</div> | क्रीडादिशक्तिरूपत्वात् तज्जत्वादन्यवस्तुषु ॥’ इति च ॥ ४ ॥</div> | ||
| Line 202: | Line 202: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C03_V05" data-block-id="bhashya-MUN_C03_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C03_V05" data-block-id="bhashya-MUN_C03_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C03_V05_B01" data-verse="MUN_C03_V05" data-block-id="MUN_C03_V05_B01">‘वासुदेवः पुमान्नामा पूर्णत्वात् स स्वयोषिति । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C03_V05_B01" data-verse="MUN_C03_V05" data-block-id="MUN_C03_V05_B01">‘वासुदेवः पुमान्नामा पूर्णत्वात् स स्वयोषिति ।<br/> | ||
रमायां गर्भमदधात् प्रजास्तस्मात् प्रजज्ञिरे ॥’ इति च ॥</div> | रमायां गर्भमदधात् प्रजास्तस्मात् प्रजज्ञिरे ॥’ इति च ॥</div> | ||
| Line 223: | Line 223: | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C03_V09_B01" data-verse="MUN_C03_V09" data-block-id="MUN_C03_V09_B01">भगवतः कर्म चेष्टा तपो ज्ञानं च परामृतब्रह्माख्यः पुरुषो भगवानेव ।</div> | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C03_V09_B01" data-verse="MUN_C03_V09" data-block-id="MUN_C03_V09_B01">भगवतः कर्म चेष्टा तपो ज्ञानं च परामृतब्रह्माख्यः पुरुषो भगवानेव ।</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C03_V09_B01" data-verse="MUN_C03_V09" data-block-id="MUN_C03_V09_B01">‘यैषा चेष्टा भगवतो यच्च ज्ञानं परात्मनः । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C03_V09_B01" data-verse="MUN_C03_V09" data-block-id="MUN_C03_V09_B01">‘यैषा चेष्टा भगवतो यच्च ज्ञानं परात्मनः ।<br/> | ||
तत्सर्वं भगवानेव ये च धर्मा बलादयः ॥’ इति च ।</div> | तत्सर्वं भगवानेव ये च धर्मा बलादयः ॥’ इति च ।</div> | ||
| Line 242: | Line 242: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C04_V03" data-block-id="bhashya-MUN_C04_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C04_V03" data-block-id="bhashya-MUN_C04_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C04_V03_B03" data-verse="MUN_C04_V03" data-block-id="MUN_C04_V03_B03">‘प्राणः प्रणयनाद्विष्णुर्वक्तृत्वाद्वागुदीरितः । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C04_V03_B03" data-verse="MUN_C04_V03" data-block-id="MUN_C04_V03_B03">‘प्राणः प्रणयनाद्विष्णुर्वक्तृत्वाद्वागुदीरितः ।<br/> | ||
मनो मन्तृत्वतो विष्णुः सर्वजीवनियामकः ॥’ इति शब्दनिर्णये ॥</div> | मनो मन्तृत्वतो विष्णुः सर्वजीवनियामकः ॥’ इति शब्दनिर्णये ॥</div> | ||
| Line 259: | Line 259: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C04_V07" data-block-id="bhashya-MUN_C04_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C04_V07" data-block-id="bhashya-MUN_C04_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C04_V07_B07" data-verse="MUN_C04_V07" data-block-id="MUN_C04_V07_B07">‘हृदयस्थः सदा विष्णुर्बहुधा चैकधाभवेत्(बहुधा चैकधाऽभवत्) । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C04_V07_B07" data-verse="MUN_C04_V07" data-block-id="MUN_C04_V07_B07">‘हृदयस्थः सदा विष्णुर्बहुधा चैकधाभवेत्(बहुधा चैकधाऽभवत्) ।<br/> | ||
चरति स्वेच्छयैवान्तः सर्वजीवान्नियामयन् ॥’ इति प्रवृत्ते ॥ ७ ॥</div> | चरति स्वेच्छयैवान्तः सर्वजीवान्नियामयन् ॥’ इति प्रवृत्ते ॥ ७ ॥</div> | ||
| Line 302: | Line 302: | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C05_V01_B01" data-verse="MUN_C05_V01" data-block-id="MUN_C05_V01_B01">स्वादुवत्सर्वदाऽत्ति । न तु स्वाद्वेव(न त्वस्वाद्वेव) । ‘तस्येदाहुः पिप्पलं स्वाद्वग्रे तन्नोन्नशद्यः पितरं न वेद’ इत्यज्ञानां स्वादुनिषेधात् । जीवाद्यमेव नाश्नाति भगवान् । न तु नाश्नात्येव । ‘तस्येदाहुः पिप्पलं स्वादु’ इत्युक्तत्वात् ।</div> | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C05_V01_B01" data-verse="MUN_C05_V01" data-block-id="MUN_C05_V01_B01">स्वादुवत्सर्वदाऽत्ति । न तु स्वाद्वेव(न त्वस्वाद्वेव) । ‘तस्येदाहुः पिप्पलं स्वाद्वग्रे तन्नोन्नशद्यः पितरं न वेद’ इत्यज्ञानां स्वादुनिषेधात् । जीवाद्यमेव नाश्नाति भगवान् । न तु नाश्नात्येव । ‘तस्येदाहुः पिप्पलं स्वादु’ इत्युक्तत्वात् ।</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C05_V01_B01" data-verse="MUN_C05_V01" data-block-id="MUN_C05_V01_B01">‘स्वातन्त्र्येणैव भोक्तृत्वाद् दुःखाभोगाच्च सर्वदा । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C05_V01_B01" data-verse="MUN_C05_V01" data-block-id="MUN_C05_V01_B01">‘स्वातन्त्र्येणैव भोक्तृत्वाद् दुःखाभोगाच्च सर्वदा ।<br/> | ||
अभोक्ता चैव भोक्ता च भगवान् विष्णुरव्ययः ॥’ इति तत्त्वसारे ॥ १ ॥</div> | अभोक्ता चैव भोक्ता च भगवान् विष्णुरव्ययः ॥’ इति तत्त्वसारे ॥ १ ॥</div> | ||
| Line 309: | Line 309: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C05_V02" data-block-id="bhashya-MUN_C05_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C05_V02" data-block-id="bhashya-MUN_C05_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C05_V02_B02" data-verse="MUN_C05_V02" data-block-id="MUN_C05_V02_B02">‘नास्तीशोऽस्या यतोऽन्यो हि ततोऽनीशा हरेर्मतिः । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C05_V02_B02" data-verse="MUN_C05_V02" data-block-id="MUN_C05_V02_B02">‘नास्तीशोऽस्या यतोऽन्यो हि ततोऽनीशा हरेर्मतिः ।<br/> | ||
तया मुह्यति जीवस्तमन्यं ज्ञात्वा विमुच्यते ॥ | तया मुह्यति जीवस्तमन्यं ज्ञात्वा विमुच्यते ॥<br/> | ||
जीवादन्यः स्वतन्त्रोऽयं(स्वतन्त्रो यो) यतोऽतः पुरुषोत्तमः ॥’ इति ब्रह्मसारे ।</div> | जीवादन्यः स्वतन्त्रोऽयं(स्वतन्त्रो यो) यतोऽतः पुरुषोत्तमः ॥’ इति ब्रह्मसारे ।</div> | ||
| Line 327: | Line 327: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C05_V06" data-block-id="bhashya-MUN_C05_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C05_V06" data-block-id="bhashya-MUN_C05_V06"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C05_V06_B06" data-verse="MUN_C05_V06" data-block-id="MUN_C05_V06_B06">‘सत्यो हि भगवान् विष्णुः सद्गुणत्वात् प्रकीर्तितः । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C05_V06_B06" data-verse="MUN_C05_V06" data-block-id="MUN_C05_V06_B06">‘सत्यो हि भगवान् विष्णुः सद्गुणत्वात् प्रकीर्तितः ।<br/> | ||
आसुरास्तद्विरुद्धत्वादनृताः परिकीर्तिताः । | आसुरास्तद्विरुद्धत्वादनृताः परिकीर्तिताः ।<br/> | ||
तस्य विष्णोर्निधानं तु वैकुण्ठो लोक उत्तमः ॥’ इति च ॥ ६ ॥</div> | तस्य विष्णोर्निधानं तु वैकुण्ठो लोक उत्तमः ॥’ इति च ॥ ६ ॥</div> | ||
| Line 341: | Line 341: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C05_V08" data-block-id="bhashya-MUN_C05_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C05_V08" data-block-id="bhashya-MUN_C05_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C05_V08_B08" data-verse="MUN_C05_V08" data-block-id="MUN_C05_V08_B08">‘नान्यैर्देवैर्हरिं पश्येत् ज्ञानरूपेण वायुना । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C05_V08_B08" data-verse="MUN_C05_V08" data-block-id="MUN_C05_V08_B08">‘नान्यैर्देवैर्हरिं पश्येत् ज्ञानरूपेण वायुना ।<br/> | ||
ब्रह्मणा परमज्ञानरूपेण हरिणा तथा ॥ | ब्रह्मणा परमज्ञानरूपेण हरिणा तथा ॥<br/> | ||
प्रसन्नेनैव तं पश्येदन्येऽनुज्ञाप्रदायिनः ॥’ इति च ।</div> | प्रसन्नेनैव तं पश्येदन्येऽनुज्ञाप्रदायिनः ॥’ इति च ।</div> | ||
| Line 361: | Line 361: | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V01_B01" data-verse="MUN_C06_V01" data-block-id="MUN_C06_V01_B01">स आत्मज्ञार्चको ब्रह्मणो धाम प्राणं वेद । यत्र विश्वं पूर्णं ब्रह्म निहितम् ।</div> | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V01_B01" data-verse="MUN_C06_V01" data-block-id="MUN_C06_V01_B01">स आत्मज्ञार्चको ब्रह्मणो धाम प्राणं वेद । यत्र विश्वं पूर्णं ब्रह्म निहितम् ।</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V01_B01" data-verse="MUN_C06_V01" data-block-id="MUN_C06_V01_B01">‘प्रधानं धाम विष्णोस्तु प्राण एव प्रकीर्तितः । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V01_B01" data-verse="MUN_C06_V01" data-block-id="MUN_C06_V01_B01">‘प्रधानं धाम विष्णोस्तु प्राण एव प्रकीर्तितः ।<br/> | ||
उपायैर्यो विजानीयात् प्राणस्थं परमेश्वरम् । | उपायैर्यो विजानीयात् प्राणस्थं परमेश्वरम् ।<br/> | ||
तस्य प्राणे हरिर्नित्यमाविष्टो भवति ध्रुवम् ॥ | तस्य प्राणे हरिर्नित्यमाविष्टो भवति ध्रुवम् ॥<br/> | ||
नित्यं प्राणस्थितस्यैव विष्णोरावेश एव हि । | नित्यं प्राणस्थितस्यैव विष्णोरावेश एव हि ।<br/> | ||
प्राणद्वारेण यज्ज्ञानदीपनं ज्ञानिनः सदा ॥ | प्राणद्वारेण यज्ज्ञानदीपनं ज्ञानिनः सदा ॥<br/> | ||
सन्निधानं यथा प्राप्ताः पिशाचाः पुरुषेष्वपि । | सन्निधानं यथा प्राप्ताः पिशाचाः पुरुषेष्वपि ।<br/> | ||
तत्र स्थित्वाऽपि भुञ्जन्त आविशेयुः पुनश्च ते ॥ | तत्र स्थित्वाऽपि भुञ्जन्त आविशेयुः पुनश्च ते ॥<br/> | ||
मन्त्रादिभिस्तथा विष्णुः सदा प्राणस्थितोऽपि सन् । | मन्त्रादिभिस्तथा विष्णुः सदा प्राणस्थितोऽपि सन् ।<br/> | ||
ज्ञानदीप्त्यादिकं कुर्याज्ज्ञानिनः पुनरेव तु ॥’ इति च ॥</div> | ज्ञानदीप्त्यादिकं कुर्याज्ज्ञानिनः पुनरेव तु ॥’ इति च ॥</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V01_B01" data-verse="MUN_C06_V01" data-block-id="MUN_C06_V01_B01">एतच्छुक्रं प्रत्यन्यदतिवर्तन्ते ॥ | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V01_B01" data-verse="MUN_C06_V01" data-block-id="MUN_C06_V01_B01">एतच्छुक्रं प्रत्यन्यदतिवर्तन्ते ॥<br/> | ||
‘सर्वं तीर्त्वा हरिं शुक्रं प्रति(प्रतिवर्ती) वृत्तिर्भवेत् पुनः । | ‘सर्वं तीर्त्वा हरिं शुक्रं प्रति(प्रतिवर्ती) वृत्तिर्भवेत् पुनः ।<br/> | ||
ज्ञानिनः सा हि मुक्तिः स्यात्तन्नैवात्येति कश्चन ॥’ इति महावाराहे ।</div> | ज्ञानिनः सा हि मुक्तिः स्यात्तन्नैवात्येति कश्चन ॥’ इति महावाराहे ।</div> | ||
| Line 385: | Line 385: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C06_V05" data-block-id="bhashya-MUN_C06_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C06_V05" data-block-id="bhashya-MUN_C06_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V05_B05" data-verse="MUN_C06_V05" data-block-id="MUN_C06_V05_B05">सर्वतो देहादेर्मुक्ताः सन्तः सर्वगं(सर्वं) भगवन्तं प्राप्य तमेवापियन्ति । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V05_B05" data-verse="MUN_C06_V05" data-block-id="MUN_C06_V05_B05">सर्वतो देहादेर्मुक्ताः सन्तः सर्वगं(सर्वं) भगवन्तं प्राप्य तमेवापियन्ति ।<br/> | ||
‘देहादेः सर्वतो मुक्ताः सर्वगं पुरुषोत्तमम् । | ‘देहादेः सर्वतो मुक्ताः सर्वगं पुरुषोत्तमम् ।<br/> | ||
प्राप्य तस्मिन् प्रविश्याथ मोदन्तेऽन्तर्बहिस्तथा ॥’ इति च ॥</div> | प्राप्य तस्मिन् प्रविश्याथ मोदन्तेऽन्तर्बहिस्तथा ॥’ इति च ॥</div> | ||
| Line 399: | Line 399: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C06_V07" data-block-id="bhashya-MUN_C06_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C06_V07" data-block-id="bhashya-MUN_C06_V07"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V07_B07" data-verse="MUN_C06_V07" data-block-id="MUN_C06_V07_B07">‘अविरोधश्च (सादृश्यादेक.....)सादृश्यमेकदेशस्थितिस्तथा । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V07_B07" data-verse="MUN_C06_V07" data-block-id="MUN_C06_V07_B07">‘अविरोधश्च (सादृश्यादेक.....)सादृश्यमेकदेशस्थितिस्तथा ।<br/> | ||
एकीभावस्त्रिधा प्रोक्तो नैकीभावः स्वरूपयोः । | एकीभावस्त्रिधा प्रोक्तो नैकीभावः स्वरूपयोः ।<br/> | ||
कुतोऽभूतस्य भवनं स्वरूपस्यैक्यमेव हि ॥ | कुतोऽभूतस्य भवनं स्वरूपस्यैक्यमेव हि ॥<br/> | ||
अतो नदीनां जीवानां विरुद्धानां नृणामपि । | अतो नदीनां जीवानां विरुद्धानां नृणामपि ।<br/> | ||
अब्धिना हरिणा चैव तथैव च नरान्तरैः ॥ | अब्धिना हरिणा चैव तथैव च नरान्तरैः ॥<br/> | ||
एकीभावस्तु संश्लेषो विरोधस्य च वर्जनम् । | एकीभावस्तु संश्लेषो विरोधस्य च वर्जनम् ।<br/> | ||
स्वरूपैक्यं कुतस्तेषां नित्यभिन्नस्वरूपिणाम् ॥ | स्वरूपैक्यं कुतस्तेषां नित्यभिन्नस्वरूपिणाम् ॥<br/> | ||
हरेरपि स्वरूपाणामेकीभावो यदोच्यते । | हरेरपि स्वरूपाणामेकीभावो यदोच्यते ।<br/> | ||
संश्लेष एव सिद्धत्वात् स्वरूपैक्यस्य नो भवः ॥’ इति च ।</div> | संश्लेष एव सिद्धत्वात् स्वरूपैक्यस्य नो भवः ॥’ इति च ।</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V07_B07" data-verse="MUN_C06_V07" data-block-id="MUN_C06_V07_B07">गताः मुक्ताः । प्राणादिपञ्चदशकलारूपा देवता अन्ये च देवाः सर्वे प्रतिदेवतासु देवताप्रतिबिम्बभूतासु प्रजासु प्रति प्रति स्थिताः कर्माणि विज्ञानमयो जीवश्च परमात्मनि प्रविशन्ति ।</div> | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V07_B07" data-verse="MUN_C06_V07" data-block-id="MUN_C06_V07_B07">गताः मुक्ताः । प्राणादिपञ्चदशकलारूपा देवता अन्ये च देवाः सर्वे प्रतिदेवतासु देवताप्रतिबिम्बभूतासु प्रजासु प्रति प्रति स्थिताः कर्माणि विज्ञानमयो जीवश्च परमात्मनि प्रविशन्ति ।</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V07_B07" data-verse="MUN_C06_V07" data-block-id="MUN_C06_V07_B07">‘प्रतिबिम्बो हरेः प्राणस्तस्य चान्याः कलाः क्रमात् । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V07_B07" data-verse="MUN_C06_V07" data-block-id="MUN_C06_V07_B07">‘प्रतिबिम्बो हरेः प्राणस्तस्य चान्याः कलाः क्रमात् ।<br/> | ||
कलानां देवता अन्या देवतानां नरा अपि ॥ | कलानां देवता अन्या देवतानां नरा अपि ॥<br/> | ||
तस्मात् सर्वेषु मुक्तेषु नरेष्वपि नियामकाः । | तस्मात् सर्वेषु मुक्तेषु नरेष्वपि नियामकाः ।<br/> | ||
तिष्ठन्ति नात्र सन्देहः परमात्मनि चाखिलाः ॥’ इति मुक्तिविवेके ॥</div> | तिष्ठन्ति नात्र सन्देहः परमात्मनि चाखिलाः ॥’ इति मुक्तिविवेके ॥</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V07_B07" data-verse="MUN_C06_V07" data-block-id="MUN_C06_V07_B07">‘कलाभ्यश्चान्यदेवेभ्यः कर्म प्रत्यवरं यतः । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V07_B07" data-verse="MUN_C06_V07" data-block-id="MUN_C06_V07_B07">‘कलाभ्यश्चान्यदेवेभ्यः कर्म प्रत्यवरं यतः ।<br/> | ||
कलाभ्यः पृथगुक्तं तत् पुष्करः कर्म चोच्यते ॥’ इति च ।</div> | कलाभ्यः पृथगुक्तं तत् पुष्करः कर्म चोच्यते ॥’ इति च ।</div> | ||
| Line 425: | Line 425: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C06_V08" data-block-id="bhashya-MUN_C06_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C06_V08" data-block-id="bhashya-MUN_C06_V08"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V08_B08" data-verse="MUN_C06_V08" data-block-id="MUN_C06_V08_B08">‘अगम्यनामरूपत्वादमुक्तैर्मुक्तिगा नराः । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V08_B08" data-verse="MUN_C06_V08" data-block-id="MUN_C06_V08_B08">‘अगम्यनामरूपत्वादमुक्तैर्मुक्तिगा नराः ।<br/> | ||
विहीननामरूपास्तु न हि तद्रहितत्वतः ॥ | विहीननामरूपास्तु न हि तद्रहितत्वतः ॥<br/> | ||
अशरीरो यथा वायुः सामान्यागम्यदेहतः । | अशरीरो यथा वायुः सामान्यागम्यदेहतः ।<br/> | ||
एवं नद्यः समुद्रस्थाः सामान्यागम्यरूपतः ॥’ इति च ।</div> | एवं नद्यः समुद्रस्थाः सामान्यागम्यरूपतः ॥’ इति च ।</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V08_B08" data-verse="MUN_C06_V08" data-block-id="MUN_C06_V08_B08">‘स्वकीयमुदकं नद्यः समुद्रे नैव जानते । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V08_B08" data-verse="MUN_C06_V08" data-block-id="MUN_C06_V08_B08">‘स्वकीयमुदकं नद्यः समुद्रे नैव जानते ।<br/> | ||
वायुस्तु तत्पृथग्ज्ञात्वा मेघे कृत्वा प्रवर्षति ॥’ इति च ।</div> | वायुस्तु तत्पृथग्ज्ञात्वा मेघे कृत्वा प्रवर्षति ॥’ इति च ।</div> | ||
| Line 439: | Line 439: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C06_V09" data-block-id="bhashya-MUN_C06_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C06_V09" data-block-id="bhashya-MUN_C06_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V09_B09" data-verse="MUN_C06_V09" data-block-id="MUN_C06_V09_B09">‘परं ब्रह्म विदित्वा तु बृंहितः स्यात् स्वयोग्यतः(बृंहिताच्च स्वयोग्यतः) । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V09_B09" data-verse="MUN_C06_V09" data-block-id="MUN_C06_V09_B09">‘परं ब्रह्म विदित्वा तु बृंहितः स्यात् स्वयोग्यतः(बृंहिताच्च स्वयोग्यतः) ।<br/> | ||
नायोग्यं किञ्चिदाप्नोति कुत एव हरेर्गुणान् ॥’ इति च ।</div> | नायोग्यं किञ्चिदाप्नोति कुत एव हरेर्गुणान् ॥’ इति च ।</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V09_B09" data-verse="MUN_C06_V09" data-block-id="MUN_C06_V09_B09">‘ब्रह्मत्वं बृंहितत्वं स्याज्जीवानां न परात्मता । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V09_B09" data-verse="MUN_C06_V09" data-block-id="MUN_C06_V09_B09">‘ब्रह्मत्वं बृंहितत्वं स्याज्जीवानां न परात्मता ।<br/> | ||
अस्वतन्त्रस्य जीवस्य कुतो नित्यस्वतन्त्रता ॥’ इति स्कान्दे ।</div> | अस्वतन्त्रस्य जीवस्य कुतो नित्यस्वतन्त्रता ॥’ इति स्कान्दे ।</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V09_B09" data-verse="MUN_C06_V09" data-block-id="MUN_C06_V09_B09">‘यत्रामृतः स पुरुषो ह्यव्ययात्मा’, ‘यत्र तत्सत्यस्य परमं निधानम्’, ‘अमृतस्यैष सेतुः’, ‘शरवत् तन्मयो भवेत्’, ‘ब्रह्म तल्लक्ष्यमुच्यते’(तल्लक्षमुच्यते) । ‘निरञ्जनः परमं साम्यमुपैति’ इत्यादिना मुक्तस्य सर्वत्र भगवत्सकाशाद्भेदस्यैवोक्तत्वाच्च । ‘मुक्तोपसृप्यव्यपदेशात्’ ‘जगद्व्यापारवर्जम्’, ‘प्रकरणादसन्निहितत्वाच्च’(प्रकरणादसन्निहितत्वात्) इत्यादिना भगवताऽपि सर्वत्र भेदस्यैव सूचितत्वात् । न ते महित्वमन्वश्नुवन्ति । ‘सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चिता’ ।</div> | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V09_B09" data-verse="MUN_C06_V09" data-block-id="MUN_C06_V09_B09">‘यत्रामृतः स पुरुषो ह्यव्ययात्मा’, ‘यत्र तत्सत्यस्य परमं निधानम्’, ‘अमृतस्यैष सेतुः’, ‘शरवत् तन्मयो भवेत्’, ‘ब्रह्म तल्लक्ष्यमुच्यते’(तल्लक्षमुच्यते) । ‘निरञ्जनः परमं साम्यमुपैति’ इत्यादिना मुक्तस्य सर्वत्र भगवत्सकाशाद्भेदस्यैवोक्तत्वाच्च । ‘मुक्तोपसृप्यव्यपदेशात्’ ‘जगद्व्यापारवर्जम्’, ‘प्रकरणादसन्निहितत्वाच्च’(प्रकरणादसन्निहितत्वात्) इत्यादिना भगवताऽपि सर्वत्र भेदस्यैव सूचितत्वात् । न ते महित्वमन्वश्नुवन्ति । ‘सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चिता’ ।</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V09_B09" data-verse="MUN_C06_V09" data-block-id="MUN_C06_V09_B09">‘ब्रह्मेशानादिभिर्देवैर्यत्प्राप्तुं नैव शक्यते । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V09_B09" data-verse="MUN_C06_V09" data-block-id="MUN_C06_V09_B09">‘ब्रह्मेशानादिभिर्देवैर्यत्प्राप्तुं नैव शक्यते ।<br/> | ||
तद्यत्स्वभावः कैवल्यं स भवान् केवलो हरे ॥’ इत्यादेश्च ।</div> | तद्यत्स्वभावः कैवल्यं स भवान् केवलो हरे ॥’ इत्यादेश्च ।</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V09_B09" data-verse="MUN_C06_V09" data-block-id="MUN_C06_V09_B09">‘मुक्तेभ्योऽपि मनुष्येभ्यो देवा एव गुणाधिकाः । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V09_B09" data-verse="MUN_C06_V09" data-block-id="MUN_C06_V09_B09">‘मुक्तेभ्योऽपि मनुष्येभ्यो देवा एव गुणाधिकाः ।<br/> | ||
तेभ्यो वायुस्ततो विष्णुः परिपूर्णगुणः सदा ॥ | तेभ्यो वायुस्ततो विष्णुः परिपूर्णगुणः सदा ॥<br/> | ||
ये त्वेतदन्यथा विद्युस्ते हि यान्त्यधरं तमः । | ये त्वेतदन्यथा विद्युस्ते हि यान्त्यधरं तमः ।<br/> | ||
ये त्वेतदेवं जानन्ति ते यान्ति परमं हरिम् ॥’ इति च ।</div> | ये त्वेतदेवं जानन्ति ते यान्ति परमं हरिम् ॥’ इति च ।</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V09_B09" data-verse="MUN_C06_V09" data-block-id="MUN_C06_V09_B09">‘देवानां सन्ततौ जाताः प्रायशो ज्ञानिनः कृते । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V09_B09" data-verse="MUN_C06_V09" data-block-id="MUN_C06_V09_B09">‘देवानां सन्ततौ जाताः प्रायशो ज्ञानिनः कृते ।<br/> | ||
बलवद्धेतुतश्चान्ये यस्माद् ब्रह्मविदः सुराः ॥ | बलवद्धेतुतश्चान्ये यस्माद् ब्रह्मविदः सुराः ॥<br/> | ||
न सन्ततौ(नासंस्ततो) ब्रह्मविदो नराणां ज्ञानिनामपि । | न सन्ततौ(नासंस्ततो) ब्रह्मविदो नराणां ज्ञानिनामपि ।<br/> | ||
प्रायशः स्युः सुराणां च नियमोऽयं कृते युगे ॥ | प्रायशः स्युः सुराणां च नियमोऽयं कृते युगे ॥<br/> | ||
तस्मात् स भगवान् विष्णुर्ज्ञेयः सर्वोत्तमोत्तमः । | तस्मात् स भगवान् विष्णुर्ज्ञेयः सर्वोत्तमोत्तमः ।<br/> | ||
सदा सर्वगुणैः पूर्णो योऽनन्तः पुरुषोत्तमः ॥’ इति च ।</div> | सदा सर्वगुणैः पूर्णो योऽनन्तः पुरुषोत्तमः ॥’ इति च ।</div> | ||
| Line 468: | Line 468: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C06_V11" data-block-id="bhashya-MUN_C06_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-MUN_C06_V11" data-block-id="bhashya-MUN_C06_V11"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V11_B1" data-verse="MUN_C06_V11" data-block-id="MUN_C06_V11_B1">प्रीयतां भगवान् मह्यं प्रेष्ठप्रेष्ठतमः सदा । | <div class="bhashyam-block" id="MUN_C06_V11_B1" data-verse="MUN_C06_V11" data-block-id="MUN_C06_V11_B1">प्रीयतां भगवान् मह्यं प्रेष्ठप्रेष्ठतमः सदा ।<br/> | ||
मम नित्यं नमाम्येनं परमोदारसद्गुणम् ॥</div> | मम नित्यं नमाम्येनं परमोदारसद्गुणम् ॥</div> | ||