Satprashna: Difference between revisions
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) Tag: Reverted |
||
| Line 22: | Line 22: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C01_V04" data-block-id="bhashya-SPB_C01_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C01_V04" data-block-id="bhashya-SPB_C01_V04"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="SPB_C01_V04_B01" data-verse="SPB_C01_V04" data-block-id="SPB_C01_V04_B01">स वायुं सूर्यनामानं चन्द्रनाम्नीं सरस्वतीम् ॥ | <div class="bhashyam-block" id="SPB_C01_V04_B01" data-verse="SPB_C01_V04" data-block-id="SPB_C01_V04_B01">स वायुं सूर्यनामानं चन्द्रनाम्नीं सरस्वतीम् ॥<br/> | ||
सूर्याचन्द्रगतौ देवः ससर्ज पुरुषोत्तमः । | सूर्याचन्द्रगतौ देवः ससर्ज पुरुषोत्तमः ।<br/> | ||
तावाविश्य स्वयं विष्णुः सर्वसृष्टीः करोत्यजः ॥</div> | तावाविश्य स्वयं विष्णुः सर्वसृष्टीः करोत्यजः ॥</div> | ||
| Line 30: | Line 30: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C01_V05" data-block-id="bhashya-SPB_C01_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C01_V05" data-block-id="bhashya-SPB_C01_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="SPB_C01_V05_B01" data-verse="SPB_C01_V05" data-block-id="SPB_C01_V05_B01">अमूर्तस्थः स वायुस्तु मूर्तसंस्था सरस्वती । | <div class="bhashyam-block" id="SPB_C01_V05_B01" data-verse="SPB_C01_V05" data-block-id="SPB_C01_V05_B01">अमूर्तस्थः स वायुस्तु मूर्तसंस्था सरस्वती ।<br/> | ||
आदित्यस्थः स वायुस्तु प्राणानात्मनि सन्नयेत् ॥ | आदित्यस्थः स वायुस्तु प्राणानात्मनि सन्नयेत् ॥<br/> | ||
प्राच्याः प्राणास्तथेन्द्राद्या दक्षिणाश्च यमादयः । | प्राच्याः प्राणास्तथेन्द्राद्या दक्षिणाश्च यमादयः ।<br/> | ||
प्रतीच्या वरुणाद्यास्तु सोमाद्या उत्तराः स्मृताः । | प्रतीच्या वरुणाद्यास्तु सोमाद्या उत्तराः स्मृताः ।<br/> | ||
शेषमित्राववाचीनौ वीन्द्रकामावुदक्तनौ । | शेषमित्राववाचीनौ वीन्द्रकामावुदक्तनौ ।<br/> | ||
सभार्याः कोणपैः सार्धं चत्वारो दिशि दिश्यपि ॥</div> | सभार्याः कोणपैः सार्धं चत्वारो दिशि दिश्यपि ॥</div> | ||
| Line 51: | Line 51: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C01_V09" data-block-id="bhashya-SPB_C01_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C01_V09" data-block-id="bhashya-SPB_C01_V09"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="SPB_C01_V09_B01" data-verse="SPB_C01_V09" data-block-id="SPB_C01_V09_B01">मासस्थितः स भगवान् पक्षयोर्वाक् च मारुतः ॥ | <div class="bhashyam-block" id="SPB_C01_V09_B01" data-verse="SPB_C01_V09" data-block-id="SPB_C01_V09_B01">मासस्थितः स भगवान् पक्षयोर्वाक् च मारुतः ॥<br/> | ||
अहोरात्रे तु भगवान् प्राणो ह्यहनि वाङ् निशि । | अहोरात्रे तु भगवान् प्राणो ह्यहनि वाङ् निशि ।<br/> | ||
दम्पत्योर्भगवान् विष्णुर्भार्यास्था तु सरस्वती । | दम्पत्योर्भगवान् विष्णुर्भार्यास्था तु सरस्वती ।<br/> | ||
भर्तृस्थः स स्वयं वायुरेवं जानन् विमुच्यते ॥ | भर्तृस्थः स स्वयं वायुरेवं जानन् विमुच्यते ॥<br/> | ||
इति प्रजापतिसंहितायाम्</div> | इति प्रजापतिसंहितायाम्</div> | ||
| Line 109: | Line 109: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C03_V03" data-block-id="bhashya-SPB_C03_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C03_V03" data-block-id="bhashya-SPB_C03_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="SPB_C03_V03_B01" data-verse="SPB_C03_V03" data-block-id="SPB_C03_V03_B01">विष्णोर्वायुः समुत्पन्नो वायोः सर्वाश्च देवताः । | <div class="bhashyam-block" id="SPB_C03_V03_B01" data-verse="SPB_C03_V03" data-block-id="SPB_C03_V03_B01">विष्णोर्वायुः समुत्पन्नो वायोः सर्वाश्च देवताः ।<br/> | ||
प्राणाद्यास्तान्नयन् प्राण आज्ञापयति राजवत् ॥ | प्राणाद्यास्तान्नयन् प्राण आज्ञापयति राजवत् ॥<br/> | ||
स्वयं च पञ्चरूपस्सन् दद्यान्मोक्षादिकं प्रभुः ॥ | स्वयं च पञ्चरूपस्सन् दद्यान्मोक्षादिकं प्रभुः ॥<br/> | ||
इति प्रभञ्जने</div> | इति प्रभञ्जने</div> | ||
| Line 132: | Line 132: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C04_V02" data-block-id="bhashya-SPB_C04_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C04_V02" data-block-id="bhashya-SPB_C04_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="SPB_C04_V02_B01" data-verse="SPB_C04_V02" data-block-id="SPB_C04_V02_B01">रश्मीनामविशेषेऽपि ह्यन्यदृष्टिव्यपेक्षया । | <div class="bhashyam-block" id="SPB_C04_V02_B01" data-verse="SPB_C04_V02" data-block-id="SPB_C04_V02_B01">रश्मीनामविशेषेऽपि ह्यन्यदृष्टिव्यपेक्षया ।<br/> | ||
सूर्यस्य मण्डलं यान्तीत्युच्यन्ते तददर्शनात् ॥ | सूर्यस्य मण्डलं यान्तीत्युच्यन्ते तददर्शनात् ॥<br/> | ||
एवं विष्णोस्तु सामीप्याद्देवानां सुप्तिगस्य तु । | एवं विष्णोस्तु सामीप्याद्देवानां सुप्तिगस्य तु ।<br/> | ||
व्यवहाराकरत्वाच्च एकीभाव इतीर्यते ॥ इति च</div> | व्यवहाराकरत्वाच्च एकीभाव इतीर्यते ॥ इति च</div> | ||
| Line 145: | Line 145: | ||
<div class="bhashyam-block" id="SPB_C04_V04_B01" data-verse="SPB_C04_V04" data-block-id="SPB_C04_V04_B01">भगवतः शरीरवत् सादृश्ययुक्ते जीवे सुखं भवति । कस्यैतत्सुखं भवतीति पृष्टत्वात् । न ह्यचेतनस्य शरीरस्य सुखं भवति । यस्यात्मा शरीरमिति च श्रुतिः ।</div> | <div class="bhashyam-block" id="SPB_C04_V04_B01" data-verse="SPB_C04_V04" data-block-id="SPB_C04_V04_B01">भगवतः शरीरवत् सादृश्ययुक्ते जीवे सुखं भवति । कस्यैतत्सुखं भवतीति पृष्टत्वात् । न ह्यचेतनस्य शरीरस्य सुखं भवति । यस्यात्मा शरीरमिति च श्रुतिः ।</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="SPB_C04_V04_B02" data-verse="SPB_C04_V04" data-block-id="SPB_C04_V04_B02">सादृश्याद्देहवज्जीवो विष्णोस्तस्य सुखं भवेत् । | <div class="bhashyam-block" id="SPB_C04_V04_B02" data-verse="SPB_C04_V04" data-block-id="SPB_C04_V04_B02">सादृश्याद्देहवज्जीवो विष्णोस्तस्य सुखं भवेत् ।<br/> | ||
सुप्तौ तस्य सुखार्थं हि भगवान् सुप्तिमानयेत् ॥ इति च</div> | सुप्तौ तस्य सुखार्थं हि भगवान् सुप्तिमानयेत् ॥ इति च</div> | ||
| Line 164: | Line 164: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C05_V03" data-block-id="bhashya-SPB_C05_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C05_V03" data-block-id="bhashya-SPB_C05_V03"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="SPB_C05_V03_B01" data-verse="SPB_C05_V03" data-block-id="SPB_C05_V03_B01">प्रणवेन हरिं ध्यायन् ब्रह्मलोकं समेत्य च । | <div class="bhashyam-block" id="SPB_C05_V03_B01" data-verse="SPB_C05_V03" data-block-id="SPB_C05_V03_B01">प्रणवेन हरिं ध्यायन् ब्रह्मलोकं समेत्य च ।<br/> | ||
ज्ञानं चतुर्मुखात् प्राप्य मुच्यते नात्र संशयः ॥</div> | ज्ञानं चतुर्मुखात् प्राप्य मुच्यते नात्र संशयः ॥</div> | ||
| Line 175: | Line 175: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C06_V01" data-block-id="bhashya-SPB_C06_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C06_V01" data-block-id="bhashya-SPB_C06_V01"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="SPB_C06_V01_B01" data-verse="SPB_C06_V01" data-block-id="SPB_C06_V01_B01">कर्मेति पुष्करः प्रोक्त उषा नामाभिमानिनी । | <div class="bhashyam-block" id="SPB_C06_V01_B01" data-verse="SPB_C06_V01" data-block-id="SPB_C06_V01_B01">कर्मेति पुष्करः प्रोक्त उषा नामाभिमानिनी ।<br/> | ||
लोकाभिमानी पर्जन्यः स्वाहा वै मन्त्रदेवता ॥ | लोकाभिमानी पर्जन्यः स्वाहा वै मन्त्रदेवता ॥<br/> | ||
तपोभिमानी वह्निश्च वरुणो वीर्यदेवता । | तपोभिमानी वह्निश्च वरुणो वीर्यदेवता ।<br/> | ||
अन्नस्य देवता सोमो मनो नामानिरुद्धकः ॥ | अन्नस्य देवता सोमो मनो नामानिरुद्धकः ॥<br/> | ||
इन्द्रियेशाश्च सूर्याद्याश्चक्षुराद्यभिमानिनः । | इन्द्रियेशाश्च सूर्याद्याश्चक्षुराद्यभिमानिनः ।<br/> | ||
रुद्रो वीन्द्रः शेषकामौ मनसस्त्वेव देवताः ॥ | रुद्रो वीन्द्रः शेषकामौ मनसस्त्वेव देवताः ॥<br/> | ||
श्रद्धेति वायोः पत्नी स्यात् सर्वेषां प्रभवाप्यया । | श्रद्धेति वायोः पत्नी स्यात् सर्वेषां प्रभवाप्यया ।<br/> | ||
तस्याश्च कारणं प्राणः सर्वेषामुत्तमोत्तमः ॥ | तस्याश्च कारणं प्राणः सर्वेषामुत्तमोत्तमः ॥<br/> | ||
तस्यापीशः कारणं च वासुदेवः परोऽव्ययः । | तस्यापीशः कारणं च वासुदेवः परोऽव्ययः ।<br/> | ||
न तस्य सदृशः कश्चित् कुत एवोत्तमो भवेत् ॥ | न तस्य सदृशः कश्चित् कुत एवोत्तमो भवेत् ॥<br/> | ||
तं ज्ञात्वा मुच्यते जन्तुर्विदित्वैवं परात्परम् ॥ इति तत्त्वविवेके ।</div> | तं ज्ञात्वा मुच्यते जन्तुर्विदित्वैवं परात्परम् ॥ इति तत्त्वविवेके ।</div> | ||
| Line 191: | Line 191: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C06_V02" data-block-id="bhashya-SPB_C06_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C06_V02" data-block-id="bhashya-SPB_C06_V02"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="SPB_C06_V02_B01" data-verse="SPB_C06_V02" data-block-id="SPB_C06_V02_B01">एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च । | <div class="bhashyam-block" id="SPB_C06_V02_B01" data-verse="SPB_C06_V02" data-block-id="SPB_C06_V02_B01">एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च ।<br/> | ||
खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी ॥ | खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी ॥<br/> | ||
इति मन्त्रोक्त एव क्रमः । न हीन्द्रियेभ्यो मनः पश्चात् । तत्प्राक् श्रुतेश्च इति च भगवद्वचनम् ॥</div> | इति मन्त्रोक्त एव क्रमः । न हीन्द्रियेभ्यो मनः पश्चात् । तत्प्राक् श्रुतेश्च इति च भगवद्वचनम् ॥</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="SPB_C06_V02_B02" data-verse="SPB_C06_V02" data-block-id="SPB_C06_V02_B02">विष्णोः प्राणस्ततः श्रद्धा तस्या रुद्रो मनोभिधः । | <div class="bhashyam-block" id="SPB_C06_V02_B02" data-verse="SPB_C06_V02" data-block-id="SPB_C06_V02_B02">विष्णोः प्राणस्ततः श्रद्धा तस्या रुद्रो मनोभिधः ।<br/> | ||
तस्मादिन्द्रस्त्विन्द्रियात्मा तस्य सोमोऽन्नदेवता ॥ | तस्मादिन्द्रस्त्विन्द्रियात्मा तस्य सोमोऽन्नदेवता ॥<br/> | ||
ततश्च वरुणस्सृष्टस्तस्मादग्निस्ततोऽवरः । | ततश्च वरुणस्सृष्टस्तस्मादग्निस्ततोऽवरः ।<br/> | ||
आकाशदेवता विघ्नस्ततो वायोः सुतो मरुत् ॥ | आकाशदेवता विघ्नस्ततो वायोः सुतो मरुत् ॥<br/> | ||
तस्मादग्निः पावकाख्यः प्रथमोऽग्नेः सुतस्ततः । | तस्मादग्निः पावकाख्यः प्रथमोऽग्नेः सुतस्ततः ।<br/> | ||
ततः पर्जन्य उद्भूतः स्वाहातो मन्त्रदेवता ॥ | ततः पर्जन्य उद्भूतः स्वाहातो मन्त्रदेवता ॥<br/> | ||
उदात्मको बुधस्तस्या उषा नामात्मिका ततः । | उदात्मको बुधस्तस्या उषा नामात्मिका ततः ।<br/> | ||
ततः शनिः पृथिव्यात्मा कर्मात्मा पुष्करस्ततः ॥ | ततः शनिः पृथिव्यात्मा कर्मात्मा पुष्करस्ततः ॥<br/> | ||
क्रमात् प्रत्यवरा ह्येते मुक्ताः सर्वगुणैरपि । | क्रमात् प्रत्यवरा ह्येते मुक्ताः सर्वगुणैरपि ।<br/> | ||
नित्यमुक्तस्ततो विष्णुः प्राणादप्युत्तमोत्तमः ॥ इति च</div> | नित्यमुक्तस्ततो विष्णुः प्राणादप्युत्तमोत्तमः ॥ इति च</div> | ||
| Line 214: | Line 214: | ||
<div class="bhashyam-block" id="SPB_C06_V03_B01" data-verse="SPB_C06_V03" data-block-id="SPB_C06_V03_B01">न च भेदशब्दो नाशे प्रयुज्यमानः क्वापि दृष्टः । घटादावपि बहुभाव एव भेदशब्दः प्रयुज्यते । नाशस्त्वर्थतः एवावगम्यते । न चात्रार्थतोऽपि नाशोऽवगम्यते । न हि नामानि रूपाणि च कपालवद् बहुधा भूतानि तिष्ठन्ति । अतो भिद्येते इति पृथक्त्वमेवोच्यते । अरा इव रथनाभौ कला यस्मिन् प्रतिष्ठिताः इति वाक्यशेषाच्च । अतः पुरुषे भिन्नानि नामरूपाणि प्रतिष्ठितानीत्येवार्थः । नामरूपाणि नित्यान्येव , अस्तगमनं त्वादित्यवदज्ञानामविज्ञेयत्वमेव ।</div> | <div class="bhashyam-block" id="SPB_C06_V03_B01" data-verse="SPB_C06_V03" data-block-id="SPB_C06_V03_B01">न च भेदशब्दो नाशे प्रयुज्यमानः क्वापि दृष्टः । घटादावपि बहुभाव एव भेदशब्दः प्रयुज्यते । नाशस्त्वर्थतः एवावगम्यते । न चात्रार्थतोऽपि नाशोऽवगम्यते । न हि नामानि रूपाणि च कपालवद् बहुधा भूतानि तिष्ठन्ति । अतो भिद्येते इति पृथक्त्वमेवोच्यते । अरा इव रथनाभौ कला यस्मिन् प्रतिष्ठिताः इति वाक्यशेषाच्च । अतः पुरुषे भिन्नानि नामरूपाणि प्रतिष्ठितानीत्येवार्थः । नामरूपाणि नित्यान्येव , अस्तगमनं त्वादित्यवदज्ञानामविज्ञेयत्वमेव ।</div> | ||
<div class="bhashyam-block" id="SPB_C06_V03_B01" data-verse="SPB_C06_V03" data-block-id="SPB_C06_V03_B01">प्राणादयः कला यस्मिन् मुक्ता नित्यं प्रतिष्ठिताः । | <div class="bhashyam-block" id="SPB_C06_V03_B01" data-verse="SPB_C06_V03" data-block-id="SPB_C06_V03_B01">प्राणादयः कला यस्मिन् मुक्ता नित्यं प्रतिष्ठिताः ।<br/> | ||
पृथक् पृथक् नामरूपैर्नमस्तस्मै पराय ते ॥ इति सत्तत्त्वे ॥</div> | पृथक् पृथक् नामरूपैर्नमस्तस्मै पराय ते ॥ इति सत्तत्त्वे ॥</div> | ||
| Line 233: | Line 233: | ||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C06_V05" data-block-id="bhashya-SPB_C06_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-SPB_C06_V05" data-block-id="bhashya-SPB_C06_V05"> | ||
<div class="bhashyam-block" id="SPB_C06_V05_B01" data-verse="SPB_C06_V05" data-block-id="SPB_C06_V05_B01">नमो नमोस्तु हरये प्रेष्ठप्रेष्ठतमाय मे । | <div class="bhashyam-block" id="SPB_C06_V05_B01" data-verse="SPB_C06_V05" data-block-id="SPB_C06_V05_B01">नमो नमोस्तु हरये प्रेष्ठप्रेष्ठतमाय मे ।<br/> | ||
परमानन्दसन्दोहसान्द्रानन्दवपुष्मते ॥</div> | परमानन्दसन्दोहसान्द्रानन्दवपुष्मते ॥</div> | ||