Anandamakaranda

JSON:Anuvyakhyana: Difference between revisions

← Older editNewer edit →
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Line 1: Line 1:
{
{
"schema": 1,
"schema": 2,
"doc": {
"doc": {
"slug": "Anuvyakhyana",
"slug": "Anuvyakhyana",
Line 6: Line 6:
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
"docId": "AV",
"docId": "AV",
"parent": null,
"related": [],
"nextId": 433
"nextId": 433
},
"tree": {
"tag": "document",
"attrs": {
"id": "AV",
"title": "अनुव्याख्यानम्",
"name": "Bhashya",
"type": "Bhashya"
},
"text": "\n    \n    ",
"children": [
{
"tag": "chapter",
"attrs": {
"id": "AV_C01",
"type": "adhyaya",
"name": "प्रथमाध्यायः"
},
"text": "\n      ",
"children": [
{
"tag": "chapter-heading",
"text": "प्रथमाध्यायः",
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01",
"type": "paada",
"name": " प्रथमः पादः ",
"title": "प्रथमाध्याये प्रथमः पादः"
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": " प्रथमः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "section-intro",
"text": "\n          \n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_I01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नारायणं निखिलपूर्णगुणैकदेहं निर्दोषमाप्यतममप्यखिलैः सुवाक्यैः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अस्योद्भवादिदमशेषविशेषतोऽपि वन्द्यं सदा प्रियतमं मम सन्नमामि ॥1॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_I02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तमेव शास्त्रप्रभवं प्रणम्य जगद्गुरूणां गुरुमञ्जसैव ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विशेषतो मे परमाख्यविद्याव्याख्यां करोम्यन्वपि चाहमेव ॥2॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_I03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रादुर्भूतो हरिर्व्यासो विरिञ्चभवपूर्वकैः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अर्थितः परविद्याख्यं चक्रे शास्त्रमनुत्तमम् ॥3॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_I04"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "गुरुर्गुरूणां प्रभवः शास्त्राणां बादरायणः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यतस्तदुदितं मानमजादिभ्यस्तदर्थतः ॥4॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_I05"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वक्तृश्रोतृप्रसक्तीनां यदाप्तिरनुकूलता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आप्तवाक्यतया तेन श्रुतिमूलतया तथा ॥5॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_I06"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "युक्तिमूलतया चैव प्रामाण्यं त्रिविधं महत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दृश्यते ब्रह्मसूत्राणामेकधाऽन्यत्र सर्वशः ॥6॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_I07"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतो नैतादृशं किञ्चित् प्रमाणतममिष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वयङ्कृताऽपि तद्य्वाख्या क्रियते स्पष्टतार्थतः ॥7॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_I08"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तत्र ताराथमूलत्वं सर्वशास्त्रस्य चेष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वत्रानुगतत्वेन पृथगोङ्क्रियतेऽखिलैः ॥8॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_A001",
"title": "जिज्ञासाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "जिज्ञासाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C01_S01_A001",
"adhikarana": "जिज्ञासाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओतत्ववाची ह्योङ्कारो वक्त्यसौ तद्गुणोतताम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स एव ब्रह्मशब्दार्थो नारायणपदोदितः ॥9॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स एव भर्गशब्दार्थो व्याहृतीनां च भूमतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भावनाच्चैव सुत्वाच्च सोऽयं पुरुष इत्यपि ॥10॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स एव सर्ववेदार्थो जिज्ञास्योऽयं विधीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘ज्ञानी प्रियतमोऽतो मे’ ‘तं विद्वानेव चामृतः’ ॥11॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘वृणुते यं तेन लभ्यः’ इत्याद्युक्तिबलेन हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "जिज्ञासोत्थज्ञानजात्तत्प्रसादादेव मुच्यते ॥12॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदनुग्रहतः सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’ ॥13॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘नर्ते त्वत्क्रियते किञ्चिद्’ इत्यादेर्न हरिं विना ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञानस्वभावतोपि स्यान्मुक्तिः कस्यापि हि क्वचित् ॥14॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘अज्ञानां ज्ञानदो विष्णुर्ज्ञानिनां मोक्षदश्च सः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आनन्ददश्च मुक्तानां स एवैको जनार्दनः’ ॥15॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्युक्तेर्बन्धमिथ्यात्वं नैव मुक्तिरपेक्षते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मिथ्यात्वमपि बन्धस्य न प्रत्यक्षविरोधतः ॥16॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मिथ्यात्वं यदि दुःखादेस्तद्वाक्यस्याग्रतो भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मिथ्यायाः साधकत्वं च न सिद्धं प्रतिवादिनः ॥17॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तच्च मिथ्याप्रमाणेन सता वा साध्यते त्वया ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सता चेत् द्वैतसिद्धिः स्यान्न सिद्धं चान्यसाधनम् ॥18॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "साधकत्वं सतस्तेन साक्षिणा सिद्धिमिच्छता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वीकृतं ह्यविशेषस्य साध्यासाधकता पुनः ॥19॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तच्चाविशेषमानेन साध्यमित्यनवस्थितिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनङ्गीकुर्वतां विश्वसत्यतां तन्न वादिता ॥20॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्माद् व्यवहृतिः सर्वा सत्येत्येव व्यवस्थिता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "व्यावहारिकमेतस्मात् सत्यमित्येव चागतम् ॥21॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "व्यवहारसतश्चापि साधकत्वं तु पूर्ववत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सत्त्रैविध्यं च मानेन सिद्ध्येत् केनेति पृच्छ्यते ॥22॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्याप्युक्तप्रकारेण नैव सिद्धिः कथञ्चन ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वैलक्ष्ण्यं सदसतोरप्येतेन निषिध्यते ॥23॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वैलक्ष्ण्यं सतश्चापि स्वयं सद्भेदवादिनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "असतश्चापि विश्वस्य तेनानिष्टं कथं भवेत् ॥24॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यद्युच्यतेऽपि सर्वस्मादिति सद्भेदसंस्थितिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सन्मात्रत्वं ब्रह्मणोऽपि तस्मात् तदपि नो भवेत् ॥25॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ज्ञानबाध्यत्वमपि तु न सिद्धं प्रतिवादिनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विज्ञातस्यान्यथा सम्यग् विज्ञानं ह्येव तन्मतम् ॥26॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "असद्वलिक्षणज्ञप्त्यै ज्ञातव्यमसदेव हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्मादसत्प्रतीतिश्च कथं तेन निवार्यते ॥27॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्यथात्वमसत्तस्माद् भ्रान्तावेव प्रतीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सत्त्वस्यासत एवं हि स्वीकार्यैव प्रतीतता ॥28॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्यानिर्वचनीयत्वे स्यादेव ह्यनवस्थितिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निर्विशेषे स्वयम्भाते किमज्ञानावृतं भवेत् ॥29॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मिथ्याविशेषोप्यज्ञानसिद्धिमेव ह्यपेक्षते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न चावरणमज्ञानमसत्ये तेन चेष्यते ॥30॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अप्रकाशस्वरूपत्वाज्जडेऽज्ञानं न मन्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अज्ञानाभावतः शास्त्रं सर्वं व्यर्थीभविष्यति ॥31॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अज्ञानस्य च मिथ्यात्वमज्ञानदिति कल्पने ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनवस्थितिस्तथा च स्यादन्योन्याश्रयताऽथवा ॥32॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वभावाज्ञानवादस्य निर्दोषत्वान्न तद्भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अविद्यादुर्घटत्वं चेत् स्यादात्माऽपि हि तादृशः ॥33॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतोऽधिकारिविषयफलयोगादिवर्जितम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनन्तदोषदुष्टं च हेयं मायामतं शुभैः ॥34॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सत्यत्वात्तेन दुःखादेः प्रत्यक्षेण विरोधतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न ब्रह्मतां वदेद्वेदो जीवस्य हि कथञ्चन ॥35॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यजमानप्रस्तरत्वं यथा नार्थः श्रुतेर्भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्मत्वमपि जीवस्य प्रत्यक्षस्याविशेषतः ॥36॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सार्वज्ञादिगुणं जीवाद्भिन्नं ज्ञापयति श्रुतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ईशं तामुपजीव्यैव वर्तते ह्यैक्यवादिनी ॥37॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उपजीव्यविरोधेन नास्यास्तन्मानता भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वातन्त्र्ये च विशिष्टत्वे स्थानमत्यैक्ययोरपि ॥38॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सादृश्ये चैक्यवाक् सम्यक् सावकाशा यथेष्टतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अवकाशोज्झिता भेदश्रुतिर्नातिबला कथम् ॥39॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अज्ञानासम्भवादेव मिथ्याभेदो निराकृतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतो यथार्थबन्धस्य विना विष्णुप्रसादतः ॥40॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनिवृत्तेस्तदर्थं हि जिज्ञासाऽत्र विधीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यथा दृष्ट्या प्रसन्नस्सन् राजा बन्धापनोदकृत् ॥41॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एवं दृष्टः स भगवान् कुर्याद् बन्धविभेदनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कार्यता च न काचित् स्यादिष्टसाधनतां विना ॥42॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कार्यं न हि क्रियाव्याप्यं निषिद्धस्य समत्वतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न भविष्यत्क्रिया कार्यं स्रक्ष्यतीश इति ह्यपि ॥43॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कार्यं स्यान्नैव चाकर्तुमशक्यं कार्यमिष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "साम्यादेव निषिद्धस्य तदिष्टं साधनं तथा ॥44॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कार्यं साधनमिष्टस्य भगवानिष्टदेवता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मुख्येष्टं वा सुमनसां ‘प्रेयस्तद्’ इति च श्रुतिः ॥45॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘प्राणबुद्धिमनःखात्मदेहापत्यधनादयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यत्सम्पर्कात् प्रिया आसंस्ततः कोन्वपरः प्रियः’ ॥46॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्यादिवाक्यैराकाङ्क्षा सन्निधिर्योग्यता यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्मिन्नेव(अस्मिन्नेव) समस्तस्येति इष्टे व्युत्पत्तिरिष्यते ॥47॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अत्त्यपूपांस्तव भ्रातेत्यादावावापतोऽपि च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उद्वापाद्वर्तमानत्वादाकाङ्क्षादिबलादपि ॥48॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "बालो व्युत्पत्तिमप्येति नानयेत्यादिवाक्यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आनीयमानदृष्ट्यैव व्युत्पत्तेः सम्भवे सति ॥49॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एष्यदानयनायायं कुत एव प्रतीक्षते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "व्युत्पन्नो वर्तमाने तु क्रियाशब्दे भविष्यति ॥50॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पुनर्दृष्ट्यैव शब्दश्रुत् पश्चाद् व्युत्पत्तिमेष्यति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वर्तमानमतीतञ्च भविष्यदिति च क्रमात् ॥51॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आकाङ्क्षादियुतं यस्माद् विधेर्व्युत्पादनं कुतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दृष्ट्या ज्ञातपदार्थस्य स्यादाकाङ्क्षा(पदाकाङ्क्षा) भविष्यति ॥52॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "व्युत्पत्तिः प्रथमा तस्माद् वर्तमानेऽगते ततः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इष्टमाकाङ्क्षते सर्वो न प्रवृत्तिमपेक्षते ॥53॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अपरोक्षं परोक्षं वा ज्ञानमिष्टस्य साधनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "क्वापि चेष्टा तदर्था स्यादत्तिर्हि रसवित्तये ॥54॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वाक्यार्थज्ञानमात्रेण क्वचिदिष्टं भवेदपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न च स्रुक्स्रुववह्न्यादावतात्पर्यं श्रुतेर्भवेत् ॥55॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यत्किञ्चित्करणस्यापि यज्ञतैवाऽन्यथा भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्मादुपासनार्थं च स्वार्थे तात्पर्यवद्भवेत् ॥56॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इतिशब्दोन्नयेऽग्नावित्यप्युन्नीते स्मृतिर्भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इतिशब्दव्यपेतानि ह्यपि सन्ति वचांस्यलम् ॥57॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आत्मानमेवेत्यादीनि योगेऽग्नावपि तत्समम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एकवाक्यत्वयोगे तु वेदस्यापि ह्यशेषतः ॥58॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वाक्यभेदो न युक्तस्स्याद्योगश्च स्यान्महाफले ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति ब्रूयादिति वचो गतमग्नौ समीपगम् ॥59॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कल्पनागौरवं चेत् स्यात् पृथक्तात्पर्यकल्पने(पृथक् तात्पर्यसम्भवे) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कल्पनागौरवादेव पदार्था न स्युरेव हि ॥60॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रमाणावगतत्वं चेत् तात्पर्याणां तथैव हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्मात् पदार्थे वाक्यार्थे तात्पर्यमुभयत्र च ॥61॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पृथगेव च वाक्यत्वं पृथगन्वयतो भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अवान्तरत्वाद्वाक्यानां वाक्यभेदो न दूषणम् ॥62॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अङ्गीकृतत्वादपि तैः पदानां तु पृथक् पृथक् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "क्रियापदेनान्वयस्य वाक्यभेदो हि दूषणम् ॥63॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रत्यक्षादिविरोधे तु गौणार्थस्यापि सम्भवात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतात्पर्यं पदार्थेऽपि न कल्प्यमविरोधतः ॥64॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतो ज्ञानफलान्येव कर्माणि ज्ञानमेव हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मुख्यप्रसाददं विष्णोर्जिज्ञासायाश्च तद्भवेत् ॥65॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कर्तव्या तेन जिज्ञासा श्रुतिप्रामाण्ययोगतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रत्यक्षवच्च प्रामाण्यं स्वत एवागमस्य हि ॥66॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनवस्थान्यथा हि स्यादप्रामाण्यं तथान्यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मिथ्याज्ञप्तिप्रलम्भादेस्तेन वेदविरोधि यत् ॥67॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न मानमपि वेदानामङ्गीकार्या हि नित्यता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न हि धर्मादिसिद्धिः स्यान्नित्यवाक्यं विना क्वचित् (भवेत्) ॥68॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अविप्रलम्भस्तज्ज्ञानं तत्कृतत्वादयोऽपि च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कल्प्या गौरवदोषेण पुंवाक्यं ज्ञापकं न तत् ॥69॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रत्यक्षः कस्यचिद्धर्मो वस्तुत्वादिति चोदिते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न बुद्धो धर्मदर्शी स्यात् पुंस्त्वादित्यनुमाहतिः ॥70॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अधर्मवादिनो वाक्यमप्रयोजनमेव हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "धर्माभावेऽपि नो तेन प्रत्यक्षावगतो भवेत् ॥71॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतः संशयसम्पत्तौ वाक्यं प्रत्यक्षवत् प्रमा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "शक्तिश्चैवान्विते स्वार्थे शब्दानामनुभूयते ॥72॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतोन्विताभिधायित्वं गौरवं कल्पनेऽन्यथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न चाशक्त्यभिधायित्वं प्रवृत्तिश्च द्विधाऽन्यथा ॥73॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एतत्सर्वं तर्कशास्त्रे ब्रह्मतर्के हि विस्तरात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उक्तं विद्यापृथक्त्वात्तु सङ्क्षेपेणात्र सूचितम् ॥74॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रमाणन्यायसच्छिक्षा क्रियते तर्कशास्त्रतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मानन्यायैस्तु तत्सिद्धैर्मीमांसा मेयशोधनम् ॥75॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मतर्कं च भगवान् स एव कृतवान् प्रभुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पञ्चाशत्कोटिविस्तारान्नारायणतनौ कृतात् ॥76॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उद्धृत्य पञ्चसाहस्रं कृतवान् बादरायणः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतस्तदर्थं सङ्क्षेपादत इत्यभ्यसूचयत् ॥77॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यतोऽनुभवतः सर्वं सिद्धमेतदतोऽपि च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "देवैश्च दुर्गमार्थेषु व्यापृतो नातिविस्तृतिम् ॥78॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "चकारैता ह्यवज्ञेया युक्तयः प्रतिपक्षगाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रत्यक्षेक्षाक्षमः पक्षः कमेवात्राभिवीक्षते ॥79॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्मादक्षमपक्षत्वात् मोक्षशास्त्रेऽभ्युपेक्षितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वयं भगवता विष्णुर्ब्रह्मेत्येतत्पुरोदितम् ॥80॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘स विष्णुराह हि’ इत्यन्ते देवशास्त्रस्य तेन हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आद्यन्तं देवशास्त्रस्य स्वयं भगवता कृतम् ॥81॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मध्यं तदाज्ञया पैलशेषालाभ्यां कृतमञ्जसा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतस्तत्रैव विष्णुत्वसिद्धेर्ब्रह्मेत्यसूचयत् ॥82॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दोषारच्छिद्रशब्दानां पर्यायत्वं यतस्ततः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "गुणा नारा इति ज्ञेयास्तद्वान् नारायणः स्मृतः ॥83॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मशब्दोऽपि हि गुणपूर्तिमेव वदत्ययम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतो नारायणस्यैव जिज्ञासाऽत्र विधीयते ॥84॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सिद्धत्वात् ब्रह्मशब्दस्य विष्णौ स्पष्टतया श्रुतौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘अम्भस्यपार इत्युक्तो नारायणपदोदितः(नारायणपदेरितः) ॥85॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘आपो नारा’ इति ह्याह स एवाप्स्वन्तरीरितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कामतो विधिरुद्रादिपददात्र्या स्वयं श्रिया ॥86॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "योनित्वेनात्मनो विष्णोस्तिष्ठन्तीत्युदितस्य च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यस्मिन् देवा अधीत्युक्त्वा समुद्रं स्थानमेव च ॥87॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नाम चाक्षरमित्येव ऋच इत्युदितं तु यत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यतः प्रसूतेत्युक्त्वा च तदेव ब्रह्म चाब्रवीत् ॥88॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_A002",
"title": "जन्माधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "जन्माधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_V02",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C01_S01_A002",
"adhikarana": "जन्माधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्तस्समुद्रगं विश्वप्रसूतेः कारणं तु यत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सूक्तोपनिषदाद्युक्तं ‘जन्माद्यस्य’ इति लक्ष्यते ॥89॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सृष्टिः स्थितिश्च संहारो नियतिर्ज्ञानमावृतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बन्धमोक्षावपि ह्यासु श्रुतिषूक्ता हरेः सदा ॥90॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘यं नामानि विशन्त्यद्धा’ ‘यो देवानाम्’ इति ह्यपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "श्रुतेर्नामानि सर्वाणि विष्णोरेव यतस्ततः ॥91॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतो न मुख्यतो नाम तदन्यस्य हि कस्यचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "गुणाः श्रुता इति ह्यस्मान्न दोषोऽर्थः श्रुतेर्भवेत् ॥92॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रीत्या मोक्षपरत्वाच्च तात्पर्यं नैव दूषणे ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वेषामपि वाक्यानां महातात्पर्यमत्र हि ॥93॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तद्विरोधे न मानत्वं फलं मुक्तिर्हि वाक्यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न पुराणादिमानत्वं विरुद्धार्थे श्रुतेर्भवेत् ॥94॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दर्शनान्तरमूलत्वात् मोहार्थं चाज्ञया हरेः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न सर्वनामताऽन्येषां श्रुतावुक्ता हि कुत्रचित् ॥95॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अदोषवचनाच्चैव नियमेन हरेः श्रुतौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अज्ञानं पारतन्त्र्यं च प्रलयेऽभाव एव च ॥96॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अशक्तिश्चोदितान्येषां सर्वेषामपि च श्रुतौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘जन्माद्यस्य’ इति तेनैतद्विष्णोरेव स्वलक्षणम् ॥97॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अस्योद्भवादिहेतुत्वं साक्षादेव स्वलक्षणम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कृष्णध्यानच्छलेनैव स्वयं भागवतेऽब्रवीत् ॥98॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतो जीवैक्यमपि स निराचक्रे जगद्गुरुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न हि जन्मादिहेतुत्वं जीवस्य जगतो भवेत् ॥99॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "हिताक्रियादिदोषं च वक्ष्यत्येव स्वयं प्रभुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निर्गुणत्वं च तेनैव निषिद्धं प्रभुणा स्वयम् ॥100॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भेदेनैव तु मुख्यार्थसम्भवे लक्षणा कुतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कथं नित्यगुणस्यास्य स्यादैक्यं गुणहानतः ॥101॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सदैव गुणवत्त्वेऽस्य भिन्नं स्यान्निर्गुणं सदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न च मिथ्यागुणत्वं स्यादनिर्वाच्यस्य दूषणात् ॥102॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निर्गुणत्वं तदा च स्यादासुरत्वं न चान्यथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "लक्ष्यलक्षणयोर्भेदोऽभेदो वा यदि वोभयम् ॥103॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति पृष्टे तदैक्यस्य गतिरेव न विद्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ऐक्याभेदे न शास्त्रेण ज्ञेयं तत्स्वप्रकाशतः ॥104॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भेदे मिथ्यात्वतो भेदसत्यत्वं स्याद्बलादपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भेदाभेदौ यदि तदा स्यादेव ह्यनवस्थितिः ॥105॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वनिर्वाहकता चेत् स्याद् वाह्यं वाहकमित्यपि(बाह्यं बाहकमित्यपि) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पर्यायो भेदवान् वा स्यादनवस्थोभयत्र च ॥106॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सत्यज्ञानादिकेप्येवं(सत्यज्ञानादिकेऽप्येव) न व्यावृत्त्या प्रयोजनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "व्यावृत्तस्याविशेषत्वे तदखण्डं च खण्डितम् ॥107॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निर्विशेषत्वमेतेन मूकोऽहमितिवद् भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अभिन्नेऽपि विशेषोऽयं बलादापतति ह्यतः ॥108॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विशेषतद्वतोश्चैव स्वनिर्वाहकता भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भेदहीने त्वपर्यायशब्दान्तरनियामकः ॥109॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विशेषो नाम कथितः सोऽस्ति वस्तुष्वशेषतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विशेषास्तेऽप्यनन्ताश्च परस्परविशेषिणः ॥110॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वनिर्वाहकतायुक्ताः सन्ति वस्तुष्वशेषतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतोऽनन्तगुणं ब्रह्म निर्भेदमपि भण्यते ॥111॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_A003",
"title": "शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C01_S01_A003",
"adhikarana": "शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एवं धर्मानिति श्रुत्या तदभेदोऽप्युदीर्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "शैवाद्यागमसम्प्राप्तदृष्टगेन फलेन तु ॥112॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तद्वाक्योपमयाऽन्यच्च प्रमाणत्वेऽनुमीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ईशवाक्यत्वत इति चेत्तद्गव्यभिचारिणा ॥113॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अप्रामाण्यानुमा च स्यात् न पृथक् चानुमेश्वरे ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पुंस्त्वहेतुबलादेव पूर्वोक्तेनैव वर्त्मना ॥114॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शास्त्रयोनित्वमेतेन कारणस्य बलाद्भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘नावेदवित्’ ‘न तर्केण मति’रित्यादिवाक्यतः ॥115॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तर्को ज्ञापयितुं शक्तो नेशितारं कथञ्चन ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वनकृत्त्वादिरूपेण पक्षभूतस्य चेशितुः ॥116॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "किञ्चिज्ज्ञत्वं(किञ्चिज्ञानं) हि पुंस्त्वेन शक्यं साधयितुं सुखम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘वृक्षकृन्नाखिलं वृक्षं वेत्ति पुंस्त्वाद्धि चैत्रवत्’ ॥117॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्याद्यनुमया स्पर्धि नानुमानं परेशितुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "शक्तं विज्ञापने चातिप्रसङ्गोऽनुमयेदृशा ॥118॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वस्तुत्वात् तुरगः शृङ्गी, पुष्पवत् खं, सुतैर्युता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "चित्रिणी च, रसः षष्ठो रसत्वात् सोत्तरो भवेत् ॥119॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उपक्रमादिलिङ्गेभ्यो नान्या स्यादनुमा ततः ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_A004",
"title": "समन्वयाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "समन्वयाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_V04",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C01_S01_A004",
"adhikarana": "समन्वयाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उपक्रमादिलिङ्गेभ्यो नान्या स्यादनुमा ततः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "त एवान्वयनामानः तैः सम्यक् प्रविचारिते ॥120॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मुख्यार्थो भगवान् विष्णुः सर्वशास्त्रस्य नापरः ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_A005",
"title": "ईक्षत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "ईक्षत्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_V05",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C01_S01_A005",
"adhikarana": "ईक्षत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ईक्षणीयत्वतो विष्णुर्वाच्य एव न चान्यथा ॥121॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "लक्ष्यत्वं क्वापि दृष्टं हि किं तदित्यनवस्थितिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "माधुर्यादिविशेषाश्च तच्छब्दैरुदिताः सदा ॥122॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वाक्यार्थोपि हि वाक्यार्थशब्देनैवोदितो भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नावाच्यं तेन किञ्चित् स्यात् यत इत्यादिकैर्वदन् ॥123॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अवाच्यत्वं कथं ब्रूयान्मूकोऽहमितिवत् सुधीः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "येन लक्ष्यमिति प्रोक्तं लक्ष्यशब्देन सोऽवदत् ॥124॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एकस्यापि हि शब्दस्य गौणार्थस्वीकृतौ सताम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "महती जायते लज्जा यत्र तत्राखिला रवाः ॥125॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अमुख्यार्था इति वदन्यस्तन्मार्गानुवर्तिनाम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कथं न जायते लज्जा वक्तुं शाब्दत्वमात्मनः ॥126॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आत्मब्रह्मादयः शब्दाः साक्षात् पूर्णाभिधायिनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "जन्मादिकारणं ब्रह्म लक्षितं च यदा तदा ॥127॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वन्ध्यापुत्रोपमं मायाशबलं वाच्यमित्यपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कल्पयित्वा विना मानं लक्ष्यं शुद्धं वदन् पदैः ॥128॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आत्मशब्दोदितस्यैव ज्ञानं मुक्तावसाधनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आह श्रुतपरित्यागः स्याच्चास्याश्रुतकल्पना ॥129॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्यात् सर्वत्र च यत्रैकमपि लोको जुगुप्सते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नियमेनोभयं स्याद्धि यस्य स्वपरयोर्मते ॥130॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अलङ्कृतः सदैवायं दुर्घटैरेव भूषणैः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्धन्तमो नित्यदुःखं तस्य स्यात् वसनद्वयम् ॥131॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘अनन्दा नाम ते लोका अन्धेन तमसा वृताः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तांस्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति येऽविद्वांसो(गच्छन्त्यविद्वांसो) बुधो जनाः’ ॥132॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘असुर्या नाम ते लोका अन्धेन तमसा वृताः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तांस्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति ये के चात्महनो जनाः’ ॥133॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्यादिश्रुतयो मानं शतशोत्र समन्ततः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "हेयत्वावचनाच्चैव नात्मा गौणः श्रुतौ श्रुतः ॥134॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘तमेवैकं जानथान्या वाचो मुञ्चथ’ चेति ह ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उक्त आत्मा कथं गौणो हेयपक्षे ह्यसौ श्रुतः ॥135॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "परिवारतया ग्राह्या अपि हेयाः प्रधानतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते’ ॥136॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति स्वस्यैव पूर्णस्य पूर्णेऽप्यय उदाहृतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कथं मायाव्यवच्छिन्नः पूर्णो मुख्यतया भवेत् ॥137॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पदं च निर्गुण इति कथं गौणं वदिष्यति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "गुणाभावोपलक्ष्यं चेत् पदं तदपि वाचकम् ॥138॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतोऽनवस्थितिमुखसर्वदोषमहास्पदम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कथमेतन्मतं सद्भिराद्रियेत विचक्षणैः ॥139॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न च साङ्ख्यनिराकृत्यै सूत्राण्येतान्यचीक्लृपत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भगवान्न ह्यशब्दत्वं प्रधानेऽङ्गीकरोत्यसौ ॥140॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "समन्वये प्रतिज्ञाते शब्दगोचरतैव हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रथमप्रतिपाद्या स्यात् तदभावे कुतोऽन्वयः ॥141॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कथं च लक्षणावादी ब्रूयाद् ब्रह्मसमन्वयम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "योऽसौ शब्दस्य मुख्यार्थस्तत्रैव स्यात् समन्वयः ॥142॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "जन्मादिकारणे साक्षादाह देवः समन्वयम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उक्तं तदेव जिज्ञास्यं क्वावकाशोऽत्र निर्गुणे ॥143॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कथं चासम्भवस्तस्य मुख्यार्थस्य निराकृतौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मानेन केन विज्ञेयमवाच्याज्ञेयनिर्गुणम् ॥144॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अमेयं चेन्न शास्त्रस्य तत्र वृत्तिः कथञ्चन ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्माच्छास्त्रेण जिज्ञास्यमस्मदीयं गुणार्णवम् ॥145॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वासुदेवाख्यमद्वन्द्वं परं ब्रह्माखिलोत्तमम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विज्ञेयवाच्यलक्ष्यत्वपूर्वाशेषविशेषतः ॥146॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निर्गतं मनसो वाचो यदि तत्स्यादगोचरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अस्तु तन्मा वदेद्वादी न चास्मच्छास्त्रगं तु तत् ॥147॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अवाच्यं वाच्यमित्युक्त्वा किमित्युन्मत्तवन्मृषा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अस्मच्छास्त्रस्य चौर्याय यतते स्वोक्तिदूषकः ॥148॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "जन्मादिकारणं यत्तत् साक्षान्नारायणाभिधम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वदन्ति(वदन्तु) श्रुतयो ब्रह्म शास्त्रं चैतत्तदर्थतः ॥149॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रवृत्तमस्त्ववाच्यं ते नैवं ब्रूयाः कथञ्चन ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वशब्दैरवाच्यं तदुक्त्वा तद्विषयं पुनः ॥150॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शास्त्रं वदन्तमुन्मत्तं कथं लोको न वारयेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मा वदो मा विजानीहि त्यजास्मच्छास्त्रचोरताम् ॥151॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वयं त्वा श्रुतियुक्तिभ्यां बद्‍ध्वाऽस्मच्छास्त्रमञ्जसा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विचारयामः श्रुतिभिर्युक्तिभिश्चैव सादरम् ॥152॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अद्भुतत्वादवाच्यं तदतर्क्याज्ञेयमेव च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनन्तगुणपूर्णत्वादित्यूदे पैङ्गिनां श्रुतिः ॥153॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अवाच्यमिति लोकोऽपि वक्त्याश्चर्यतमं भुवि ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_A006",
"title": "आनन्दमयाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "आनन्दमयाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_V06",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C01_S01_A006",
"adhikarana": "आनन्दमयाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एवं शास्त्रवगम्यत्वे विभागेन समन्वयम् ॥154॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘आनन्दमय’ इत्यादिनाऽध्यायेन वदत्यजः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत्रान्यत्र प्रसिद्धानां विष्णावेव समन्वयम् ॥155॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शब्दानां प्रथमे पादे गुणिसामान्यवाचिनाम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "गुणवाचिनां च प्रथममाह देवः समन्वयम् ॥156॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "समुद्रशायिनं सर्वप्रसूतिप्रभवं(सर्वप्रसूतिप्रसवं) श्रुतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘तदेव ब्रह्म परमम्’ इति सावधृतिर्जगौ ॥157॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यतोऽतो ब्रह्मशब्दस्य तत्रैव नियतत्वतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘येन्नं ब्रह्मेत्यादिरूपादभ्यासात् तैत्तिरीयके ॥158॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्यासु चैतद्रूपासु शाखास्वपि सहस्रशः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आनन्दमय इत्याद्यैः शब्दैर्वाच्यो हरिः स्वयम् ॥159॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उपलक्षणत्वं शब्दानामानन्दमयपूर्विणाम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सूत्रस्याल्पाक्षरत्वेन सर्वशाखाविनिर्णये ॥160॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पुनश्च प्रापकाद्धेतोस्तत्राधिकरणान्तरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वे वेदा आमनन्ति यत्पदन्त्विति हि श्रुतिः ॥161॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आनन्दमयरूपे तु ब्रह्मणः पुच्छतोक्तितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "समस्ताब्रह्मताप्राप्तेरानन्दमयनाम हि ॥162॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मशब्दस्य चाभ्यासात् पञ्चरूपादिषु स्फुटम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्मताऽवयवेऽपि स्यात् तथावयविनि स्वतः ॥163॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यथैव कृष्णकेशस्य कृष्णस्य ब्रह्मताऽखिला ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दर्शिता चैव पार्थाय निःसीमाः शक्तयोऽस्य हि ॥164॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘ऋतं सत्यं परं ब्रह्म पुरुषं कृष्णपिङ्गलम्’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विष्ण्वाख्यमुक्तमन्यत्र ह्यूर्ध्वरेतं च तत्प्रति ॥165॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विरूपाक्षाख्यमपरं(विरूपाक्षाख्यमवरम्) ब्रह्मोक्तं तद्व्रते स्थितम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "समानाधिकृतत्वं चेदुत्तरं नीललोहितम् ॥166॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कृष्णपिङ्गलरूपेण पुनरुक्तं भविष्यति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘ब्रह्माधिपति’रित्यत्र तापनीयश्रुतौ परः ॥167॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वरितब्रह्मशब्दान्तं बहुव्रीहित्वमेष्यति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वाहेन्द्रशत्रुर्वर्धस्व यद्बहुव्रीहितामगात् ॥168॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्मादस्येन्द्र एवाभूच्छत्रुरित्युत्तरश्रुतेः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पूर्वान्तस्वरिते पुंसोर्बहुव्रीहित्वमेष्यति ॥169॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "महाव्याकरणे सूत्रमिति स्वरविनिर्णये ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘ऋतं सत्यं परं ब्रह्मे’त्याद्युद्देश्यद्वितीयका ॥170॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विभक्तिरूर्ध्वरेतादिः प्रथमा रुद्रगोचरा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्माद्विष्णुं परं ब्रह्म प्रति रुद्रो व्रते स्थितः ॥171॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ऊर्ध्वरेता इति ह्येव श्रुत्यर्थोऽवसितो भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ऋतं सत्यं परं ब्रह्म प्रति विष्णुं सदाशिवः ॥172॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ऊर्ध्वरेता ध्यायति ह शङ्करो नीललोहितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्यर्थमेतमेवाह नीलग्रीवश्रुतिः परा ॥173॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आथर्वणी परं ब्रह्म तस्मादेको हरिः श्रुतौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘तदेवर्तमि’ति प्राह कथमेवान्यथा श्रुतिः ॥174॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अवधारयन्ती तस्यैव ह्यृतत्वादिकमञ्जसा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः’ ॥175॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘वासुदेवोऽग्र एवासीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नेन्द्रसूर्यौ न च गुहो न सोमो न विनायकः’ ॥176॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्यादिवाक्यतो विष्णोरुत्पत्तिरवतारगा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मुख्यं ब्रह्म हरिस्तस्मात् प्रस्तावः परमित्यपि ॥177॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मुख्यब्रह्मग्रहे युक्ते नामुख्यं युज्यते क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "असम्भवे हि मुख्यस्य गौणार्थाङ्गीकृतिर्भवेत् ॥178॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्राचुर्यार्थाश्च मयटः सर्वेऽत्र प्रतिपादिताः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भोग्यत्वमत्र चाद्यत्वमुपजीव्यतया हरेः ॥179॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "महाभोक्ता महाभोग्य इत्यर्थोऽन्नमये भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "महाप्राणो महाबोधो महाविज्ञानवानपि ॥180॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विशेषसामान्यतया विज्ञानं मन इत्यपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एकस्य ज्ञानरूपस्य हरेरुक्तिर्विभागतः ॥181॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अभेदेऽपि(अभिन्नोऽपि) विशेषेणैवान्य इत्युदितो हरिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भेदशब्दा विशेषं तु हरावन्यत्र भिन्नताम् ॥182॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रूयुर्हरेर्जीवजडैरपि भेदं हि मुख्यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्मतर्कवचोऽप्येवं अत एकः स पञ्चधा ॥183॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उक्तोऽन्नमय इत्यादि भृगोश्चैतद्वदिष्यति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्राप्यत्वेन मयट्प्रोक्तेर्न तत्राप्यन्यदुच्यते ॥184॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रचुरान्नादिरेवातो ह्यन्नमन्नमयेत्यपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उच्यते ह्यविशेषेण नान्यत् किञ्चिदिहोच्यते ॥185॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "महानन्दत्व एवास्य हेतुः ‘कोन्याद्’ इति स्फुटम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उक्तः श्रुत्यन्तरे यस्मात् सुखं लब्ध्वा करोत्ययम् ॥186॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "करोति नासुखी ‘भूमा सुखं नाल्पे सुखं भवेत्’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्युक्तं यत्प्रवृत्तिश्च नृत्तगानादिका सुखात् ॥187॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दुखाद्रोदादिका चैव सर्वकर्तृत्वतोऽस्य च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वशक्तेर्न दुःखं स्यादतः केवललीलया ॥188॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रवर्तको न चेदेष प्राण्यादन्यच्च कः पुमान् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘ब्रह्मवित्परमाप्नोति’ इति यत्प्रथमसूचितम् ॥189॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तदेव मन्त्रवर्णेन सत्यं ज्ञानमनन्तवत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "लक्षितं तत्र सत्यत्वं सृष्ट्याऽन्नप्राणयोरपि ॥190॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उक्तं ज्ञानं तु मनसा विज्ञानेनाप्युदीरितम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनन्तत्वं तथाऽऽनन्दमयवाचाऽप्युदाहृतम् ॥191॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सद्भावं यापयेद्यस्मात् सत्यं तत्तेन कथ्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति सृष्टिरिह प्रोक्ता जगत्सद्भावयापकम् ॥192॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मेति स्थापनायैव सत्त्वं जीवनमेव च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विशीर्णता च सत्त्वं स्यात् सन्नमित्याहुरेव यत् ॥193॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतोऽद्यतात्तृताऽन्नत्वं सत्यशब्दार्थ एव हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘प्राणं देवा अनुप्राणन्ति मनुष्या पशवश्च ये ॥194॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आयुः प्राणो हि भूतानाम्’ इति यद्गतिजीवने ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उक्ते सदिति धात्वर्थो गतिश्चातो हि सत्यता ॥195॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्राणत्वमवबोधार्थो मनुधातुः प्रकीर्तितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘नाल्पे सुखम्’ इति प्रोक्त्यैवानन्दमयतोक्तितः ॥196॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनन्तत्वं सुनिर्णीतं पूर्णानन्दो हि नाल्पके ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतो हि मन्त्रवर्णोक्तविस्तृतिस्तु समस्तया ॥197॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "क्रियते परया यस्मात् इतरोऽत्र न कथ्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पुरुषं वेत्ति यो मुच्येत् ‘नान्यः पन्था हि विद्यते’ ॥198॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति श्रुतेरन्यवेदी कथं मुक्तिं प्रयास्यति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पुरुषः पर आत्माऽजो ब्रह्म नारायणः प्रभुः ॥199॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "महानानन्द उद्विष्णुर्भग ओम इतीर्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वयं नारायणो देवो नान्यस्यैतानि कस्यचित् ॥200॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘तस्मादोमित्युदाहृत्य यज्ञदानादि कुर्वते’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सूक्तेन पौरुषेणैनं यजन्त्यध्यात्मकोविदाः ॥201॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति पैङ्गिश्रुतिस्तेन नान्यज्ञानाद्विमुच्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्मशब्दोदिते तस्मिन्नात्मशब्दं प्रयुज्य च ॥202॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्मादाकाशसृष्टिं च प्रोवाचात्र चतुर्विधाम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भूतं भूताभिमानी च तद्देहोऽन्तर्नियामकः ॥203॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "हरिश्चाकाशशब्दोक्तो मुख्यतो हरिरेव च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आ समन्तात् काशते यदाकाशो मुख्यतो हरिः ॥204॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "बलज्ञानस्वरूपत्वाद्वायुरग्निरगं नयन् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आप आपालनाच्चैव पृथिवी प्रथितो यतः ॥205॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उष्टानामाश्रयत्वेन स एवौषधिनामकः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ओषधीषु स्थितो विष्णुः क्षुधितैराश्रितो भवेत् ॥206॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पुरि शेते यतः सोऽथ पुरुषश्चेति गीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "क्रियाप्रवर्तकत्वेन प्रादुर्भावो हरेर्जनिः ॥207॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आकाशादिषु नान्योऽस्ति(नान्याऽस्ति) ह्यभिमानोऽभिमानिनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अभिमानिशरीरस्य साक्षाद्भूतस्य चोद्भवः ॥208॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एवं देहादिपर्यन्तमागतं हरिमेव तु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "परामृशति तस्यैव पञ्चरूपत्ववित्तये ॥209॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "त्यक्त्वा भूतादिकं सर्वं ‘स वा एष’ इति श्रुतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स इत्यात्मपदोद्दिष्ट एष जीवशरीरगः ॥210॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सारान्नमय एवायं न लोकान्नमयः प्रभुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति तं रसशब्देन विशिनष्टि शरीरगम् ॥211॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इदमित्येव निर्देशो वस्त्रप्रावृतवद्विभोः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "शिर आदेर्भवेज्जीवशिर आदौ व्यवस्थितेः ॥212॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तं विदित्वाऽस्य मुक्तिः स्यान्नान्यज्ञानात् कथञ्चन ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आदित्ये पुरुषे चायमिति भेदोपदेशतः ॥213॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नास्याभेदोऽस्ति जीवेन नानुमा कामचारिणी ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विमतानि शरीराणि मद्भोगायतानानि यत् ॥214॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शरीराणीत्यादिका तु तत्त्वज्ञाने ह्यपेक्षते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रत्यक्षादिविरुद्धत्वादक्षागमभयोज्झिता ॥215॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनुमा कामवृत्ता हि कुत्र नावसरं व्रजेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘जड आत्मैव वस्तुत्वात्’ ‘प्रमेयत्वाज्जडं चितिः’ ॥216॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘घन आकाश’ इत्याद्या वार्यन्ते केन हेतुना ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न जीवभेदसूत्राणां शङ्क्याऽत्र पुनरुक्तता ॥217॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वाक्यान्तरद्योतकत्वात् पृथगित्यत्र पूर्णता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "योगमन्नमयाद्यैर्यत् फलत्वेनास्य शंसति ॥218॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्थानद्वयेऽप्यतः कोशा एत इत्यतिसाहसम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उपसङ्क्रमणं चैव द्वितीयोद्देशितं प्रति ॥219॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतिक्रमं वदन्तं तमुपशब्दो निवारयेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अश्रुतस्यातिशब्दस्य स्थानं दद्यात् कथं पुनः ॥220॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "श्रुताश्रुतपरित्यागकल्पने विगतह्रियाम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मृतावेव परित्यागः कृतो ह्यन्नमयस्य च ॥221॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "येऽन्नं ब्रह्मेत्याद्युपासां सामानाधिकरण्यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उक्त्वा पञ्चस्वरूपाणां पुनस्तत्प्राप्तिवादिनी ॥222॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्थानद्वयगता वेदवाणी तदपलापिनाम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तमसोऽन्यत्र संस्थानं कथमेव सहेत सा ॥223॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘अधीहि भगवो ब्रह्म’ इत्युक्तोऽन्नप्राणपूर्वकम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आह ब्रह्म कथं तन्न द्वारं तदितिवादिनः ॥224॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उपसत्तिं कथं विद्युरुपसन्नाय हि त्रिशः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वक्तव्यं ब्रह्म गुरुणा चतुर्वारमथापि वा ॥225॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सकृद्वेत्यागमा ब्रूयुः सम्प्रदायविदोऽपि च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तद्यत्किञ्चित् कथं ब्रूयादुपसन्नाय दिक्पतिः ॥226॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न वदेत् ब्रह्म च कथं मायावी न हि वारिराट् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "चष्ट इत्येव तच्चक्षुः श्रवणाच्छ्रोत्रमुच्यते ॥227॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वचनादेव वाग् ब्रह्म सृष्टिस्थित्यादिकारणम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तच्च वाधूलशाखायामष्टरूपमुदाहृतम् ॥228॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विज्ञानानन्दसहितं पृथक् सृष्ट्यादिलक्षणैः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आवापोद्वापतः शाखा यत आहुः परं पदम् ॥229॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘यतो भूतानि जायन्त’ इत्याद्यैर्लक्षणैः स्वयम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "लक्षितं गुरुणा पश्चात् तपसैवापरोक्षतः(पश्चात्तपसैवापरोक्षितम्) ॥230॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दृष्ट्वैकैकस्वरूपं(दृष्ट्वैकैकं स्वरूपं) तु समस्तोक्तानुदर्शनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इच्छताऽऽज्ञां गुरोः प्राप्य तपसैवापरोक्षितम् ॥231॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अब्रह्मेत्येव वदतां श्रुताहान्यश्रुतग्रहौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "साक्षाल्लक्षणतां प्राप्ताविति लज्जा तदुक्तिषु ॥232॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "समीपे सहभोगस्य मुक्तित्वेनोक्तितोऽसकृत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भेदो जीवेशयोर्मिथ्येत्येव मिथ्या स्वयं भवेत् ॥233॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एतेन मयटश्चैव द्वैविध्येनार्थकल्पनात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तदन्येषां मतमपि सत्संसत्सु न भासते ॥234॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतो नारायणो देवो निःशेषगुणवाचकैः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "गुणिसामान्यवचनैरपि मुख्यतयोदितः ॥235॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अध्यात्मगैश्च प्राणाद्यैस्तथैव ह्यधिभूतगैः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्नादिशब्दैर्भगवानेको मुख्यतयोदितः ॥236॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "जन्माद्यस्येति सूत्रेण गुणसर्वस्वसिद्धये ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्मणो लक्षणं प्रोक्तं शास्त्रमूलं यतस्ततः ॥237॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्वयः सर्वशब्दानां गुणसर्वस्ववेदकः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "शब्दप्रवृत्तिहेतूनां तस्मिन् मुख्यसमन्वयात् ॥238॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्यार्थेष्वल्पताहेतोस्तन्निमित्तत्वतस्तथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तद्वाचकत्वं शब्दानां बहुलातिप्रयोगतः(बहळातिप्रयोगतः) ॥239॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "रूढमित्येव साध्यं स्याद्रूढिर्हि द्विविधा मता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अविद्वद्विद्वदाप्त्यैव मुख्या हि विदुषां तु सा ॥240॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विद्वद्रूढिर्वैदिका स्यात् सा योगादेव लभ्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्मान्मुख्यार्थता विष्णोरिति कृत्वा हृदि प्रभुः ॥241॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "समन्वयं साधयति.........।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_A007",
"title": "अन्तस्थत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अन्तस्थत्वाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_V07",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C01_S01_A007",
"adhikarana": "अन्तस्थत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "............ देवानां तत्र शक्तताम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आशङ्क्य तत्र रूढिं च तच्छब्दानामपि स्वयम् ॥242॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "समुद्रान्तस्थितत्वाद्यैस्तद्धर्मैर्विष्णुरूढताम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "साधयित्वाऽभिदां तैश्च पुनरेव न्यावारयत् ॥243॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_A008",
"title": "आकाशाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "आकाशाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_V08",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C01_S01_A008",
"adhikarana": "आकाशाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "चेष्टा हि चेतनानां या सा भवेत् तत्प्रसादतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अचेतनस्वभावस्तु विवरादिः कथं ततः ॥244॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति शङ्कानिवृत्यर्थं आकाश इति नाम च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘परतोपि वरीयस्त्व’ पूर्वल्लिङ्गाद्धरेर्भवेत् ॥245॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘नभो ददाति श्वसतां मार्गं यन्नियमाददः ।’’",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्यादिवाक्यैः...............॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_A009",
"title": "प्राणाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "प्राणाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_V09",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C01_S01_A009",
"adhikarana": "प्राणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": ".............अध्यात्ममन्वयव्यतिरेकतः ॥246॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्राणादिहेतुतादृष्टेः अतिदेशो हि तादृशः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "लिङ्गं बलवदेव स्यात् प्रेरकोऽस्यापि यद्धरिः ॥247॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_A011",
"title": "गायत्र्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "गायत्र्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_V11",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C01_S01_A011",
"adhikarana": "गायत्र्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नित्यत्वादेव शब्दस्य तत्स्वभावः कथं हरेः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कथं प्रसिद्धबहुलशब्दानामन्यथार्थता ॥248॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति चेत् तद्धरेरेव बाहुल्याच्छ्रुतिलिङ्गयोः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तादृशत्वाच्च तच्छक्तेः ............॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_A012",
"title": "अन्तिमप्राणाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अन्तिमप्राणाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S01_V12",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C01_S01_A012",
"adhikarana": "अन्तिमप्राणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": ".........बाहुल्ये श्रुतिलिङ्गयोः ॥249॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्यस्य मुख्यवाच्यत्वमिति तन्नात्रगस्य हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विष्णोरेव तु लिङ्गानि प्राणस्थानि तु सर्वशः ॥250॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्राणसंवादपूर्वाणि मुख्यतो जीवगतानि च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अभ्यार्चच्छतवर्षाणि प्राणवंशत्वमित्यपि ॥251॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्मादन्यत्रगैः शब्दैरुक्तन्यायैः समन्ततः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एको नारायणो देवो भण्यते नात्र संशयः ॥252॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वासुदेवादिरूपेण चतुर्मूतिश्च सर्वशः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अथवा पञ्चमूतिः स प्रोक्तोऽधिकरणं प्रति ॥253॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रतिसूत्रं प्रतिपदं प्रत्यक्षरमथापि वा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तैस्तैर्युक्तिश्रुतिन्यायविशेषैर्योग्यता यथा ॥254॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "बृहत्तन्त्रप्रमाणेन बह्वर्थमपि सङ्ग्रहात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उच्यते नरबुद्धीनामपि किञ्चिद्ग्रहार्थतः ॥255॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ग्रन्थोऽयमपि बह्वर्थो भाष्यं चात्यर्थविस्तरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बहुज्ञा एव जानन्ति विशेषेणार्थमेतयोः ॥256॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तस्मान्महागुणो विष्णुर्नाम्नामपुनरुक्तितः ।"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने प्रथमाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S02",
"type": "paada",
"name": " द्वितीयः पादः ",
"title": "प्रथमाध्याये द्वितीयः पादः"
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": " द्वितीयः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S02_A001",
"title": "सर्वगतत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "सर्वगतत्वाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S02_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C01_S02_A001",
"adhikarana": "सर्वगतत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "लिङ्गात्मकानां शब्दानां वृत्तिर्नारायणे परे ॥ १ ॥",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "चिन्त्यते सर्वगत्वं तु प्रथमं प्रविचार्यते ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तत्र तत्र स्थितो विष्णुस्तत्तच्छक्तिप्रबोधकः ॥1॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दूरतोऽप्यतिशक्तः स लीलया केवलं प्रभुः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "इति ज्ञापयितुं कर्मकर्त्रोरुत्सर्गतो भिदा ॥2॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अभेदोऽपि विशेषे स्याद्बली सोऽप्यनपोदितः  ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एतद्भावाभिधं लिङ्गं क्रियालिङ्गे ततः परम्॥3॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्तर्याम्यन्तरश्चेति क्रियाभावाख्यमुच्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अदृश्यत्वाद्यभावाख्यं श्रुतिर्लिङ्गाधिका परा ॥4॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S02_A002",
"title": "अत्तृत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अत्तृत्वाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S02_V02",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C01_S02_A002",
"adhikarana": "अत्तृत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनित्यत्वात् क्रियाणां तु कथमेव स्वरूपता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति चेत् स विशेषोऽपि क्रियाशक्त्यात्मना स्थिरः ॥6॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शक्तिता व्यक्तिता(व्यक्तता) चेति विशेषोऽपि विशेषवान् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अभिन्नोऽपि क्रियादिश्च स्वभाव इति हि श्रुतिः ॥7॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘ज्ञानं नित्यं क्रिया नित्या बलं शक्तिः परात्मनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नित्यानन्दोऽव्ययः पूर्णो भगवान् विष्णुरच्युतः’’ ॥8॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति पैङ्गिश्रुतिश्चाह ‘‘शक्तिसद्भाव एव तु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "क्रियादिनित्यता ज्ञेया तदन्यत्र त्वनित्यता’’ ॥9॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति सत्तत्ववचनं........... ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S02_A003",
"title": "गुहाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "गुहाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S02_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C01_S02_A003",
"adhikarana": "गुहाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "........ द्वित्वं चैकस्य युज्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यः सेतुरिति चैकत्ववचनेन विशेषणात् ॥10॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S02_A004",
"title": "अन्तरधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अन्तरधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S02_V04",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C01_S02_A004",
"adhikarana": "अन्तरधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्तःस्थित्वा रमणकृदन्तरः समुदाहृतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "रमणं चात्मशब्देनादेयं मातीति चोच्यते ॥11॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विशिष्टसुखवत्वाच्च ब्रह्मत्वं च विशिष्टता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्योन्यनियतिश्चेशनियमे नान्यथा भवेत् ॥12॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "चेतनानां विशेषो यः स्वभावोऽपीश्वरार्पितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्योन्यनियमे तस्मादनवस्थित्यसम्भवौ ॥13॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ईश्वरश्चेन्नियन्ता(नियन्ता च स एव) स्यात् स एव प्रथमागतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "किमित्यपोद्यते कस्मात् वृथाऽवस्थितिकल्पना ॥14॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दोषवत्येव तस्मात् सा नैव कार्या कथञ्चन ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S02_A005",
"title": "अन्तर्याम्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अन्तर्याम्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S02_V05",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C01_S02_A005",
"adhikarana": "अन्तर्याम्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "रमणं नातियत्नस्य विक्षेपादेव युज्यते ॥15॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति चेत्सर्वनियमो यस्य कस्मान्न शक्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वात्मनाऽनियतं(आत्मना नियतं) वस्तु प्रतीपं ह्यात्मनो भवेत् ॥16॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वाधीनसत्ताशक्यादि कथमात्मप्रतीपकम् ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S02_A006",
"title": "अदृश्यत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अदृश्यत्वाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S02_V06",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C01_S02_A006",
"adhikarana": "अदृश्यत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "गुणक्रियादयो भावा यदि वा स्युरभेदिनः ॥17॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अभेदोऽभावधर्माणां ब्रह्मणा युज्यते कथम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नाभावो भाव इति च विशेषः प्रायशो भवेत् ॥18॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतद्भावोऽन्यता चेति न विशेषोऽस्ति कश्चन ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दोषाभावो गुण इति प्रसिद्धो लौकिकेष्वपि ॥19॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अदृश्यत्वादिकांस्तस्माद् गुणानाह स्वयं प्रभुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भावाभावविरोधोऽपि न तु सर्वत्र विद्यते ॥20॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तदभावो हि तद्भावविरोधी न ततोऽपरः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पृथक्त्वाभावतद्रूपान्भेदांस्त्रीन् कल्पयन्ति चेत् ॥21॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कल्पनागौरवाद्यास्तु दोषास्तत्र विरोधिनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पृथक्त्वान्यत्वभेदास्तु पर्यायेणैव लौकिकैः ॥22॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "व्यवह्रियन्ते सततं वैदिकैरपि सर्वशः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दृष्टहानिरदृष्टस्य कल्पनेत्येव दूषणम् ॥23॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यदा तदधिको दोषो विद्यते को नु वादिनाम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भावाभावस्वरूपास्तु विशेषा एव वस्तुनः ॥24॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अभिन्ना एव सङ्ग्राह्या व्यवहारप्रसिद्धये ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यथैकः समवायोऽपि भेदाभेदौ च वस्तुनि ॥25॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अङ्गीकार्या विशेषेण स्थानेषु व्यवहर्तृभिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अखण्डवादिनोऽपि स्यात् विशेषोऽनिच्छतोऽप्यसौ ॥26॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "व्यावृत्ते निविशेषे तु किं व्यावर्त्यबहुत्वतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बहुलिङ्गसमायुक्तैर्बहुभी रूढनामभिः ॥27॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रसिद्धैरन्यगत्वेन वाच्यः साक्षाज्जनार्दनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वैश्वानरादयः शब्दा अपि तद्वाचिनस्ततः ॥28॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तानि लिङ्गानि ते शब्दा अपि तद्गा हि सर्वशः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बहुलाऽप्यज्ञरूढिस्तत्प्राज्ञरूढिं न बाधते ॥29॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने प्रथमाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S03",
"type": "paada",
"name": " तृतीयः पादः ",
"title": "प्रथमाध्याये तृतीयः पादः"
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": " तृतीयः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "section-intro",
"text": "\n          \n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S03_I01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तत्रान्यत्र प्रसिद्धानां(तत्रान्यत्र च सिद्धानां) लिङ्गानाम्नां पुनर्हरिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विशेषान्मुख्यतो वृत्तिं स्वस्मिन्नेवात्र वक्त्यजः ॥1॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S03_A001",
"title": "द्युभ्वाद्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "द्युभ्वाद्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S03_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C01_S03_A001",
"adhikarana": "द्युभ्वाद्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विष्णावेवात्मशब्दस्य रूढत्वान्न शिवादिकान् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "श्रुतिर्वक्त्यखिलेशत्वात् .............॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S03_A002",
"title": "द्युभ्वाद्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "द्युभ्वाद्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S03_V02",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C01_S03_A002",
"adhikarana": "द्युभ्वाद्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "...............भूमा विष्णुः सुखाधिकः ॥2॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S03_A003",
"title": "अक्षराधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अक्षराधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S03_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C01_S03_A003",
"adhikarana": "अक्षराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतो विरुद्धवद्भातमपि व्याख्याय तत्त्वतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "योजनीयं हरौ वाक्यं विरुद्धैर्लक्षणैर्युतम् ॥3॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मैव तानि लिङ्गानि तदन्यत्र त्वसन्त्यपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अविरोधेन गोविन्दे सन्त्यस्थूलादिकानि च ॥4॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्यवस्तुस्वभावानां स्थौल्यादीनामपाकृतिम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नारायणे श्रुतिर्वक्ति न तु तस्यास्वभावताम् ॥5॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वधर्मा सर्वनामा सर्वकर्मा गुणाः श्रुताः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दोषाः श्रुताश्च नेत्याद्या प्रमाणं श्रुतिरत्र च ॥6॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S03_A007",
"title": "वामनाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "वामनाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S03_V07",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C01_S03_A007",
"adhikarana": "वामनाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "लिङ्गं साधारणं शब्दौ स्थानं लिङ्गमनुग्रहः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पुनः शब्दा लिङ्गशब्दौ विचार्या द्विःस्थिता इह ॥7॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "बाहुल्यं लिङ्गशब्दानामनुक्तिश्च विरुद्धता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अदृष्टिरन्वयाभावो विपरीतश्रुतिभ्रमः ॥8॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "लिङ्गावकाशराहित्यभ्रमस्तादृग्द्वयं तथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बहुतादृक्त्वमुक्तस्य विरोधोऽर्थात् तथागतिः ॥9॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "समस्तमेतदित्यत्र पूर्वपक्षेषु युक्तयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ता एव बलवत्यस्तु(त एव बलवन्तस्तु) गत्यन्तरविवर्जिताः ॥10॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सिद्धान्तयुक्तयो ज्ञेया दृश्यन्ते ताश्च सर्वशः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मुक्तोपसृप्यता प्राणादाधिक्यं सर्वतस्तथा ॥11॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वैलक्ष्ण्यं स्वभावस्य प्रेक्षापूर्वा क्रिया तथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अरस्य ण्यस्य चेशत्वं सूर्याद्यनुकृतिस्तथा ॥12॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वामनाख्या सर्वकम्पस्तच्छब्दानन्यसिद्धता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनामरूपता भेदस्योपजीव्यप्रमाणता ॥13॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वैश्वर्यादिकाद्यास्ता वेदेशेन प्रदर्शिताः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अधिकारश्च तद्धानिः प्रसङ्गादेव चिन्तितौ ॥14॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S03_A008",
"title": "देवताधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "देवताधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S03_V08",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C01_S03_A008",
"adhikarana": "देवताधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तत्फलाय विधिः सिद्धे चोपासाया निराकृतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यतो जैमिनिनाऽन्यार्थमसिद्धेऽर्थे विधिस्तथा ॥15॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विद्याधिराजस्य मतमविरोधस्तयोस्ततः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मोक्षे फलविशेषोऽस्ति न च सर्वं प्रकाशते ॥16॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वदा तेन देवानामपि युक्ता ह्युपासना ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नित्यं वृद्धिक्षयापेतं विष्णोः पूर्णं तु वेदनम् ॥17॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्पष्टातिस्पष्टविशदं ब्रह्मणोऽशेषवस्तुगम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्येषां क्रमशो ज्ञानं मितवस्तुगतं सदा ॥18॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्यादयो विशेषास्तु सदा विद्यापतेर्हृदि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "जैमिन्याद्यास्तु सामान्यवेत्तृत्वात् तत्तथावदन् ॥19॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "विद्येशमतमेतस्मान्नैव सद्भिर्विरुध्यते ।"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने प्रथमाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S04",
"type": "paada",
"name": " चतुर्थः पादः ",
"title": "प्रथमाध्याये चतुर्थः पादः"
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": " चतुर्थः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S04_A001",
"title": "।आनुमानिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "।आनुमानिकाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S04_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C01_S04_A001",
"adhikarana": "।आनुमानिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दुःखिबद्धावराद्यास्तु तदधीनत्वहेतुतः ॥1॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शब्दा ब्रह्मणि वर्तन्ते राज्ञि यद्वत्पराजयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वातन्त्र्यं तद्गतत्वं च शब्दवृत्तेर्हि कारणम् ॥2॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वातन्त्र्यं तत्र मुख्यं स्यात् कुतो राज्ञि जयोऽन्यथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न हि भृत्यस्य विजयिशब्दस्तावत् प्रयुज्यते ॥3॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यावद्राज्ञ्यन्यगत्वेऽपि स्वातन्त्र्याभासमात्रतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भृत्यबन्धादिकं राज्ञि राज्ञो बन्धादियोग्यतः ॥4॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कारणं संशयस्य स्यादिति नैव प्रयुज्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अमङ्गलत्वाच्छब्दानां राज्ञो(राज्ञा) योगादमङ्गले ॥5॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अप्रियत्वात्तु शब्दस्य स्यात् प्रयोगनिवर्तनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "गुणास्तु तादृशा यत्र प्रयुज्यन्तेऽखिला अपि ॥6॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पूज्येष्वेव विशेषेण स्वातन्त्र्यं मुख्यकारणम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतो(ततो) दोषातिदूरत्वात् संशयस्याप्यसम्भवात् ॥7॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दोषाणां विष्णुगत्वस्य प्राज्ञबुद्धिव्यपेक्षया ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वातन्त्र्यार्थमभिप्रेत्य दोषशब्दाश्च विष्णवि ॥8॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वासुदेवश्रुतिश्चाह नैव विष्णावमङ्गलम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मङ्गलामङ्गलेऽन्यत्र ततो नामङ्गलं वदेत् ॥9॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वातन्त्र्यापेक्षया विष्णौ दोषो नामङ्गलोक्तितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बहुभुक्त्वं यथा दोषो नृषु नैव हरौ क्वचित् ॥10॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एवं दुःख्यादिशब्दाश्च स्वातन्त्र्यापेक्षयोदिताः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नैव दोषा हरौ तद्गबुद्ध्योक्ता दोषकारिणः ॥11॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्मात्ते दोषशब्दाश्च तत्रैव गुणवाचकाः ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S04_A002",
"title": "ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S04_V02",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C01_S04_A002",
"adhikarana": "ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "जातमोतं हरौ यस्माज्ज्योतिः, षः प्राणरूपतः ॥12॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(आयज्ञेतः)आयजेतश्चायजेतो, वसन्तिश्च वसंस्ततः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विगतच्छादनत्वात्तु गच्छ, भूतभयङ्करः ॥13॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भुङ्क्ष्वेत्युक्तो, हरिर्हुं च हुतमस्मिन् जगद्यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्फुटत्वात् फडिति प्रोक्तः, कव रक्षण इत्यतः ॥14॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कवचं, वर्तते यस्मात् षड्गुणत्वेन सर्वदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वषट्, तद्गत्वतस्तेषां वौषडित्येव कथ्यते ॥15॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वीयं स्वीकुरुते यस्मात् स्वाहेत्युक्तो जनार्दनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नमन्त्यस्मिन् गुणा यस्मान्नम इत्येव कथ्यते ॥16॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्यशेषक्रियानामशब्दैरेको जनार्दनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उच्यते मुख्यतो यस्मात् पदवर्णस्वरात्मभिः(यस्मात्परवर्णस्वरादिभिः) ॥17॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्मादनन्तगुणता श्रुतितात्पर्यतोऽस्य हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विज्ञानार्थत्वतः सर्वशब्दानां नास्ति दूषणम् ॥18॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अङ्गीकृतेऽपि नैवास्ति दोषो वाक्यसमन्वये ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तदर्थत्वेन कर्मादेः सम्भवादल्पबुद्धये ॥19॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘कश्छन्दसां योगम्’’ इति श्रुतेर्योगार्थतत्त्ववित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्मैको नैव चान्योऽस्ति क इत्यस्योभयार्थतः ॥20॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्यापि पूर्वसिद्धस्य ज्ञानमेवेति निश्चयात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नित्ययोगोऽपि शब्दानामर्थैर्नैव निषिध्यते ॥21॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S04_A006",
"title": "प्रकृत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "प्रकृत्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C01_S04_V06",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C01_S04_A006",
"adhikarana": "प्रकृत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्त्रीशब्दाश्च निषेधार्थाः सर्वेऽपि ब्रह्मवाचकाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विरोधिसर्वबाहुल्यकारणस्त्रीनिषेधिनाम् ॥22॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पृथक्समन्वयार्थानि स्थानान्येतानि सर्वशः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वमानैर्विरोधश्च व्युत्पत्तेरप्यशक्यता ॥23॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "परस्परविरोधश्च विरोधः कार्यतद्वतोः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्त्रीलिङ्गत्वं निषेधश्च पूर्वपक्षेषु युक्तयः(हेतवः) ॥24॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दोषात्यस्पृष्टिनियमः शब्दार्थानेकता तथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बहुरूपत्वमीशस्य व्यक्त्यव्यक्तिविशेषिता ॥25॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उत्पादनं स्वदेहाच्च दुर्जनाव्यक्तता तथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्याद्या युक्तयः साक्षात् सिद्धान्तस्थापका इह ॥26॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्वयः सर्वशब्दानामशक्यो ज्ञातुमञ्जसा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति यल्लोकवैमुख्यं जैमिन्यादिमतं वदन् ॥27॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विद्याधिनाथो भगवानपाचक्रे स्वयं प्रभुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वशिष्याणां प्रसिद्ध्यर्थं मतमात्मीयमंशतः ॥28॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विज्ञातं तैर्जगादात्र तारतम्यं नृणां वदन् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तेषु तेषु पदार्थेषु रूढिरङ्गीकृता यतः ॥29॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रयोजनबहुत्वेन तस्य तस्याविरोधतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उपदेशादिसामर्थ्याद्विष्णौ शक्तिश्च गृह्यते ॥30॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तथाप्येतद्विरोधे तु तद्वाचित्वमपोद्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अविरोधे तु बह्वर्था एतन्मूलतया मताः ॥31॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इतो हि रूढतान्येषामुपजीव्यत्वमत्र हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत्सिद्धिस्तदपेक्षा च सापेक्षा च हरीच्छया ॥32॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्मात् परममुख्यत्वं विष्णावन्यत्र मुख्यता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उपलक्षणा च गौणी च तिस्रः शब्दस्य वृत्तयः ॥33॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रवृत्तिहेतोर्बाहुल्यं ज्ञेयं परममुख्यता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत्र प्रयोगबाहुल्यं यदि तत्परता किमु ॥34॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उभयं दृश्यते विष्णौ शब्दानामपि सर्वशः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रयोगमात्रबाहुल्यं रूढिरित्यभिधीयते ॥35॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रयोगयुक्तसादृश्यं सम्बन्धो वाऽप्यमुख्यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वृत्तिहेतुरिति ज्ञेयः पूर्वायोगेऽपरग्रहः ॥36॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एतमेव तथा सन्तं शतर्चीत्यादिनामभिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आचक्षत इति ह्यत्र सन्तमित्यवधारणात्(सन्तमित्यवधारणा) ॥37॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "योगस्य रूढेः प्राबल्यं विद्वद्रूढिं च तत्रगाम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बहुशो दर्शयत्यञ्जस्तात्पर्यात् सनिरुक्तिकम् ॥38॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अ इति ब्रह्म कथितं तद्य्वाख्यानात्मता तथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "शब्दानामपि सर्वेषां नामवित् कृतकृत्यता ॥39॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विष्णुनामार्थरूपत्वं संहितादेरथाब्रवीत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "णकारं च षकारं च बलचेष्टात्मकं वदन् ॥40॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तज्ज्ञानपूर्वकत्वेन संहिताध्ययनं तथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उपसर्गत्वतो वेस्तु ताच्छील्यार्थादुनस्तथा ॥41॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "णकारश्च षकारश्च नामरूपतया मतौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्मात् समन्वयो विष्णौ स्वरवर्णपदात्मनः ॥42॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अपि वेदस्य किमुत वाक्यरूपेण सङ्गतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "घोषाः सर्वेऽपि वेदाश्च सर्वे वेदाश्च यत्पदम् ॥43॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इन्द्रं मित्रं यमिन्द्रं च प्रथमः सङ्कृतिस्तथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नामधाः सर्वदेवानामेक इत्यादिका श्रुतिः ॥44॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रमाणमुक्तविषये तदेवोक्तमुपक्रमात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति स्वयं भगवता ब्रुवताऽशेषमन्वयम् ॥45॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न शब्दवाच्यतैवात्र प्रधानस्य निषिद्ध्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्ववेदेतिहासेषु पुराणेषु च सङ्ग्रहात् ॥46॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसम्भवाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम्’’ ॥47॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्यादिवाक्यरूपेण यत्रार्थो नान्य इष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तेजोऽबन्नात्मकं वाऽपि यद्युपादानमिष्यते ॥48॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनाद्येवापराधः कः प्रधानमिति चोदिते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘‘अजामेकाम्’’ इति प्राह श्रुतिरेतां यदा तदा ॥49॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "को दोषः सर्वथैवास्ति परिणामि जडं यदि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अस्माकं परमुख्यार्थो भगवानेक एव तु ॥50॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मुख्यमात्रतया रूढं सर्वमभ्युपगम्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वेषामपि शब्दानां गौणाद्यं तदयोगतः ॥51॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अर्थद्वयमभिप्रेत्य प्रवृत्ते हरिरुक्तवान् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘‘कार्याणां कारणं पूर्वं वचसां वाच्यमुत्तमम् ॥52॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "योगानां परमां सिद्धिं परमं ते पदं विदुः’’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति बुद्धौ समारोहादुभयोर्योगरूढयोः ॥53॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "त्यागे च कारणाभावादुभयार्थत्वमिष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विपरीतप्रमाभावे पूर्वारोहस्तु कारणम् ॥54॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सा भवेद्यत्र न व्यर्थः पूर्वारोहो भ्रमो यथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतो जगदुपादानं प्रधानं वक्ति सा श्रुतिः ॥55॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘यत्तत्त्रिगुणमव्यक्तं नित्यं सदसदात्मकम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रधानं प्रकृतिं प्राहुरविशेषं विशेषवत् ॥56॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पञ्चभिः पञ्चभिः ब्रह्म चतुर्भिर्दशभिस्तथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एतच्चतुर्विंशतिकं गणं प्राधानिकं विदुः’’ ॥57॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति भागवते प्राह विद्याधीशः स्वयं प्रभुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न च प्रकृतिशब्देन ब्रह्मोपादानमुच्यते ॥58॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘अविकारः सदा शुद्धो नित्य आत्मा सदा हरिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सदैकरूपविज्ञानबल आनन्दरूपकः’’ ॥59॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘निर्विकारोऽक्षरः शुद्धो निरातङ्कोऽजरोऽमरः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अविश्वो विश्वकर्ताऽजो यः परः सोभिधीयते’’ ॥60॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘निर्विकारमनौपम्यं सदैकरसमक्षयम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्मेति परमात्मेति यं विदुर्वैदिका जनाः’’ ॥61॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति श्रुतिपुराणोक्त्या न विकारी जनार्दनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पराधीनविशेषाप्तिरनिवर्त्यान्यथाभवः ॥62॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "क्षीरादिवद्विकारः स्यान्नैव स स्याद्धरेः क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अपादानत्वमेवास्य यद्युपादानतयेष्यते ॥63॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अङ्गीकृतं तत्पितृवन्न तु विश्वात्मना भवः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न चोर्णनाभिजनितृमातॄणां च विकारिता ॥64॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "चेतनत्वात् तदन्नं हि कार्यरूपतया भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अपादानतया विश्वकर्तृत्वं बुद्धिपूर्वकम् ॥65॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उक्तं भाल्लविशाखायां ब्रह्मतर्के च सादरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘‘इच्छामात्रात् प्रभोः सृष्टिरविकारस्य सर्वदा ॥66॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वभावोऽयमनन्तस्य रजो येनाभवज्जगत्’’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘‘स्वदेहादिच्छया विश्वं भुक्तपूर्वं जनार्दनः ॥67॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ससर्ज मातापितृवदूर्णनाभिवदेव वा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रधानं परिणाम्येशो निर्विकारः स्वयं सदा’’ ॥68॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न चेतनविकारः स्याद्यत्र क्वाप ह्यचेतनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नाचेतनविकारोऽपि चेतनः स्यात् कदाचन ॥69॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न चान्यस्यान्यरूपत्वं विकृतत्वेऽपि दृश्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न क्षीरादन्यता दध्नः केनचिद्दृश्यते क्वचित् ॥70॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वज्ञात् ब्रह्मणोऽन्यत्वं जगतो ह्यनुभूयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अभेदः सत्वमात्रेण स्यात् खर्वस्वर्णयोरपि ॥71॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भागेन परिणामश्चेद्भागयोर्भेद एव हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यो भागो न विकारी स्यात् स एवास्माकमीश्वरः ॥72॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भिन्नानां समुदायस्य नाम ब्रह्मेति तद्भवेत्(ब्रह्मेति चेद्भवेत्) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्मोपादानता न स्यात् तदा विश्वस्य हि क्वचित् ॥73॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शृङ्गाच्छरो, ऽवलिमभ्यो दूर्वा, गोमयतस्तथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वृश्चिकश्चेत्येवमाद्येष्वपादानत्वमिष्यते ॥74॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उपादानैकदेशत्वं यद्यप्यत्र प्रदृश्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अप्यपादानतैवात्र दृष्टान्तो ब्रह्मणो भवेत् ॥75॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न ह्युपादानतैवात्र बाह्यावयवगौरवात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न चाचेतनतस्तत्र चेतनस्य समुद्भवः ॥76॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उपादानतया किं तर्ह्यपादानं ह्यचेतनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कार्यदेहगतस्यास्य चेतनस्य प्रदृश्यते ॥77॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सच्च त्यच्चाभवदिति नास्य विश्वत्वमुच्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘‘तत्सृष्ट्वा’’ इति गिरैवास्य पूर्वं विश्वस्य सिद्धितः ॥78॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सत्त्वात् ततेर्वैदिकत्वात् सम्यग्वक्तुमशक्यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आश्रयत्वात् स्वाश्रयत्वाज्ज्ञानत्वाद् दुर्विदत्वतः ॥79॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सत्ततेर्यातनाच्चैव ह्यप्राप्तत्वाच्च दुर्जनैः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नित्यसाधुगुणव्याप्तियन्तृरूपत्वतः सदा ॥80॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "जगद्गतेन रूपेण ब्रह्मैव हि तथोच्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "व्यक्तिरुक्तगुणानां हि पुरुषापेक्षया नृणाम् ॥81॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भवेदभवदित्याद्यः प्रयोगश्चात्र युज्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्मादशेषकर्तैको निर्विकारो रमापतिः ॥82॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शब्दैः प्रकृतिरित्याद्यैः स्त्रीलिङ्गैरभिधीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बहु स्यामिति तस्यैव ह्युक्तमार्गेण युज्यते ॥83॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तत्तद्गतेन रूपेण तदर्थं ह्यसृजज्जगत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यच्चाविकृतमेवैकं(यच्चाविकृतमेवैतत्) ब्रह्म विश्वात्मना मृषा ॥84॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दृश्यते मन्ददृष्ट्यैव स सर्ग इति कथ्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सा मन्ददृष्टिस्तस्यैव ब्रह्मणः किं ततोऽन्यगा ॥85॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मणश्चेत् क्व सार्वज्ञमन्यथा चेत् स्वतोऽन्यता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नादेहयोगिनो दृष्टिरिति तत्कारणं स्वतः ॥86॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "देहिनः कारणयुता देहाश्च यदि न भ्रमात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "किं भ्रान्तिकल्पितं तत्र भेदोपि भ्रमजो यदि ॥87॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भ्रान्तेरज्ञानमूलत्वात् तस्य भेदव्यपेक्षया ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नाज्ञानकल्पकं किञ्चिदन्योन्याश्रयता यतः ॥88॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भ्रमत्वे त्वियमुक्तिश्च तदन्तःपतनान्न हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "व्यावहारिकता चाऽस्य स्यादबाध्यत्व एव हि ॥89॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "बाध्यं नार्थक्रियाकारि न च स्वप्नोऽपि नो मृषा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वासनाजनितत्वेन तस्याप्यङ्गीकृतत्वतः ॥90॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘स हि कर्ता’’ इति वाक्याच्च जाग्रत्वमिति हि भ्रमः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्पभ्रमादावपि हि ज्ञानमस्त्येव तादृशम् ॥91॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तदेवार्थक्रियाकारि तत्सदेवार्थकारकम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्म त्वर्थक्रियाकारि परतः स्वत एव वा ॥92॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अङ्गीकृतं हि तेनैव परतस्त्वे न च प्रमा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अमुख्यसत्यमानस्य साधकत्वे सदाऽऽवयोः ॥93॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न हि सम्प्रतिपत्तिः स्यादतस्तिष्ठतु सा प्रमा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न हि विप्रतिपन्नेन शक्यं साधयितुं क्वचित् ॥94॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "साधकत्वं तु सत्यस्य साक्षिणो ह्यावयोर्द्वयोः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सम्यक् सम्प्रतिपन्नं तन्न विवर्तमतं भवेत् ॥95॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यदि नाङ्गीकृतं किञ्चिदनङ्गीकृततापि हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नाङ्गीकृतेति मूकः स्यादिति नास्मद्विवादिता ॥96॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘विश्वं सत्यं’ ‘यच्चिकेत’ ‘प्र घा न्वस्य’ ‘यथार्थतः’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्याद्याः(इत्यादिश्रुतयः) श्रुतयः सर्वा विश्वसत्यत्ववाचिकाः ॥97॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सत्यत्वं गगनादेश्च साक्षिप्रत्यक्षसाधितम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "साक्षिसिद्धस्य न क्वपि बाध्यत्वं तददोषतः ॥98॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वकालेष्वबाध्यत्वं साक्षिणैव प्रतीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कालो हि साक्षिप्रत्यक्षः सुषुप्तौ च प्रतीतितः ॥99॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतीतानागतौ कालावपि नासाक्षिगोचरौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पक्षीकर्तुमशक्यत्वान्नानुमा तत्र वर्तते ॥100॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तदेतदिति सर्वं च दृश्यं वा स्मृतिगोचरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "साक्षिसिद्धेन कालेन खचितं ह्येव वर्तते ॥101॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्मान्न तं विना किञ्चन्स्मर्तुं द्रष्टुमथापि वा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "शक्यं तन्नित्यसिद्धेर्हि नानुमावसरो भवेत् ॥102॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतोऽदोषप्रतीतस्य सत्यत्वं साक्षिणा मतम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "परीक्षादेश्च सत्यत्वं तेन ह्येव मतं भवेत् ॥103॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्यथा श्रुतियुक्त्यादिप्रमाणैश्च सहैव तु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अकस्माद्विनिवृत्तिश्च किं विश्वस्य न शङ्क्यते ॥104॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इतः पूर्वं तथा भावाद्यदि नो संसृतेर्गतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वाक्यानुमादितश्चेत् स्यात् तत्प्रामाण्यं च साक्षितः ॥105॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तत्प्रामाण्यं यथा साक्षी स्थापयत्येवमेव हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वकालेष्वपि स्थैर्याद् व्यभिचारमपोह्य च ॥106॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एवमक्षजमानत्वसिद्धां विश्वस्य सत्यताम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "किमिति स्थापयेन्नायं निर्दोषज्ञानशक्तितः ॥107॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एकाज्ञानकृतं विश्वमिति यच्चोच्यते मृषा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बहुज्ञानकृतं विश्वमिति तस्योत्तरं भवेत् ॥108॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "परस्य सत्यतां जानन्नपि यः स्वात्मतस्करः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "परो नास्तीति वदति किमित्युन्मत्तवद्वदेत् ॥109॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पराभावे हि वाग्व्यर्था यदि नैवोच्यते तदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कशावेत्रादिकं तस्य तस्करस्योत्तरं वदेत् ॥110॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘प्रपञ्चो यदि विद्येत निवर्तेत न संशयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मायामात्रमिदं द्वैतमद्वैतं परमार्थतः ॥111॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विकल्पो विनिवर्तेत कल्पितो यदि केनचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उपदेशादयं वादो ज्ञाते द्वैतं न विद्यते’’ ॥112॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्यत्र यदिशब्दौ च निवर्तेतेति च द्वयम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विश्वस्य सत्यतामाहुः विद्येतोत्पत्तिमेव च ॥113॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विदोत्पत्ताविति ह्यस्माद्धातोरुत्पत्तिरेव हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निवृत्तिव्याप्तियुक् प्रायः प्रपञ्चो भेदपञ्चकः ॥114॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘जीवेश्वरभिदा चैव जडेश्वरभिदा तथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "जीवभेदो मिथश्चैव जडजीवभिदा तथा ॥115॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मिथश्च जडभेदोऽयं(जडभेदो यः) प्रपञ्चो भेदपञ्चकः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सोऽयं सत्यो ह्यनादिश्च सादिश्चेन्नाशमाप्नुयात् ॥116॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "द्वैतं न विद्यत इति तस्मादज्ञानिनां मतम्’’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति श्रुतेः मितं त्रातं मायाख्यहरिविद्यया ॥117॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उत्तमोऽर्थो हरिस्त्वेकस्तदन्यन्मध्यमाधमम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वाचाऽऽरब्धं तु साङ्केत्यनाम(साङ्केत्यं नाम) स्याद्विकृतं बहु ॥118॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नित्यं तु नामधेयं यन्मृत्तिकेत्यादि वैदिकम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्राधान्यात् तत्परिज्ञानात् प्राकृताज्ञोऽपि पूरुषः ॥119॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विद्वानित्युच्यते सद्भिरेवं नित्यपरात्मवित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सदातनं सत्यमिति नित्यमेवोच्यते बुधैः ॥120॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रयोगश्चोत्तरत्रास्ति ‘‘जरा यद्येनमाप्नुयात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "देहः प्रध्वंसते वाऽयं किं ततोऽस्यातिशिष्यते ॥121॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "हन्यते न वधेनायं जरया च न जीर्यति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एतत्सत्यं ब्रह्मपुरम्’’ इति नित्यत्व एव हि ॥122॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वाचाऽऽरम्भणमित्युक्ते मिथ्येत्यश्रुतकल्पनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पुनरुक्तिर्नामधेयमितीत्यस्य निरर्थता ॥123॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एकः पिण्डो मणिश्चेति पदवैयर्थ्यमेव च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विकारित्वविवक्षायां(विकीरत्वविवक्षायां) न चैकनखकृन्तनम् ॥124॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वं कार्ष्णायसं(सर्वकाष्णायसं) च स्यादतः सादृश्य एव च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विवक्षाऽत्र तु नित्यत्वे प्राधान्ये चोक्तवर्त्मना ॥125॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्राधान्यप्रतिपत्त्यर्थं सृष्ट्यादेश्चैष(सृष्ट्यादेश्चैव) विस्तरः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्मात् केनापि मार्गेण न विवर्तमतं भवेत् ॥126॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तदसङ्ख्यातदोषेतं हेयमेव शुभार्थिभिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "असङ्ख्यत्वेन दोषाणां ग्रन्थाधिक्यभयादपि ॥127॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उपरम्यते ततो विष्णुरिच्छापूर्वकमश्रमः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "करोति पितृवद्विश्वं पूर्णाशेषगुणात्मकः ॥128॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने प्रथमाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n    "
}
],
"tail": "\n    \n    "
},
{
"tag": "chapter",
"attrs": {
"id": "AV_C02",
"type": "adhyaya",
"name": "द्वितीयोध्यायः"
},
"text": "\n      ",
"children": [
{
"tag": "chapter-heading",
"text": "द्वितीयोध्यायः",
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S01",
"type": "paada",
"name": "प्रथमः पादः ",
"title": "द्वितीयाध्याये प्रथमः पादः"
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "प्रथमः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "section-intro",
"text": "\n          \n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S01_I01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उक्तः समन्वयः साक्षादविरोधोऽत्र साध्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "चतुर्विधस्य तस्यादौ यौक्तः तत्रापि च स्मृतेः ॥1॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S01_I02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्याश्चतुःस्वरूपत्वात् प्रत्येकं चतुरात्मकाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पादाः सर्वे तदंशाश्च मूर्तीनां वर्णमागमात् ॥2॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S01_I03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आप्तता समतादृष्टिश्रुतिसाम्यबलोद्भवाः(बलाद्भवाः) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वानुसारो लघुता विशेषादर्शनाफले ॥3॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S01_I04"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इष्टासिद्धिश्च नियमः पूर्वपक्षेषु युक्तयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एता एव त्वतिबलाः सिद्धान्तस्य नियामकाः ॥4॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S01_A001",
"title": "स्मृत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "स्मृत्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S01_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S01_A001",
"adhikarana": "स्मृत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आप्तैः प्रत्यक्षतो दृष्ट्वा प्रोक्तमर्थं कथं श्रुतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पिपीलिकालिपिनिभा वारयेत् सर्वगा हि ते ॥5॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति चेद् यद्यशेषज्ञा रुद्राद्या हरिपूर्वकाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "किं नाशेषविदो मानं ह्युभयत्र समं भवेत् ॥6॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न चाप्तिनिश्चयस्तत्र शक्यते व्यभिचारतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न चास्या व्यभिचारेऽपि हीयते मानता क्वचित् ॥7॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निर्दोषवाक्यमूलत्वान्न च तद्युक्तिमूलता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वेदोक्तस्याधिकारस्य दुर्निरूपत्वतः सदा ॥8॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नियमो व्यभिचारो वा नैव ज्ञातुं हि शक्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अधिकारो हि सुलभः कथितोन्यागमेष्वलम् ॥9॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वेदोक्तो ह्यधिकारस्तु दुर्लभः सर्वमानुषैः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्यागमेषु विप्रत्वमपि चण्डालजन्मनाम् ॥10॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मण्डलान्तःप्रवेशेन क्रमशः प्रतिपाद्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अधिकारं दुरापाद्यमुक्त्वातिसुलभं पुनः ॥11॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अशक्यं साधनं चोक्त्वा सुशकं तत्फलाप्तये ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उच्यतेऽतस्तदुक्तं हि व्यभिचारे फलेऽपि तु ॥12॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कथं प्रमाणतां गच्छेत् ...... ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S01_A002",
"title": "न विलक्षणत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "न विलक्षणत्वाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S01_V02",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S01_A002",
"adhikarana": "न विलक्षणत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "........ नित्यत्वात् पुरुषोद्भवैः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उज्झितं सर्वदोषैश्च कथं नो मानतां व्रजेत् ॥13॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘विरूप नित्यया वाचा’’ ‘‘नित्ययाऽनित्यया सदा’’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्यादिश्रुतिभिर्वेदो नित्य इत्यवगम्यते ॥14॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पिपीलिकालिपिश्चापि प्रमाणमविरोधतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यथा द्रौणेरुलूकेन कृतमप्यास बोधकम् ॥15॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अविरुद्धं विरुद्धं तु विरोधादेव बाधितम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विरोधादर्शनात् तस्माद्वेदप्रामाण्यमिष्यते ॥16॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तन्मूलत्वात् स्मृतीनां च विरोधो यत्र न क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विरोधोऽपि स एवोक्तः प्रत्यक्षेणागमेन वा ॥17॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आगमेनागमस्यैव विरोधे युक्तिरिष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उपजीव्यविरोधे तु वेदस्यान्यार्थकल्पना ॥18॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रत्यक्षमुपजीव्यं स्यात् प्रायो युक्तिरपि क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आगमैकप्रमाणेषु तस्यैव ह्युपजीव्यता ॥19॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "युक्तोऽयुक्तश्च यद्यर्थ आगमस्य प्रतीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्यात् तत्र युक्त एवार्थः युक्तिश्च त्रिविधा मता ॥20॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "व्याप्तिः प्रत्यक्षगा यस्या युक्तिगाऽऽगमगा तथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रत्यक्षागममूला तु युक्तिस्तत्र बलीयसी ॥21॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "याथार्थ्यमेव मानत्वं तन्मुख्यं ज्ञानशब्दयोः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अर्थत्वमर्यतैव स्यान्न क्रियार्थेषु सा मता ॥22॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ज्ञानार्थे ज्ञेयता मुख्या शब्दार्थे तदनन्तरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यथार्थज्ञानजनका यथार्था युक्तयः स्मृताः ॥23॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनुप्रमाणमेतानि ह्यक्षयुक्तिवचांस्यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रामाण्यं नानुवादस्य स्मृतेरपि विहीयते ॥24॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "याथार्थ्यमेव प्रामाण्यशब्दार्थो यद्विवक्षितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अङ्गीकृतं चेत् प्रामाण्यं स्मृत्यादेः का विरुद्धता ॥25॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न चाफलत्वं वक्तव्यं सर्वस्मृत्यनुवादयोः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "फलवत्वं न चास्माभिः प्रामाण्यं हि विवक्षितम् ॥26॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तृणादिदर्शने किं च फलवत्वं निगद्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सुखदुःखादिकं किञ्चित् स्मृतावपि हि दृश्यते ॥27॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न परिच्छेदकार्येव प्रमाणमिति च प्रमा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निर्दोषाक्षोद्भवं ह्यत्र प्रत्यक्षमिति गीयते ॥28॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्राकृतं शुद्धचैतन्यमक्षं तु द्विविधं मतम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "शुद्धमीशरमामुक्तेष्वन्यत्र प्राकृतैर्युतम् ॥29॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निर्दोषमेव चैतन्यमन्यत्रोभयमिष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सुखदुःखादिविषयं शुद्धं संसारगेष्वपि ॥30॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निर्दोषत्वातिनियमात् तद्बलिष्ठतमं मतम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पञ्चेन्द्रियमनोभेदात् प्राकृतं षड्विधं स्मृतम् ॥31॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनुमा युक्तिरेवोक्ता व्याप्तिरेव तु सा स्मृता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रतिज्ञातार्थसिद्ध्यर्थं व्याप्तिरेव यदोदिता ॥32॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अवशिष्टं किमत्रास्ति लिङ्गं तत्र विजानतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदि लिङ्गमसिद्धं स्यात् कुत एवास्य मानता ॥33॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यदि स्मारकमात्रं स्यात् स्मर्तुर्नात्र प्रयोजनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न पञ्चावयवोक्तौ च विवादावसितिर्भवेत् ॥34॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दृष्टान्तादिषु चैवं स्यात् साधनं पुनरेव तु(हि) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "लिङ्गोक्तावपि चैवं स्यादनुमावसितिर्ध्रुवा ॥35॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विरोधोऽसङ्गतिश्चैव साक्षाद्युक्तेस्तु दूषणम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रतिज्ञायामसम्बन्धो युक्तेरुक्ता ह्यसङ्गतिः ॥36॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विरोधोऽपि त्रिधैव स्यात् प्रतिज्ञार्थविरुद्धता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "लिङ्गराहित्यमव्याप्तिर्न्यूनाधिक्ये तु वाचिके ॥37॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "साध्यव्यापकवैलोम्यमव्याप्तिः साधनस्य च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दुर्बलेन विरोधेऽपि न प्रमाणामसाधकम् ॥38॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्ववाक्येन विरोधेऽपि नैव साधकतां व्रजेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "संवादनुक्तिसंयुक्ता एत एव तु(च) निग्रहाः ॥39॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वादो जल्पो वितण्डेति कथास्तिस्रो विजानताम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वार्थं परार्थमपि वा तत्त्वनिर्णयसाधिनी(साधनी) ॥40॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "केवलं तु कथा वादो जल्पोऽर्थादिव्यपेक्षया ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सतामेव कथा ज्ञेया वितण्डा त्वसतां सताम् ॥41॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अप्रकाश्य स्वसिद्धान्तमसतां पक्षदूषणम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उक्ते तैः प्रथमं माने वक्तव्ये तस्य दूषणम् ॥42॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विद्यापरीक्षापूर्वैव वितण्डा जल्प एव च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उच्चनीचत्वनिर्णीतिर्यतो जयपराजयौ ॥43॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विनैव तत्वनिर्णीतिं न हि जल्पादिना क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उच्चनीचत्वविज्ञानमिति विद्यापरीक्षणम् ॥44॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वादेन चोच्चनीचत्वविज्ञानं भवति स्फुटम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति वादस्य पूर्वत्वं तत्सिद्धौ व्यर्थताऽन्ययोः ॥45॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "बहुविद्यत्वसिद्धौ तु नैव वादोऽपि कारणम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सभासभापतिप्राश्नीकपूर्वस्तु स्पर्धिनामपि ॥46॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वाद एवोभयार्थः स्यान्निर्णीतिजयकारकः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत्वाप्रकाश एवैको वितण्डाजल्पयोः फलम् ॥47॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विना वादेन विद्याया यदि शक्यं परीक्षणम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्याज्जल्पादिरपि क्वापि वाद एवान्यथा भवेत् ॥48॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "जल्प इत्यपि नाम स्याद्वादस्यैतादृशस्य तु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रतिज्ञामात्रसाध्यत्वमपि स्याद्याज्ञवल्क्यवत् ॥49॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "संवादे वादिनोः क्वापि विवादे हेतुरिष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सभा सभापतिश्चैव प्राश्निकाश्चैव वैष्णवाः ॥50॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "रागद्वेषविहीनाश्च स्युः सभ्याः सर्ववेदिनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्राश्निकाश्चैतदज्ञाने सभ्याश्चैषां च दूरगाः ॥51॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रमाणं निर्णयाय स्युः पक्षपातविवर्जिताः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उभाभ्यां साधनं चैव दूषणं वादजल्पयोः ॥52॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सद्भिरागम एवैकः प्रयोज्योऽभीष्टसाधकः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वसिद्धान्तानुसारेण ह्यसद्भिरनुमोच्यते ॥53॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रत्यक्षागमवैरूप्यमाश्रित्यान्यार्थतैव तु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आगमे दर्शनीयाऽत्र दोषो लिङ्गवलिमता ॥54॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "लिङ्गानुकूल्यं स्वार्थस्य श्रुत्यादीनमनुग्रहः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "त्रिपञ्चवयवामेव युग्मावयविनीमपि ॥55॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नियमाद्योऽनुमां ब्रूयात् तं ब्रूयाद्यदि तादृशी ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नानुमेति तदा केन साध्यावयवकल्पना ॥56॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नियतावयवासिद्धौ व्याप्तिमात्रेण साधनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कर्तव्यमेव तेन स्यात् तस्मात् सैवानुमा मता ॥57॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनुभूतिः प्रमाणं चेत् केन स्मृतिरपोद्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पूर्वानुभूते किं मानमित्युक्ते स्यात् किमुत्तरम् ॥58॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मानसं तद्धि विज्ञानं तच्च साक्षिप्रमाणकम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतीतानागतं यद्वद्योगिभिर्दृश्यतेऽञ्जसा ॥59॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एवं पूर्वानुभूतं च मनसैवावगम्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विज्ञातं मनसा पूर्वं मयैतत्कृतमित्यपि ॥60॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "साक्षादनुभवात् सिद्धं कथमेव ह्यपोद्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एवं लक्षणके मानत्रये ब्रह्मादिवस्तुषु ॥61॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रमाणं वेद एवैकस्तत्प्रामाण्यं च साधितम् ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S01_A003",
"title": "अभिमान्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अभिमान्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S01_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S01_A003",
"adhikarana": "अभिमान्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तथापि मृज्जलादीनां बुद्धिवागादिवाचकः ॥62॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दृष्टव्याप्तिविरुद्धत्वात् तत्र मानं कथं भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ततस्तन्नामकः कश्चित् पुमानन्यो भवेदिति ॥63॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "युक्त्यागमविरोधेन प्राप्तमत्राभिधीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बालरूढिं विनैवापि विद्वद्रूढिसमाश्रयात् ॥64॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तत्तन्नामान एवैते तत्तद्वस्त्वभिमानिनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सन्ति तेषां विशेषेण शक्तिरन्येभ्य उच्यते ॥65॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "व्याप्तिश्चोक्तानुसारेण दृश्यते चाधिकारिभिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "शास्त्रोक्तवस्तुनश्चैव व्युत्पत्तिः शास्त्रलिङ्गतः ॥66॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "व्युत्पत्तिः सा बलवती मूर्खव्युत्पत्तितो हि यत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दृढयुक्तिविरोधे तु सर्वत्र न्याय ईदृशः ॥67॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S01_A004",
"title": "असदधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "असदधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S01_V04",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S01_A004",
"adhikarana": "असदधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अल्पवाक्ययुता युक्तिर्बहुलैव विरोधिनी ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यत्र तत्र कथं वस्तुनिर्णयः स्यादितीरिते ॥68॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विरोधियुक्तिबाहुल्यादिति न्यायो विनिश्चितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "युक्तेस्तु युक्तिबाहुल्यमागमादागमस्य च ॥69॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कथं न निर्णयं कुर्यादिति असत्कारणं न हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "श्रुत्यर्थो भवति क्वापि श्रुतिप्रायोपपत्तिभिः ॥70॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अविरोधश्चतुर्थे तु पादे सम्यक् समर्थ्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "असत्कार्यं यथा दृष्टं वस्तुत्वात् कारणं तथा ॥71॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति चेन्न निषेधैकस्वरूपस्य न कर्तृता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बुद्धिपूर्वप्रवृत्तिर्हि कर्तृत्वमिति(कर्तृत्वमिह) निश्चितम् ॥72॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रतिषेधात्मकत्वं तु भावस्याभावधर्मतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "धर्मधर्म्यैक्यतश्चैव न तु तन्मात्रता भवेत् ॥73॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अभावस्य च भावोऽपि(हि) धर्मोऽथापि हि धर्मिणः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तादृक्त्वं मात्रतेहोक्ता बुद्धिराहित्यमेव तत् ॥74॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विशेष्यतैव धर्मित्वं प्रथमप्रतिपत्तिषु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निषेधविधिरूपत्वं भावाभावत्वमत्र हि ॥75॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वनाशेष्वपि सदा शिष्टत्वाद्यस्य कस्य नुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नाशोऽयं विमतोऽपि स्यात् नाशत्वात् कर्तृशेषवान् ॥76॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न चाशेषनृनाशस्तु दृष्टो दृश्योऽस्ति वा क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "धर्माधर्माश्रयत्वेन स्वीकार्योऽपि नरो लये ॥77॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनादित्वं विना दृष्टं कथं स्यात् कारणं क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पूर्वदृष्टात् परादृष्टं यदि नैवोत्तरं कुतः ॥78॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अदृष्टं कारणं नो चेल्लये मानं च किं भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उत्पत्तिनाशकारी च(हि) बुद्धिमान् दृश्यते क्वचित् ॥79॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तद्दृष्टान्तेन सर्वत्र कर्ता किं नानुमीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आगमानुगृहीता तु मानमेषानुमाऽपि तु ॥80॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आगमानुग्रहाभावे न तर्कः स्यात् प्रतिष्ठितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अक्षजागममूलस्य स्यादेवास्य प्रतिष्ठितिः ॥81॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्यथाऽस्याप्रतिष्ठा च स्ववाचा व्याहतैव हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न च शिष्टागृहीतत्वं निरीशादीशवादिनः ॥82॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतोऽवशिष्टजीवादिकर्तृताऽत्र निषिद्ध्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तन्मनोऽकुरुतेत्यादेरसतो मनसो जनिः ॥83॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निवारिता तु पूर्वत्र ह्यकस्मादिति तद्विना ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "असतो विश्वजननमाशङ्क्यात्र निषिद्ध्यते ॥84॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रापकं वाक्यमात्रं तु परिहारोऽविशेषितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "क्वचिज्जीवाकृतं दृष्ट्वा चेतनादेव चाकृतम् ॥85॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तद्वदेवानुमाऽन्यत्र वस्तुत्वात् क्रियते श्रुतेः ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S01_A005",
"title": "भोक्त्रधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "भोक्त्रधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S01_V05",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S01_A005",
"adhikarana": "भोक्त्रधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नान्यदन्यत्वमापन्नं क्वचिद् दृष्टं कथञ्चन ॥86॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतो जीवस्य न ब्रह्मभावः स्याद्धि कदाचन ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "क्वचिद्भिन्नताय दृष्टं तदभिन्नतया कथम् ॥87॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दृश्येन्नो दृष्टपूर्वं हि तादृशं न च दृश्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भोक्तृत्वापत्तित इति यन्मतं तत्कुतो हरिः ॥88॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भोक्त्रापत्तेरिति प्राह ...... ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S01_A006",
"title": "आरम्भणाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "आरम्भणाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S01_V06",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S01_A006",
"adhikarana": "आरम्भणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "...... कथं च तदनन्यता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "जगतस्त्वविकारत्व उक्तन्यायेन साधिते ॥89॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वतन्त्रकारणान्यत्वं तेन ह्यत्र निषिद्ध्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘‘द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावश्चेतना धृतिः ॥90॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यत्प्रसादादिमे सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति श्रुतेः तद्वशस्य भावो ‘न पर’ इत्यतः ॥91॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शक्तोऽपि ह्यन्यथा कर्तुं स्वेच्छानियमतो हरिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कारणैर्नियतैरेव करोतीदं जगत्सदा ॥92॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नित्यभेदो निमित्तेन ह्युपादानेन तु द्वयम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "असद्यत्कार्यरूपेण कारणात्मतयाऽस्ति हि ॥93॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनवस्थाऽन्यथा हि स्यात् सर्वत्रोत्पत्तिनाशयोः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘‘शक्तोऽपि भगवान् विष्णुरकर्तुं कर्तुमन्यथा ॥94॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वभिन्नं कारणाभिन्नं भिन्नं(कारणाभिन्नभिन्नं) विश्वं करोत्यजः’’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति श्रुतेरवसित उक्तार्थोऽयमशेषतः ॥95॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S01_A007",
"title": "इतरव्यपदेशाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "इतरव्यपदेशाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S01_V07",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S01_A007",
"adhikarana": "इतरव्यपदेशाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनंशस्यापि जीवस्य किञ्चित् सामर्थ्ययोजनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कार्येषु यः करोत्यद्धा नमस्तस्मै स्वयम्भुवे ॥96॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यदि भागेन कार्येषु जीवशक्तिं न योजयेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "हरिस्तदा हि सर्वत्र कृत्स्नयत्नोंऽशिताऽपि वा ॥97॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अंशिनो हि घटाद्या ये भिन्नैरेव परस्परम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अंशैरंशिन उच्यन्ते नैवमेव हि चेतनाः ॥98॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतोऽनंशिन इत्येव श्रुतिरेतेषु वर्तते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अप्यनेकस्वरूपेषु विशेषादेव केवलम् ॥99॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "बहुस्वरूपताख्या तु तेष्वस्त्येव हि सांशता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बहुत्वेनाविनाभावाद्भिन्नता नियमाद्भवेत् ॥100॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यदि नैवं नियमकृद्भगवान् पुरुषोत्तमः ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S01_A008",
"title": "शब्दमूलत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "शब्दमूलत्वाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S01_V08",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S01_A008",
"adhikarana": "शब्दमूलत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्य त्वशेषशक्तित्वाद्युज्यते सर्वमेव च ॥101॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विरोधः सर्ववैशिष्ट्ये यो द्वितीये निरस्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नारायणस्य त्वध्याये तदन्ये तत्र तत्रगाः ॥102॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सृष्टिसंहारवाक्यानां जीवरूपाभिधायिनाम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अप्यन्योन्याविरोधस्तु द्वितीयाध्यायगोचरः ॥103॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मानमेयविशेषेण पुनरुक्तिर्न जायते ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S01_A009",
"title": "न प्रयोजनाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "न प्रयोजनाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S01_V09",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S01_A009",
"adhikarana": "न प्रयोजनाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सदा प्रवृत्तिरीशस्य स्वभावादेव केवलम् ॥104॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अङ्गचेष्टा यथा पुंसः काश्चिदुद्देशवर्जिताः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘‘देवस्यैष स्वभावोयम्’’ इत्याह श्रुतिरञ्जसा ॥105॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "क्रीडां प्रयोजनं कृत्वा सृष्टिः श्रुतिविरोधिनी ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति केवललीलैव निर्णीता प्रभुणा स्वयम् ॥106॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आत्मप्रयोजनार्थाय स्पृहां श्रुतिरवारयत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न प्रयोजनवत्त्वेनेत्यत आह जगद्गुरुः ॥107॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘इच्छामात्रं प्रभोः सृष्टिरिति सृष्टौ विनिश्चिताः’’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति प्रशंसया कामश्रुतिभ्यश्चैव युक्तितः ॥108॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "महातात्पर्ययुक्तेश्च नेच्छामात्रं निषिद्ध्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मोक्षार्थाः श्रुतयो यस्मात् स च तस्य प्रसादतः ॥109॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उन्निनीषति वाक्याच्च लोकदृष्टानुसारतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इच्छानिमित्तको यस्मात् तदभावे कुतः श्रुतिः ॥110॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "महातात्पर्यरहिता प्रमाणत्वं गमिष्यति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "याथार्थ्यमेव मानत्वमपि वाक्यं प्रयोजकम् ॥111॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मानत्वमेति तत्रापि यत्सम्पूर्णप्रयोजनम् ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S01_A010",
"title": "वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S01_V10",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S01_A010",
"adhikarana": "वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वैषम्यं चैव नैघृण्यं वेदाप्रामाण्यकारणम् ॥112॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नाङ्गीकार्यमतोऽन्यत्तु न वैषम्यादिनामकम् ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S01_A011",
"title": "सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S01_V11",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S01_A011",
"adhikarana": "सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यदधीना गुणाश्चैव दोषा अपि हि सर्वशः ॥113॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "गुणास्तस्य कथं न स्युः स्युर्दोषाश्च कथं पुनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वधर्मोपपत्तेस्तद्वाक्यैरपि हि तादृशैः ॥114॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निर्दोषाशेषगुणको निर्णीतो भगवान् हरिः ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने द्वितीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02",
"type": "paada",
"name": "द्वितीयः पादः",
"title": "द्वितीयाध्याये द्वितीयः पादः"
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "द्वितीयः पादः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "section-intro",
"text": "\n          \n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_I01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्मृतियुक्तिश्रुतिगुणयुक्तयो बहुयुक्तयः ॥1॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_I02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एवं चतुर्विधा नैव विरुद्ध्यन्तेऽन्वयं प्रति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति प्रथमपादेन निर्णीतेऽप्यभियोगतः ॥2॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_I03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दर्शनानां प्रवृत्तत्वान्मन्द आशङ्कते पुनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनादिकालतो वृत्ताः समया हि प्रवाहतः ॥3॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_I04"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न चोच्छेदोऽस्ति कस्यापि समयस्येत्यतो विभुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भ्रान्तिमूलत्वमेतेषां पृथग्दर्शयति स्फुटम् ॥4॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_I05"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तर्कैर्दृढमतमैरेव वाक्यैश्चागमवादिनाम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दौर्लभ्याच्छुद्धबुद्धीनां बाहुल्यादल्पवेदिनाम् ॥5॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_I06"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तामसत्वाच्च लोकस्य मिथ्याज्ञानप्रसक्तितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विद्वेषात् परमे तत्त्वे तत्त्ववेदिषु चानिशम् ॥6॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_I07"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनादिवासनायोगादसुराणां बहुत्वतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दुराग्रहगृहीतत्वाद्वर्तन्ते समयाः सदा ॥7॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_I08"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तथापि शुद्धबुद्धीनामीशानुग्रहयोगिनाम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सुयुक्तयस्तमो हन्युरागमानुगताः सदा ॥8॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_I09"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति विद्यापतिः सम्यक्समयानां निराकृतिम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "चकार निजभक्तानां बुद्धिशाणत्वसिद्धये ॥9॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_A001",
"title": "रचनानुपपत्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "रचनानुपपत्त्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S02_A001",
"adhikarana": "रचनानुपपत्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "चेतनाचेतनं तत्त्वद्वयमेव निरीश्वराः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आहुस्तत्पञ्चपञ्चत्वविभागस्थमचेतनम् ॥10॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "चेतनं तदसङ्ख्यातं भिन्नमन्यद्भिदोज्झितम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अचेतनस्य कर्तृत्वं स्वातन्त्र्येण निगद्यते ॥11 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "परस्परविभेदश्च कार्याणामालयं भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भोक्तृतां चेतनस्याहुः केचित् तामपि नापरे ॥12॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वरूपचैतन्यबलात् स्वप्रकाशाच्च भोगिताम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रकृतेश्च स्वरूपस्य विवेकाग्रहमेव तु ॥13॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अभोगवादिनो भोगमाहुर्भेदग्रहात् तयोः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भोगिनां मुक्तिरुद्दिष्टा स एवाभोगवादिनाम् ॥14॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ईशस्यासङ्ग्रहादेव न युक्तौ तावुभावपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "चेतनेच्छानुसारेण यदा दृष्टः पटोद्भवः ॥15॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एतादृशत्वमन्यस्य वस्तुत्वात् केन वार्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न च काचित्प्रोमोक्तार्थे श्रुतिरेव प्रमा हि नः ॥16॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आप्तत्वमुक्तमार्गेण वक्तुर्नैवोपपद्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अप्रामाण्यस्वतस्त्वस्य स्वीकारादपि मायिवत् ॥17॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वोक्ताखिलनिषेधी स्यान्न च किञ्चित् प्रसिद्ध्यति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘‘इदं नाचेतनवशं वस्तुत्वात् प्रतिपन्नवत्’’ ॥18॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्येव प्रतिषिद्धस्य केन मूलाऽनुमा भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वतन्त्रवृत्ती रचना सा चैवाचेतने कुतः ॥19॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अचेतनत्वं स्वातन्त्र्यमिति चात्मप्रमाहतम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वेच्छानुसारितामेव स्वातन्त्र्यं हि विदो विदुः ॥20॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कुत इच्छाऽचेतनस्य सेच्छं चेत् किमचेतनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इच्छाम्यहमिति ह्येव निजानुभवरोधतः ॥21॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अचेतनेच्छापगता यदि भेदाग्रहोऽत्र च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कथं स न(कथं न स) घटस्य स्यान्मनो म इति भेदतः ॥22॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मनसोऽपि गृहीतत्वात् उभयात्मकता यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कामस्य तु ‘मनः कामः’ प्रियाप्रियविभेदतः ॥23॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "द्वैविध्यं दृश्यते चास्य तस्माद्भेदाग्रहः कुतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "रचनानुपपत्तेस्तन्न सर्वज्ञानुमागतम् ॥24॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अचेतनं जगत्कर्तृ पयोऽम्ब्वादि च नोपमा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एतत्प्रशास्ति वचनाच्चेतनाचेतनस्य च ॥25॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "द्वैविध्येऽपि तु कामादेः कुतः स्वामित्वमात्मनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "साक्षादनुभवारूढं शक्यतेऽपोदितुं क्वचित् ॥26॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इच्छास्वामित्वमेवोक्तमिच्छावत्वं न चापरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "किञ्चित् तद्वशगत्वेऽपि स्वामित्वं लोकवद्भवेत् ॥27॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वात्मतन्त्रकामादेः किमुतैव परेशितुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न चानुभवगं कामस्वामित्वं वेदवागपि ॥28॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शक्ताऽपवदितुं तस्मात् सा तदन्याभिधायिनी ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मोक्षकामो भवेदन्यो यदि मुक्ताद्भविष्यतः ॥29॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मोक्षकामस्य किं तेन स्वनाशार्थं च को यतेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कर्तृत्वं यस्य तस्यैव भोक्तृत्वमुपलभ्यते ॥30॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विभागे च तयोर्मानं नैव किञ्चित् क्वचिद्भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वमानविरोधैकदुर्दीक्षादीक्षितस्त्वयम् ॥31॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मायावाद्युपमां यायात् तच्च शब्दान्निराकृतः ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_A002",
"title": "अन्यत्राभावाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अन्यत्राभावाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_V02",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S02_A002",
"adhikarana": "अन्यत्राभावाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "साङ्ख्यस्तु सेश्वरो ब्रूते क्षेत्रानुग्रहशक्तिमान् ॥32॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अस्तीश्वरः स्वयंभातः क्लेशकर्मादिवर्जितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "क्षेत्रशक्तिमती चैव प्रकृतिर्बीजशक्तिमान् ॥33॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "जीवः पर्जन्यवद्दैवशक्तिमानीश्वरः स्मृतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पृथिवीवत्प्रधानं तज्जीवः सन्निधिमात्रतः ॥34॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "बीजावपनकर्तैवेत्यत(बीजावपनकर्तेवेत्यत्र) प्राह स्वयं प्रभुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्यत्र काऽपि शक्तिर्न स्वातन्त्र्येणेश एव हि ॥35॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शक्तीस्ताः प्रेरयत्यञ्जस्तदधीनाश्च सर्वदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सत्ता प्रधानपुरुषशक्तीनां च प्रतीतयः ॥36॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रवृत्तयश्च ताः सर्वा नित्यं नित्यात्मना यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तथा नित्यतया नित्यं नित्यशक्त्या स्वयेश्वरः ॥37॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नियामयति नित्यं च ‘न ऋते त्वद्’ इति श्रुतेः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वभावजीवकर्माणि द्रव्यं कालः श्रुतिः क्रियाः ॥38॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यत्प्रसादादिमे सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति श्रुतेर्न सत्ताद्या अपि नारायणं विना ॥39॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तत्पतञ्जलिविन्ध्यादिमतं न पुरुषार्थदम् ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_A003",
"title": "अभ्युपगमाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अभ्युपगमाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S02_A003",
"adhikarana": "अभ्युपगमाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "चार्वकैरुच्यते मानमक्षजं नापरं क्वचित् ॥40॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "देह आत्मा, पुमर्थश्च कामार्थाभ्यां विना न हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदैवं दर्शनेनास्य कोऽर्थः प्रत्यक्षगोचरः ॥41॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "लब्धस्तेनैव हि नरैः शास्त्रात् किं मोहनं विना ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वपरार्थविहीनत्वात् स्वमतेनैव निष्फलम् ॥42॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "किमित्युन्मत्तवच्छास्त्रं वृथा प्रलपति स्वयम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "देहादन्योऽनुभवत आत्मा भाति शरीरिणाम् ॥43॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मम देह इति व्यक्तं ममार्थ इतिवत् सदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रत्यक्षस्यैव मानत्वमिति केनावसीयते ॥44॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यदि तत्साधकं वेदप्रामाण्ये न कथं भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न चान्यामानता क्वाऽपि प्रमाणेनावसीयते ॥45॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वमतेनार्थरहित उपेक्ष्यः पक्ष ईदृशः ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_A004",
"title": "पुरुषाश्माधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "पुरुषाश्माधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_V04",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S02_A004",
"adhikarana": "पुरुषाश्माधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सन्निधानाच्चेतनस्य वर्तते यद्यचेतनम् ॥46॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तथाऽप्यबुद्धिपूर्वत्वादुक्तदोषः समो भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अङ्गित्वं पुरुषस्यैव सर्वैरप्यनुभूयते(सर्वैरेवानुभूयते) ॥47॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तदङ्गत्वोक्तितश्चैव स्यात् सर्वस्यापलापकः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "किमु सर्वेश्वरस्यास्य ह्यपलापाद्यतोऽखलिम् ॥48॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_A005",
"title": "अन्यथानुमित्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अन्यथानुमित्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_V05",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S02_A005",
"adhikarana": "अन्यथानुमित्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अङ्गित्वं यदि तस्यैव स्वातन्त्र्यं चेन्न चाखलिम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत्प्रेरणेऽप्यशक्तत्वात् स्वतन्त्रोऽन्यो ह्यपेक्षितः ॥49॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न च स्वातन्त्र्यमस्यैव प्रत्यक्षादिविरोधतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "हिताक्रियादिदोषाच्च(हिताकृत्यादिदोषाच्च) भद्रं नानीश्वरं मतम् ॥50॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "संसारिणोऽन्यं सर्वेशं सर्वशक्तिमनौपमम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "चेतनाचेतनस्यास्य सत्त्वादेस्तदधीनताम् ॥51॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नाङ्गीकुर्वन्ति ये तेषां सर्वेषां च समा इमे ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्माच्छ्रुतिप्रमाणेन युक्तिभिश्च परो हरिः ॥52॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अङ्गीकार्यतमो नित्यं सर्वैरपि सुनिश्चितम् ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_A006",
"title": "वैशेषिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "वैशेषिकाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_V06",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S02_A006",
"adhikarana": "वैशेषिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नित्यज्ञानप्रयत्नेच्छं सङ्ख्याद्यैरपि पञ्चभिः ॥53॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "युक्तमीशं वदन्तोऽन्ये(वदन्त्यन्ये) तदिच्छादृष्टचोदिताः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "परमाणवश्चतुर्वर्गाः संयुज्यन्ते द्विशोऽखिलाः ॥54॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "परमाणुद्वयेनैव द्य्वणुकं नाम जायते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "द्य्वणुकत्रयेण त्र्यणुकं तैश्चतुर्भिस्तदात्मकम् ॥55॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ततस्त्वनियमेनैव खण्डावयविनां भवः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ततश्चानियमेनैव सर्वावयविसम्भवः ॥56॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कारणं समवाय्याख्यं परमाण्वादिरत्र(परमाण्वादि तत्र हि) हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ईशेच्छादृष्टकालास्तु निमित्तं कारणं मतम् ॥57॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सामान्यान्त्यविशेषौ च समवायश्च तत्त्रयम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नित्यं, क्रिया अनित्याश्च(अनित्यास्तु) गुणद्रव्ये द्विरूपके ॥58॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कार्ये गुणक्रियाणां तु समवाय्यन्यकारणम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कारणस्था गुणाद्यास्तु संयोगो द्रव्यकारणम् ॥59॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एवं स्थितेऽपि सिद्धान्ते विशेषस्तत्र कल्पितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "द्य्वणुके परमाणौ च ह्रस्वत्वं परिमण्डलम् ॥60॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न कारणं कार्यगुणे वैरूप्यं तत्र कारणम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्याहुस्तानथोवाच विद्याधीशः स्वयं प्रभुः ॥61॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "महत्त्वं चैव दीर्घत्वं त्र्यणुकाद्येषु कल्पितम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्माच्च सदृशं कार्यं तत्कार्येषूपजायते ॥62॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यथा तथैव ह्रस्वत्वात् पारिमाण्डिल्यतोऽपि हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "जायेत सदृशं कार्ये परिमाणं समत्वतः ॥63॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न चेन्महत्वतश्चैव दीर्घत्वादपि नो भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सदृशस्य हि कार्यस्य नैव योगः कथञ्चन ॥64॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अप्रत्यक्षत्वमेव(अप्रत्यक्षत्वमेवं) स्याद्यतः कार्येष्वणुत्वतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति चेन्न महत्त्वं च परमाणावणावपि ॥65॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कथं त्र्यणुकपूर्वेषु नाणुत्वमपि कथ्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रत्यक्षत्वतदन्यत्वे पुरुषापेक्षयाऽखिले ॥66॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अणुत्वं च महत्त्वं च यतो वस्तुव्यपेक्षया ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तारतम्यस्थिता यस्मात् पदार्थाः सर्व एव च ॥67॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यथा महत्त्वविश्रान्तिस्तथाऽणुत्वस्य चेष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "परिमाणत्वतश्चेन्न महत्त्वस्यापि विश्रमः ॥68॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दृश्यतेऽनन्त इत्येव तथानन्त्यमणावपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न महत्तत्वगुणत एतावानिति हीश्वरः ॥69॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "परिच्छिन्नस्तथाणोश्च नैतावद्भागता क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विश्रान्तो यद्यनन्तांशः कश्चिदस्तीति गम्यते ॥70॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नावसाययितुं शक्यो विरोधादेव केवलम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "केवलं साक्षिमानेन कालो देशोऽपि नान्तवान् ॥71॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अपर्यवसितिश्चाणोर्दृश्यते साक्षिणा द्वयोः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदि नो साक्षिगम्यं तन्महत्त्वं केन गम्यते ॥72॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विश्रान्तिस्तारतम्येन दृश्यते ह्यनुमानतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यद्यागमादनन्तं तन्महत्त्वमवगम्यते ॥73॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनन्तमेव चाणुत्वं कुतो नैवावसीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "महत्त्वाणुत्वयोर्नैव विश्रान्तिरुपलभ्यते ॥74॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्यदेव ह्यनन्तत्वं महत्त्वाणुत्वयोः समम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बहुत्वाल्पत्वयोर्यद्वत् सङ्ख्यायामुपलभ्यते ॥75॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आनन्त्यमेकभागानां तावत्त्वं ह्येव गम्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अणीयांश्च महीयांश्च भगवानागमोदितः ॥76॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आनन्त्यवाचकः शब्दो द्विधाऽऽनन्त्येऽपि मानताम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "याति नैव, गुणाल्पत्वं कालाल्पत्वं च मानगम् ॥77॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वकालगतस्याल्पकालेऽपि स्यादवस्थितिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "महागुणस्य चाल्पोऽपि गुणः स्यादिति चेद्भवेत् ॥78॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तावत्त्वमेव नैव स्याद्देशेऽप्येतन्न नो मतम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "महतोऽल्पत्वमपि हि व्योमवत् प्राह वेदवित् ॥79॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यद्यल्पदेशसंस्थानं न सर्वत्रापि नो भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्थितस्य ह्यल्पदेशेषु सर्वगत्वं भवेत् ध्रुवम् ॥80॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एकत्राप्यनवस्थस्य कुत एवाखलिस्थता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "शून्यत्वमेव तस्य स्याद्यस्यैकत्रापि न स्थितिः ॥81॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतो नाणुत्वविश्रान्तिर्न महत्त्वस्य च क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उभयानन्त्ययुक् तस्मात् यदि मुख्यं महद्भवेत् ॥82॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तच्च ब्रह्म परं साक्षात् सर्वानन्त्ययुतं सदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदि साक्षी स्वयम्भातो न मानं केन गम्यते ॥83॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अक्षजादेश्च मानत्वमनवस्थान्यथा(मनवस्थाऽथवा) भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतः सर्वपदार्थानां भागाः सन्त्येव सर्वदा ॥84॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वदिक्ष्वपि सम्बन्धादविभागः पराणुता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत्संयोगादनियतात् पदार्थानां जनिर्भवेत् ॥85॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "द्वयोरेव तु संयोग इति केनावसीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कारणस्य गुणास्तेन भवेयुः कार्यगा अपि ॥86॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तारतम्येन सर्वेऽपि महान्तश्चाणवो यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न च तत्प्रोक्तसृष्टौ तु मानं केवलकल्पना ॥87॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कथं साक्षिमितस्यास्य शक्नुयात् वारणे क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदि साक्षिमितं नैतन्नानुमा तत्र वर्तते ॥88॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पक्षीकर्तुमशक्यत्वात् कुत एवानुमा भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यत्र नास्ति पदन्यासः कस्तं विषयमाप्नुयात् ॥89॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "देशान्तरादिशब्दाश्च शशशृङ्गादिशब्दवत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सदृशं च सजातीयं नास्मत्पक्षे किमेव हि ॥90॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "येनैव च प्रकारेणात्यसिद्धमनुमीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तेनैव शशशृङ्गादेः शक्यमस्तित्वकल्पनम् ॥91॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रत्यक्षमागमो वाऽपि भवेद्यत्र नियामकः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सैव व्याप्तिर्भवेन्मानं नान्या सन्दिग्धमूलतः ॥92॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सहदर्शनमात्रेण न व्याप्तिरवसीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदैवाव्यतिरेकेऽस्य(यदैवाव्यतिरेकस्य) ह्यक्षजं वाऽऽगमो भवेत् ॥93॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तन्निर्धारितयुक्तिर्वा व्याप्तिः सैवापरा न हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्यथा सप्तमरसभावोऽप्यनुमयाऽऽपतेत् ॥94॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनिष्टानि च सर्वाणि ह्यनुमा कामचारिणी ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कार्यकारणयोश्चैव गुणादेः पञ्चकस्य च ॥95॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भिन्नस्यैव तु सम्बन्धः समवायोऽन्य ईर्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भिन्नत्वसाम्यतस्तस्य ताभ्यां योगो भवेद् ध्रुवम् ॥96॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स स्वनिर्वाहकश्चेत् स्याद् द्रव्यमेव तथा न किम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विशेषस्तद्गतत्वादिर्यद्यभिन्नेवसीयते ॥97॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "गुणक्रियादिरूपस्य निषेधः केन हेतुना ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "द्रव्यमेव ततो$नन्तविशेषात्मतया सदा ॥98॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नानाव्यवहृतेर्हेतुरनन्तत्वं विशेषतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विशेषश्च विशेषी सः स्वेनैव समवायवत् ॥99॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कल्पनागुरुतादोषात् पदार्थान्तरता न हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कल्पयित्वा षट् पदार्थान् साभावानपि केवलम् ॥100॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एकस्मिन् स विशेषश्चेत् किं पूर्वं तस्य विस्मृतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "येन प्रत्यक्षसिद्धेन व्यवहारोऽखिलो भवेत् ॥101॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भावाभावविभागेन यं विना न कथञ्चन ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एतादृशो विशेषेऽस्मिन् को द्वेषो वादिनां भवेत् ॥102॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अभेदेन प्रतीतिश्च कार्यकारणपूर्वके ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अभावान्ते पदार्थेऽस्मिन् सविशेषाऽवसीयते ॥103॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सामान्यादिपदार्थेषु तन्निष्ठत्वादयोऽखिलाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कथं धर्मा निवार्यन्ते वस्त्वैक्येऽपि हि वादिभिः ॥104॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कार्यस्य तत्तन्निष्ठत्वं गुणादेर्व्यापितादिकः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कथं विशेषो नैवास्ति स च धर्मोऽपरो यदि ॥105॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "षट्‍पदार्थातिरेकः स्यात् पदार्थानियमेऽपि हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "धर्मस्य धर्मसन्तानादनवस्थाखनिर्भवेत्(धर्मसन्तानादनवस्थाकरो भवेत्) ॥106॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सामान्यस्यापि सामान्यं गुणस्यापि गुणो ह्यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नाङ्गीकृतः स च यदि नानवस्था क्वचिद्भवेत् ॥107॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अस्मत्पक्षे गुणाद्याश्च तद्वन्ते हि विशेषतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनन्यत्वान्नानवस्था भेदो नाशे भवेत् तथा ॥108॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विशेषमेव संश्रित्य विशेषो बलवान् यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दृष्टिप्रमाणतश्चैव विरोधो दर्शने कथम् ॥109॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विरोधो ह्यविरोधश्च यतो दर्शनमानकौ(दर्शनमानगौ) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ततो दृष्टे विरोधस्तु सद्भिरापाद्यते कथम् ॥110॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अभिन्नो भगवान् स्वेन तदन्येन विभेदवान् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नित्या धर्मास्तदीयास्तु सर्वेऽस्मान्नैव भेदिनः ॥111॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सामस्त्योच्छेदिनोऽन्यत्र धर्मा उभयरूपिणः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भावे त एव चोच्छेदात् तदन्ये च समस्तशः ॥112॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अंशांशिनोरभेदेन त्वंशसंयोग एव हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अंशिनो नानवस्थाऽतो यद्यप्यंशेष्वविश्रमः ॥113॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एकस्मिन् जात एवान्यः संयोगो जायते यदि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनवस्था तदैव स्यात् संयोगैक्ये भवेत् क्व सा ॥114॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अंशे संयोगदृष्टेश्च दृष्टे का साऽनवस्थितिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यद्यंशगो न संयोगः कार्येषु प्रथिमा कथम् ॥115॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "परमाणोरणोर्नास्ति महत्तेत्यद्भुतं वचः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अणूनां प्रथिमापेक्षां विनैव त्र्यणुकेऽपि सः ॥116॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "परमाणोर्महत्त्वं च विनेत्येतद्वचः कथम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अंशिनोंऽशैरभेदोऽयमंशेन तु भिदाऽभिदा ॥117॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वप्रत्यक्षविषयः कथमेव ह्यपोद्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "संयोगश्च विभागश्च भेदश्चैव पृथक् पृथक् ॥118॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्योन्यप्रतियोगेन ह्युभयोरपि दृश्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भिन्ना इति तु भेदानां समुदायो हि दृश्यते ॥119॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यथैव च पदार्थानामनयोर्भेद इत्यपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इतोऽमुष्यामुतोऽप्यस्य(ऽमुप्य) भेदो दृष्टो द्विधर्मिकः ॥120॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तत्रैकवचनं यत्तद्विप्राणां भोजनं यथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नरत्वादिकमप्येवं तत्तद्धर्मतयेयते ॥121॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न सर्वधर्म एकोऽस्ति समुदायस्तु भिन्नगः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एतादृशं च सादृश्यं पदार्थेषु पृथक् पृथक् ॥122॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एकस्मिन् स विनष्टेऽपि यतोऽन्यत्रैव दृश्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कुतो भस्मत्वमाप्तस्य नरत्वं पुनरिष्यते ॥123॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एकत्वे नास्ति मानं च श्रुतिरप्याह सादरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘‘भिन्नाश्च भिन्नधर्माश्च पदार्था अखिला अपि ॥124॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वैः स्वैर्धर्मैरभिन्नाश्च स्वरूपैरपि सर्वशः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनिवृत्तविनाशास्तु धर्मा उभयरूपकाः ॥125॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न केनचिदभिन्नोऽतो भगवान् स्वैर्गुणैर्विना’’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति व्युत्पत्तिरपि हि सादृश्येनैव गम्यते ॥126॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वेषु युगपच्छब्दः सदृशेषु प्रवर्तते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तथापि प्राप्तितस्त्वेकवचनाच्च विशेषतः ॥127॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अभीष्टावागतिश्च स्याच्छक्तिः सादृश्यगा यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तादृशोऽयं च तच्छब्दः इति ज्ञापयति स्फुटम् ॥128॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "जातितश्चेत् कथं तासु तत्र चेदनवस्थितिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तथैव व्यक्तिविज्ञानं व्यक्तित्वाभावदूषितम् ॥129॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यदि तच्चास्ति तस्यापि विशेषेष्वनवस्थितिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कथं स्वरूपत्वमपि ज्ञायतेऽनुगतं यदि ॥130॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एकव्युत्पत्तिपर्यन्तमनवस्थादिदूषितम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कल्पनागौरवात् तेन युक्ता नानुगकल्पना ॥131॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "औपाधिकविशिष्टाद्यमपि तद्वस्तु किं ततः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्यत् तदेव चेदग्निमत्वं किं तत्र भण्यते ॥132॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अग्निसंयोगमात्रं चेद्भवेत् तत्सिद्धसाधनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भूधरस्याग्निसंयोगो यदि षष्ठ्यर्थ एव कः ॥133॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "समवायो यदि ह्यस्य चैकत्वाद् सिद्धसाधनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यद्यस्यौपाधिको भेदः कुत एकत्वमिष्यते ॥134॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नानिर्वाच्यं हि तेनेष्टमत औपाधिकान्ययोः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सत्यत्वात् को विशेषः स्यान्मायावाद्यन्यथा भवेत् ॥135॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उपाधिजन्यं तद्गम्यमिति चौपाधिकं(वौपाधिकं) भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उभयत्राप्यनन्ताः स्युः समवाया इतस्ततः ॥136॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भिन्नत्वं चैव तेष्वस्ति को विशेष उपाधिगे ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अविद्यमान एवान्यः समवायोऽधिगम्यते ॥137॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उपाधिना तद्गमकमनुमानं न मा भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एवमेवासतः सत्तासमवायो जनिर्मता ॥138॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तत्रापि ह्युक्तदोषाणां नैव किञ्चिन्निवारकम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अस्मत्पक्षे विशेषस्य सर्वत्राङ्गीकृतत्वतः ॥139॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नास्ति दोषः क्वचिद्भावो ह्यभावश्च स एव हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अभावस्य च धर्माः स्युर्भावास्तेषां च तेऽखिलाः ॥140॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रत्यक्षमानतः सर्वमेतन्नो वारणक्षमम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वे भावा अभावाश्च पदार्थास्तेन सर्वदा ॥141॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तथाऽपि प्रथमं बुद्धेर्यो निषेधस्य गोचरः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सोऽभावो विधिबुद्धेस्तु गोचरः प्रथमं परः ॥142॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्मात् प्रध्वस्तभेदादि सदित्येवावगम्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अस्त्यभावोऽस्ति च ध्वंसो देहाभावश्च भस्मता ॥143॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्यादि युज्यते सर्वं प्रत्यक्षादिप्रमाणतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्योन्याभावभेदी च पृथक्त्वं च पृथक् पृथक् ॥144॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यत्कल्पयन्ति तच्चैव कल्पनागौरवाद्गतम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पर्यायत्वेन ते शब्दा ज्ञायन्ते सर्व एव हि ॥145॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भेदस्य तु स्वरूपत्वे ये वदन्ति च शून्यताम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अद्भुतास्ते यतोऽन्यस्य प्रतियोगित्वमिष्यते ॥146॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रतियोगिनो हि भेदोऽयं न तु स्वस्मात् कथञ्चन ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विभागेनाल्पतैव स्यात् कुत एव च शून्यता ॥147॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न शून्यानां हि संयोगाद्भावो वस्तुन इष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विदारणार्थो धातुश्च विभागगुणवाचकः ॥148॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अविदारणेऽपि ह्यास्यस्य भिन्नावोष्ठौ तु तस्य च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अत उन्मत्तवाक्यत्वान्मायावादो ह्युपेक्षितः(अभ्युपेक्षितः) ॥149॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न चामन्दसदानन्दस्यन्द्यनन्तगुणार्णवः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ईश्वरोऽष्टगुणत्वेन प्रमेयोऽप्रमित्वतः ॥150॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘मय्यनन्तगुणेऽनन्त गुणतोऽनन्तविग्रहे’’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘‘अनन्तगुणमाहात्म्यशक्तिज्ञानमहार्णवः ॥151॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नारायणः परोऽशेषचेतनेभ्यः परं पदम्’’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्यादिवेदतद्वाक्यैरनन्तैश्चावसीयते ॥152॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनन्तगुणता विष्णोः कथमेव ह्यपोद्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यद्यनन्तविशेषाश्च तज्ज्ञानादेर्निवारितः ॥153॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कथं तत्तद्विषयता सार्वज्ञार्थं विधीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "औपाधिकविशेषस्तु पूर्वमेव निराकृतः ॥154॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वप्रकाशत्वमपि तु यैर्ज्ञानस्य निवारितम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कथं सर्वज्ञता तस्य स्वज्ञानाधिगमं विना ॥155॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ज्ञानं विश्वधिगं त्वेकं तज्ज्ञानविषयं परम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति ज्ञानद्वयेनैव सर्ववित् परमेश्वरः ॥156॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति चेदेष एवार्थस्तज्ज्ञानावसितो यदि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वप्रकाशत्वमेव स्याज्ज्ञानं ह्येतद्विशेषणम् ॥157॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ज्ञानान्तरेण चेदत्र भवेदेवानवस्थितिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वप्रकाशत्वमेतस्माद्दुर्निवारं(दुनिवार्यम्) समापतेत् ॥158॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सुखवान् दुःखवांश्च स्यादिति व्याप्तिश्च नो भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निर्दुःखत्वं महानन्दः श्रुत्यैवेशस्य भण्यते ॥159॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "योऽशनायापिपासे च शोकादींश्चातिवर्तते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् विपाप्मेत्यादिका च सा ॥160॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ईश्वरस्य तथेष्टत्वं दुःखित्वोपाधिरित्यपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उक्ते किमुत्तरं ब्रूयात् श्रुत्यनादरतत्परः ॥161॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न चात्मदुःखितेच्छा स्यादत एतन्निवार्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सहदर्शनमात्रेण श्रुतीनामपलापकः ॥162॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यज्ञादेरपि पापस्य हेतुत्वं हिंसया युतेः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नानुमाति कथं तत्र यद्युपाधिर्निषिद्धता ॥163॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अदुःखित्वेन चानुक्तिः कथं नोपाधितां व्रजेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘‘अदुःखमितरत् सर्वं जीवा एव तु दुःखिनः ॥164॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तेषां दुःखप्रहाणाय श्रुतिरेषा प्रवर्तते’’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति श्रुतिर्हि परमा श्रुत्युक्तिर्यदि कारणम् ॥165॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "किं कार्यमनुमानेन गलस्तनसमेन हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनुमानेन यद्यर्थः श्रुतिदृष्टोऽप्यपोद्यते ॥166॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पूर्वोक्तेन प्रकारेण नेश्वरो धर्म एव च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्यात् तत्फलं च तेनात्र श्रुतिरेव प्रमा भवेत् ॥167॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ईशस्यानुमया सिद्धेः श्रुतिर्धर्मिप्रमा भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तया सर्वगुणैः पूर्ण उक्त ईशो यतस्ततः ॥168॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनानन्दानुमानस्य धर्मिग्राहिविरोधतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न प्रमाणं भवेत् तस्मान्नानुमाऽत्रोपयोगिनी ॥169॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नित्येच्छत्वात् परेशस्य परमाणुसदात्वतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अदृष्टकालयोश्चैव भावात् कार्यं सदा भवेत् ॥170॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न हि कालविभेदोऽस्ति तत्पक्षेऽस्मन्मते हरेः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विशेषकाल एवैतत्सृष्ट्यादीच्छा सदातना ॥171॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विशेषाश्चैव कालस्य हरेरिच्छावशाः सदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘‘सर्वे निमेषा’’ इति हि श्रुतिरेवाह सादरम् ॥172॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उदीरयति कालाख्यां शक्तिमित्यस्य(कालाख्यशक्तिमित्यस्य) वागपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कालस्य कालगत्वेन न विरोधोऽपि कश्चन ॥173॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "असङ्ख्यातविशेषत्वादिच्छाया अपि सर्वदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘‘ईशो देशश्च कालश्च स्वगता एव सर्वदा ॥174॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ईशाधीनो च तौ नित्यं तदाधारौ च तद्गतौ’’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति श्रुतिरपि प्राह काले स्वोद्दिष्ट एव तु ॥175॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तत्कालसृष्टिमेवातो वाञ्छतीशः सदैव हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्यात् कालः स तदैवेति कालस्य स्वगतत्वतः ॥176॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वभावादेव हीच्छैषा ‘‘देवस्यैष’’ इति श्रुतेः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वभावोऽपि परेशेच्छावशः इत्युदितः पुरा ॥177॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नित्या अनित्याश्च ततस्तदधीना इति श्रुतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "रूपस्पर्शादिहेतुभ्यः परमाणोरनित्यता ॥178॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनुमेया श्रुतीनां च विरुद्धत्वान्न तन्मतम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उपादेयमतश्चायमविरुद्धः समन्वयः ॥179॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_A007",
"title": "समुदायाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "समुदायाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_V07",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S02_A007",
"adhikarana": "समुदायाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वैभाषिकाश्च सौत्रान्ताः स्वरसक्षणिकं जगत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अणूनां समुदायं च कालकर्मनिमित्ततः ॥180॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उत्पत्तिकाले युक्तानामात्मानं च क्षणस्थितिम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नित्यं सन्तानमेतेषां पञ्चस्कन्धात्मना स्थितम् ॥181॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "संस्काररूपविज्ञानसंज्ञादुःखात्मना स्थितिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दुःखाभावं सुखं चाहुररूपज्ञानसन्ततिम् ॥182॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मोक्षं स समुदायो हि नैकस्मादेव युज्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नोभयोश्चोभयत्वं यत्समुदायव्यपेक्षया ॥183॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतोऽन्योन्याश्रयत्वेन समुदायो न युज्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्योन्यापेक्षया पुंसः समुदायत्ववेदनम् ॥184॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्यात् तत्सदातनत्वेऽपि तच्च सामीप्यहेतुकम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति चेत् कार्यसम्भूतिमात्रव्यापृतिकारणम् ॥185॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न तु कार्यविशेषेषु व्यापृतं कारणं भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतोऽर्थेन्द्रियसंयोगिरूपकारणतात्मनः ॥186॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "संयोगिरूपराहित्यान्नैव तज्ज्ञानताऽपि हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विशेषकार्यजनकं यदि कारणमिष्यते ॥187॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कुतः समानरूपत्वं कार्याणामपि सर्वशः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतोऽनियत्या यत्किञ्चिद्यस्य कस्यापि कारणम् ॥188॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अदृष्टमपि तस्यैव विशेषापादकं कुतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यस्य कस्यापि यत्किञ्चिद्विशेषमुपपादयेत् ॥189॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कार्यं च कारणं चैव यत्किञ्चिद्यस्य कस्यचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भवेन्नियामकाभावादिदमस्यैव कारणम् ॥190॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति नित्यविनाशित्वे केन मानेन गम्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इदं न जायतेऽमुष्मादित्यत्रापि न कारणम् ॥191॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विनाशोत्पत्तयश्चैव न दृश्यन्ते सदातनाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दृश्यते प्रत्यभिज्ञातः स्थिरत्वं सर्ववस्तुषु ॥192॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "फलादीनां विशेषेण सर्वत्राप्यनुमीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सत्त्वेन क्षणिकत्वं चेदाकाशस्याविशेषतः ॥193॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अविशेषोऽखलिस्यापि सत्त्वात् किं नानुमीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यद्याकाशस्य सत्त्वं न कुत एव नरादिषु ॥194॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सधर्मिप्रतियोगित्वमभावस्य नियामकम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तौ विना न ह्यभावश्च क्वचिद् दृष्टः कदाचन ॥195॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अधर्मिप्रतियोगित्वमाकाशस्यावगम्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वीकारत्यागतोऽदृष्टदृष्टयोः सर्ववस्तुषु ॥196॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "गुणानुन्मत्त एवासौ विदधात्यधिकं पुनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उत्तरोत्पत्तिमात्रेण विनाशात् पूर्ववस्तुनः ॥197॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न संस्कारार्पकत्वं च युज्यते कस्यचित् क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतो ज्ञातं मयेत्यादि न ज्ञेयमनुमा कुतः ॥198॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एकत्वमनुभूतिस्थं त्यक्त्वा निर्मानिका भिदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कुत आत्मादिकेषु स्याद् बल्येनानुभवो यतः ॥199॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कार्यकारणयोश्चैककालीनत्वं विना कथम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पूर्वसंस्कारयोगी स्यादुत्तरो नियमेन च ॥200॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सम्बद्धा एव संस्कारमन्यत्रादधतेऽखिलाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "असम्बद्धः कथं पूर्व उत्तरे वासनाकरः ॥201॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एककालतया योगं विना संस्कारतः कथम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "क्षणमात्रमवस्थानं स्वीकृतं सर्ववस्तुषु ॥202॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पूर्वमध्यापरकलारहितः क्षण इष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पूर्वभावभवं कार्यमुत तन्नाशसम्भवम् ॥203॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यौगपद्यं सति भवेदुत्पाद्यानामशेषतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विनाशे चेन्न तत्कार्यं कार्योत्पत्तौ च का प्रमा ॥204॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अभेदेऽपि(अभेदेन) विशेषेण देहदीपफलादिषु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विशेषदर्शनं युक्तमस्माकमनुभूतितः ॥205॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विशेषदर्शनं मानं यदि न स्थैर्यदृक् कुतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दिक्सुखे च स्वदृष्टान्ताद्भावौ सच्चेत् क्वचिद्भवेत् ॥206॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विश्वं प्रत्यक्षगं त्यक्त्वा तयोर्योनुमितं वदेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मायावादिवदेवासावुपेक्ष्यो भूतिमिच्छता ॥207॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वप्रमाणसिद्धं यद्बुद्धेर्भेदेन सर्वदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कथं नु तस्य बुद्धित्वं विश्वमन्यच्च किम्प्रमम् ॥208॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वलोको बिभेत्यञ्जो यस्मादनुभवात् सदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्यापलापिनः किं न निष्प्रमाणकवादिनः ॥209॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सोऽहं तदिदमेवाहं सुखी सद्गगनं दिशः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सत्या इत्याद्यनुभवाः सदा तत्प्रतिपक्षगाः ॥210॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतो निर्मानमखलिप्रमाणप्रतिपक्षगम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दुर्मतं कोऽनुगृह्णीयाद्विनाऽसुरततिं क्वचित् ॥211॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_A008",
"title": "असदधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "असदधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_V08",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S02_A008",
"adhikarana": "असदधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अपरः शून्यमखिलं मनोवाचामगोचरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निर्विशेषं स्वयम्भातं निर्लेपमजरामरम् ॥212॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अशेषदोषरहितमनन्तं देशकालतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वस्तुतश्च तदस्मीति नित्योपासापरोक्षितम् ॥213॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "रागादिदोषरहितं तद्भावं योगिनं नयेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्यैवानादिसंवृत्या नानाभेदात्मकं जगत् ॥214॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सदिवाभाति सत्यत्वं सांवृतं तस्य चेष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पारमार्थिकसत्त्वं तु शून्यादन्यस्य न क्वचित् ॥215॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सांवृतेनैव सत्वेन(सत्येव) व्यवहारोऽखिलो भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "शून्यात् संवृतियोगेन विश्वमेतत् प्रवर्तते ॥216॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सृष्टिकाले पुनश्चान्ते स्तिमितं शून्यतां व्रजेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति ब्रूते तमुद्दिश्य जगाद जगतां गुरुः ॥217॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नासतो जगतो भावो न हि दृष्टाऽसतो जनिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सतः क्वचित् प्रमाणं च दृष्टिरेवाखिलाद्वरम् ॥218॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यद्येवं सप्तमरसान्मधुरादिव पीनता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भवेज्जनस्य मार्जारशृङ्गं गोरिव घातकम् ॥219॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कार्यार्थी कारणं सच्च नोपादद्यात् कथञ्चन ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न प्रवर्तेत चेष्टाय शून्यादेवेष्टसम्भवात् ॥220॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "देशकालादिनियमो न हि शून्यात् सतो भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पुरुषेच्छानुसारेण यदि किञ्चित् प्रजायते ॥221॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "किं नानुमीयते तद्वद्वस्तुत्वात् पुरुषोद्भवः(पुरुषाद्भवः) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वस्यापि न चाभावो विश्वं सदिति गम्यते ॥222॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यतोऽनुभवविरोधे तु वचनं वादिनः कुतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वप्नभ्रान्तिवदेवेदं संवृत्यैवोपलभ्यते ॥223॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यदि सत्वेन किञ्चात्र भ्रमो नैव निवर्तते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनादेरस्य विश्वस्य निवृत्तिर्यदि चेष्यते ॥224॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निवृत्तिश्च निवर्तेत तस्या भ्रान्तित्वसम्भवात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दृष्टस्य भ्रान्तितो चेत् स्याददृष्टे न भ्रमः कुतः ॥225॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "गवामशृङ्गिभावेन न हि स्याच्छशशृङ्गिता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अस्माकं तु प्रमाणेन प्रसादादीश्वरस्य च ॥226॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उक्तभङ्ग्याऽऽगमानां च प्रामाण्याद्युज्यतेऽखिलम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दृश्यत्वाद्विमतं मिथ्या स्वप्नवच्चेदियं च मा ॥227॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मिथ्या चेत् साध्यसिद्धिर्न व्यभिचारो न चेद्भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "साधकत्मसत्यस्य साध्यं विप्रतिपत्तितः ॥228॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्य चेत्यनवस्था स्यात् सत्त्वं चास्यानुभूतितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनुभूतिविरोधेन मिथ्यात्वे मा न काचन ॥229॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतीतानागतौ कालावपि नः साक्षिगोचरौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत्सम्बन्धितया सत्त्वमपि दृष्टस्य साक्षिगम् ॥230॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दृढदृष्टं तु यद्दृष्टं दृष्टाभासस्ततोऽपरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भ्रान्तेः संवृतिसत्यस्य विशेषो व्यभिचारवान् ॥231॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तेनाप्यङ्गीकृतः सम्यक् स नः सत्यत्वमेव हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विज्ञानाद् व्यभिचारोऽस्य कदाचित् स्यादिति प्रमा ॥232॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नैव दृष्टा प्रमा सा च न भवेत् स्वविरोधतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भेदो विशेषधर्म्यादिग्रहणापेक्षया यदि ॥233॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्योन्याश्रयताहेतोर्दुग्राह्या इति यन्न तत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वरूपं वस्तुनो भेदः यन्न तस्य ग्रहेऽग्रहः ॥234॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्यथाऽस्यामुना भेद इति वक्तुं न शक्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अगृहीतो यदा भेदस्तदा स्वस्मादिति ग्रहः ॥235॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्यात् प्रतीतिविरोधाच्च न हि कश्चित् तथा वदेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "धर्मित्वप्रतियोगित्वतद्भेदा युगपद्यदि ॥236॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विशेषणं विशेष्यं च तद्भावश्चैव गृह्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "को विरोधः स्वरूपेण गृहीतो भेद एव तु ॥237॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अस्यामुष्मादिति पुनर्विशेषेणैव गृह्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "किञ्च भेदः कथं ग्राह्य इति यः परिपृच्छति ॥238॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "धर्म्यादिभेदग्रहणात् तेनोक्तोऽन्योन्यसंश्रयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्यत्वाग्रहणे प्रोक्तः कथमन्योन्यसंश्रयः ॥239॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्यत्वं यदि सिद्धं स्यात् कथमन्योन्यसंश्रयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एतादृशस्य वक्तारावुभौ जात्युत्तराकरौ ॥240॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मायी माध्यमिकश्चैव तदुपेक्ष्यौ बुभूषुभिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यच्छून्यवादिनः शून्यं तदेव ब्रह्म मायिनः ॥241॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न हि लक्षणभेदोऽस्ति निर्विशेषत्वतस्तयोः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनृतादिविरोधित्वमुभयोश्च स्वलक्षणम् ॥242॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्ववाक्याभावसंवादान्न कृत्यं प्रतिवादिनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत्पक्ष इति वैधर्म्यान्न स्वप्नादिवदित्यजः ॥243॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अप्रयत्नान्निराचक्रे चेति दृष्टिविरुद्धताम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निष्प्रमाणत्वमप्यस्य सूचयामास विश्वकृत् ॥244॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_A009",
"title": "अनुपलब्ध्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अनुपलब्ध्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_V09",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S02_A009",
"adhikarana": "अनुपलब्ध्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ज्ञानमेवैकमखिलज्ञेयाकारं प्रभासते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत्र सन्ततिभेदश्च स्वभेदो भेद एव च ॥245॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कल्पिताः प्रतिभासान्ते नानासंवृतिभूमिषु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्येतदपि नो युक्तं न हि ज्ञानतया जगत् ॥246॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भासतेऽनुभवस्यैव विरुद्धत्वादपेशलम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तन्मतं क्षणिकत्वाच्च ज्ञानस्य स्थिररूपतः ॥247॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ज्ञेयस्योक्तप्रकारेण सर्वश्रुतिविरोधतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनुभूतिविरुद्धत्वादपि पक्षा इमेऽशिवाः ॥248॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_A010",
"title": "नैकस्मिन्नधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "नैकस्मिन्नधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_V10",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S02_A010",
"adhikarana": "नैकस्मिन्नधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आह क्षपणको विश्वं सदसद्द्वयमद्वयम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "द्वयाद्वयमतत्सर्वं सप्तभङ्गि सदातनम् ॥249॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नैतत्पदार्थ एकस्मिन् युक्तं दृष्टिविरोधतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भावाभावतया विश्वं येन रूपेण मीयते ॥250॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तद्रूपमेव तदिति नियमः केन वार्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत्तद्दोषनिवृत्यर्थं स्वीकृता तत्तदात्मता ॥251॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यदि तैरखिलैर्दोषैर्लिप्यते चलदर्शनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतिहाय प्रमाणाप्तं नियमं सदसत्तया ॥252॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अशेषमविरुद्धं च निर्मानं व्याहतं सदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वप्रकारं वदतो दृष्टहानिरमग्रहः(अमग्रहः/अप्रमाणग्रहः) ॥253॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वव्याहतत्वमित्याद्या दोषाः सर्वे भवन्ति हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वक्ति स्वप्रभमात्मानं देहमानं तदप्यलम् ॥254॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दुष्टं नानाशरीरेषु प्रवेशादन्यथाभवात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्यथाभावि यद्वस्तु तदनित्यमिति स्थितिः ॥255॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तन्मते तदनित्यत्वं पुद्गलस्यानिवारितम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नानित्यताऽस्मत्पक्षे तु चैतन्यादेर्विशेषिणः ॥256॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "लक्षणस्य निवृत्तौ तु स्यान्न तच्चेतने क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ओतप्रोतात्मकत्वं तु पटे देहेऽङ्गसंस्थितिः ॥257॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्यादलिक्षणस्यैव निवृत्तौ स्यादनित्यता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भौतिकं त्वेव रूपादि व्याप्तं नाशेन नो मते ॥258॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नैवं तस्यान्यथाभावो यस्यानित्यत्वमीरितम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "रूपादियुक्तस्य तथा जगन्नाशित्वसिद्धये ॥259॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "व्याप्त्या तयाऽन्यथाभावादात्मनोऽनित्यता भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नित्योर्ध्वगतिरप्येषा या मुक्तिरिति कथ्यते ॥260॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अलोकाकाशमाप्तस्य कथं न विकृतिश्च सा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कीदृशश्चान्यथाभावो नाशहेतुतयेष्यते ॥261॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "संस्थानापगमश्चेत् स न हि भूसागरादिषु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यः कश्चिदन्यथाभावो यदि मुक्तिश्च तादृशी ॥262॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "देहमाने विकारः स्यादिति स्थास्नूननात्मनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आह हस्त्यादिदेहेषु ह्यपि स्यादन्यथाभवः ॥263॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अणुदेहस्य जीवस्य गजत्वे विकृतिर्हि या ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "देहव्याप्तौ(देहव्याप्त्यै) विशेषः कस्तस्याः स्थास्नुतनौ च नुः ॥264॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "गीतात् पुष्पफलावाप्तिः स्पर्शात् कार्श्यं रसात् स्थितिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अपि वृक्षस्य दृश्यन्त इति नानात्मता भवेत् ॥265॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एवं चात्माकार्त्स्न्यमिति तत एवाह वेदवित् ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_A011",
"title": "पत्युरधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "पत्युरधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_V11",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S02_A011",
"adhikarana": "पत्युरधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वज्ञत्वादिकैः सर्वैर्गुणैर्युक्तं सदाशिवम् ॥266॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "जगद्विचित्ररचनाकर्तारं दोषवर्जितम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आहुः पाशुपतास्तच्च बहुश्रुतिविरोधतः ॥267॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नोपादेयं मतं ह्यस्य देवस्य(अस्य देवस्य) स्तुहि गर्तगम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उत्पिपेष शिरस्तस्य गृणीषे सत्पतिं पदम् ॥268॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यद्विष्णोरुपमं हन्तुं रुद्रमाकृष्यते मया ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "धनुर्यं कामये तं तमुग्रं मा शिश्नदेवताः ॥269॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "घ्नञ्छिश्नदेवानेकोऽसावासीन्नारायणः परः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्माद्रुद्रः सम्प्रसादश्चाभूतां वैष्णवं मखम् ॥270॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यज्ञेन यज्ञमयजन्ताबध्नन् पुरुषं पशुम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यो भूतानामधिपती रुद्रस्तन्तिचरो वृषा ॥271॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्यादिश्रुतिसामर्थ्यात् पारतन्त्र्यं जनिर्मृतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पराधीनपदप्राप्तिरज्ञत्वं प्रलयेऽभवः ॥272॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रतीयन्ते सदोषत्वान्नेशः पशुपतिस्ततः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अशरीरत्वतस्तस्य सम्बन्धो जगता क्वचित् ॥273॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कर्तृत्वेन न युज्येत देहिनो ज्ञानदृष्टितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न च देहादिवद्विश्वमस्य स्याद्भोगसम्भवात् ॥274॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अधिष्ठाने स्थितः कर्ता कार्यं कुर्वन् प्रतीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नास्याधिष्ठानयोगोऽस्ति भूतानां प्रलये तदा ॥275॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अदेहश्चेदसर्वज्ञः(अदेहश्चेदसावज्ञः) शिलाकाष्ठादिवत् सदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "देही चेदन्तवानेव यज्ञदत्तनिदर्शनात् ॥276॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न चैतदखिलं विष्णौ श्रुतिप्रामाण्यगौरवात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मनोबुद्ध्यङ्गितां विष्णोर्लक्षयामो य एव सः ॥277॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स एव देहो विज्ञानमैश्वर्यं शक्तिरूर्जिता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "देहो विष्णोर्न ते विष्णो वासुदेवोऽग्रतो भवेत् ॥278॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अजस्य नाभावध्येकमर्पितं मात्रया परः ॥279॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सद्देहः सुखगन्धश्च ज्ञानभाः सत्पराक्रमः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञानज्ञानः सुखसुखः स विष्णुः परमोऽक्षरः(परमाक्षरः) ॥280॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आनन्द एक एवाग्र आसीन्नारायणः प्रभुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रियं तस्य शिरो मोदप्रमोदौ च भुजौ हरेः ॥281॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आनन्दो मध्यतो ब्रह्म पुच्छं नान्यदभूत् क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मनसोऽस्याभवद्ब्रह्मा ललाटादपि शङ्करः ॥282॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पक्षयोर्गरुडः शेषो मुखादास सरस्वती(मुखादासीत्सरस्वती) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् ॥283॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्यादिश्रुतिसन्दर्भबलान्नित्यगुणात्मनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विष्णोर्देहाज्जगत्सर्वमाविरासीदितीयते ॥284॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मानवत्वाद्विरोधः को नामानं क्वचिदिष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अविरोधो विरोधश्च मानेनैव हि गम्यते ॥285॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अत उक्तं समस्तं च वासुदेवस्य युज्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "शिवादिनामयुक्ताश्च श्रुतयो विष्णुवाचकाः ॥286॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नामानि सर्वाणि च यमेको यो देवानामधाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विष्णुनामानि नान्यस्य सर्वनामा हरिः स्वयम् ॥287॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न नारायणनामानि तदन्येष्वपरे हरौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्यादिश्रुतयस्तत्र मानं चोक्तः समन्वयः ॥288॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पुराणानि पुराणाद्यैर्विरुद्धत्वान्न तत्प्रमा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तद्विरुद्धेषु नो मानं पूर्वापरविरोधतः ॥289॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "समब्राह्मविरोधाच्च नियमाद्वैष्णवेष्वपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मोहार्थमुक्तितश्चैव विष्णुरेको गुणार्णवः ॥290॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्कन्दसूर्यगणेशादिमतानि न्यायतोऽमुतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निराकृतान्यशेषेण सिद्धान्तस्याविशेषतः ॥291॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_A012",
"title": "उत्पत्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "उत्पत्त्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S02_V12",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S02_A012",
"adhikarana": "उत्पत्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निराकृतौ विशेषस्य भावाच्छक्तिमतं पृथक् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दूष्यते महती देवी ह्रीङ्कारी सर्वकारणम् ॥292॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "त्रिपुरा भैरवीत्यादिनामभिः साऽभिधीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्याः सदाशिवाद्याश्च जायन्ते देवमानवाः ॥293॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भूतभौतिकमप्येतदिति तन्नोपपद्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दृष्टा पुम्भ्यः सदा सृष्टिः स्त्रीपुम्भ्यो वा विशेषतः ॥294॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "केवलाभ्यो न हि स्त्रीभ्यस्तत उत्पत्त्यसम्भवात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नार्च्यं महावाममतं वामैरन्यैरुदीर्यते ॥295॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शिवोपसर्जना शक्तिः ससर्जेदं समन्ततः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति तच्चोपपन्नं न शिवस्याकरणत्वतः ॥296॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अदेहत्वादपि ह्यन्ये ब्रूयुः सर्वज्ञमीश्वरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अणुवामा न तद्युक्तमीशवादप्रवेशनात् ॥297॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सार्वज्ञादिगुणैर्युक्तं गुरुकल्पनया द्वयम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न युज्यते ह्यतस्त्वीश एक एव प्रयोजकः ॥298॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उक्तदोषश्च तत्पक्ष इति नैवात्र दूष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "श्रुतिस्मृतीतिहासानां सामस्त्येन विरोधतः ॥299॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सतां जुगुप्सितत्वाच्च नाङ्गीकार्यं हि तन्मतम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पञ्चरात्रनिषेधार्थमेतान्याचक्षते यदि ॥300॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सूत्राण्यतिविरुद्धं तद्यत आह स भारते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘‘पञ्चरात्रस्य कृत्स्नस्य वक्ता नारायणः स्वयम् ॥301॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ज्ञानेष्वेतेषु राजेन्द्र सर्वेष्वेतद्विशिष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पञ्चरात्रविदो ये तु यथाक्रमपरा नृप ॥302॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एकान्तभावोपगता वासुदेवं विशन्ति ते’’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति, गीता च तच्छास्रसङ्क्षेप इति हीरितम् ॥303॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘वेदेन पञ्चरात्रेण भक्त्या यज्ञेन चैव हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दृश्योऽहं नान्यथा दृश्यो वर्षकोटिशतैरपि’’ ॥304॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति वाराहवचनं श्लोका इति वचः श्रुतौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘‘वेदैश्च पञ्चरात्रैश्च ध्येयो नारायणः परः ॥305॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पञ्चरात्रं च वेदाश्च विद्यैकैव द्विधेयते’’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्यादिवेदवचनैः पञ्चरात्रमपोद्यते ॥306॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कथमेवात्र दोषः क उत्पत्तिर्ज्ञोऽत इत्यपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इहैवोक्ता न चाभूतभावस्तत्रापि कथ्यते ॥307॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘अनादिकर्मणा बद्धो जीवः संसारमण्डले ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वासुदेवेच्छया नित्यं भ्रमति’’ इति हि तद्वचः ॥308॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न हि संसारसादित्वं पञ्चरात्रोदितं क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "जीवाभिमानिशेषस्य नाम्ना सङ्कर्षणस्य तु ॥309॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वासुदेवाज्जनिः प्रोक्ता प्रद्युम्नस्य ततस्तथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मनोऽभिमानिनः कामस्यैवं साक्षाद्धरेः क्वचित् ॥310॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सङ्कर्षणादिनाम्नैव नित्याचिन्त्योरुशक्तितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "व्यूह उक्तोऽन्यथानूद्य कथं दुष्टत्वमुच्यते ॥311॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘यदि विद्याच्चतुर्वेदान्’’ इतिवद्वेदपूरणम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पञ्चरात्रादिति कुतो द्वेषः शाण्डिल्यवर्तने ॥312॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतः परमशास्त्रोरुद्वेषादुदितमासुरैः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दूषणं पञ्चरात्रस्य वीक्षायामपि न क्षमम् ॥313॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतोऽशेषजगद्धाता निर्दोषोरुगुणार्णवः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नारायणः श्रुतिगणतात्पर्यादवसीयते ॥314॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्धन्तमः प्रविशन्ति ये त्वविद्यामुपासते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ततो भूय इवायान्ति(इवाप्स्यन्ति) एतस्या नैव निन्दकाः ॥315॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ततो विद्यामविद्यां च यो जानात्युभयं सह ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दोषज्ञानादतीत्यैतां(दोषज्ञानादतीत्यैतान्) विद्ययाऽमृतमश्नुते ॥316॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने द्वितीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S03",
"type": "paada",
"name": "तृतीयः पादः",
"title": "द्वितीयाध्याये तृतीयः पादः"
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "तृतीयः पादः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "section-intro",
"text": "\n          \n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S03_I01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अथाशेषसमाम्नायविरोधापाकृतिं प्रभुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "करिष्यन् अधिदैवाधिभूतजीवपरात्मनाम् ॥1॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S03_I02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वरूपनिर्णयायैव वचनानां परस्परम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पादेनानेनाविरोधं दर्शयत्यमितद्युतिः ॥2॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S03_I03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनुभूतियुक्तिबहुवाग्वैलोम्यं च ततोऽधिकम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एतत्सर्वं सतः साम्यं द्वारवैयर्थ्यमेव च ॥3॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S03_I04"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दृष्टयुक्त्यनुसारित्वमुक्तान्यार्थाविरोधतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रसिद्धनामस्वीकारे बहुवाक्यानुवर्तिता ॥4॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S03_I05"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "लोकदृष्टानुसारित्वं जीवसाम्यमनादिता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत्र तत्र परिज्ञानं गुणसाम्यश्रुती तथा ॥5॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S03_I06"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उत्पत्तिमत्वं स्वगुणाननुभूत्यल्पकल्पने ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नानाश्रुतिश्च वैचित्र्यं युक्तयः पूर्वपक्षगाः ॥6॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S03_I07"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "व्यवस्थानुपपत्तिश्च स्वातन्त्र्यमनुसारिता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मुख्यता शक्तिमत्त्वं च वैरूप्यं सर्वसङ्ग्रहः ॥7॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S03_I08"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "गत्यादिरीशशक्तिश्च सर्वमानविरोधिता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अभीष्टासिद्धिसुव्यक्ती शास्त्रसिद्धिर्विपर्ययः ॥8॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S03_I09"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विशेषकारणं चेति सिद्धान्तस्यैव साधिकाः ।",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S03_A001",
"title": "वियदधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "वियदधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S03_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S03_A001",
"adhikarana": "वियदधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रकृतिः पुरुषः कालो वेदास्तदभिमानिनः(देवास्तदभिमानिनः) ॥9॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "महादाद्याश्च जायन्ते पराधीनविशेषिता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इदं सर्वं ससर्जेति जनिमत्त्वमिहोदितम् ॥10॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अवकाशमात्रमाकाशः कथमुत्पद्यतेऽन्यथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यद्यनाकाशता पूर्वं किं मूर्तनिबिडं जगत् ॥11॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मूर्तसम्पूर्णता चैव यद्यनाकाशता भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मूर्तद्रव्याणि चाकाशे स्थितान्येव हि सर्वदा ॥12॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अत आकाशशब्दोक्तस्तद्देवोऽत्र विनायकः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "देहोत्पत्त्या समुत्पन्न इति श्रुत्याऽभिधीयते ॥13॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भूतमप्यसितं दिव्यदृष्टिगोचरमेव तु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उत्पद्यतेऽव्याकृतं हि गगनं साक्षिगोचरम् ॥14॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रदेश इति विज्ञेयं नित्यं नोत्पद्यते हि तत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तथाऽपि मूर्तसम्बन्धपरतन्त्रविशेषयुक् ॥15॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "खमेवोत्पत्तिमन्नाम श्रुतिशब्दविवक्षितम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रकृतिः पुरुषः काल इत्येते च समस्तशः ॥16॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ईशाधीनविशेषेण जन्या इत्येव कीर्तिताः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कालप्रवाह एवैको नित्यो न तु विशेषवान् ॥17॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पुरुषाव्यक्तकालानां रमैवैकाभिमानिनी ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सिसृक्षुत्वविशेषं तत्साक्षाद्भगवदिच्छया ॥18॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्राप्तैव सृष्टेत्युदिता प्रधानं विकृतेरपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पुमांसो देहसम्बन्धात् सृष्टिमन्त इतीरिताः ॥19॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S03_A002",
"title": "मातरिश्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "मातरिश्वाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S03_V02",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S03_A002",
"adhikarana": "मातरिश्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एवं प्रलयकालेऽपि प्रतिभातपरावरः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मुख्यवायुर्नित्यसमः शरीरोत्पत्तिकारणात् ॥20॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पराधीनविशेषेण जनिमानेव शब्दितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नैव किञ्चित् ततो जन्मवर्जितं परमादृते ॥21॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पराधीनविशेषत्वे जन्मनः स्थूलताभवः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पूर्वशब्दविलोपश्च यदि जन्मेति कीर्त्यते ॥22॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "रमाया नैव जन्मास्ति चैतन्यस्यापि केवलम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रधानस्य च वेदस्यापीश्वरेच्छया ॥23॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "व्यक्तिर्नाम विशेषोऽस्ति तस्मात् तद्वशतैव हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उत्पत्तिरत्र कथिता ....... ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S03_A003",
"title": "असम्भवाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "असम्भवाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S03_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S03_A003",
"adhikarana": "असम्भवाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "...... स्वतन्त्रत्वात् परात्मनः ॥24॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नैवोत्पत्तिः कथमपि न स्वतन्त्रं ततोऽपरम् ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S03_A013",
"title": "व्यतिरेकाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "व्यतिरेकाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S03_V13",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S03_A013",
"adhikarana": "व्यतिरेकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अच्छेद्यस्यापि जीवस्य विभागं बहुधा हरिः ॥25॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कृत्वा भोगान् प्रदायैव चैक्यमापादयेत् पुनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अत ईशवशं सर्वं चेतनाचेतनं जगत् ॥26॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अविभागं विभागाय यदा नयति केशवः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "किमशक्यं परेशस्य तदेति ह्यभिधीयते ॥27॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S03_A014",
"title": "पृथगधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "पृथगधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S03_V14",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S03_A014",
"adhikarana": "पृथगधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एवं स्थितेऽपि जीवैक्यं केचिदाहुः परात्मना ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तद्योऽहमिति पूर्वाभिः श्रुतिभिश्चानुमाबलात् ॥28॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न तद्युक्तं यतो विष्णुः पृथगेवाभिधीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रज्ञानेत्रो लोक इति मुक्तो भेदोऽभिधीयते ॥29॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘एतमानन्दम्’’ इति ‘‘अन्या परं साम्यमित्यपि’’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘‘इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः ॥30॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च’’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उपसम्पद्यते ज्योतिः स्वरूपेणाभिपद्यते ॥31॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘तत्र पर्येति जक्षंश्च क्रीडन्नपि सदा सुखी’’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आचक्ष्व मे परं मोक्षं धीरा यं प्रवदन्ति तम् ॥32॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्युक्त आह वाग्देवी परं मोक्षं प्रजापतेः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "शाखां शाखां महानद्यः संयान्ति परितः स्रवाः ॥33॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "धानापूपा मांसकामाः सदा पायसकर्दमाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यस्मिन्नग्निमुखाः देवाः सेन्द्राः सहमरुद्गणाः ॥34॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ईजिरे क्रतुभिः श्रेष्ठैस्तदक्षरमुपासते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रविशन्ति परं देवं मुक्तास्तत्रैव भोगिनः ॥35॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निर्गच्छन्ति यथाकामं परेशेनैव चोदिताः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘‘भेददृष्ट्याभिमानेन निःसङ्गेनापि कर्मणा ॥36॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कर्तृत्वात् सगुणं ब्रह्म पुरुषं पुरुषर्षभम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स सङ्गत्य पुनःकाले कालेनेश्वरमूर्तिना ॥37॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "जाते गुणव्यतिकरे यथापूर्वं प्रजायते’’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘‘ऋचां त्वः पोषमास्ते च परेण प्रेरिताः सदा’’ ॥38॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘यत्कामस्तत्सृजत्यद्धैवात्मना तत्सृजत्यपि’’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सहैव ब्रह्मणा कामान् भुङ्क्ते निस्तीर्णतद्गुणः ॥39॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘दुःखादींश्च परित्यज्य’’ ‘‘जगद्य्वापारवर्जितः’’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भुङ्क्ते भोगान् सहैवोच्चानित्याद्यागममानतः ॥40॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मुक्तस्य भेदावगतेः कथमेव ह्यभिन्नता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "जीवेशयोर्नानुमा च तदभेदं प्रमापयेत् ॥41॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मिथ्यैव भेदो विमतो भेदत्वाच्चन्द्रभेदवत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति चेत् साध्यधर्मोऽयं सन्न सन् वा न वोभयम् ॥42॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यदि सन्नपसिद्धान्तः स एवासन्नितीरिते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नोभयं चेन्न सिद्धं तदिति मानस्य दूषणम् ॥43॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न च मानान्तरेणैतच्छक्यं साधयितुं क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनुमानेन चेत् सैव ह्यनवस्था भविष्यति ॥44॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न चागमस्तदर्थोऽस्ति नासदासीन्न तद्वदेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "परिशेषादनिर्वाच्यं यदि सिद्ध्येत् परात्मनः ॥45॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनिर्वाच्यत्वमेव स्यात् परिशिष्टो ह्यसौ सदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न चान्य आगमस्तत्र सदसत्प्रतियोगिनि ॥46॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न च प्रत्यक्षमत्रास्ति न चार्थापत्तिरिष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बाधायोगात् सत इति बाधाभावत एव हि ॥47॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इष्टापत्तिर्न हि भ्रान्तावपि बाधोऽवगम्यते(बाधोऽधिगम्यते) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विषयस्य कुतो बाधो विद्यमानं हि बाध्यते ॥48॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न हि वन्ध्यासुतो वध्यो यज्ञदत्तो हि वध्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बाधायोगात् सत इति व्याप्तिरेषा क्व दृश्यते ॥49॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कश्चायं बाध उद्दिष्टो न हि नाशोऽसतो भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निवृत्तिश्चाप्रवृत्तस्य कथमेवोपपद्यते ॥50॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नासीदस्ति भविष्यच्च तदिति ज्ञानमेयता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदि बाधस्तदा सत्त्वं तेनैवाङ्गीकृतं पुनः ॥51॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रतीतिर्नासत इति वदन्नङ्गीकरोति ताम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निषेधो ह्यप्रतीतस्य कथञ्चिन्नोपपद्यते ॥52॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न चोपमा भवेदत्र प्रत्यक्षात् सत्त्वमेव च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "शास्त्रगम्यपरेशानाद्भेदः स्वात्मन ईयते ॥53॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनुभूतिविरोधेन कथमेकत्वमुच्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "किञ्चित् कर्ता च दुःखीति सर्वैरेवानुभूयते ॥54॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वज्ञो भगवान् विष्णुः सर्वशक्तिरिति श्रुतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनुभूताद्धि भेदेन श्रुतिरेषा वदत्यमुम् ॥55॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उपजीव्यविरुद्धं तु कथमैक्यं श्रुतिर्वदेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अप्रामाण्यं यदा भेदवाचकस्य भविष्यति ॥56॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स एव धर्मिणी ग्राही तदभेदः कथं भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यत् स्वरूपग्रहे मानं तद्धर्मे न कथं भवेत् ॥57॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एकविज्ञानविज्ञप्त्या द्वयं मानं भविष्यति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न चेदेकं प्रमाणं तद्द्वयमप्यत्र नो भवेत् ॥58॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "धर्मिग्राहिविरोधस्तु तस्मान्मानस्य दूषणम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नोपजीव्यो ह्यभेदोऽत्र क्वचिद्भेदश्रुतेर्बलात् ॥59॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न च मानान्तरोपेयं ब्रह्म तद्भवति क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "येन मानेन चोपेयं भेदस्तेनावगम्यते ॥60॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वज्ञानुमयैवेशो यद्युपेयः कथञ्चन ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वज्ञत्वगुणेनैव तया भेदोऽवगम्यते ॥61॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न दुःखानुभवः क्वापि मिथ्यानुभवतां व्रजेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न हि बाधः क्वचिद् दृष्टो दुःखाद्यनुभवस्य तु ॥62॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यदि दुःखानुभूतिश्च भ्रान्तिरित्यवसीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अदुःखिताश्रुतिः केन न भ्रान्तिरिति गम्यते ॥63॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "श्रुतिस्वरूपमर्थश्च मानेनैवावसीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तच्चेन्मानं गृहीतं ते किं दुःखानुभवे भ्रमः ॥64॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न च बाधविशेषोऽस्ति यदबाधितमेव तत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बाधो यद्यनुभूतेऽर्थे कथं निर्णय ईयते ॥65॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कोऽपि ह्यर्थो न निश्चेतुं शक्यते भ्रमवादिना ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भ्रमत्वमभ्रमत्वं च यदैवानुभवोपगम् ॥66॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एकस्य भ्रमता तत्र परस्याभ्रमता कुतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भ्रमत्वमभ्रमत्वं च सर्वं वेद्यं हि साक्षिणा ॥67॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स चेत् साक्षी क्वचिद्दुष्टः कथं निर्णय ईयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विशेषाः सर्व एवैते साक्षिप्रत्यक्षगोचराः(साक्षिप्रत्ययगोचराः) ॥68॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ऊरीकृत्य च तान् सर्वान् व्यवहारः प्रवर्तते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "साक्षिणो व्यवसायी तु व्यवहारोऽभिधीयते ॥69॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्मात् सर्वप्रसिद्धस्य व्यवहारस्य सिद्धये ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "साक्षी निर्दोष एवैकः सदाऽङ्गीकार्य एव नः ॥70॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शुद्धः साक्षी यदा सिद्धो दुःखित्वं वार्यते कथम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उपजीव्यप्रमाणं तद्भेदग्राहकमेव हि ॥71॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतो जीवेशयोर्भेदः श्रुतिसामर्थ्यसुस्थिरः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तथापि तु चिदानन्दपूर्वास्तत्सदृशा गुणाः ॥72॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सारस्वरूपमस्यापि मुक्तावप्यवशिष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतोऽभेदवदेवैताः श्रुतयः प्रवदन्ति हि ॥73॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पौराणानि च वाक्यानि सादृश्याभेदसंश्रयात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सादृश्याच्च प्रधानत्वात् स्वातन्त्र्यादपि चाभिदाम् ॥74॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आहुरीशेन जीवस्य न स्वरूपाभिदां क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्थानैक्यमैकमत्यं च मुक्तस्य तु विशिष्यते ॥75॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सादृश्यं च विशेषेण जडानां द्वयमेव तु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भवेत् सादृश्यमत्यल्पं तृतीयं परमात्मना ॥76॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ईशरूपक्रियाणां च गुणानामपि सर्वशः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तथैवावयवानां तत्स्वरूपैक्यं तु मुख्यतः ॥77॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘यथोदकं दुर्गे वृष्टं पर्वतेषु विधावति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एवं धर्मान् पृथक् पश्यंस्तानेवानुविधावति’’ ॥78॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति श्रुतेः नोभयं च भेदाभेदाख्यमिष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘‘एकमेवाद्वितीयं(एकमेवाद्वितीयं नेह) तन्नेह नानास्ति किञ्चन ॥79॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मृत्योः स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति’’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति श्रुताविवेत्यस्माद्भेदाभेदनिराकृतिः ॥80॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इवोभये च सादृश्य इति वाक् शब्दनिर्णये ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S03_A018",
"title": "अंशाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अंशाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S03_V18",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C02_S03_A018",
"adhikarana": "अंशाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भेदस्य मुक्तौ वचनादापि तत्पक्षनिग्रहः ॥81॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "चेतनत्वादि सादृश्यं यद्यभेद इतीष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अङ्गीकृतं तदस्माभिर्न स्वरूपैकता क्वचित् ॥82॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न केनचिदभेदोऽस्ति भेदाभेदोऽपि वा क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "समुदायमृते विष्णोः स्वगुणादीन् विनाऽपि वा ॥83॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति श्रुतेर्न तस्यास्ति भेदाभेदोऽपि केनचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अभेदश्रुतयोंऽशत्वात् सादृश्यं चांशताऽस्य तु ॥84॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अंशस्तु द्विविधो ज्ञेयः स्वरूपांशोऽन्य एव च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विभिन्नांशोऽल्पशक्तिः स्यात् किञ्चित् सादृश्यमात्रयुक् ॥85॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अंशिनो यत्तु सामर्थ्यं यत्स्वरूपं यथा स्थितिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स एव चेत् स्वरूपांशः प्रादुर्भावा हरेर्यथा ॥86॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सूर्यमण्डलमान्येकस्तत्प्रकाशाभिमानवान् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सूर्योऽथ सप्तमाब्धेश्च बाह्योदस्य च वारिपः ॥87॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कठिनत्वेन मेर्वादेः पृथिव्या अपि देवता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "धरादेव्येवमेवैको भगवान् विष्णुरव्ययः ॥88॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नानावताररूपेण स्थितः पूर्णगुणः सदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विण्मूत्राद्यभिमानिन्यो(विण्मूत्राक्ष्यादिमानिन्यो) यथाऽपभ्रष्टदेवताः ॥89॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सूर्यादिभ्यस्तथैवायं संसारी परमात् पृथक् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "देहदोषैश्च दृष्टत्वादपभ्रष्टाख्यदेवताः ॥90॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्याः सूर्यादिदेवेभ्यो ह्यनुग्राह्याश्च तैः सदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एवमेवं पराद्विष्णोः पृथक् संसारिणो मताः ॥91॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनुग्राह्याश्च तेनैव तत्प्रसादाच्च मोक्षिणः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न तु मत्स्यादिरूपाणामनुग्राह्यत्वमिष्यते ॥92॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "गुणैरशेषैः पूर्णत्वान्मुख्याभेदो परैर्न च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अंशाभासाश्च सर्वेऽपि परस्यांशा न मुख्यतः ॥93॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यथैषा पुरुषे छाया एतस्मिन्नेतदाततम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न तु पुम्पादवत् पादा जीवा एते परात्मनः ॥94॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पूर्णास्तस्य गुणा एव प्रादुर्भावतया स्थिताः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एवं जगाद परमा श्रुति(परमश्रुति)र्नारायणं परम् ॥95॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अक्षयो भगवान् विष्णुर्लक्ष्म्यावासो लये स्थितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मुक्तैः सदा चिन्त्यमानो ब्रह्माद्यैस्तारतम्यगैः ॥96॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रकृतिः पुरुषः कालो वेदाश्चेति चतुष्टयम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नित्यं स्वरूपतो विष्णोर्विशेषावाप्तिमात्रतः ॥97॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उत्पत्तिमदिति प्रोक्तं लक्ष्मीस्तदभिमानिनी ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ततो जातः पुमान्नाम ब्रह्मास्यां वासुदेवतः ॥98॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सूत्रात्मा प्राणनामा च देव्यौ प्रकृतिमानिनी ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ततो रूपं महन्नाम ब्रह्मणोऽहङ्कृतिः शिवः ॥99॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मणो बुद्धिनाम्नोमा तत इन्द्रो मनोऽभिधः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्कन्दश्च तत एवान्ये सर्वे देवाः प्रजज्ञिरे ॥100॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तत्र पूर्वतनः श्रेयान् गुणैः सर्वैः समस्तशः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तेभ्यश्च भगवान् विष्णुस्तदधीना इमे सदा ॥101॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "जन्मस्थितिलयाज्ञाननियतिज्ञानसंसृतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मोक्षश्च तदधीनत्वमेतेषां नैव हीयते ॥102॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मुक्तावपि स एवैकः स्वतन्त्रः पूर्णसद्गुणः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति श्रुत्युपपत्तिभ्यां पादेऽस्मिन् प्रभुणोदितम् ॥103॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने द्वितीयाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S04",
"type": "paada",
"name": "चतुर्थः पादः",
"title": "द्वितीयाध्याये चतुर्थः पादः"
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "चतुर्थः पादः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "section-intro",
"text": "\n          \n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S04_I01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "श्रुत्यर्थः श्रुतियुक्तिभ्यां विरुद्ध इव दृश्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यत्र तन्निर्णयं देवः सुविशिष्टोपपत्तिभिः ॥1॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S04_I02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "करोत्यनेन पादेन तत्र स्पष्टार्थवच्छ्रुतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विशेषश्रुतिवैरूप्यं माहात्म्यं व्यक्तसद्गुणाः ॥2॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C02_S04_I03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दृष्टायुक्तिः समानत्वं कर्तृशक्तिर्विमिश्रिता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "युक्तयः पूर्वपक्षेषु सुनिर्णीतास्तु तादृशाः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "युक्तयो निर्णयस्यैव स्वयं भगवतोदिताः ॥3॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने द्वितीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n    "
}
],
"tail": "\n    \n    "
},
{
"tag": "chapter",
"attrs": {
"id": "AV_C03",
"type": "adhyaya",
"name": "तृतीयाध्यायस्य"
},
"text": "\n      ",
"children": [
{
"tag": "chapter-heading",
"text": "तृतीयाध्यायस्य",
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S01",
"type": "paada",
"name": "प्रथमः पादः ",
"title": "तृतीयाध्याये प्रथमः पादः"
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "प्रथमः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "section-intro",
"text": "\n          \n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S01_I01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वाभाविकान्यथानामसहभावान्ययोक्तयः ॥1॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S01_I02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अविशेषविशेषौ च सहभाIो विमिश्रता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विरुद्धोक्तिः सहस्थानं वैयर्थ्यं चान्यथागतिः ॥ 2 ॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S01_I03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "युक्तयः पूर्वपक्षस्य गुणाधिक्यर्थतो भवौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उपपत्तिद्विरूपत्वमाधिक्यमनुरूपता ॥3॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S01_I04"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "योग्यता बलवत्त्वं च विभागः कारणाभवः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "क्लृप्तिरन्या गतिश्चैव सिद्धान्तस्यैव साधकाः ॥4॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S01_I05"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "बीजपूरुषयोनीनां सङ्गातिनियमोज्झितिम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अथशब्देन भगवानाह कारणतश्च ताम् ॥4॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने तृतीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S02",
"type": "paada",
"name": "द्वितीयः पादः ",
"title": "तृतीयाध्याये द्वितीयः पादः"
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "द्वितीयः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "section-intro",
"text": "\n          \n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S02_I01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पश्चाददृष्ट्यविज्ञानकालदुःखपृथग्भवाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्थानभेदो विरुद्धत्वं न्यायसाम्यं स्वतो भवः ॥1॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S02_I02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "गुणसाम्यमयोगश्च तर्कबाधो विलोमता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नानाभावः प्रलोभश्च युक्तयः पूर्वपक्षगाः ॥2॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S02_I03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अशक्यकर्तृताशक्तिः स्वतोऽबोधस्तदेव च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अमानक्लृप्तिसन्मानव्यवस्थात्यल्पताभवाः ॥3॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S02_I04"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विशेषदृष्टिवाक्ये च पुंशक्तिः सुनिर्दशनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अलौकिकत्वमाधिक्यं स्वातन्त्र्यं निर्णयप्रमाः ॥4॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S02_A001",
"title": "सन्ध्याधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "सन्ध्याधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S02_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C03_S02_A001",
"adhikarana": "सन्ध्याधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वासनाः सर्ववस्तूनामनाद्यनुभवागताः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सन्त्येवाशेषजीवानामनादिमनसि स्थिताः ॥5॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "त्रिगुणात्मकं मनोस्त्येव यावन्मुक्तिः सदातनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत्रैवाशेषसंस्काराः सञ्चीयन्ते सदैव च ॥6॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सूक्ष्मत्वेन लये सच्च प्राकृतैरुपचीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सृष्टिकाले यदा तन्न कुतः संसारसंस्थितिः ॥7॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "संस्कारैर्भगवानेव सृष्ट्वा नानाविधं जगत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वप्नकाले दर्शयति भ्रान्तिर्जाग्रत्त्वमेव हि ॥8॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अदृष्टे चाश्रुते भावे न भाव उपजायते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अदृष्टादश्रुताद्भावान्न भाव उपजायते ॥9॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति श्रुतिपुराणोक्तिरनादित्वात्तु युज्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कदाचिद्दर्शनायोग्यं यत्तत्रापि विभागतः ॥10॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दृष्टं समाधिकरणं दृश्यतेऽत्र स च भ्रमः(दृश्यते च स च भ्रमः) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वासनामात्रमूलत्वाज्जाग्रद्वत् स्पष्टता न च ॥11॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भेदोऽभेदोऽथवा द्वन्द्वमिति प्रश्नो न युज्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "द्रष्टुः स्वप्नस्य दृष्टत्वाद्भेदस्यैवाखिलैर्जनैः ॥12॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रश्नदोषा हि चत्वारः स्वव्याहतिरसङ्गतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सिद्धार्थता च वैफल्यं न तैः स्यात् तत्त्वनिर्णयः ॥13॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तत्त्वनिर्णयवैलोम्यं स्याद्वादेऽपि हि निग्रहः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उद्भावनीयमेव स्यान्न कथावसितिर्भवेत् ॥14॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n\t\t\t\t",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विजिगीषुकथायां तु कथावसितिकारणम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "परिहारेऽपि सिद्धत्वं दूषणं प्रतिवादिनः ॥ 15 ॥"
}
],
"tail": "\n\t\t\t\t"
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रतिज्ञायां तदन्यस्य सिद्धतैव हि साधिका(साधका) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आश्रयव्याश्रयासिद्धी साध्यासिद्धिश्च दूषणम् ॥16॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "केषाञ्चिन्न च ते दोषा व्याप्तौ सत्यां कथञ्चन ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दोषो व्याहतिरेवास्ति नृशृङ्गस्तित्वसाधने ॥16॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यत्र व्याहतता नास्ति कोऽतिसङ्गोऽस्य साधने ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रत्यक्षागममूलास्तु न्यायाः सर्वे भवन्ति हि ॥17॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न्यायाभासा अमूलाः स्युः न्यायस्यान्यस्य तौ पुनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अदृष्टे व्यभिचारे तु साधकं तदिति स्फुटम् ॥18॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ज्ञायते साक्षिणैवाद्धा मानबाधे तु तद्भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यत्साक्षिणैव मानत्वं मानानामवसीयते ॥20॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अमानस्य तु मानत्वं मानसत्वाचलं भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उत्सर्गतोऽपि यत्प्राप्तमपवादविवर्जितम् ॥21॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "व्यभिचार्यपवादेन मानमेव भविष्यति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतो हि भोजनादीनामिष्टसाधनतानुमा ॥22॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मानं व्यवहृतौ नित्यं व्यभिचारो हि तत्र च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "व्याप्तत्वे व्याश्रयत्वं तु कथमेव हि दूषणम् ॥23॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "रोहिण्युदय आसन्नः कृत्तिकाभ्युदिता यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्युक्ते साधनं नो किं न ह्याज्ञैवात्र साधिका(साधका) ॥24॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्यत् सदसतोर्विश्वमिति च व्याहतेरमा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "असिद्धसाधने दोषः को व्याप्तिर्यदि विद्यते ॥25॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "व्याप्तिश्च व्यतिरेकेण तत्र तैश्चावगम्यते(तत्र तैश्चैव गम्यते) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अप्रसिद्धस्य साध्यस्य साधकत्वं यदेष्यते ॥26॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "लिङ्गस्योक्तौ विशेषोऽयं केन मानेन गम्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "साधनं परमाण्वादेर्यदासिद्धस्य चेष्यते ॥27॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यथानुभवमेवैतन्नाङ्गीकार्यं कुतस्तदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यत्र नातिप्रसङ्गोऽस्ति मानं न च विपर्यये ॥28॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "क्लिष्टकल्पनयैवात्र साध्यमित्यतिदुर्वचः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "परिशेषो मिथःसिद्धिचक्रकास्वाश्रयादयः ॥29॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "असिद्धसाधकत्वेन पञ्चावयवतां विना ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अङ्गीकार्याः समस्तैस्तन्नियमः किं निबन्धनः ॥30॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सिद्धसाधनतायां च न कथावसितिर्भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "व्यभिचारो हेत्वसिद्धिरेकपक्षेऽपि दूषणम् ॥31॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "साध्यसाधनवैकल्यं दृष्टान्तस्य विशेषणे ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वैय्यर्थ्यमेकासिद्धौ च विशिष्टासिद्धिरेव हि ॥32॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अप्रयोजनता(अप्रयोजकता) तत्र प्रथमप्रश्नदूषणम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सिद्धप्रश्नादिकं यत् तदाधिक्यान्तर्गतं भवेत् ॥33॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अर्थापत्त्युपमाभावा अनुमानान्तर्गताः क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रत्यक्षान्तर्गतोऽभावः सुखादेर्नियमेन च ॥34॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्यत्र झटिति प्राप्ताः प्रारम्भाद्याश्च युक्तयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आगमार्थावसित्यर्था नियतव्याप्तयोऽखिलाः ॥35॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वाक्यं प्रकरणं स्थानं समाख्या च तथाविधाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कुरुपाण्डववत् तेषामुपपत्तेः पृथग्वचः ॥36॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वन्यायैः साधनं कार्यं परन्यायैस्तु दूषणम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वन्यायैर्दूषणं च स्यात् साधितैः प्रतिवादिनः ॥37॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रसङ्गार्थतया प्रोक्ता न सिद्धान्तस्य दूषकाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "छलं जातिरिति द्वेधा व्याहत्यन्तरमिष्यते ॥38॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "जातिः स्वव्याहतिर्ज्ञेया छलमर्थान्तरोत्तरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एवं संशोधितन्यायसदागमविरोधतः ॥39॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नानिर्वाच्यमिह प्रोक्तं मायामात्रपदेन हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वलिक्षणं सदसतोरिति हि व्याहतं स्वतः ॥40॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रतियोगित्वमप्यस्य ब्रह्मणोऽङ्गीकृतं भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मिथ्या चेत् प्रतियोगित्वं वैलक्ष्ण्यं ततो न हि ॥41॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अवलिक्षणत्वं सत्यं स्यान्मिथ्यात्वं ब्रह्मणस्ततः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनिर्वाच्यस्य सत्त्वं वा यदि धर्मा न केचन ॥42॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मणो नैव जिज्ञास्यं जिज्ञासा धर्मनिर्णयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इदमित्थमिति ज्ञानं जिज्ञासायाः प्रयोजनम् ॥43॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्थम्भावो हि धर्मोऽस्य न चेन्न प्रतियोगिता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्थम्भावात्मकान् धर्मानाहुश्च श्रुतयोऽखिलाः ॥44॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अदृश्यत्वादयोऽप्यस्य गुणा हि प्रभुणोदिताः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदि स्युस्तादृशाः धर्माः सर्वज्ञत्वादयो न किम् ॥45॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्यापेक्षा यदि स्युष्टे सत्तैवं देशकालगा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "देशकालानपेक्षा हि न सत्ता क्वापि दृश्यते ॥46॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वधर्मोज्झितस्यास्य किं शास्त्रेणाधिगम्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मिथ्याधर्मविधातुश्च वेदस्यैवाप्रमाणता ॥47॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अप्राप्तां भ्रान्तिमापाद्य किं वेदो मानतां व्रजेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न हि वेदं विना ब्रह्म वेद्यं धर्माश्च तद्गताः ॥48॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वेदवेद्यस्य मिथ्यात्वं यदि नैक्यस्य तत्कथम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "धर्मारोपोऽपि सामान्यधर्मादीनां हि दर्शने ॥49॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इदन्तदादिधर्मित्वे धर्मोऽन्यः कल्प्यतेऽत्र हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वधर्मविहीनस्य धर्मारोपः क्व दृश्यते ॥50॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तदर्थं यदि धर्माणामारोपः साऽनवस्थितिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ईशतज्ज्ञानवेदाक्षजानुमामातृपूर्विणः ॥51॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भ्रान्तिर्विश्वस्य येनैव मानाभासेन कल्प्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तन्मात्रस्यान्यथाभावे(तन्मात्रस्यान्यथाभावात्) किं न स्याद्विश्वसत्यता ॥52॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "येनेदं कल्प्यते भ्रान्तं भ्रान्तिस्तस्यैव किं न सा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भ्रान्तत्वे तस्य विश्वारेरीशाद्यभ्रान्तमेव हि ॥53॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भवेयुर्भ्रान्तयो नॄणां नैवेशादेः कथञ्चन ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सत्यत्वमक्षजप्राप्तं यदि भ्रान्तमितीष्यते ॥54॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रामाण्यमागमस्यापि प्रत्यक्षादन्यतः कुतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "साक्षिप्रत्यक्षतो ह्येव मानानां मानतेयते ॥55॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "साक्षिणः स्वप्रकाशत्वमनवस्था ततो न हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तात्कालिकं प्रमाणत्वमक्षजस्य यदा भवेत् ॥56॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ऐक्यागमस्य किं न स्यात् तस्याप्येतादृशं यदि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ऐक्यप्रमाणमिथ्यात्वं यदा विश्वस्य सत्यता ॥57॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ऐक्यवाक्यस्य मानत्वं यद्यबाध्यमितीष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अक्षजस्यापि मानत्वं नाबाध्यं किमितीष्यते ॥58॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अद्वैतहानिसामान्यान्न विशेषश्च कश्चन ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदि स्वतस्त्वं प्रामाण्ये विश्वसत्ता कथं न ते ॥59॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रामाण्यस्य च मर्यादा कालतो व्याहता भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कालान्तरेऽप्यमानं चेदिदानीं मानता कुतः ॥60॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मिथ्यात्वमानं मोक्षेऽपि मानं किं नेति भण्यताम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मानत्वेऽद्वैतहानिः स्यादमानत्वेऽप्यमोक्षता ॥61॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विश्वस्य पुनरापत्तिर्मिथ्यामानं यदा न मा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अस्ति चेन्मुक्त्यवस्था च द्वैतपत्तिरतोऽन्यथा ॥62॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अमुक्तत्वं तथा काले कालाधीना हि मुक्तता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "काल एवागमोऽप्याह मुक्तिं कालनिवर्तने ॥63॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मुक्तेरपि निवृत्तिः स्यात् संसारित्वमतो भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "क्व च प्रत्यक्षतः प्राप्तमनुमागमबाधितम् ॥64॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "देहात्मत्वं यदि न तत्प्राप्तं प्रत्यक्षतः क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मम देह इति ह्येव न देहोऽहमिति प्रमा ॥65॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उपचारश्च कृष्णोऽहमिति कर्दमलेपने ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वस्त्रस्य यद्वदेवं स्यात् यद्युपाधिकृतं तदा ॥66॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वतः शुक्लत्ववत् कार्ष्ण्यं न ममेति प्रतीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कथं च भेदो देहादेरात्मनो न प्रतीयते(प्रमीयते) ॥67॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "जातमात्रा मृगा गावो हस्तिनो पक्षिणो झषाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भयाभयस्वभोगादौ कारणानि विजातने ॥68॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अस्मृतौ पूर्वदेहस्य विज्ञानं तत्कथं भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्वयव्यतिरेकादेरनुसन्धानविस्मृतौ ॥69॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यदा देहान्तरज्ञानं देहैक्यावसितिः कुतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "व्याप्तत्वादात्मनो देहे व्यवहारेष्वपाटवात् ॥70॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भेदज्ञानेऽपि चाङ्गारवह्निवत् स्वाविविक्तवत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भवन्ति व्यवहाराश्च न हि प्रत्यक्षगानपि ॥71॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अर्थान्यथानुभवतः प्रतिपादयितुं क्षमाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "लोकाः ततो हि प्रत्यक्षसिद्धं नान्येन केनचित् ॥72॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शक्यं वारयितुं क्वापि तच्चेन्नोत्तरगोचरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कथमेवोत्तरः कालस्तद्गो मोक्षश्च गम्यते ॥73॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आगमोऽपि हि सामान्ये सिद्धे प्रत्यक्षतः पुनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विशेषं ज्ञापयेदेव कथं शक्तिग्रहोऽन्यथा ॥74॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतीतानागतार्थेषु जाते शक्तिग्रहेऽखिलम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विशेषं गमयेद्वाक्यं न तदज्ञानशक्तिके ॥75॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शक्तिश्चेद्वर्तमाने स्यान्नतीतानागतं वदेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदि शक्तिग्रहोऽन्यत्र कथं स स्यात् तदग्रहे ॥76॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सामान्यं दृष्टमेवासावन्यत्र गमयेद्यदि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सामान्यवर्जितं वस्तु स्वरूपं गमयेत् कथम् ॥77॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न स्वरूपत्वसामान्यं केनाप्यङ्गीकृतं क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वरूपं चेदनुगतं व्यावृत्तं तत्र किं भवेत् ॥78॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वानुगतधर्माणामन्ते हि स्वत्वमिष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "किं व्यावृत्तमिति प्रश्ने स्वरूपमिति केवलम् ॥79॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्यादुत्तरं ततोऽन्यच्चेत् तदेव स्वयमेव नः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एवं व्यावृत्तरूपेऽपि यदा शक्तिग्रहो भवेत् ॥80॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्य सामान्यतो ज्ञानं विना स च भवेत् कुतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतो विशेषसामान्यरूपं सर्वमपीष्यते ॥81॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "व्यावृत्तं यच्च सामान्यं तदेव स्याद्विशेषतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न चैकधर्मता तेन पदार्थानां परस्परम् ॥82॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "धर्माणां भेददृष्ट्यैव तत्सादृश्यस्य दर्शनात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतः सर्वपदार्थाश्च सामान्यात् साक्षिगोचराः ॥83॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वमित्येव विज्ञानं सर्वेषां कथमन्यथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "किञ्चित् सादृश्यविज्ञानादखिलस्यापि वस्तुनः ॥84॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शब्दशक्तिग्रहश्च स्यात् तत्तत्सादृश्यमानतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रत्यक्षं मानसं चैव यदातीतार्थगोचरम् ॥85॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तदा स्मृतिप्रमाणत्वमतीतत्वविशेषितम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आधिक्यमनुभूतात् तु यदातीतत्वमिष्यते ॥86॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मानता च कथं न स्यात् स्मृतेर्बाधश्च नात्र हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मानत्वं प्रत्यभिज्ञाया अपि सर्वानुभूतिगम् ॥87॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतीतवर्तमानत्वधर्मिणी सा च दृश्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न च सा स्मृतिमात्रार्धा तदितन्त्वग्रहैकतः ॥88॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतो न वर्तमानैकनियमः स्याद्ग्रहेऽक्षजे ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न च प्रमाणतोऽन्या स्यात् प्रमितिर्नाम कुत्रचित् ॥89॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मानाभावाद् गौरवाच्च कल्पनायाः किमेतया ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मयैतज्ज्ञातमिति तु साक्षिगं ज्ञानगोचरम् ॥90॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ज्ञानमेव ततोऽन्या न प्रमितिर्नाम दृश्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मानमातृप्रमेयाणां तदुच्छित्तिर्न हि क्वचित् ॥91॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वाप्नानामपि चैतेषां न बाधो दृश्यते क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "जाग्रत्वमात्रमत्रैकमन्यथा दृश्यते स्फुटम् ॥92॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतो मिथ्या न च स्वप्नो जाग्रद्वज्जाग्रदेव च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आत्मवत् क्वचिदात्मा च स्यादेव भ्रमगोचरः ॥93॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एतावता न मिथ्याऽऽसौ स्वप्ने जागरिते तथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यद्यात्मन्यन्यथा दृश्यं भ्रान्तमत्रापि तद्भवेत् ॥94॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अबाधितानुवृत्तेस्तु स्वप्नादेर्भ्रान्तता कुतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न च काचित् प्रमा विश्वभ्रान्तत्वे सर्वमेव च ॥95॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अभ्रान्तत्वे प्रमाणं तु कथं तद्भ्रान्तिता भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "किञ्च भ्रान्तत्ववादी स भ्रान्तत्वं स्वमतस्य च ॥96॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अङ्गीकरोति नियतं तत्र सम्प्रतिपन्नता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वादिनोस्तेन चाभ्रान्तं विश्वमेव भविष्यति ॥97॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भ्रान्तत्वभ्रान्तता(भ्रान्तिभ्रान्तता) चेत् स्यात् कथं नाभ्रान्तिसत्यता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अशेषदोषदूरं तन्मतं हेयं बुभूषुभिः ॥98॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "येन स्वमतहेयत्वं स्वयमङ्गीकृतं सदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भ्रान्तित्वाद् दुर्घटत्वस्य भूषणत्वाच्च केवलम् ॥99॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उन्मत्तोऽपि कथं तस्य मतं स्वीकर्तुमिच्छति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ईशशक्तेरचिन्त्यत्वात् महोन्मत्तैः प्रवर्तितम् ॥100॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतः प्रज्ञाऽत्र मायोक्ता जैव्युपादानमेव सा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निमित्तमैश्वरी मुख्या(मुख्यं) निर्मितं त्रातमेव च ॥101॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ताभ्यां सह पृथक् चैव मायामात्रमितीर्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उभाभ्यां मातमैश्वर्या त्रातं सह पृथक् ततः ॥102॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रज्ञात्मकं मनो येन मनोरूपाश्च वासनाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "धीर्भीरिति मनस्त्वेवेत्याह च श्रुतिरञ्जसा ॥103॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "चिदचिन्मिश्रमेवैतन्मनो यावच्च संसृतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तेनावस्था इमाः सर्वा जीवः पश्यति सर्वदा ॥104॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मनोविकारा विषयाः स्वाप्ना यद्बाह्यवन्न ते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्थूला भवन्त्यतस्तेषां स्पष्टता न तथा क्वचित् ॥105॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "क्वचित् स्पष्टा स्युष्टे वासना मानसी च सा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ईशेच्छयाऽन्तर्दधाति व्यज्यते च पुनस्तया ॥106॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S02_A003",
"title": "देहयोगाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "देहयोगाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S02_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C03_S02_A003",
"adhikarana": "देहयोगाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सृष्ट्वैव वासनाभिश्च प्रपञ्चं स्वाप्नमीश्वरः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वासनामात्रतां तस्य नीत्वाऽन्तर्धापयत्यजः ॥107॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S02_A007",
"title": "सम्पत्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "सम्पत्त्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S02_V07",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C03_S02_A007",
"adhikarana": "सम्पत्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सुषुप्तिबोधमोहांश्च स्ववशस्तद्वशं सदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "जीवं नयति देवेशः नान्यः कर्ताऽस्य कश्चन ॥108॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S02_A008",
"title": "नस्थानतोऽप्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "नस्थानतोऽप्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S02_V08",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C03_S02_A008",
"adhikarana": "नस्थानतोऽप्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न स्थानतोभेदतोऽप्यस्य भेदः कश्चित् परेशितुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वत्राशेषदोषोज्झपूर्णकल्याणचिद्गुणः ॥109॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तद्विरुद्धं तु यत्तत्र मानं नैव क्वचिद्भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "महातात्पर्यरोधेन कथं तन्मानमत्र तु ॥110॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दुःखाप्ययसुखावाप्तिहेतुत्वेनैव वेदवाक् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भवेन्मानं तदीशानात् प्रसन्नादेव नान्यथा ॥111॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रसन्नता गुणोत्कर्षज्ञानादेव हि केवलम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निर्दोषतापरिज्ञानादपि नान्येन केनचित् ॥112॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘यो मामशेषदोषोज्झं गुणसर्वस्य बृंहितम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "जानात्यस्मै प्रसन्नोऽहं दद्यां मुक्तिं न चान्यथा’’ ॥113॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘यो मामशेषाभ्यधिकं विजानाति स एव माम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विजानात्यखिलांस्तस्य दद्यां कामान् परं पदम्’’ ॥114॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘यो मामेवमसम्मूढः’ ‘किं मां निन्दन्ति शत्रवः’(किं मा निन्दन्ति शत्रवः) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्यादिवेदस्मृतिगवाक्यैरेवावसीयते ॥115॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "लोकतश्च प्रसादेन मुक्तिः सगुणवेदनात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "महातात्पर्यमुख्यस्य विरोधादत एव हि ॥116॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दोषित्वनिर्गुणत्वाल्पगुणत्वादि कथञ्चन ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नार्थः श्रुतिपुराणादेः तद्विरुद्धोऽखिलस्य च ॥117॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अर्थः स्वयं विनिर्णीतो वासुदेवेन सादरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘‘इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयाऽनघ ॥118॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एतद् बुद्ध्वा बुद्धिमान् स्यात् कृतकृत्यश्च भारत’’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्यतोखिलिसच्छास्त्रविरुद्धत्वेन नानुमा ॥119॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वर्तते तत्र तेनेशो निर्णीतोऽखिलसद्गुणः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न च चित्त्वादभिन्नत्वं जीवस्येशवदाप्यते ॥120॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S02_A010",
"title": "उपमाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "उपमाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S02_V10",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C03_S02_A010",
"adhikarana": "उपमाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यत आभासतामेव श्रुतिरस्य वदत्यलम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘‘यथैषा पुरुषे छाया एतस्मिन्नेतदाततम्’’ ॥121॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘छाया यथा पुंसदृशा पुमधीना च दृश्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एवमेवात्मकाः सर्वे ब्रह्माद्याः परमात्मनः’’ ॥122॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘सत्ताप्रतीतिकार्येषु पुमधीनो यथेयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आभास एवं पुरुषा मुक्ताश्च परमात्मनः ॥123॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘छाया विष्णो रमा तस्याश्छाया धाता विशेषकौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्येन्द्रकामौ च तयोस्तयोरन्येऽखिला अपि’’ ॥124॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "हरेर्ब्रह्माऽस्य गीस्तस्या विशेषाविन्द्र एतयोः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मारश्चाभासकाः सर्व एतयोस्तदधीनतः ॥125॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वेऽल्पशक्तयश्चैव पूर्णशक्तिः परो हरिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "चेतनत्वेऽपि भिन्नास्ते तस्मादेतेन सर्वदा’’ ॥126॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्यादिश्रुतिवाक्येभ्यो ज्ञायते भेद एव हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आभासत्वं हि निर्णीतं जीवस्य परमात्मनः ॥127॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तन्न युक्तं यदाभास उपाध्यायत्त ईयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उपाध्यायत्तताभावादाभासत्वविरोधतः ॥128॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "चेतनत्वेन चांशत्वात् समुदायैक्यमापतेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतः पृथक्त्वमुदितं समुदायांशयोर्भवेत् ॥129॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ईशाख्या समुदाये स्यादीशरूपेष्विवोदिता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतो देहाद्युपाधीनामपाये समता भवेत् ॥130॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ईशरूपैरथाभासा मुख्यतः सूर्यकादिवत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदा तदोपाध्यायत्तरूपाणां नांशिता भवेत् ॥131॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्याशङ्कानिवृत्त्यर्थमाह वेदाधिपः प्रभुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अत एवोपमेत्येव चान्याभासविशेषिताम् ॥132॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यदुक्तं तदधीनत्वं सर्वावस्थास्वशेषतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "जीवस्य सदृशत्वं च चित्त्वमात्रं न चापरम् ॥133॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तावन्मात्रेण चाभासो रूपमेषां चिदात्मनाम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नोपाध्यधीनताद्यैश्च नातिसाम्यं निदर्शने ॥134॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "किञ्चित् सुखादिसादृश्यमपीशेनासुरानृते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत आभासते नित्यं तद्वदाभासतेऽपि च ॥135॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भानमस्तित्वमपि चैवा समन्ताद्यतस्ततः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "जीव आभास उद्दिष्टः सदैव परमात्मनः ॥136॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न जलायत्तसूर्यादिप्रतिबिम्बोपमत्वतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तदधीनत्वमेवेति किञ्चिद् सादृश्यमेव च ॥137॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सम्प्रकाशयतः सूत्रगतावखिलमानतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "जीवेशभेददृष्ट्यैव समुदायैकता कुतः ॥138॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अशेषदोषराहित्यं सर्वशक्तित्वतो हरेः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘‘सर्वोपेता’’ इति कथितमत ऐक्यं क्व दोषिणा ॥139॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अशेषशक्तियुक्तश्चेत् स्वातन्त्र्याद्दोषवान् कथम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनुसन्धानरहितमैक्यं चेदेकता न तत् ॥140॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "चेतनैक्येऽनुसन्धानं प्रमाणं नैव चापरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनुसन्धानरहितं समुदायैक्यमेव चेत्(अनुसन्धानरहितसमुदायैक्यमेव चेत्) ॥141॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "चेतनेष्वस्तु तन्नाममात्रमेव यतस्ततः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मुक्तौ स्यादनुसन्धानमित्यपि स्यात् सुदुष्करम् ॥142॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वज्ञ एकतां नानुसन्धत्ते नैव सा यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पश्चात् स्यादनुसन्धानं चेन्मिथ्याज्ञानिनां भवेत् ॥143॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विद्यमानानुसन्धानंं न चेदज्ञत्वमापतेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "असदैक्यं भवेत् पश्चाद्यदि स्यात् सप्तमो रसः ॥144॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "समुदायैक्यमेतस्माद् दूरतोऽपाकृतं सदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतोऽशेषगुणोन्नद्धं निर्दोषं यावदेव हि ॥145॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तावदेवेश्वरो नाम तत्र भेदोऽपि न क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘‘नेह नानास्ति किमपि हरयोऽयमयं हि सः’’ ॥146॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्यादिश्रुतिमानेन जीवांशः सर्व एव च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नियमेनानुसन्धानवन्तो यद्येकता स्वतः ॥147॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अंशिनोऽशेषसन्धानमत्यल्पस्यापि विद्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भुवि जातेन चांशेन सुखदुःखादि तद्गतम् ॥148॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनुभूयते विशेषस्तु कश्चिदीशकृतो भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ईशस्याचिन्त्यशक्तित्वान्नाशक्यं क्वापि विद्यते ॥149॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सेशताऽनुपपन्नैव यदि जीवैकताऽस्य हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनीशस्येशतेत्येव विरुद्धं सर्वमानतः ॥150॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ईशत्वेनैव विज्ञातमनीशत्वेन चेच्छ्रुतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनीशत्वेन विज्ञातमीशत्वेनाथवाऽदिशेत् ॥151॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उपजीव्यविरोधेन नैव मानत्वमेष्यति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अत एवेशतासिद्धेर्न किञ्चिच्छक्यमस्य च ॥152॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ईशत्वेऽनीशभेदेन श्रुत्या सम्यक्प्रकाशिते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अयुक्तमपि चान्यत्र युक्तं भवति तद्बलात् ॥153॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतोऽन्यत्रापि यद्दृष्टं तदीशेनैव कल्प्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "श्रुत्याभासाप्तमपि न हीशत्वपरिपन्थि यत् ॥154॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ईशोऽनीशो जगन्मिथ्या दुःखी मुक्तो भिदा न हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति प्रतिज्ञाव्याघातः सर्वदोषाधिकाधिकः ॥155॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति हि ब्रह्मतर्कोक्तिरतिहेयमतोऽखिलैः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बुभूषुभिर्मतमिदं जीवेशाभेदवादिनः ॥156॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नायुक्तमीशितुः किञ्चिदीशत्वस्याविरोधि यत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदीशत्वविरोधि स्यात्(यदीशित्वविरोधि स्यात्) तदेवायुक्तमञ्जसा ॥157॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ईशत्वस्याविरोधेन(ईशित्वस्याविरोधेन) योजयित्वाऽखिलाः प्रमाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सिद्धेशत्वेन(सिद्धेशित्वेन) चायुक्तमपि हीशेन योजयेत् ॥158॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मानतः प्राप्तमखिलं नामानं योजयेत् क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति हि ब्रह्मतर्कोक्तिरतो युक्तमिहोदितम् ॥ 159॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स चाप्राकृतरूपत्वादरूपः स्वगुणात्मकम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "रूपमस्य शिरःपाणिपादाद्यात्मकमिष्यते ॥160॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतो नानित्यता नैव श्रुतिद्वयविरोधिता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यथा हि तैजसस्यैव प्रकाशस्योज्झितावपि ॥161॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आत्मैव ज्योतिरित्याह जीवस्येशं श्रुतिस्तथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तद्भक्तितारतम्येन तारतम्यं विमुक्तिगम् ॥162॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मादीनां च सर्वेषामानन्दादेर्यथाक्रमम् ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S02_A017",
"title": "स्थानविशेषाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "स्थानविशेषाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S02_V17",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C03_S02_A017",
"adhikarana": "स्थानविशेषाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रतिबिम्बवदप्येषामानन्दोऽन्यगुणा यथा ॥163॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नारायणगुणाधीनश्चात्यल्पस्तदपेक्षया ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्माद्भिन्नस्य सततं ‘‘अन्यज्ज्ञानं परस्य च ॥164॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्यज्ज्ञानं च जीवानामन्य आनन्द ईशता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मुख्येशता परेशस्य गौणी जीवस्य सा यतः’’ ॥165॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति श्रुतेः ....... ।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S02_A017",
"title": "पालकत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "पालकत्वाधिकरणम् ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S02_V17",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C03_S02_A017",
"adhikarana": "पालकत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n\t\t\t  ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n\t\t\t  ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "..... सृष्टिनाशौ तदधीनावितीरिते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वभावत्वात् स्थितेर्नैतदपेक्षेति न युज्यते ॥166॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यतः स्वभावोऽप्यखलि ईशायत्तोऽखिलस्य च ।",
"children": [
{
"tag": "br"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S02_A017",
"title": "अव्यक्ताधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "॥ अव्यक्ताधिकरणम् ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S02_V17",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C03_S02_A017",
"adhikarana": "अव्यक्ताधिकरणम्"
},
"text": " \n          ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अव्यक्तोऽपि स्वशक्यैव भक्तानां दृश्यते हरिः ॥167॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n\t\t\t\t"
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S02_A017",
"title": "उभयव्यपदेशाधिकरणम् (अहिकुण्डलाधिकरणम्)"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "उभयव्यपदेशाधिकरणम् (अहिकुण्डलाधिकरणम्) ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S02_V17",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C03_S02_A017",
"adhikarana": "उभयव्यपदेशाधिकरणम् (अहिकुण्डलाधिकरणम्)"
},
"text": "\n\t\t\t  ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": " तदभिन्ना गुणा नित्यमपि सर्वे विशेषतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "गुणत्वेन गुणित्वेन भोक्तृभोग्यतया स्थिताः ॥168॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विशेषात्मतया तेषां नित्यशक्त्यात्मना तथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नित्यं स्थितेर्न(नित्यस्थितेर्न) धर्माणां क्रियादीनामनित्यता ॥169॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न विशेषात्मता चेयमनित्या शक्तिरूपता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सैव यत्सविशेषा स्याद् विशेषोऽन्यो न चाप्ययम् ॥170॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वनिर्वाहकताहेतोस्तथापि स्याद्विशेषता(स्याद्विशेषतः) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विशेषत्वेन विज्ञातेः प्रमाणैरखिलैरपि ॥171॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ससर्ज सञ्जहारेति विशेषो ह्यवगम्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "श्रुत्यैव स स एवेति तदभेदश्च गम्यते ॥172॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भेदो यदि विशेषस्य स भेदो भेदिना कथम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भिन्नश्चेदनवस्था स्यादभिन्नश्चेत् पुरा न किम् ॥173॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विशेषोऽभिन्न एवेति तेन नाभ्युपगम्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अभिन्नो निर्विशेषश्चेद्भेदस्तद्भेदता कुतः ॥174॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनेनानेन भिन्नोऽयमिति यत्सविशेषतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भेद एवैष बहुधा दृश्यते तत्किमुत्तरम् ॥175॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अभेदभेदयोश्चैव स्वरूपत्वं हि भेदिनः(भेदिना) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तयोरप्यविशेषत्वे पर्यायत्वं हि शब्दयोः ॥176॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अभेदभेदशब्दौ च पर्यायाविति को वदेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भेदोऽन्योन्यमभेदश्च भेदिना चेद्विशेषिता ॥177॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अविशेषे कथं भेदो भेदिनैकस्तथा भिदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पुनस्तयोर्विभेदश्च भेदिमात्रत्वतो भवेत् ॥178॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भेदिनश्चैव भेदस्य विशेषो यदि गम्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अभेदाभेदिनोश्चैव किं भेदोऽभेदभेदयोः ॥179॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विशेषेणैव सर्वत्र यदि व्यवहृतिर्भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कल्पनागौरवायैव किं भेदः कल्प्यते तदा ॥180॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ऐक्यप्रतीत्यभावेन भेद एव गवाश्वयोः(गवश्वयोः) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स एवेति प्रतीतौ हि विशेषो नाम भण्यते ॥181॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सच्चिदादेरपर्यायसिद्ध्यर्थं मायिनाऽपि हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अङ्गीकार्यो विशेषोऽयं यद्यसत्यविशेषणम् ॥182॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पृथक्पृथग्वारयितुं शब्दान्तरमितीष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मायाविशेषराहित्यविशेषणविशेषिता(विशेषेण विशेषिता) ॥183॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सत्यस्यापि भवेत् सा च तथा चेदनवस्थितिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदि सत्ये विशेषो न न तदुक्तिर्भवेत् तदा ॥184॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "लक्ष्यते चेत् तेन लक्ष्यमित्यपि स्याद्विशेषिता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पुनः पुनर्लक्षणायामपि स्यादनवस्थितिः ॥185॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यद्यभावविशेषित्वं स्यादङ्गीकृतमेव ते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "असार्वज्ञादिराहित्यमप्येवं ते भविष्यति ॥186॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तदा सार्वज्ञमेव स्याद्भावार्थत्वान्नञोर्द्वयोः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदि नैतादृशं ग्राह्यमसुखत्वानिवर्तनात् ॥187॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "असत्त्वाज्ञानतादेश्च स्यादसत्त्वादिकं तदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनृतादिविरोधित्वं यद्यस्याभ्युपगम्यते ॥188॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनैश्वर्यविरोधित्वमप्येवं किं निवार्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अखण्डखण्डनादेवं विशेषोऽखण्डवादिना ॥189॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "खण्डितेनापि मनसा स्वीकार्योऽनन्यथागतेः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अखण्डखण्डवादिभ्यां खण्डाखण्डेन चैव तत् ॥190॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "महादरेण शिरसि विशेषो धार्य एव हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निदर्शनत्रयेणातो भगवानत्यभिन्नताम् ॥191॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "गुणानामादरेणाह तच्च नाभिहितान्वयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदाशेषविशेषाणामुक्तिः सामान्यतो भवेत् ॥192॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पदैकेनाप्युत्तरेण विशेषावगतिर्भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यतोऽशेषविशेषाणां वस्तुनाऽस्त्येव चैकता ॥193॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतः सामान्यतो ज्ञातः पदान्तरबलात् पुनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भवेत् विशेषतो ज्ञातस्तेन स्यादन्वितोक्तिता ॥194॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वार्थ एवान्वितो यस्मात् केनचित् तद्विशेषतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनेनेति तदुक्त्यैव ज्ञायतेऽनुभवेन हि ॥195॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यद्यनन्वितमेवैतत्पदं स्वार्थं वदेदिह ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तथाऽन्यान्यपि सर्वाणि कः कुर्यादन्वयं पुनः ॥196॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "व्यापारो न हि शब्दस्य परः स्वार्थप्रकाशनात्‌।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पुमानप्येकवारोक्त्या कृतकृत्यो यदा भवेत् ॥197॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्वयस्य कथं ज्ञानं शब्दार्थत्वं यदाऽस्य न ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदैवानन्वितार्थस्य वचनं तैः पदैर्भवेत् ॥198॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनन्वितः स्याच्छब्दार्थो न तदर्थो हि सोऽन्वयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निराकाङ्क्षपदान्येव वाक्यमित्युच्यते बुधैः ॥199॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तत्तदर्थाभिधानेन स्यान्निराकाङ्क्षता च सा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अपूर्तेस्तावदर्थानामकाङ्क्षा पूर्वमिष्यते ॥200॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कर्मकर्तृक्रियाणां तु पूर्वो कोऽन्योऽन्वयो भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अपूर्तिश्चेत् पदैरुक्तैः किं नृशृङ्गेण पूर्यते ॥201॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "व्यापारश्चेत् पुनस्तेषामनुक्तावपि किं न सः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उक्ते बुद्धिस्थताहेतोर्यदि व्यापार इष्यते ॥202॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "बुद्धिस्थत्वाय यत्नं न कथं कुर्युः पुरैव च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पुरुषाधीनता तेषां यदि पश्चाच्च सा समा ॥203॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पुमानेवान्वयायैषां यदि पश्चाद्विचेष्टते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनन्विताभिधानानां स एवार्थान्तरोक्तिषु ॥204॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यततां शब्दशक्तिश्चेत् तत्र नैवान्वये कथम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत्कल्पनागुरुत्वादिदोषेतोऽभिहितान्वयः ॥205॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनुभूतिविरुद्धश्च त्याज्य एव मनीषिभिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कर्तृशब्दे ह्यभिहिते धर्मसामान्यवेदनात् ॥206॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विशेषधर्ममन्विच्छन् किमित्येव हि पृच्छति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "गुणक्रियादिधर्माणां विशेषे कथिते पुनः ॥207॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निराकाङ्क्षो भवेद्यस्माच्छब्दा अन्वितवाचकाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतोऽनन्तगुणात्मैको भगवानेक एव तु ॥208॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उच्यते सर्ववेदैश्च ........ ।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S02_A017",
"title": "परानन्दाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "॥ परानन्दाधिकरणम् ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S02_V17",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C03_S02_A017",
"adhikarana": "परानन्दाधिकरणम्"
},
"text": " \n          ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": ".... ते चाखलिवलिक्षणाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वे सर्वगुणात्मानः सर्वकर्तार एव तु ॥209॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तथापि सविशेषाश्च विद्वद्य्वुत्पत्तितोऽपि च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तैस्तैः शब्दैश्च भण्यन्ते युज्यते चोपदेशतः ॥210॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्यानन्दादिसादृश्यमानुकूल्यादि नापरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पूर्णत्वादि महत्तेषां वैलक्षण्यं श्रुतौ श्रुतम् ॥211॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पूर्णोऽशेषनियन्ता च सुस्वादुतम(सुखादुतम) एकलः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "गुणोरुसमुदायोऽयं वासुदेवः सुनिष्कलः(स निष्कळः) ॥212॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वासुदेवश्रुतिः सैषा गुणान् वक्ति हरेः परान् ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S02_A020",
"title": "फलाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "फलाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S02_V20",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C03_S02_A020",
"adhikarana": "फलाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स एवाशेषजीवस्थनिःसङ्ख्यानादिकालिकान् ॥213॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "धर्माऽधर्मान् सदा पश्यन् स्वेच्छया बोधयत्यजः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कांश्चित् तेषां फलं चैव ददाति स्वयमच्युतः ॥214॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न ते विशेषं कमपि प्रेरणादिकमुच्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कुर्युः कदाऽपि तेनायं स्वतन्त्रोऽनुपचारतः ॥215॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कर्माणि तानि च पृथक् चेतनान्येव सर्वशः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अचेतनशरीराणि स्वकर्मफलभाञ्जि च ॥216॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रत्येकं तेषु चानन्तकर्माण्येवंविधानि च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तानि चैवमितीशस्य निःसीमा शक्तिरुत्तमा ॥217॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एकैव ब्रह्महत्या हि वराहहरिणोदिता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्मपारस्तवेनैव निष्क्रान्ता राजदेहतः ॥218॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्तोत्रस्य तस्य माहात्म्यात् व्याधत्वं गमिता पुनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्राप्य ज्ञानं परं चाप तथाऽन्यान्यपि सर्वशः(सर्वदा) ॥219॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनन्तान्युदितान्येवं प्रभुणा कपिलेन हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "संसारे पच्यमानानि कर्माण्यपि पृथक् पृथक् ॥220॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्मादनन्तमाहात्म्यगुणपूर्णो(गुणपूगो) जनार्दनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भक्त्या परमयाऽऽराध्य इति पादार्थ ईयते ॥221॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने तृतीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03",
"type": "paada",
"name": "तृतीयः पादः ",
"title": "तृतीयाध्याये तृतीयः पादः"
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "तृतीयः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "section-intro",
"text": "\n          \n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I1"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वैराग्यतो भक्तिदार्ढ्यं तेनोपासा यदा भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आपरोक्ष्यं भवेत् विष्णोरिति पादक्रमो भवेत् ॥1॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I2"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "युक्तितो ज्ञातवेदार्थो निरस्य समयान् परान् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "परस्परविरोधं(धे) च प्रणुद्याशेषवाक्यगम् ॥2॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I3"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अध्यात्मप्रवणो भूत्वा तस्य सन्निहितत्वतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बहुयुक्तिविरोधानां भानात् तत्सहितश्रुतेः ॥3॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I4"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विरोधं च निराकृत्य श्रुतीनां प्राणतत्वगान् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "परिहृत्य विरोधांश्च तत्प्रसादानुरञ्जितः ॥4॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I5"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "देहकर्तृत्वमीशस्य ज्ञात्वा तत्पितृतास्मृतेः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विशेषस्नेहमापाद्य सर्वकर्तृत्वतोऽधिकम् ॥5॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I6"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निष्पाद्य बहुमानं च तदन्यत्रातिदुःखतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उत्पाद्याधिकवैराग्यं तद्गुणाधिक्यवेदनात् ॥6॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I7"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वस्य तद्वशत्वाच्च दार्ढ्यं भक्तेरवाप्य च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यतेतोपासनायैव विशिष्टाचार्यसम्पदा ॥7॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I8"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कर्तव्या ब्रह्मजिज्ञासेत्युक्ते किमिति संशये ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अत इत्युदितेऽप्यस्य विशेषानुक्तितः पुनः ॥8॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I9"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सृष्टिबन्धनमोक्षादिकर्तृत्वस्य श्रुतत्वतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यतो मोक्षादिदाताऽसावतो जिज्ञास्य एव वः ॥9॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I10"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्याह तत्परं ब्रह्म व्यासाख्यं ज्ञानरश्मिमत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "येनैव बन्धमोक्षः स्यात् स च जिज्ञासया गतः ॥10॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I11"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सुप्रसन्नो भवेदीशो जिज्ञासाऽतोऽस्य मुक्तिदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मोक्षादिदत्वमीशस्य कथमेवावगम्यते ॥11॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I12"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति चेच्छास्त्रयोनित्वात् शास्त्रगम्यो हि मोक्षदः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रत्यक्षावसितेभ्यः स्याद्यदि मोक्षः कथञ्चन ॥12॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I13"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "किमित्यनादिसंसारमग्नाः सर्वा इमाः प्रजाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यस्मान्नियमतो दुःखहानिः प्रत्यक्षतो भवेत् ॥13॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I14"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "धावन्त्येव तमुद्दिश्य राजाद्यमखिलाः प्रजाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनुमागम्यतो मोक्षो यदि स्यादनुमैव हि ॥14॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I15"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दृष्टपूरुषवन्मोक्षदातृतां विनिवारयेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तच्छास्त्रगम्य एवैको मोक्षदो भवति ध्रुवम् ॥15॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I16"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शास्त्रगम्यश्च नान्योऽस्ति मोक्षदत्वेन केशवात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मोक्षदो हि स्वतन्त्रः स्यात् परतन्त्रः स्वयं सृतौ ॥16॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I17"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वर्तमानः कथं शक्तः परमोक्षाय केवलम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्याश्रयेण यद्येष दद्यान्मोक्षं स एव हि ॥17॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I18"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तेन नानुसृतो मोक्षं न दद्यादन्यवाक्यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतस्तदर्थमपि स ज्ञेयो विष्णुर्मुमुक्षुभिः ॥18॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I19"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘यमेवैष’ इति श्रुत्या ‘तमेवे’ति च सादरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "शास्त्रयोनित्वमस्यैव ज्ञायते वेदवादिभिः ॥19॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I20"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘य एनं विदुरमृता’ इत्युक्तस्तु समुद्रगः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘तदेव ब्रह्म परममि’ति श्रुत्यावधारितः ॥20॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I21"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘यतः प्रसूते’ति ततः सृष्टिमाह ततो हरिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "शास्त्रयोनिर्न चान्योऽस्ति मुख्यतस्त्विति गम्यते ॥21॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I22"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शास्त्रयोनित्वमेतस्य ज्ञायते हि समन्वयात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "समिति ह्युपसर्गेन परमुख्यार्थतोच्यते ॥22॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I23"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एवं परममुख्यार्थो नारायण इति श्रुतेः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निर्धारणाय नाशब्दमिति वेदपतिर्जगौ ॥23॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I24"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कथं समन्वयो ज्ञेयः स्वल्पशाखाविदां नृणाम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘वेदा ह्यनन्ता’ इति हि श्रुतिराहाप्यनन्ताम् ॥24॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I25"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनन्तवेदनिर्णीतिर्महाप्रलयवारिधेः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उत्तारणोपमेत्यस्मान्न ज्ञेयोऽत्र समन्वयः ॥25॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I26"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्याशङ्कापनोदार्थं(इति शङ्कापनोदार्थं) स आह करुणाकरः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अशक्योत्तारणत्वेऽपि(अशक्योत्तरणत्वेऽपि) ह्यागमापारवारिधेः ॥26॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I27"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निर्णीयते मयैवायं रोमकूपलयोदिना ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यद्यप्यशेषवेदार्थो दुर्गमोऽखलिमानवैः ॥27॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I28"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मज्ज्ञानाव्याकृताकाशे प्राप्नोति परमाणुताम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति प्रकाशयन् (वेद)विश्वपतिराह प्रमेयताम् ॥28॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I29"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निखलिस्यापि वेदस्य गतिसामान्यमञ्जसा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "को नाम गतिसामान्यमनन्तागमसम्पदः ॥29॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I30"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ज्ञानसूर्यमृते ब्रूयात् तमेकं बादरायणम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्योऽप्यल्पमतिः शाखाचतुष्पञ्चगतं वसु ॥30॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I31"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "जानन्ननुमितत्वेन ब्रूयात् तस्य प्रसादतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति मुख्यतयाऽशेषगतिसामान्यवित् प्रभुः ॥31॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I32"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रतिजज्ञे दृढं यस्माद्देवानामपि पूर्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतो निखलिवेदानां सिद्ध एव समन्वयः ॥32॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I33"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति सुज्ञापितार्थोऽपि पृथक् चाह समन्वयम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत्र प्रथमतोऽन्यत्र प्रसिद्धानां समन्वयः ॥33॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I34"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शब्दानां वाच्य एवात्र महामल्लेशभङ्गवत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इतोऽत्यभ्यधिकत्वेऽपि तुर्यपादोदितस्य तु ॥34॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I35"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "महासमन्वये तस्मिन्नाधिकारोऽखिलस्य हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्मैवाधिकृतस्तत्र मुख्यतोऽन्ये यथाक्रमम् ॥35॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I36"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दुर्गमत्वाच्च नैवात्र प्राथम्येनोदितोऽञ्जसा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतोऽन्यत्र प्रसिद्धानां शब्दानां निर्णयाय तु ॥36॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I37"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रवृत्तः प्रथमं देवः तत्रानन्दादयो गुणाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ईशस्यैवेति निर्णीताः श्रुतियुक्तिसमाश्रयात् ॥37॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I38"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "देवतान्तरगाः सर्वे शब्दवृत्तिनिमित्ततः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विष्णुमेव वदन्त्यद्धा तत्सङ्गादुपचारतः ॥38॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I39"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्यदेवान् वदन्तीह विशेषगुणवक्तृतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विष्णुमेव परं ब्रूयुरेवमन्येऽप्यशेषतः ॥39॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I40"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्यन्यत्र प्रसिद्धोरुशब्दराशेरशेषतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञाते समन्वये विष्णौ लिङ्गैर्ह्येष समन्वयः ॥40॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I41"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तेषामन्यगतत्वे तु न स्यात् सम्यक्समन्वयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्येवाशेषलिङ्गानां ब्रह्मण्येव समन्वयम् ॥41॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I42"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आह उभयगतत्वं च स्यादतो लिङ्गशब्दयोः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति संशयनुत्त्यर्थमुभयत्र प्रतीतितः ॥42॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I43"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शब्दानां वर्तमानानां सलिङ्गानां विशेषतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "समन्वयो हरावेव यन्नैवान्यत्र मुख्यतः ॥43॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I44"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शब्दा लिङ्गानि च यतो नैवान्यत्र स्वतन्त्रता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अस्वतन्त्रेषु शब्दस्य वृत्तिहेतुर्न मुख्यतः ॥44॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I45"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यतोऽतो यदधीनास्ते शब्दार्थत्वमुपागतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अत्यल्पेनैव शब्दस्य वृत्तिहेतुगुणेन तु ॥45॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I46"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अयो यथा दाहकत्वं स एवेशः स्वतन्त्रतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मुख्यशब्दार्थ इति हि स्वीकर्तव्यो मनीषिभिः ॥46॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I47"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्याह एवं च शब्दानां नारायणसमन्वये ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सिद्धेऽप्यशेषशब्दानां न कथञ्चन युज्यते ॥47॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I48"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विरोधादवरत्वादेरपि प्राप्तिर्यतो भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति चेदवरत्वादि द्विविधं ह्युपलभ्यते ॥48॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I49"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "परस्यावरताहेतुर्यः स्वयं पर एव सन् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सोऽपि ह्यवरशब्दार्थो यथा राजा जयी भवेत् ॥49॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I50"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्योऽवरत्वानुभवी तयोः पूर्वोऽस्ति केशवे ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "द्वितीयो जीव एवास्ति स्वातन्त्र्यान्न तु(च) दूषणम् ॥50॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I51"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "हरेरेवमशेषेण सर्वशब्दसमन्वये ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उक्ते विरोधहीनस्य स्यात् समन्वयता यतः ॥51॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I52"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतोऽशेषविरोधानां कृतेशेन निराकृतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "समन्वयाविरोधाभ्यां सञ्जाते वस्तुनिर्णये ॥52॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I53"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "किं मया कार्यमित्येव स्याद्बुद्धिरधिकारिणः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत्र भक्तिविधानार्थमभक्तानर्थसन्ततौ ॥53॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I54"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उक्तायां भक्तिदार्ढ्याय प्रोक्तेऽशेषगुणोच्चये ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वक्तव्योपासना नित्यं कर्तव्येत्यादरेण हि ॥54॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I55"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सोपासना च द्विविधा शास्त्राभ्यासस्वरूपिणी ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ध्यानरूपा परा चैव तदङ्गं धारणादिकम् ॥55॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I56"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तथोभयात्मकं चैव पादेऽस्मिन् बादरायणः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आहोपासनमद्धैव विस्तरात् श्रुतिपूर्वकम् ॥56॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I57"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पृथग्दृष्टिरशक्यत्वमनिर्णीतिः समुच्चयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विशेषदर्शनं कार्यलोपो नानोक्तिराशुता ॥57॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I58"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विभ्रमोपाकृतिर्लिङ्गमनवस्थाविशेषिता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अप्रयोजनता चातिप्रसङ्गोऽदूरसंश्रयः ॥58॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I59"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विशिष्टकारणं चेष्टां दृष्टवैरूप्यमुन्नतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनुक्तिरप्रयत्नत्वं दृढबन्धपराभवौ ॥59॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I60"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पुंसाम्यं प्राप्तसन्त्यागः कारणानिर्णयो भ्रमः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विशेषदर्शितालापो गुणसाम्यं पृथग्दृशिः ॥60॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I61"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अगम्यवर्त्म सन्धानमिष्टं फलमकल्पना ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "शुद्धवैरूप्यमङ्गत्वमविशेषदृशिः क्रिया ॥61॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I62"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "युक्तयः पूर्वपक्षस्थाः सुज्ञेयत्वं विधिक्रिया ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "माहात्म्यमल्पशक्तित्वं यथायोग्यफलं भवः ॥62॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I63"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "फलसाम्यं विशेषश्च गुणाधिक्यं प्रधानता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यथाशक्तिक्रिया सन्धिः प्रमाणबलमानतिः ॥63॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I64"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कारणं कार्यवैशेष्यं स्वभावो वस्तुदूषणम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रतिक्रियाविरोधश्च प्रतिसन्धिरनूनता ॥64॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I65"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "संस्कारपाटवं स्वेच्छानियतिर्वस्तुवैभवम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विशेषोक्तिरमानत्वं प्राधान्यं प्रीतिरागमः ॥65॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I66"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सुस्थिरत्वं कृतप्राप्तिरनादिगुणविस्तरः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "साधनोत्तमता नानादृष्टिः शिष्टिरनूनता ॥66॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_I67"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अविघ्नत्वाविरोधौ च गुणवैशेष्यमागमः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सिद्धान्तनिर्णया ह्येता युक्तयो व्याहृताः सदा ॥67॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_A001",
"title": "सर्ववेदान्तप्रत्ययाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "सर्ववेदान्तप्रत्ययाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C03_S03_A001",
"adhikarana": "सर्ववेदान्तप्रत्ययाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यथाशक्त्यखिलान् वेदान् विज्ञायोपासनं भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत्राखिलस्य विज्ञप्तिः सम्यग्ब्रह्मणः एव हि ॥68॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तदन्येषां (यथायोग्यं)यथायोगमखिलज्ञप्तिरिष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तावतोपासने योग्यो भवेदेवाखिलः पुमान् ॥69॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "महत्त्वस्य परं पारं विदित्वैव जनार्दनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्तोष्यतामेति तुष्टत्वमिति नास्त्येव नारद ॥70॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "किन्तु निश्चलया भक्त्या ह्यात्मज्ञानानुरूपतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यः स्तोष्यति सदा भक्तस्तुष्टस्तस्य सदा हरिः ॥71॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्यादिवाक्यसन्दर्भाद्यथायोग्याखिलज्ञता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आत्मज्ञानानुरूपत्वं यथाशक्ति विचारणम् ॥72॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘वेदः कृत्स्नोऽधिगन्तव्यः’ ‘स्वाध्यायाध्ययनं भवेत्’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्यादिवाक्यवैयर्थ्यमन्यथा न निवार्यते ॥73॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अद्यापि तेन देवाद्याः शृण्वते मन्वते सदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ध्यायन्ति च यथायोगं तथाप्यावस्तुनिर्णयात् ॥74॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "श्रवणं मननं चैव कर्तव्यं सर्वदैव(सर्वथैव) हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मतिश्रुतिध्यानकालविशेषं गुरुरुत्तमः ॥75॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वेत्ति तस्योक्तिमार्गेण कुर्वतः स्याद्धि दर्शनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "श्रवणं दृष्टतत्त्वस्य मननं ध्यानमेव च ॥76॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विशेषानन्दसम्प्राप्त्या अन्यस्यैतानि दृष्टये ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदि तादृग्गुरुर्नास्ति निर्णीतश्रवणादिकम् ॥77॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सत्सिद्धान्तानुसारेण निर्णयज्ञात् समाचरेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "श्रवणादि विना नैव क्षणं तिष्ठेदपि क्वचित् ॥78॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अत्यशक्ये तु निद्रादौ पुनरेव समाचरेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अभावे निर्णयज्ञस्य सच्छास्त्राण्येव सर्वदा ॥79॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शृणुयाद्यदि सज्ज्ञानप्राचुर्यमुपलभ्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "महद्भ्यो विष्णुभक्तेभ्यो यथाशक्ति च संशयम् ॥80॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "छिन्द्यात् स्वतोऽधिकाभावे स्वयमेव समभ्यसेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रूयादपि च शिष्येभ्यः सत्सिद्धान्तमहापयन् ॥81॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अशेषगुणपूर्णत्वं सर्वदोषसमुज्झितिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विष्णोरन्यच्च तत्तन्त्रमिति सम्यग्विनिर्णयः ॥82॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वतन्त्रत्वं सदा तस्य तस्य भेदश्च सर्वतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अदोषत्वस्य सिद्ध्यर्थं यदभेदे तदन्वयः ॥83॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तत्तन्त्रत्वं च मुक्तानामपि तद्गुणपूर्तये ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मुक्तानामपि भेदश्च न हि भिन्नमभिन्नताम् ॥84॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "गच्छद्दृष्टं क्वचित् तस्याप्यभावोऽनुभवोपगः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पूर्वाभेदे दोषवत्त्वमीशस्येत्यतिभिन्नता ॥85॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नारायणेन मुक्तानामपि सम्यगिति स्थितिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भेदाभेदेऽप्यभेदेन दोषाणामपि सम्भवः ॥86॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निर्दोषत्वं रमायाश्च तदनन्तरता तथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्मा सरस्वती वीन्द्रशेषरुद्राश्च तत्स्त्रियः ॥87॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शक्रकामौ तदन्ये च क्रमान्मुक्तावपीति च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सत्सिद्धान्त इति ज्ञेयो निर्णीतो हरिणा स्वयम् ॥88॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एतद्विरोधे यत्सर्वं तमसेन्धाय केवलम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्धन्तमो विशन्तीति प्राह श्रुतिरतिस्फुटम् ॥89॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्येव श्रुतयोऽशेषाः पञ्चरात्रमथाखिलम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मूलरामायणं चैव भारतं स्मृतयोऽखिलाः ॥90॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वैष्णवानि पुराणानि साङ्ख्ययोगौ परावपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्मतर्कश्च मीमांसेत्यनन्तः शब्दसागरः ॥91॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनन्ता युक्तयश्चैव प्रत्यक्षागममूलकाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रत्यक्षमैश्वरं चैव रमादीनामशेषतः ॥92॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मुक्तानामप्यमुक्तानामेतमेवार्थमुत्तमम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्यावकाशरहितं प्रकाशयति सादरम् ॥93॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एतदेव च सच्छास्त्रं दुःशास्त्रं तु ततः परम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सच्छास्त्रमभ्यसेन्नित्यं दुःशास्त्रं च परित्यजेत् ॥94॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "असंशयेन तत्त्वस्य निर्णये ब्रह्मदर्शनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सम्यग्विषमविज्ञानतारतम्यानुसारतः ॥95॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "फलं भवेत् तारतम्यात् सुखदुःखात्मकं नृणाम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सम्यक् चाधिकविज्ञानात् सुखाधिक्यं भवेन्नृणाम् ॥96॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतो यथाऽऽत्मशक्त्यैव श्रवणं मननं तथा ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_A002",
"title": "उपसंहाराधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "उपसंहाराधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_V02",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C03_S03_A002",
"adhikarana": "उपसंहाराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कृत्वाऽथ कुर्वन्नपि वा निदिध्यासनमाचरेत् ॥97॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_A042",
"title": "नवाधिकरणम्(अनुबन्धाद्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "नवाधिकरणम्(अनुबन्धाद्यधिकरणम्)",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_V42",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C03_S03_A042",
"adhikarana": "नवाधिकरणम्(अनुबन्धाद्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विषयेषु च संसर्गात् शाश्वतस्य च संशयात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मनसा चान्यदाकाङ्क्षात् परं न प्रतिपद्यते ॥98॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति भारतवाक्यं हि तेनैतद्दोषवर्जितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सदोपासनया युक्तो वासुदेवं प्रपश्यति ॥99॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दोषा अनादिसम्बद्धास्ते मुक्तिपरिपन्थिनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सन्त्येव प्रायशः पुंस्सु तेन मोक्षो न जायते ॥100॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वे त एते जीवेषु दृश्यन्ते तारतम्यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ऋजूनामेक एवास्ति परमोत्साहवर्जनम् ॥101॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स गुणाल्पत्वमात्रत्वान्नर्जुत्वेन विरुद्ध्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतो विष्णौ परा भक्तिस्तद्भक्तेषु रमादिषु ॥102॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तारतम्येन कर्तव्या पुरुषार्थमभीप्सता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वादरः सर्वजन्तूनां संसिद्धो हि स्वभावतः ॥103॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ततोऽधिकः स्वोत्तमेषु तदाधिक्यानुसारतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कर्तव्यो वासुदेवान्तं सर्वथा शुभमिच्छता ॥104॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न कदाचित् त्यजेत् तं च क्रमेणैनं विवर्धयेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "समेषु स्वात्मवत् स्नेहः सत्स्वन्यत्र ततो दया ॥105॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कार्यैवमापरोक्ष्येण दृश्यते क्षिप्रमीश्वरः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत्तमोऽन्धं व्रजेत् विष्णुसमत्वं योऽनुपश्यति ॥106॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "रमाब्रह्मशिवादीनामपि मुक्तौ कथञ्चन ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "किमुताधिक्यदृष्टेस्तु गुणाभावमतेरपि ॥107॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दोषवेत्तुरभेदस्य द्रष्टुर्द्रष्टुस्तथोभयोः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्याह सच्छ्रुतिस्तेन सम्प्रोक्तगुणसंयुतः(संयुतम्) ॥108॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उपासीत हरिं दृष्ट्वा मुक्तिस्तेनैव जायते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "द्वेषाद्यन्मुक्तिकथनं श्रुतिवाक्यविरोधि तत् ॥109॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "रिपवो ये तु रामस्य विमुखत्वान्निरामिणः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अभिद्रोहपदे नित्यमन्धे तमसि ते स्थिताः ॥110॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "हरिद्विषस्तमो यान्ति ये चैव तदभेदिनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तन्निर्गुणत्ववेत्तारस्तस्य दोषविदोऽपि च ॥111॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्यादिश्रुतिसन्दर्भाद् द्वेषिणस्तम ईयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘हिरण्यकशिपुश्चापि भगवन्निन्दया तमः ॥112॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विविक्षुरत्यगात् सूनोः प्रह्लादस्यानुभावतः’(भाग.४.२१.४७) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘यदनिन्दत् पिता मह्यं त्वद्भक्ते मयि चाघवान् ॥113॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्मात् पिता मे पूयेत दुरन्ताद् दुस्तरादघात्’(भाग.७.१०.१५) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘निन्दां भगवतः शृण्वन् तत्परस्य जनस्य वा ॥114॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ततो नापैति यः सोऽपि यात्यधः सुकृताच्च्युतः’(भाग.१०.७४.४०) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम् ॥115॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "परं भावमजानन्तो मम भूतमहेश्वरम्’(भ.गी.९.११) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘मोघाशा मोघकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः ॥116॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः’(भ.गी.९.१२) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः’(भ.गी.१६.१८) ॥117॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘तानहं द्विषतः क्रूरान् संसारेषु नराधमान् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु’(भ.गी.१६.१९) ॥118॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘आसुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनि जन्मनि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम्’(भ.गी.१६.२८) ॥119॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘यो द्विष्याद् विबुधश्रेष्ठं देवं नारायणं प्रभुम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कथं स न भवेद् द्वेष्य आलोकान्तस्य कस्यचित्’(म.भा.१२.३४६.७) ॥120॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘यो द्विष्याद् विबुधश्रेष्ठं देवं नारायणं प्रभुम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मज्जन्ति पितरस्तस्य नरके शाश्वतीः समाः’(म.भा.१२.३४६.६) ॥121॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्यादिवाक्यसन्दोहाद् द्वेषिणस्तम एव तु ।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_A003",
"title": "विद्याधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "विद्याधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C03_S03_A003",
"adhikarana": "विद्याधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नैव मोक्ष इति प्राहुर्लोकायतमते स्थिताः ॥122॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भोगः शरीरपर्यन्तं भस्मीभावस्ततो भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति तत्केन मानेन दृष्टं प्रत्यक्षवादिना ॥123॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न हि प्रत्यक्षमानेन मोक्षाभावोऽवसीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "घटते मुक्तिदृष्टिस्तु पुरुषेण महीयसा ॥124॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नेति वक्तुमर्हत्त्वं तु कथञ्चन न विद्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "साधयन् सर्वसामान्यं कथमेव विशेषवान् ॥125॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दृश्यन्ते पुरुषा लोके परापरविदोऽपि च(परावरविदोऽपि च) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अपरोक्षदृशो योगनिष्ठाश्चामलचक्षुषः ॥126॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रत्यक्षं देवतां दृष्ट्वा तत्प्रसादाप्तभूतयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञानविज्ञानपारज्ञा निषिध्यन्ते कथं नृभिः ॥127॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दृश्यते चातिमाहात्म्यं तेषामतिमहौजसाम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदि तेऽपि निषिद्ध्यन्ते किं नोक्तिस्ते निषिद्ध्यते ॥128॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यदुक्तवाक्यप्रामाण्यं प्रत्यक्षेणोपलभ्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वरादयोऽपि तद्दत्ताः सदा सत्या भवन्ति हि ॥129॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अप्रामाण्यं तदुक्तेश्च वृथा वाचाऽवसीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न हि प्रयोजनं किञ्चित् परलोकनिवारणात् ॥130॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वृथावाचं वृथा हन्याद्यदि तस्य किमुत्तरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वजीवनविरोधाय वदन् किं नाम बुद्धिमान् ॥131॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रामाण्ये संशयः किं स्यात् तयोः पुरुषयोरपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वजीवनविरुद्धोक्तिरज्ञो दृष्टस्य चापि यः ॥132॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यश्चातीन्द्रियदेवोक्तिश्रोता दृष्टपरावरः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतीतानागतं सर्वं लोकानुभवमापयन् ॥133॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतः प्रत्यक्षगम्यत्वाद् वेदमात्वस्य च स्फुटम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यद्यागमस्य नो मात्वमक्षजस्य तथा भवेत् ॥134॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यद्यक्षजस्य मात्वं स्यादागमस्य कथं न तत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "लोकवाक्याद् विशेषश्चाव्यभिचारेण सिद्ध्यति ॥135॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अस्ति मोक्षोऽपि धर्मेण यथार्थज्ञानतोऽपि च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रामाण्यमनुमायाश्च जिनस्याप्तत्वसाधने ॥136॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तद्वाक्याद् धर्मसज्ज्ञानविज्ञप्तिर्भवतीति च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "धर्मोऽहिंसापरो नान्यो ज्ञानं पुद्गलदर्शनम् ॥137॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति जैनाः कथं तत्स्यात् प्रमाणमनुमानतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विषयान् प्रति स्थितं ह्यक्षं प्रत्यक्षमिति गीयते ॥138॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रत्यक्षशब्दानुसारादनुमेति प्रकीर्तिता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आसमन्ताद् गमयति धर्माधर्मौ परं पदम् ॥139॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यच्चाप्यतीन्द्रियं त्वन्यत् तेनासावागमः स्मृतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एतेन कारणेनैव तत्तन्मानत्वमिष्यते ॥140॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वरूपं हि तदेतेषामन्यथाऽसिद्धिमानतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतोऽनुमा कथं धर्मं पुद्गलं चापि दर्शयेत् ॥141॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वरूपे पुद्गलस्योक्ता दोषा आनन्दमेव च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न मन्यते पुद्गलं स दुःखाभावः सुखं त्विति ॥142॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मात्राभोगातिरेकेण सुखाधिक्यस्य दर्शनात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सुखस्याभावता केन न च स्यात् किं विपर्ययः ॥143॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यदि भावोऽपि कश्चित् स्यात् तस्यैवाभावता कुतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदि सर्वेऽप्यभावाः स्युरन्योन्यमिति भावना ॥144॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अभावाभावतैव स्यात् किं नश्छिन्नं तदा भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भावत्वं विधिरूपत्वं निषेधत्वमभावता ॥145॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निषेधस्य निषेधोऽपि भाव एव बलाद्भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रथमप्रतिपत्तिस्तु भावाभावनियामिका ॥146॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न च पुद्गलविज्ञानं मोक्षदं भवति क्‍वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अस्वातन्त्र्यात् पुद्गलस्य ज्ञातोऽपि सुखदो न हि ॥147॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न हि दुःखिपरिज्ञानाद्दुःखित्वं विनिवर्तते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदि पुद्गलविज्ञानाद् दुःखी स्यात् कथञ्चन ॥148॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "देहवानपि नादुःखी किं ज्ञानादुत्तरं सदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ईशक्लृप्त्यनुसारेण स्यात् कालादीशवादिनः ॥149॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कर्महेतुत्वमपि तु निश्चैतन्यान्न हि क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अशेषदुःखविलये नेदानीं कारणं यथा ॥150॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तथोत्तरं च नैव स्यात् दृष्टिपूर्वानुमा यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "शक्तस्यान्यस्य विज्ञानं तत्प्रीतिजनकं यदि ॥151॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तयैव बन्धहानिः स्यादिति किं नाम दूषणम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वज्ञानाद् बन्धहानिस्तु दृश्यते कस्य कुत्रचित् ॥152॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अहिंसायाश्च धर्मत्वं केन मानेन गम्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "हिंसाया एव धर्मत्वमित्युक्ते स्यात् किमुत्तरम् ॥153॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "धर्मस्य सुखहेतुत्वमपि केनावगम्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "हत्याया मोक्षहेतुत्वं कुतो मानान्निवार्यते ॥154॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न च शून्यपरिज्ञानाच्छून्यभावनयाऽपि च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मोक्षः कथञ्चन भवेत् यदीदानीं कथं न सः ॥155॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "परप्रसादनेच्छोस्तु विलम्बो नाम युज्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पुमिच्छाधीनता नो चेद्विलम्बः किं कृतो भवेत् ॥156॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्यत्रापि विलम्बास्तु स्युरीशेच्छानिमित्ततः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्यथा कारणं चेत् स्यात् किं कार्यं नोपजायते ॥157॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कारणे सति कार्यस्य भावः सुनियतोऽस्य हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विज्ञानवादिनश्चैव विज्ञानाद्वैतवेदनात् ॥158॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विज्ञानभावनाच्चैव मोक्षो न घटते क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्तर्ज्ञानस्य बाह्ये च क्षणिकत्वस्य वेदनात् ॥159॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भावनाच्चोक्तमार्गेण मानाभावान्न मुच्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रकृतेः पुरुषस्यापि विवेको मुक्तिसाधनम् ॥160॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति साङ्ख्या न चैतस्मिन् मानमीशाप्रसादतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "श्रुतयः स्मृतयश्चैव यदेशस्य(यदीशस्य) प्रसादतः ॥161॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वदन्ति नियमान्मुक्तिं तमृतेऽतः कुतो भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कणादयोगाक्षपादा अपीशस्य प्रसादतः ॥162॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मुक्तिं ब्रुवाणा अप्याहुः भोगादेव च कर्मणाम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "क्षयं प्राहुः कुतश्चैतत् प्रसन्ने जगदीश्वरे ॥163॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "क्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन् दृष्टे परावरे ॥164॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "क्षीयन्ते चास्य कर्माणि दृष्ट आत्मनीश्वरे’(भाग.१.२.२१/११.२०.३०) ॥165॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति श्रुतिपुराणादिवचनेभ्योऽन्यथागतेः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न च पाशुपताद्युक्तशिवादीनामनुग्रहात् ॥166॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘नान्यः पन्था’() इति ह्युक्तं पुरुषज्ञानतः श्रुतौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘सर्वे निमेषा जज्ञिरे विद्युतः पुरुषादधि’() ॥167॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एवं पुरुषशब्दश्च प्रयुक्तोऽब्धिशये हरौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘न तस्यैशे कश्चन तस्य नाम महद्यशः’() ॥168॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति चाधिपतिस्तस्य प्रतिषिद्धः स्वयं श्रुतौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘विश्वतः परमां नित्यं विश्वं नारायणं हरिम्’() ॥169॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति सर्वाधिकत्वोक्त्या समोऽपि विनिवारितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "समाधिकस्य राहित्यान्नोपचारपुमानसौ ॥170॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘पुरुष एवेदं सर्वं यद्भूतं यच्च भव्यम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उतामृतत्वस्येशानो यदन्नेनातिरोहति’() ॥171॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मुक्तामुक्तपरेशत्वमिति तस्याह सा श्रुतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अमृतेशानवचनात् सर्वस्येशानतोदिता ॥172॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यदि सर्वत्वमुदितमुतेश इति तद्वृथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उतशब्दो वदेदेष हीशत्वस्य समुच्चयम् ॥173॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पुरुषेणैवेदं(पुरुषेणेदं) व्याप्तमिति ब्राह्मणं चाह तं प्रति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘एतावानस्य महिमे’ति महिम्नो वचो हि यत् ॥174॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सोमृतस्याभयस्येशो मर्त्यमन्नं यदत्यगात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्यमुक्ताधिपत्यं तु पूर्वार्धोक्तमनूद्य च ॥175॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘उतामृतस्येश’ इति विधत्ते मुक्तिगेशताम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतो विष्णुपरिज्ञानादेव मुक्तिर्न चान्यतः ॥176॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तद्यथेति श्रुतेश्चैव ततः कर्मक्षयो भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात् कुरुतेऽर्जुन ॥177॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मासात् कुरुते तथा’(भ.गी.४.३७) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘सर्वधर्मान् परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज ॥178॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अहं त्वां सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः’(भ.गी.१८.६६) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्यादिभगवद्वाक्यैरुक्तार्थश्चावसीयते ॥179॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नित्यनैमित्तिकं कर्म कुर्वन्नन्यत् परित्यजन् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मुच्यते संसृतेश्चैतदप्येतेन निराकृतम् ॥180॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विद्यैवेतीममेवार्थं स्वयमेवाह वेदराट् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विना कर्म न मोक्षः स्याज्ज्ञानेनेत्यपि सा श्रुतिः ॥181॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘नान्यः पन्था’() इति ह्येव निवारयति सादरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्यथोपासनमपि तमेवमिति वादिनी ॥182॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निवारयत्यादरेण न प्रतीक इति प्रभुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘अन्धन्तमः प्रविशन्ति ये त्वविद्यामुपासते’(ई.उ.१२) ॥183॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति श्रुतिविरोधाच्च नान्यथोपासनं भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न चाप्येकत्वविज्ञानादुक्तन्यायेन मुच्यते ॥184॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति सर्वं प्रविज्ञाय सर्वैस्तर्कैः सदागमैः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उपासीत हरिं नित्यं गुणैरेव स्वयोग्यतः ॥185॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मा सर्वगुणैश्चैव क्रियासामान्यतश्च गीः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "गुणसामान्यतो रुद्रो द्रव्यसामान्यतः परे ॥186॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_A004",
"title": "यावदधिकाराधिकरणम् "
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "यावदधिकाराधिकरणम् ",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C03_S03_A004",
"adhikarana": "यावदधिकाराधिकरणम् "
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अधिकारविशेषेण भक्तिज्ञानसुखादिभिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विशेषो देवतादीनां मोक्षे चैव विशेषतः ॥187॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न तावता विरोधोऽस्ति निर्दोषत्वात् समस्तशः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आभासत्वात् परेषां तदवराणां च सर्वशः ॥188॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यतोऽवराणां सर्वेऽपि गुणाः सर्वाः क्रिया अपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नियमेनैव पूर्वेषां सुप्रसादनिबन्धनाः ॥189॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतः सच्छिष्यवत् तेषां नैवेर्ष्यादिः कथञ्चन ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न च संसारिदेवानां कालेयत्तापरे इमे ॥190॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सूत्रे ह्यारब्धमात्रस्य भोगेनैव क्षयो ध्रुवः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनारब्धस्य भोगेन त्वितरे इति चोदिताः ॥191॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पौनरुक्त्येन तेनैते उक्तार्थे इति निश्चयः ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_A005",
"title": "इयदामननाधिकरणम्  "
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "इयदामननाधिकरणम्  ",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C03_S03_A005",
"adhikarana": "इयदामननाधिकरणम्  "
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उषाः स्वाहा च पर्जन्यो मित्रोऽग्निर्वरुणो विधुः ॥192॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रवहोऽनिरुद्ध इन्द्रोमे रुद्रो वाणी च मारुतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उत्तरोत्तरतस्त्वेते गुणैः सवैश्च मुक्तिगाः ॥193॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सूर्यधर्मौ यथा सोमो मनुर्दक्षो बृहस्पतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "शची रतिश्चानिरुद्धसमास्तारा च मित्रवत् ॥194॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सोमवच्छतरूपा तु प्रसूतिर्वह्निवद्विराट् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पर्जन्यवद्वारुणी च तथा सञ्ज्ञा च रोहिणी ॥195॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "धार्मी च मित्रवत्त्वेव प्रावही परिकीर्तिता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मित्रपर्जन्यमध्यस्थावश्विनौ विघ्नवित्तपौ ॥196॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भृगुरग्निसमो मित्रस्तन्मध्ये ब्रह्मपुत्रकाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वरुणाग्न्यन्तरा तत्र नारदः प्राय इन्द्रवत् ॥197॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कामः सुपर्णी चोमावद्वीन्द्रो रुद्रवदीरितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निर्ऋतिर्मित्रसदृशो विश्वामित्रः कसूनुवत् ॥198॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वैवस्वतो मनुश्चाश्विपश्चादन्ये ततोऽवराः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "च्यवनोचथ्यवैन्याश्च शशबिन्दुश्च हैहयः ॥199॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तद्वच्च विप्रराजन्यविशेषोऽत्रापि कश्चन ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तद्वत् प्रियव्रतश्चापि तदन्याः शतदेवताः ॥200॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पर्जन्यमित्रान्तराले तदन्ये तु ततोऽवराः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एतेभ्योऽभ्यधिका श्रीस्तु सदा मुक्ता विशेषतः ॥201॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तत्समो नास्ति परमो हरिरेव न चापरः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "संहितायां बृहत्यां तु स्वयं भगवतोदितम् ॥202॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तदेतदखिलं प्राण आहङ्कारिक एव च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इन्द्रादनन्तरो ..... ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_A006",
"title": "दर्शनभेदाधिकरणम्  "
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "दर्शनभेदाधिकरणम् ",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C03_S03_A006",
"adhikarana": "दर्शनभेदाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "..... दृष्टिरिति योग्यानुसारतः ॥203॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_A007",
"title": " प्रदानाधिकरणम्  "
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": " प्रदानाधिकरणम्  ",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C03_S03_A007",
"adhikarana": " प्रदानाधिकरणम् "
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सम्यग्गुरुप्रसादश्च मुख्यतो दृष्टिकारणम् ।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_A008",
"title": " गुरुप्रसादाधिकरणम्  "
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": " गुरुप्रसादाधिकरणम्  ",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C03_S03_A008",
"adhikarana": " गुरुप्रसादाधिकरणम् "
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": " श्रवणादि च कर्तव्यं नान्यथा दर्शनं क्वचित् ॥204॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_A009",
"title": "पूर्वविकल्पाधिकरणम्  "
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": " पूर्वविकल्पाधिकरणम्  ",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C03_S03_A009",
"adhikarana": "पूर्वविकल्पाधिकरणम् "
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "गुणाधिकं गुरुं प्राप्य तद्धीनं नाप्नुयात् क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विपर्ययस्तु कर्तव्यः सर्वथा शुभ(मुक्ति)मिच्छता ॥205॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "समे विकल्प एव स्यात् पूर्वानुज्ञा च सर्वथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तदुत्तमगुरुप्राप्त्यै पूर्वानुज्ञा न मृग्यते ॥206॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "गुरुर्ब्रह्माऽखिलानां च विद्या चैव सरस्वती ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "देवता भगवान् विष्णुः सर्वेषामविशेषतः ॥207॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तत्प्रसादेन मुक्तिः स्यान्नान्यथा तु कथञ्चन ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वोत्तमास्तु क्रमेणैव सर्वेषां गुरवः स्मृताः ॥208॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उपदेशो ब्रह्मणस्तु सर्वेषामेव मुक्तये ।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_A0010",
"title": "  ताद्विद्याधिकरणम्  "
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "  ताद्विद्याधिकरणम्  ",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S03_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C03_S03_A0010",
"adhikarana": "  ताद्विद्याधिकरणम् "
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "साधनेभ्योऽधिका भक्तिर्नैवान्यत् तादृशं क्वचित् ॥209॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भक्तिश्चैव हरावेव मुख्याऽन्यत्र यथाक्रमम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वाधिका त्वेव सर्वत्र स्वोत्तमेषु क्रमेण च ॥210॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनुवर्तते च सा भक्तिर्मुक्तावानन्दरूपिणी ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत्पूर्वकोपासनैवं कर्तव्या मुक्तये गुणैः ॥211॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने तृतीयाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S04",
"type": "paada",
"name": "चतुर्थः पादः ",
"title": "तृतीयाध्याये चतुर्थः पादः"
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "चतुर्थः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "section-intro",
"text": "\n          \n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S04_I01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एवमुत्पन्ननिर्दोषभगवद्दर्शनात् सदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अपेक्षितफलप्राप्तिरारब्धस्यानतिक्रमात् ॥1॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S04_I02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "देवर्षिमानुषादीनां तत्तज्जात्यनुसारतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "जैमिन्युक्तं मानुषाणां तद्विशेषाश्च केचन ॥2॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S04_I03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सामान्यं भगवत्प्रोक्तं देवादीनां विशेषतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बलवद्विरोधिसद्भावे जैमिन्याद्युक्तिरिष्यते ॥3॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S04_A001",
"title": "कामचाराधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "कामचाराधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S04_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C03_S04_A001",
"adhikarana": "कामचाराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विकर्मलेपो नैवस्ति सम्यग्दृष्टिमतां क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "गुणहानिश्च नैवास्ति ब्रह्मणस्त्वविकर्मतः ॥4॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "देवानामपि न प्रायः क्लृप्तस्य तु कथञ्चन ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्राप्तह्रासो भवेत् क्वापि महता तु विकर्मणा ॥5॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तथापि तत्क्लृप्तमेव तस्मान्न नियमोज्झितिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "चन्द्रसुग्रीवयोश्चैव स्वोच्चदारपरिग्रहात् ॥6॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्राप्ताहानिरभून्नैव क्लृप्तहानिः कथञ्चन ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ह्रासोऽपि मानुषादीनामानन्दस्य विकर्मणा ॥7॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भवेन्मुक्तौ विशेषेण स्वोच्चानामपराधतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञानोत्तरस्य पापस्य चतुर्थेऽलेप उच्यते ॥8॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अशुचित्वादिकं चास्य(तस्य) न भवेदिति तत्फलम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अत्र ज्ञानफलस्यैव मुक्तेर्नियततोच्यते ॥9॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रारब्धकर्मजस्यैव विषभक्षान्मृतेरिव ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्राप्तस्याप्यनिवर्त्यस्य किञ्चिद्भुक्तस्य संविदा ॥10॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उपमर्द इह प्रोक्तः देवादीनां यथाक्रमम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वात्मना त्वभोगो हि प्रारब्धस्यैव कर्मणः ॥11॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न ब्रह्मदर्शिनोऽपि स्यात् फलह्रासस्तु विद्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वात्मना फलह्रासो यदि नारब्धकर्मणः ॥12॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्यात् काम्यविधिवैयर्थ्यमित्युक्तनियमो भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एवमाद्यपि सम्प्रोक्ते तन्त्रभागवते स्फुटम् ॥13॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तारतम्यं फले नो चेद् ब्रह्मादीनां कथं श्रुतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अवृजिनोऽकामहत इति मुक्तिं निगद्य च ॥14॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आनन्दतारतम्यं च तेषां ब्रूयात् पृथक् पृथक् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "संसार एव चेदेतत् तारतम्यं न मुख्यतः ॥15॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अकामहतशब्दार्थोऽवृजिनत्वं च नो भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘‘कामस्य यत्राप्ताः कामास्तत्र माममृतं कृधि’’ ॥16॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति यल्लक्षणं मुक्तेः श्रुतिराह बलीयसी ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कामाहतिः कुतोऽन्यत्र प्राप्तकामस्य सा भवेत् ॥17॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अप्रयत्नेन कामानामवाप्तिः सा यदा भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तदैवाकामहतता कुत एवान्यथा भवेत् ॥18॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "चेतनस्य त्वसुप्तस्य कुत्र दृष्टा ह्यकामता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अव्यक्तिरेव कामानां न नाशो मोहसुप्तयोः ॥19॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यत्कामः स्वापमाप्नोति तदेवोत्थापितः पुनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अवशोऽपि व्याहरति कुतः सुप्तावकामता ॥20॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वकामानवाप्नोति ब्रह्मणा सह मुक्तिगः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पर्येति तत्र जक्षंश्च क्रीडन् (इत्युक्तेः)रतिमवाप्नुयात् ॥21॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कामान्नी कामरूपी सन्निमान् लोकांश्च सञ्चरन् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आस्ते गायन् साम मुक्त इत्यादिश्रुतिसद्बलात् ॥22॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अकामः स्यात् कथं मुक्तः कामा येऽस्य हृदि श्रिताः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्यन्तःकरणस्थानां कामानां मोक्षमेव हि ॥23॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आह श्रुतिर्हृदीत्येव न चेद् व्यर्थं विशेषणम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "हृद्येव तेषां श्रयणमिति पक्षो न भासते ॥24॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मुक्तानां कामितामाह पृथक् शाखासु यच्छ्रुतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतोऽकामहतत्वं तु मुक्तानामेव मुख्यतः ॥25॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मुख्यार्थस्य वृथा त्यागो मायिनामेव भूषणम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अपापत्वमदुःखत्वं चावृजिनत्वमिहोदितम् ॥26॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अप्रियं वृजिनं दुःखमकं तोद इतीर्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत्कारणत्वात् पापं वा वृजिनं नाम कथ्यते ॥27॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्युक्तः स्वयमीशेन नामार्थः शब्दनिर्णये ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अपापत्वं च नैवास्ति यावत् संसारमस्य हि ॥28॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आरब्धपापमस्त्येव दुःखं च ज्ञानिनोऽपि हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्मात् तस्मादकामत्वमिति चाश्रुतकल्पना ॥29॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अकामहत इत्युक्ते(इत्युक्तेः) श्रुतहानिरपि स्फुटा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कुत्रचित् कामिनः पुंसः कामाभावात् क्वचित् क्वचित् ॥30॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इन्द्रादिसुखभोगोऽस्तीत्यनुभूतिर्हि कुप्यति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्मादमुक्तसुखगं तारतम्यं पृथक् पृथक् ॥31॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उक्त्वा यश्चेति मुक्तानां तारतम्यं सुखे श्रुतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आहेति पेशलं तच्च चशब्दादेव गम्यते ॥32॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "राद्धः संसिद्ध इत्येव मुक्त एवावगम्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "साधुना विष्णुना युक्तो मुक्तः साधुयुवा मतः ॥33॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यौवनं नित्यमेतस्य मुक्तस्येति युवा स च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "फलमध्ययनस्याप्तं तेनाध्यायक ईरितः ॥34॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निर्ह्रासानन्दसम्प्राप्त्या चाशिष्ठ इति गीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्थितस्यानन्यथाप्राप्तेर्द्रढिष्ठ इति चोदितः ॥35॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "बलिष्ठस्य स्वभावेन मुक्तो भवति केवलम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्येयं पृथिवीत्यादि पूर्वभावव्यपेक्षया ॥36॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स एक इति संसारगतमुक्त्वा सुखं पुनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "श्रोत्रियस्येति वदति मुक्ताञ्छतगुणात्मताम् ॥37॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "संसारगाच्च संसारगतस्यैव शताधिकम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मुक्तान्मुक्तस्य युक्तं स्याच्छ्रुत्युक्तमभिवीक्षतः ॥38॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "युक्तं च साधनाधिक्यात् साध्याधिक्यं सुरादिषु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नाधिक्यं यदि साध्ये स्यात् प्रयत्नः साधने कुतः ॥39॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यत्नश्च दृश्यते तेषां महानेव महात्मनाम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यत्र साधनबाहुल्यं साध्यबाहुल्यमत्र च ॥40॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दृष्टं नियमतो नो चेन्न यत्नं कुर्युरञ्जसा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कृच्छ्रेण साधनादेव न मुक्तवदुदीर्यते ॥41॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘दशकल्पं तपश्चीर्णं रुद्रेण लवणार्णवे ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "त्यक्त्वा सुखानि सर्वाणि क्लिष्टेन लवणाम्भसा ॥42॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शक्रेण वर्षकोटीश्च धूमः पीतोऽतिदुःखतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वर्षायुतं च सूर्येण तपोऽवाक्शिरसा कृतम् ॥43॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सुदुःखेन सुखं त्यक्त्वा धर्मेमाकाशशायिना ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पीता मरीचयो वर्षसाहस्रमतिसादरम् ॥44॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतिकृच्छ्रेण कुर्वन्ति यत्नं ब्रह्मविदोऽपि च’’(हि) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्येतदखिलं मोक्षे विशेषाभावतः कथम्(मोक्षविशेषाभावतः कथम्) ॥45॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘दैवी सम्पद्विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता’’(भ.गी.१६.५) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति मोक्षविशेषश्च स्वयं भगवतोदितः ॥46॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘तमेव यूयं भजतात्मवृत्तिभिर्मनोवचःकायगुणैः स्वकर्मभिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अमायिनः कामदुघाङ्घ्रिपङ्कजं यथाधिकारावसितार्थसिद्धये’’(भाग.४.२१.३३) ॥47॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘अक्षण्वन्तः कर्णवन्तः सखायो मनोजवेष्वसमा बभूवुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आदध्नास उपकक्षास उ त्वे ह्रदा इव स्नात्वा उ त्वे ददृश्रे’’(ऋ.सं.१०.७१.७) ॥48॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्यादीनि च वाक्यानि तारतम्यं विमुक्तिगम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "व्यक्तं वदन्ति तत्केन साम्यं मुक्तेषु गम्यते ॥49॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दुःखाद्यभावसाम्यं च साम्यवाक्यर्थ ईयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भक्त्यादिगुणसद्भावे ह्यतुल्यत्वं च भारते ॥50॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उक्तं साधनवैशेष्यमपि सर्वत्र कथ्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘‘दुर्ज्ञेयं घोररूपस्य त्रैलोक्यध्वंसिनः प्रभोः ॥51॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दैवतैर्मुनिभिः सिद्धैर्महायोगिभिरेव च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नित्ययुक्तैर्महाभागैविमोहक्लेशसाध्वसैः(विमुक्तक्लेशसाध्वसैः) ॥52॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "महोत्साहैर्महाधैर्यैः सत्त्वस्थैर्व्यवसायिभिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतीतानागतज्ञानप्रभवाप्ययवेदिभिः ॥53॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शौचस्वाध्यायसन्तोषतपःसत्यदायन्वितैः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "किमु मर्त्यैर्भयभ्रान्तिध्वंसमोहरुजान्वितैः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अल्पायुर्वीर्यधीसत्त्वव्यवसायश्रुतिव्रतैः’’ ॥54॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘कस्तं मदामदं देवं मदन्यो ज्ञातुमर्हति’’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘‘ब्रह्मैव किञ्चिज्जानाति न तदन्यो हि कश्चन’’ ॥55॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘मुक्तानामपि सिद्धानां नारायणपरायणः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सुदुर्लभः प्रशान्तात्मा कोटिष्वपि महामते’’(भाग.६.१४.५) ॥56॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘इयं विसृष्टिर्यत आ बभूव यदि वा दधे यदि वा न ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यो अस्याध्यक्षः परमे व्योमन् सो अङ्ग वेद यदि वा न वेद’’(आथर्वण.१०.१२९.७) ॥57॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘यः स्वात्ममायाविभवं स्वयं गतो नाहं नभस्वांस्तमथापरे कुतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्माऽपि यं वेत्ति न वेद(न वेह/नैवेह) सम्यक् अन्ये कुतो देवमुनीन्द्रमर्त्याः’’ ॥58॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘नमस्तेऽमिततत्त्वाय(धर्मादीनां) ब्रह्मादीनां च सूतये ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निर्गुणाय च सत्काष्टां नाहं वेदापरे कुतः’’ ॥59॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘नाहं परायुर्ऋषयो न मरीचिमुख्याः जानन्ति यद्विरचितं खलु सत्त्वसङ्घाः(तत्त्वसङ्घाः) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यन्मायया मुषितचेतसा ईशदैत्यमर्त्यादयः किमुत शश्वदभद्रवृत्ताः’’(भाग.८.१२.१०) ॥60॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘अहं महेन्द्रो निर्ऋतिः प्रचेताः सोमोऽग्निरीशः पवनोऽर्को विरिञ्चः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आदित्यविश्वे वसवोऽथ साध्यामरुद्गणा रुद्रगणाः ससिद्धाः(भाग.६.३.१४) ॥61॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्ये च ये विश्वसृजोऽमरेशाभृग्वादयोस्पृष्टरजस्तमस्काः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यस्येहितं न विदुः स्पृष्टमायाः सत्त्वप्रधाना अपि किं ततोऽन्ये’’(भाग.६.३.१५) ॥62॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘‘सर्वस्यादौ स्मृतौ ब्रह्मा तस्माद् देवादनन्तरः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "जातानि देवप्रवरं भूयश्चातोऽधिकं नृप’’ ॥63॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘न त्वामतिशयिष्यन्ति मुक्तावपि कथञ्चन ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मद्भक्तियोगाज्ज्ञानाच्च सर्वानतिशयिष्यसि’ ॥64॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘यथा भक्तिविशेषोऽत्र दृश्यते पुरुषोत्तमे ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तथा मुक्तिविशेषोऽपि ज्ञानिनां लिङ्गेभेदने’ ॥65॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘सायुज्यं समनुप्राप्ता अपि देवादयोऽखिलाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तारतम्याद्धि तिष्ठन्ति तारतम्यं हि साधने’ ॥66॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चिद्यतति सिद्धये ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यततामपि सिद्धानां कश्चिन्मां वेत्ति तत्वतः’(भ.गी.७.३) ॥67॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘य इदं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्वभिधास्यति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भक्ति मयि परां कृत्वा मामेवैष्यत्यसंशयः ॥68॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भविता न च मे तस्मादन्यः प्रियतरो भुवि ॥69॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अध्येष्यते च य इमं धर्म्यं संवादमावयोः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञानयज्ञेन तेनाहमिष्टः स्यामिति मे मतिः ॥70॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "श्रद्धावाननसूयश्च शृणुयादपि यो नरः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सोऽपि मुक्तः शुभाल्लोकान् प्राप्नुयात् पुण्यकर्मणाम्’(भ.गी.१८.६८-६९-७०-७१) ॥71॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘ध्यानेनात्मनि पश्यन्ति केचिदात्मानमात्मना ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्ये साङ्ख्येन योगेन कर्मयोगेन चापरे ॥72॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्ये त्वेवमजानन्तः श्रुत्वाऽन्येभ्यः उपासते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तेऽपि चातितरन्त्येव मृत्युं श्रुतिपरायणाः’(भ.गी.१३.२५-२६) ॥73॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘सुसूक्ष्मैरप्यशेषैश्च विशेषैः सह पश्यति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वात्मानं भगवान् विष्णुः सर्वरूपोऽपि सर्वदा ॥74॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वत्र चान्यदप्येवं तेनादृष्टं न हि क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वत्र सर्वदैवेशं पश्यत्येव रमापि तु ॥75॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न तु सर्वैर्विशेषैस्तं पश्यन्त्यप्यन्यतोऽधिकम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वात्मानमन्यच्चाशेषं पश्यत्येव हि सर्वदा ॥76॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मा तु सर्वगं पश्येद्गुणानप्यन्यतोऽधिकम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न तु सर्वेषु कालेषु तथा पश्यत्यमुक्तिगः ॥77॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मुक्तस्तु सर्वदा पश्येत् सर्वगत्वेन चापि तु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न रमावद्विशेषाणां दर्शनं शक्नुयात् क्वचित् ॥78॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वात्मानमन्यच्च सदा विशेषैरखिलैरपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "(पश्यन्त्यञ्जः)पश्यत्यञ्जस्तथा वाणी विशेषांस्तावतो न तु ॥79॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "त्रैगुण्यात् परतः पश्येद् व्याप्तं शतगुणं हरिम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "गिरिशो गरुडश्चैव तमोमात्रगतं हरिम् ॥80॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पश्येद्विशेषानपि हि वाणीदृष्टान्न पश्यति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उमा सुपर्णी च महत्तत्त्वं यावत्प्रपश्यति ॥81॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "रुद्रदृष्टान् विशेषांश्च नैव पश्येत् कदाचन ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वरूपमन्यरूपं च मुक्ता देवाः समस्तशः ॥82॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "जानन्तीन्द्रश्च कामश्च ब्रह्म यावदहङ्कृतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पश्यन्तो मनुदक्षाद्या बुद्धितत्त्वस्थितं हरिम् ॥83॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पश्यन्ति सोमसूर्यौ तु मनःस्थं परमेश्वरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्ये भूतस्थितं विष्णुं देवाः पश्यन्ति सर्वदा ॥84॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "बहुसाहस्रवर्षेण महत्तत्त्वे क्वचित् क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्ये चैव (यथायोगं)यथायोग्यमण्डान्तर्वतिनं हरिम् ॥85॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "श्वेतद्वीपपतिं चैव हृद्येवान्ये तु केचन ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कदाचिदेव तत्रापि केचित् पश्यन्ति केशवम् ॥86॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उमा यावदनन्तांशान् पूर्वदृष्टेभ्य एव तु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विशेषान् वासुदेवस्य पश्चादुक्तान् विचक्षते ॥87॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शक्रकामादयश्चैव विशेषान् ब्रह्मणि स्थितान् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उमादिभिः प्रबुद्धेभ्यः शतांशानेव चक्षते’ ॥88॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्यादिवेदस्मृतिगवचनेभ्यो यथार्थतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तारतम्यं च मुक्तानां(तारतम्यं विमुक्तानां) साधनानां च दृश्यते ॥89॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "साध्यसाधनवैरूप्यमदृष्टं केन कल्प्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वैषम्यं निर्घृणत्वं च तेन स्यातां परस्य च ॥90॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सापेक्षत्वादिति च तौ विद्याधीशेन वारितौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तारतम्यात् साधनानां साध्यतादृक्त्वमीशतः ॥91॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अवैषम्यादिहेतुः स्यात् सदैव परमेश्वरे ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वातन्त्र्ये विद्यमानेऽपि साधनादौ परेशितुः ॥92॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अपेक्ष्यानादिवैचित्र्यं न दोष इति तद्वचः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नानादित्वादिति ह्युक्तमुपपद्यत इत्यपि ॥93॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अपेक्ष्योपायवैषम्यमुपेयस्य तथा स्थितिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मया कया विरुद्धा स्यात् राजादावपि दृश्यते ॥94॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "त्यागो दृष्टस्य चादृष्टकल्पनेति सुदुष्करौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मायिभ्योऽन्येन केनापि तत्किमन्यैश्च वादिभिः ॥95॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मायिनोऽत्रनुगम्यन्ते श्रुतहान्यश्रुतग्रहौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अप्यत्र मायिनां लिङ्गे तत्के दोषास्ततोऽधिकाः ॥96॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निःशेषगतदोषाणां बहुभिर्जन्मभिः पुनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्यादापरोक्ष्यं हि हरेर्द्वेषेर्ष्यादिस्ततः कुतः ॥97॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भवेयुर्यदि चेर्ष्याद्याः समेष्वपि कुतो न ते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तप्यमानाः समान् दृष्ट्वा द्वेषेर्ष्यादियुता अपि ॥98॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दृश्यन्ते बहवो लोके दोषा एवात्र कारणम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदि निर्दोषता तत्र किमाधिक्येन दूष्यते ॥99॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यद्यन्यदर्शनाभावादीर्ष्यादिर्विनिवार्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अदर्शनादरत्यादिः कथं तेन निवार्यते ॥100॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मणोऽप्यरतिर्दृष्टा पूर्वमेकाकिनः श्रुतौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नैव रेमे स चैकाकी तस्मान्न रमते क्वचित् ॥101॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "द्वितीयमैच्छत् तेनासाविति श्रुतय ऊदिरे ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदीच्छा तत्र नैवास्तीत्येव तत्कल्प्यते मृषा ॥102॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "श्रुत्युक्तनिर्दोषतैव किं नाङ्गीक्रियते स्वयम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तारतम्यं च कामं च श्रुतमेवातिहाय तु ॥103॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अश्रुता समता केन कल्प्यते युक्तिमानिना ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "किं तन्मानं समत्वे ते मुक्तानामुपलभ्यते ॥104॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वृथाऽयमाग्रहः केन श्रुतहान्यश्रुतग्रहे ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मोक्षेऽपि तारतम्येतश्चेतनत्वात् पुरा यथा(यथा पुरा) ॥105॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्युक्त उत्तरं किं ते कल्पनामात्रवादिनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न च दुःखादिकं कल्प्यं निर्दुःखत्वश्रुतेर्बलात् ॥106॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शोकं तरत्यात्मवेत्ता तीर्णः सर्वानदुःखभाक् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘येनानन्द्येव भवति न शोचति कदाचन’ ॥107॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘किल्बिषस्पृत्पिततुषणिररं हितं इहेश्वरः’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘यं यमन्तमभिप्रेप्सुः स सङ्कल्पाद्भवेदिह’ ॥108॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्यादिश्रुतयो मानं निर्दुःखत्वादिसम्पदि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतो दुःखाद्यनुमया नावकाशोऽत्र लभ्यते ॥109॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तारतम्यानुमा तेन भवेन्नातिप्रसङ्गिनी ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "श्रुतियुक्तिबलादेवं तारतम्यं विभाव्यते ॥110॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मुक्तावपि ततः केऽत्र विरोधं कर्तुमीशते ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S04_A002",
"title": "आधिकारिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "आधिकारिकाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S04_V02",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C03_S04_A002",
"adhikarana": "आधिकारिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनादियोग्यता चैव कलिवाणीश्वरावधिम् ॥111॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "को निवारयितुं शक्तो युक्त्यागमबलोद्धताम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्मणोऽन्यत आधिक्ययुक्तः कालो विवादवान् ॥112॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कालो ह्ययं यथेत्यादि मानुमा मानिनो भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्यशब्दो हरिश्रीस्वसमेभ्योऽन्यविवक्षया ॥113॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रयुक्तो नैव दोषाय रुद्रादिषु च युक्तितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उत्तमत्वं तु मुक्तानामपि न ब्रह्मणो भवेत् ॥114॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "व्यक्तिः सुखस्य तु भवेन्न त्वाधिक्यं सुखस्य च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बलज्ञानाधिकत्वं च तेभ्योऽपि ब्रह्मणो सदा ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "आधिक्यस्य त्वनित्यत्वे न किञ्चिन्मानमीयते ॥115॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शृण्वे वीर उग्रमुग्रं दमायन् अन्यमन्यमतिनेनीयमानः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एधमानद्विळुभयस्य राजा चोष्कूयते विश इन्द्रो मनुष्यान् ॥116॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "परा पूर्वेषां सख्या वृणक्ति वितर्तुराणो अपरेभिरेति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनानुभूतीरवधून्वानः पूर्वीरिन्द्रः शरदस्तर्तरीति ॥117॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दिवे दिवे सदृशीसन्यमर्धं कृष्णा असेधदप सद्मनोजाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अहं दासा वृषभो वस्नयन्तोदव्रजे वर्चिनं शम्बरं च ॥118॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तं भूतिरिति देवा उपासाञ्चक्रिरे ते बभूवुस्तस्माद्धाप्येतर्हि सुप्तो भूभूरित्येव प्रश्वसित्यभूतिरित्यसुरास्ते ह पराबभूवुः ॥119॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तद्यथा पेशस्करी पेशसो मात्रामुपादायान्यन्नवतरं कल्याणतरं रूपं तनुते एवमेवायमात्मेदं शरीरं निहत्याविद्यां गमयित्वाऽन्यन्नवतरं कल्याणतरं रूपं कुरुते पित्र्यं वा गान्धर्वं वा दैवं वा प्राजापत्यं वा ब्राह्मं वाऽन्येषां भूतानाम् ॥120॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘प्रयान्ति परमां सिद्धिमैहिकामुष्मकीं द्रुतम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "या न प्राप्याऽसुरैः सर्वैरक्षय्या क्लेशवर्जिता ॥121॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न तां गतिं प्रपद्यन्ते विना भागवतान्नरान्’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम्(भ.गी.९.११) ॥122॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "परं भावमजानन्तो मम भूतमहेश्वरम्(भ.गी.९.१२) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मोघाशा मोघकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः ॥123॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "महात्मानस्तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिमाश्रिताः(भ.गी.९.१३) ॥124॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भजन्त्यनन्यमनसो ज्ञात्वा भूतादिमव्ययम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अभयं सत्त्वसंशुद्धिर्ज्ञानयोगव्यवस्थितिः(भ.गी.१६.१-४) ॥125॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यायस्तप आर्जवम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अहिंसा सत्यमक्रोधस्त्यागः शान्तिरपैशुनम् ॥126॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दया भूतेष्वलोलुत्वं मार्दवं ह्रीरचापलम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तेजः क्षमा धृतिः शौचमद्रोहो नातिमानिता ॥127॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भवन्ति सम्पदं दैवीमभिजातस्य भारत ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दम्भो दर्पोऽभिमानश्च क्रोधः पारुष्यमेव च ॥128॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अज्ञानं चाभिजातस्य पार्थ सम्पदमासुरीम्’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः ॥129॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तानहं द्विषतः क्रूरान् संसारेषु नराधमान् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु ॥130॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आसुरीं योनिमापन्नाः मूढा जन्मनि जन्मनि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम्’(भ.गी.१६.१८-२०) ॥131॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘द्विविधो भूतसर्गोऽत्र दैव आसुर एव च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विष्णुभक्तिपरो दैवो विपरीतस्तथाऽऽसुरः ॥132॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "देवानां परमो धर्मः सदा यज्ञादिकाः क्रियाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वाध्यायस्तत्त्ववेदित्वं विष्णुपूजारतिः स्मृतिः ॥133॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दैत्यानां बाहुशालित्वं मात्सर्यं युद्धसत्क्रिया ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नीतिशास्त्रप्रवेदित्वं शिवपूजारतिः स्मृतिः ॥134॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वर्णाश्रमाचारवत्त्वं स्वाध्यायो भक्तिरच्युते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "शिवे सूर्ये तथा देव्यां स्वभावो मानुषः स्मृतः ॥135॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनादिवैष्णवा एव देवतास्तु स्वभावतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विपरीतास्ततो दैत्याः सदैवानादिकालतः ॥136॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मानुषा मिश्रमतयो विमिश्रगतयोऽपि च’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्यादिवाक्यसन्दभै(इत्यादिवाक्यसन्दर्भे)र्ज्ञायतेऽनादियोग्यता ॥137॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यद्यनादिविशेषो(यद्यनादिर्विशेषो न) न साम्प्रतं कथमेव सः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अदृष्टादेव चादृष्टं स्वीकृतं सर्ववादिभिः ॥138॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आकस्मिको विशेषश्चेददृष्टे क्वचिदिष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वत्राकस्मिकत्वं स्यान्नादृष्टापेक्षता भवेत् ॥139॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अदृष्टाच्चेद्विशेषोऽयमनादित्वं कुतो न तत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘न चान्यभेदवद्विष्णौ भेदस्तद्दर्शिनामपि ॥140॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दृश्यते प्रत्यभिज्ञैव बहुरूपेषु दृश्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बहुत्वं च विशेषेण न भेदेन कथञ्चन ॥141॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रत्यभिज्ञा च येषां न तेऽपि तन्मुष्टदृष्टयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भेदं नैव प्रपश्यन्ति भेदमन्येभ्य एव च ॥142॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पश्यन्त्येवं हरिस्तेषां सन्दर्शयति नान्यथा’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एवं बृहत्संहितायां वचनं न पुराणगम् ॥143॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "लोकदर्शनवाद्येव वेदरोधाय शक्नुयात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अपरीक्षितदृष्टिश्च परीक्षापूर्वदर्शनम् ॥144॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निषेद्धुं शक्नुयात् क्वापि देवदत्तादिदृष्टिवत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न च निश्चितभेदस्य दर्शनेऽस्ति पुराणगम् ॥145॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वाक्यं कश्चिद्धि संमुग्धं दर्शनं(संमुग्धदर्शनं) तत्र गम्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अपरीक्षितमेवात्र वेधादिकमधीशितुः ॥146॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "परीक्षादर्शने नैव दृश्यते केनचित् क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निर्दोषमेव तं ब्रह्मा ददर्शाशेषरूपिणम् ॥147॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निर्दोषमेव रुद्रोद्राङ्‍ निर्दोषं तं पुरन्दरः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निर्दोषाण्यस्य रूपाणि दृष्टान्येवं सुरोत्तमैः ॥148॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्ये सदोषाः सर्वेऽपि निर्दोषो हरिरेकलः’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति बर्कश्रुतेश्चैव(बर्कुश्रुतेश्चैव) सदोषं नास्य दर्शनम् ॥149॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘अविद्धो विद्धवद्विष्णुरजातो जातवन्मृषा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अबद्धो बद्धवच्चैव दर्शयत्यमितद्युतिः’ ॥150॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति पैङ्गिश्रुतिश्चैव प्राह निर्दोषतां हरेः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘अपरीक्षितदृष्ट्यैव सदोषो दृश्यते हरिः ॥151॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "परीक्षादर्शने नैव दृश्यो दोषो हरेः क्वचित्’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति पैङ्गिश्रुतिश्चाह प्रमाणं हि परीक्षितम् ॥152॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न परीक्षाऽनवस्था स्यात् साक्षिसिद्धे त्वसंशयात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मानसे दर्शने दोषाः स्युर्न वै साक्षिदर्शने ॥153॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सुदृढो निर्णयो यत्र ज्ञेयं तत्साक्षिदर्शनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इच्छा ज्ञानं सुखं दुःखं भयाभयकृपादयः(दुःखभयाभयकृपादयः) ॥154॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "साक्षिसिद्धा न कश्चिद्धि तत्र संशयवान् क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यत्क्वचिद् व्यभिचारि स्याद्दर्शनं मानसं हि तत् ॥155॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मनश्चक्षुर्दर्शनादेरपि यत्रैव साक्षिणा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रामाण्यं सुगृहीतं स्यात् तत्परीक्षितदर्शनम् ॥156॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न ज्ञानदृष्टिमात्रेण प्रामाण्यं तस्य दृश्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नियमेन सुखाद्येषु प्रामाण्यं साक्षिगोचरम् ॥157॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वप्रामाण्यं सदा साक्षी पश्यत्येव सुनिश्चयात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञानस्य ग्राहकेणैव साक्षिणा मानतामितेः ॥158॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दोषाभावे प्रमाणत्वं दोषाभावस्य साक्षिणा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निश्चितत्वं क्वचिच्चैव स्वतः प्रामाण्यमिष्यते ॥159॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतो न सर्वमानानां प्रामाण्यं निश्चितं भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "साक्षिणा निश्चितं यत्र तत्प्रामाण्यस्वलक्षणम् ॥160॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न हि कश्चित् सुखाद्येषु संशयं कुरुते जनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न चैवाखिलमानानि निश्चिनोत्यखिलो जनः ॥161॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्मादनुभवारूढं किमर्थमपलप्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दोषाभावादिकं चैव साक्षी सम्यक्प्रपश्यति ॥162॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तत्परीक्षितमानेन न दोषो विष्णवि क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अपरीक्षितदृष्टिस्तु कस्मिन्नर्थे न विद्यते ॥163॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तत्प्रत्यक्षविरुद्धार्थे नागमस्यापि मानता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उपजीव्यमक्षजं यत्र तदन्यत्र विपर्ययः ॥164॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "लौकिकव्यवहारेऽत्र प्रत्यक्षस्योपजीव्यता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अवतारादिदृष्टौ स्यादागमस्योपजीव्यता ॥165॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आगमेन हि विष्णुत्वं ज्ञात्वा दोषोऽत्र कल्प्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न चेत् स्याद्दोषवानन्यः शास्त्रसिद्धं हि लक्षणम् ॥166॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कस्यचिद्दोषवत्वं स्यादितिमात्रेऽक्षजं भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न विष्णोर्दोषवत्त्वे हि प्रत्यक्षं वर्तते स्वतः ॥167॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "केचित् पश्यन्ति दोषानित्यत्रापि स्यान्न चाक्षजम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पौराणं वाक्यमेवात्र तच्छ्रुत्यैव विरुद्ध्यते ॥168॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पुराणस्योपजीव्यश्च वेद एव न चापरः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तद्विरोधे कथं मानं तत्तत्र च भविष्यति ॥169॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अपरीक्षितदृष्टिश्च कथमेवाक्षजं भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यद्येवं देवदत्तादिभ्रमः किं नाक्षजं भवेत् ॥170॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यावच्छक्तिपरीक्षायामुपजीव्यस्य बाधने ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दोषो नाशोधिते दोष उपजीव्यत्वमस्त्वलम् ॥171॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भ्रमेऽप्यभ्रमभागोऽस्ति तन्मात्रमुपजीव्य हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बाधकज्ञानवृत्तिः स्यान्न चैवं सुपरीक्षिते ॥172॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वं तदुपजीव्य प्रमाणं वर्तते यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कथं ब्रह्मेति तज्ज्ञेयं सर्वज्ञत्वादलिक्षणम् ॥173॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विहाय यस्मात् कस्माच्चित्स्वरूपस्यैव चेद्यदि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उपजीव्यत्वमेतस्मात् व्यावृत्तं यावता भवेत् ॥174॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तावतैवोपजीव्यत्वं स्वरूपस्यैव न क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वलक्षणयुक्तं च(तु) स्वरूपं यदि भण्यते ॥175॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अस्तु नो नैव हानिः स्यात् स्वपक्षश्चायमञ्जसा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यस्मादन्वित एवार्थः शब्दानामपि सर्वशः ॥176॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विशेषसामान्यतया स्वरूपमखिलं भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पुरोवर्तित्वपूर्वाणि देवदत्तादिकभ्रमे ॥177॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "व्यावर्तयन्ति तद्रूपं चैवमात्राद्विनैव हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्मणो निर्विशेषत्वात् व्यावर्तयति किं पुनः ॥178॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यस्मात् कस्माच्चिदप्यर्थात्तावच्चेत् सिद्धसाधनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "चिन्मात्रत्वं च नैवेष्टमविशेषत्ववादिनः ॥179॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तावन्मात्रं यदीष्टं स्यात् सर्वज्ञत्वं कुतो न तत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "चिन्मात्राभेदसाध्येऽपि सिद्धं तत्प्रतिवादिनः ॥180॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वाभेदाङ्गीकृतेरेव चित्त्वं स्वस्यापि यन्मतम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वापेक्षतया सर्वज्ञत्वमित्येव तन्न हि ॥181॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति चेच्चेतनत्वं च ज्ञत्वं न ज्ञेयवर्जितम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वज्ञेयत्वं च नैवासौ मन्यते सविशेषतः ॥182॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वशब्दोऽपि परापेक्षस्तस्मात् व्यावृत्तिरेव हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वशब्दार्थ इति प्रोक्तः स्वरूपं नाम किं न चेत् ॥183॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "रूपशब्देन पूर्णत्वात् तच्च सामान्यतावचः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न स्वरूपाभिधायि स्यात् वैयर्थ्यं स्वरवस्य यत् ॥184॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "चेतनस्य स्वभावो हि चैतन्यमिति गीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्माद् विशेषबाहुल्यं चैतन्यस्य विशेषतः ॥185॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न ज्ञेयज्ञातृहीनं हि ज्ञानं नाम क्वचिद्भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञेयज्ञानविहीनश्च ज्ञ इत्यत्र न च प्रमा(इत्यत्र च न प्रमा) ॥186॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ज्ञातृज्ञेयविहीनं च ज्ञानं चेद्भोक्तृभोग्यतः(भोक्तृभोज्यतः) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "हीनं भोजनमेव स्यात् ताडनं कर्तृताड्यतः ॥187॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नित्यत्वात् तादृशं च स्यादिति चेन्नित्यवागपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वाक्यवक्तृविहीना स्यान्न हि सा चैव तादृशी ॥188॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "द्रष्टारो वेदवाचो हि सन्ति वाच्यानि चाञ्जसा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नित्यो द्रष्टा च वाच्यश्च भगवानेव च स्वयम् ॥189॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न हि वक्तृविहीना च वाच्यहीनाऽपि वाक् क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञातृज्ञेयविहीनं च ज्ञानमेव(ज्ञानमेवं) न तद्भवेत् ॥190॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न हि नित्योऽपि वक्ताऽस्ति वाक्यवाच्यविवर्जितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञानज्ञेयविहीनश्च ज्ञोऽप्येवं नैव विद्यते ॥191॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "किञ्च सर्वविलोपश्च केन मानेन गम्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वेण सह तद्वाक्यमर्थश्च यदि गृह्यते ॥192॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तदभावे न सर्वस्य नापलापो भवेत् तदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न गृह्यते चेत् तन्न्यायादपलापो न हि क्वचित् ॥193॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उपपत्तिविहीनस्य वाक्यस्यार्थो न गम्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उपक्रमादिलिङ्गानां बलीयो ह्युत्तरोत्तरम् ॥194॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "श्रुत्यादौ पूर्वपूर्वं च ब्रह्मतर्कविनिर्णयात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रत्यक्षमुपपत्तिश्च बहवश्चागमा यदा ॥195॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विरुध्यन्ते न चार्थोऽस्ति यत्र लिङ्गविरोधिता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स एवार्थः कथं ग्राह्य उपपन्नेऽविरोधिनी ॥196॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मुख्यार्थे विद्यमाने तु क्व सार्वज्ञं निषिध्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतः सर्वगुणैर्युक्तं ब्रह्माङ्गीकार्यमेव हि ॥197॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अपलापोऽपि सर्वस्य न कथञ्चन युज्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनादियोग्यता चोक्ता तेन ग्राह्यैव सर्वथा ॥198॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मुक्तानां तारतम्यं च मानैरुक्तैर्न चाल्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञानिनोऽपि यतो नित्यं कुर्वन्ति शुभमेव हि ॥199॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तारतम्यं तु मुक्तौ च तेनैवाध्यवसीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तारतम्यं न चेन्मुक्तौ कुतः कुर्युः शुभं पुनः ॥200॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कृच्छ्रेणापि तपो ज्ञानं कर्माप्येते चरन्ति हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बिभ्यति स्माशुभान्नित्यं सकामाश्च शुभे सदा ॥201॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न च स्वभाव एवायं भयपूर्वप्रवृत्तितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कृच्छ्रेणाचरणाच्चैव शुभस्यैव पुनः पुनः ॥202॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तादृशोऽपि स्वभावश्चेदज्ञस्यापि भवेत् तथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "फलवत्त्वे प्रमाणं चेत् तत्र ज्ञस्य समं हि तत् ॥203॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘निष्कामं ज्ञानपूर्वं च निवृत्तमिह चोच्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निवृत्ते सेवमानस्तु ब्रह्माभ्येति सनातनम्’ ॥204॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘शुभेनानन्दवृद्धिः स्यात् ह्रासश्चैवाशुभेन हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञानिनोऽपि यतस्तेन कर्तव्यं शुभमेव तैः’ ॥205॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘उपास्ते स य आत्मानं क्षीयते नास्य कर्म हि(ह) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अस्माद्ध्येवात्मनो यद्यत् कामयेत् सृजते च तत् ॥206॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अविद्वान् बहुकर्माऽपि ह्यन्तवत् फलमाप्नुयात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदेव विद्यया कुर्यात् तदेव ह्यतिवीर्यवत्’ ॥207॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्यादिवाक्यसामर्थ्यात् तारतम्यं विमुक्तिगम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न चात्रोपासकस्यैव फलमक्षयमुच्यते ॥208॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न हि ज्ञानं विना क्वापि फलस्याक्षयता भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञानद्वारेण चेत् तस्य नास्मत्पक्षप्रतीपता ॥209॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ज्ञानोत्तरस्यैवमपि ह्यक्षयत्वं न चान्यथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पूर्वभाविशुभानां हि ज्ञानेनैव कृतार्थता ॥210॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रारब्धानां तु भोगेन तज्ज्ञानोत्तरकर्मणाम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मुक्तावनुप्रवेशः स्यादन्यथा तत्कृतिर्न हि ॥211॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ज्ञानात् पूर्वाणि कर्माणि(सर्वाणि) शुभानि ज्ञानसिद्धये ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अकाम्यानि निषिद्धानि ज्ञानरोधाय भुक्तये ॥212॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "योग्यताया बलाद्यच्च शुभबाहुल्यमादितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञानबाहुल्यमेवैतत् कुर्यान्नान्यस्य कारणम् ॥213॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ज्ञानस्य भक्तिभागत्वाद् भक्तिर्ज्ञानमितीर्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञानस्यैव विशेषो यद्भक्तिरित्यभिधीयते ॥214॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "परोक्षत्वापरोक्षत्वे विशेषो ज्ञानगौ यथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्नेहयोगोऽपि तद्वत् स्याद् विशेषो ज्ञानगोऽपरः(ज्ञानगोचरः) ॥215॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्यभिप्रायतः प्रायो ज्ञानमेव विमुक्तये ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वदन्ति श्रुतयः सोऽयं विशेषोऽपि ह्युदीर्यते ॥216॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भक्तिर्ज्ञानमिति क्वापि न हि द्वेषयुता दृशिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पुरुषार्थाय भवति सर्वश्रुतिविरोधतः ॥217॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘चेतनस्य द्वयं भोग्यं संसारो मुक्तिरेव च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "संसारस्त्रिविधस्तत्र स्वर्गो मध्यमधस्तथा ॥218॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मुक्तिश्च द्विविधा तत्र सुखं नित्यं तथाऽपरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नित्यदुःखमिति ज्ञेयं साधनं संसृतावपि ॥219॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "काम्यं कर्म निषिद्धं च साज्ञानमिति निश्चयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "द्वेषो भक्तिश्च मुक्तौ तु मुक्तिद्वयविधायकम्’ ॥220॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति पैङ्गिश्रुतेर्द्वेषो नैव सन्मुक्तिकारणम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "असन्मुक्तेः कारणं च मुक्तावित्यत्र केशवः ॥221॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मुक्तिशब्दोदितो मोक्षं स्वभक्तानां करोति यत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "द्वेषतोऽपि विमुक्तिश्चेन्महातात्पर्यरोधनम् ॥222॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भक्त्या प्रसन्नतो देवान्मुक्तिरित्येव तद्गुणान् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वदन्ति श्रुतयः सर्वाः पुराणान्यागमा अपि ॥223॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यदि द्वेषेण मुक्तिः स्याद्वक्तव्यो दोषसञ्चयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्मर्तव्यो भगवान्नित्यमित्यर्थेनैव हि क्वचित् ॥224॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "द्वेषादिव गुणानाह पुराणे क्रुद्धवाक्यवत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यथा क्रुद्धः पिता पुत्रं मरेत्याक्षेपपूर्वकम् ॥225॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रोक्तस्यान्यस्य कृत्यर्थं वदत्येवं पुराणगम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वाक्यं श्रुतिविरोधेन स्वविरोधेन चाञ्जसा ॥226॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "बह्वागमविरोधाच्च न द्वेषान्मुक्तिवाचकम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘तमो द्वेषेण संयान्ति भक्त्या मुक्तिं तयैव च ॥227॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विष्णौ विष्णुप्रसादेन वलिमत्वेन चाञ्जसा’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति षाड्गुण्यवचनमप्युक्तार्थनियामकम् ॥228॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "महातात्पर्यरोधे च कथं वाक्यं प्रमाणताम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "याति सर्वार्थरूपं हि महातात्पर्यमिष्यते ॥229॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वाचकत्वं हि तात्पर्यं यदर्था अखिला रवाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सोऽर्थः कथं परित्याज्य एकशब्दस्य संशये ॥230॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतो विज्ञानभक्तिभ्यां पुरुषार्थः परो भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘यस्य देवे परा भक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ ॥231॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्यैते कथिता ह्यर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः’(श्वे.उ.भा.ता.१०.९४.३४) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘भक्त्या ज्ञानं ततो भक्तिस्ततो दृष्टिस्ततश्च सा ॥232॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ततो मुक्तिस्ततो भक्तिः सैव स्यात् सुखरूपिणी’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘भक्त्या प्रसन्नो भगवान् दद्यात् ज्ञानमनाकुलम् ॥233॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तयैव दर्शनं यातः प्रदद्यान्मुक्तिमेतया’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘नाहं वेदैर्न तपसा न दानेन न चेज्यया(भ.गी.११.५३) ॥234॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शक्य एवंविधो द्रष्टुं दृष्टवानसि मां यथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भक्त्या त्वनन्यया शक्य अहमेवविधोऽर्जुन(भ.गी.११.५४)) ॥235॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ज्ञातुं द्रष्टुं च तत्त्वेन प्रवेष्टुं च परंतप’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्यादिवाक्यतश्चैव सोऽयमुक्तार्थ ईयते ॥236॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न च प्रसादमाप्नोति द्वेषाद् भक्त्या तमाप्नुयात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति दृष्टानुसारित्वमप्यस्मिन्नर्थ ईयते ॥237॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘ये पृथग्विहिता विष्णोर्गुणा वेदेन सादरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "त एव दृष्टवैलोम्यादङ्गीकार्या न चापरम् ॥238॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्यद्दृष्टानुसारेण वासुदेवेऽपि गृह्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दोषाभावाश्च ये वेदैरुदिता अविहाय तान् ॥239॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनुक्ता अपि च ग्राह्या महातात्पर्यशक्तितः’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एवं बृहत्संहितावाक् सिद्धान्तो हि तदीरितः ॥240॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तारतम्येन तद्भक्तेष्वपि भक्तिर्विनिश्चयात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कर्तव्यैषाऽपि तद्भक्तिर्लोकवेदानुसारतः ॥241॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यो हि भक्तः प्रधाने स्यात् तदीयेष्वपि भक्तिमान् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दृश्यतेऽसौ नियमतो विपरीतो विपर्यये ॥242॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "व्यभिचारो यदि क्वापि भक्तिह्रासोऽत्र कल्प्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भक्तिदोषो ह्यसौ यन्न तद्भक्तेष्वपि भक्तिमान् ॥243॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तारतम्येन तेष्वद्धा भक्तिर्दृष्टानुसारतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विष्णुप्रसादानुसारात् कार्या दोषस्तदन्यथा ॥244॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वप्रीत्यनुसृतौ प्रीतिर्लोकेऽप्यद्धैव दृश्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तारतम्यपरिज्ञानमप्येतेनैव साधनम् ॥245॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘लक्ष्मीविरिञ्चवाणी’(गिरिजेन्दाङ्गिरस्सुताः)शगिरीजेन्द्रा गिरां पतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सूर्यादयश्च क्रमशो भगवत्प्रीतिगोचराः ॥246॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तेषुः भक्तिः क्रमेणैव कार्या नित्यं मुमुक्षुभिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वेऽपि गुरवश्चैते पुरुषस्य सदैव हि ॥247॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्मात् पूज्याश्च नम्याश्च ध्येयाश्च परितो हरिम्’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति षाड्गुण्यवचनादप्येषोऽर्थोवसीयते ॥248॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘हरिभक्तिः क्रमेणैव तदीयेषु हरिस्मृतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "हरिस्तुतिस्तत्स्मृतिश्च तत्स्तुतिर्हरिपूजनम् ॥249॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तत्पूजा विहितात्याग(तत्पूजाऽविहितत्यागः) इति मुक्तेः क्रमेण हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नियमात् साधनान्येव नित्यसाध्यानि चाखिलैः’ ॥250॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘इति प्रवृत्तवचनं साधनस्य विनिर्णये ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रवृत्ते पञ्चरात्रे हि साधनस्य विनिर्णयः(साधनस्याति निश्चयः) ॥251॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "हरिद्वेषो न शुभदः सद्द्वेषात्वाद्यथा गुरोः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "क्रमाद् भक्तिः हरिप्रीतिकारणं तत्प्रियोपगा ॥252॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भक्तिर्यतो यथा स्वस्मिन्नित्याद्या युक्तिरत्र च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्राधान्यतारतम्यानुसारिणी भक्तिरुत्तमा ॥253॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रीतिदैव हरेर्यस्माद् भक्तिः सा स्वोपगा यथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति वा ज्ञानकर्मादिफलं चैषु क्रमोपगम् ॥254॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S04_A003",
"title": "फलश्रुत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "फलश्रुत्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S04_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C03_S04_A003",
"adhikarana": "फलश्रुत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वातन्त्र्यतारतम्येन फलं हि फलिनां भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अशुभं त्वशुभेऽप्येषां स्वातन्त्र्यात् प्रीतितो हरेः ॥255॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आज्ञया चान्यगं नैव भोगाय भवति क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘पुण्यमेवामुमाप्नोति न देवान् पापमाप्नुयात्’ ॥256॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्यादिश्रुतयो मानमुक्तेऽर्थे युक्तयोऽपराः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘उपासनाधर्मफलं यतो देहान्तरे स्थितिः ॥257॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वासुदेवाज्ञया चैव पूर्वकर्मानुसारतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रेरयन्ति हि ते जीवान् पुण्यपापेषु नित्यशः ॥258॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अरागद्वेषतश्चैव कथं दोषानवाप्नुयुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "हर्याज्ञाकरणादेव पुण्यमेभिरवाप्यते ॥259॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "हरिपूजेति चोद्देशात् कथं न शुभमाप्नुयुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतो यथाक्रमं धर्मज्ञानयोः फलमञ्जसा ॥260॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वप्राणिगतं देवाः प्राप्नुवन्त्या विरिञ्चतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "देवा एव हि देवानां विशिष्टा विनियामकाः ॥261॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मा त्वखलिदेवानां नराणां च नियामकः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतः सर्वगुणानेष प्राप्नोत्यधिकमन्यतः ॥262॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "द्रव्यस्वातन्त्र्यविज्ञानप्रयत्नैरधिकं फलम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "देवानामन्यगं चापि तेषु हि ब्रह्मणोधिकम्’(तेषु यद् ब्रह्मणो हि तत्) ॥263॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "बृहत्तन्त्रोदितं वाक्यं हरिणा फलनिर्णये ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "लोकेऽप्येतादृशगुणैः फलाधिक्यं हि दृश्यते ॥264॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एवं च कलिपूर्वाणामसुराणां महत्फलम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अशुभेषु सदैव स्यान्मिथ्याज्ञानादिकेषु हि ॥265॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘शुभाशुभफलं देवा असुराश्च समाप्नुयुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "क्रमेणैव यथाशक्ति यथा चे ये प्रयोजकाः ॥266॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रेरका अपि पापानां न देवाः पापमाप्नुयुः’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति प्रकाशिकायां हि प्रोवाच हरिरञ्जसा ॥267॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘यद्यप्येवं सुराणां च दैत्यानां च महत्फलम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "शुभाशुभेभ्य एवं च कर्तुश्च स्याद्यथोदितम् ॥268॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्मान्निरयमानुष्यस्वर्गमुक्त्युपभोगिनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मानुषोत्तममारभ्य देवास्तु निरयं विना ॥269॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "असुरास्तु विना मुक्तिं तमोऽन्धमपि चाप्नुयुः’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति तत्त्वविवेकोक्तं स्वयं भगवता वचः ॥270॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S04_A004",
"title": "अन्वयाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अन्वयाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C03_S04_V04",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C03_S04_A004",
"adhikarana": "अन्वयाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ज्ञानदा अपि चाचार्या विशेषात् फलमाप्नुयुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘मुक्तावष्टगुणं शिष्याद् गुरुराप्नोति शोचनम् ॥271॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तद्गुरुर्द्विगुणं तस्मात् सार्धं तावत् ततोऽपरे ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "देवाः सहस्रगुणितं क्रमात् तस्माद्यथोत्तरम् ॥272॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मा महौघगुणितमेवं फलविनिर्णयः’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्याह भगवांश्छास्त्रे गुरुवृत्ताभिधे स्वयम् ॥273॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "युक्तं च तन्न गोदाता गोमात्रफलमाप्नुयात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘य इमं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्वभिधास्यति ॥274॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भक्तिं मयि परां कृत्वा मामेवैष्यत्यसंशयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः ॥275॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भविता न च मे तस्मादन्यः प्रियतरो भुवि’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्याह भगवानेवमपि पात्रमपेक्ष्यते ॥276॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एवमेवाविरोधेन प्रारब्धस्यैव कर्मणः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञानं दृष्टफलं प्रोक्तं मुक्तिश्चेहैव लभ्यते ॥277॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने तृतीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n    "
}
],
"tail": "\n    \n    "
},
{
"tag": "chapter",
"attrs": {
"id": "AV_C04",
"type": "adhyaya",
"name": "चतुर्थाध्यायस्य"
},
"text": "\n      ",
"children": [
{
"tag": "chapter-heading",
"text": "चतुर्थाध्यायस्य",
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S01",
"type": "paada",
"name": "प्रथमः पादः ",
"title": "चतुर्थाध्याये प्रथमः पादः"
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "प्रथमः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "section-intro",
"text": "\n          \n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S01_I01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "समन्वयाविरोधाभ्यां सिद्धे वस्तुनि साधने ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विचारितेष्वशेषेषु साधनेषु विशेषतः ॥1॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S01_I02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नित्यशः कार्यमत्यन्तमवश्यम्भावि साधनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "चिन्त्यते प्रथमं तत्र श्रवणादिसकृत्क्रिया ॥2॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S01_I03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आवृत्तिर्वेति सन्देहे कर्तव्यावृत्तिरेव हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उपदेशोऽतत्त्वमसीत्यादि ह्यसकृदेव यत् ॥3॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S01_I04"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘लिङ्गाल्लातव्यतः पूर्वमृजोर्ब्रह्मत्वतः शतात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "शुश्रावोग्रतपा नाम योग्यो रुद्रपदस्य यः ॥4॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S01_I05"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सार्धं परार्धं विष्णोस्तु गुणान् भक्त्या सदोद्यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत्त्रिभागमुपासां च चक्रे सम्भृतमानसः ॥5॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S01_I06"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दशमन्वन्तरं शक्रपदयोग्यो गरुत्मतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पदयोग्यात्सुमनसः सुनन्दो नाम चाशृणोत् ॥6॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S01_I07"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उपासां चक्र उद्युक्तो मन्वन्तरचतुष्टयम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सूर्याचन्द्रमसोश्चैव पदयोग्यौ सुतेजसौ ॥7॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S01_I08"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सुरूपः शान्तरूपश्च मन्वन्तरचतुष्टयम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अशृण्वतां सुमनसो मन्वन्तरमुपासताम् ॥8॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S01_I09"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ततः प्रोक्तास्तु ते सर्वे भक्त्योग्रतपआदयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अपश्यन् परमं विष्णुं तत्प्रसादैधिताः(तत्प्रसादेधिताः) सदा ॥9॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S01_I10"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्युक्तं विष्णुना साक्षात् ग्रन्थे सत्तत्त्वसञ्ज्ञिते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आत्मेति नाम कथितं साक्षान्नारायणस्य हि ॥10॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S01_A001",
"title": "आत्माधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "आत्माधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S01_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C04_S01_A001",
"adhikarana": "आत्माधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘आत्मा ब्रह्म महांस्तारः परमेशः शुचिश्रवाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विष्णुर्नारायणोऽनन्त इति श्रीपतिरीर्यते’ ॥11॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति पैङ्गिश्रुतिश्चैव(इति पिङ्गश्रुतिश्चैव) तथैव परमश्रुतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘ओमात्मा भगवान् विष्णुरात्मानन्दोऽक्षरः स्वराट् ॥12॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विश्वत्राता नृसिंहोऽजो नारायण उरुक्रमः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘अनसूया तथैवात्रेर्जज्ञे पुत्रानकल्मषान्(भागवतवचनम्.४.१.१५) ॥13॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दत्तं दुर्वाससं सोममात्मेशब्रह्मसम्भवान्’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति भागवते चैव तस्मादात्मा जनार्दनः ॥14॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्मादुपास्यो विष्णुरिति ज्ञातव्यः सज्जनैः सदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तथैवोपासते सन्तस्तथैवोपदिशन्ति च ॥15॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आदानर्थत्वततश्चायमात्माशब्दः पतिं वदेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वामी मे विष्णुरित्येव नित्यदोपास्यमञ्जसा ॥16॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘स्वामी विष्णुरिति ध्यानं विशेषणविशेष्यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कर्तव्यं सर्वथैवैतन्न कथञ्चन विस्मरेत्’ ॥17॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति सत्तत्ववचनं षाड्गुण्यवचनं परम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘मम स्वामी हरिर्नित्यं सर्वस्य पतिरेव च ॥18॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति ध्येयः सर्वदैव भगवान् विष्णुरव्ययः ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S01_A002",
"title": "न प्रतीकाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "न प्रतीकाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S01_V02",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C04_S01_A002",
"adhikarana": "न प्रतीकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रतीकविषयत्वेन न कार्या विष्णुभावना ॥19॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रतीकं नैव विष्णुर्यन्मिथ्योपासा ह्यनर्थदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "योऽन्यथा सन्तमात्मेशमन्यथा प्रतिपद्यते ॥20॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा(म.भा.७४.२७.) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘योऽन्यथा सन्तमात्मानमन्यथा प्रतिपद्यते ॥21॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘योऽन्यथैव स्थितं विष्णुमन्यथा प्रतिपद्यते ॥22॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "किं तेन न कृतं पापं चोरेण ब्रह्महारिणा’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘स्वात्मानं प्रतिमां वाऽपि देवतान्तरमेव वा ॥23॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "चेतनाचेतनं वाऽन्यत् ध्यायेद्यः केशवस्त्विति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "किं तेन न कृतं पापं चोरेणेशापहारिणा’ ॥24॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘योऽन्यद्विष्णुरिति ध्यायेज्जानीयाद्वा हरिं तथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्धे तमसि मज्जेत् स यत्र नैवोत्थितिः क्वचित्’ ॥25॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘योऽन्यद्विणुरिति ध्यायेत् विष्णुरन्यदिति स्म वा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्यथाध्यानदोषेण सोऽन्धे तमसि मज्जति(महातमसि मज्जति) ॥26॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘योऽन्यद्विष्णुरिति ध्यायेद् विष्णुरन्यदिति स्म वा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "महातमसि मग्नस्य तस्य नैवोत्थितिः क्वचित्’ ॥27॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘यत्किञ्चिदन्यथासंस्थमन्यथाध्यातमञ्जसा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ध्यातुर्महादोषकरं किमु सर्वेश्वरो हरिः’ ॥28॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘यत्किञ्चिदन्यथासंस्थमन्यथाध्यातमञ्जसा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "महादोषकरं विष्णुः किमु सर्वेश्वरेश्वरः’ ॥29॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘यत्किञ्चिदन्यथासंस्थमन्यथाज्ञातमञ्जसा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनर्थकारणं लोके किमु सर्वेश्वरेश्वरः ॥30॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न किञ्चिदन्यथा ज्ञेयं ध्येयं वा तेन कुत्रचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "किमु सर्वोत्तमो विष्णुर्ज्ञेयो नीचतया क्वचित् ॥31॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्माद्वस्तु यथारूपं ज्ञेयं ध्येयं च सर्वदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कारणं पुरुषार्थस्य नान्यथा भवति क्वचित्’ ॥32॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति श्रुतिपुराणोक्तिबलतो न प्रतीकता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ध्येया विष्णोः क्वचिद्यस्मात् मिथ्याज्ञानमनर्थदम् ॥33॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्यभिप्रेत्य ‘न हि स’ इत्याह भगवान् प्रभुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रतीकसंस्थितत्वेन ध्येयो विष्णुर्न चान्यथा ॥34॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S01_A003",
"title": "ब्रह्माधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "ब्रह्माधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S01_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C04_S01_A003",
"adhikarana": "ब्रह्माधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मेति च सदा ध्येयो भगवान् विष्णुरञ्जसा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उत्कृष्टो ब्रह्मशब्दार्थः पूर्णत्वं ब्रह्मतां यतः ॥35॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आधिव्याधिनिमित्तेन विक्षिप्तमनसोऽपि तु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ध्येयैव ब्रह्मता नित्यं विष्णोर्भक्त्या निरन्तरम् ॥36॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति प्रकाशिकायां च वचनं विष्णुनेरितम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नात्मेति सूत्रमीशस्य जीवत्वप्रतिपादकम् ॥37॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आत्मशब्दं यतो हेतुं कृत्वा जीवं न्यवारयत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वशब्दात् प्राणभृच्चैव नोक्त इत्येव वेदराट् ॥38॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यद्यात्मशब्दो जीवेऽपि कथं स विनिवारयेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आत्मशब्दोदितस्तस्माद्विष्णुरेव न चापरः ॥39॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘आत्मब्रह्मादयः शब्दास्तमृते विष्णुमव्ययम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न वदन्ति यतो नाप्ता क्वापि तैर्गुणपूर्णता’ ॥40॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नारायणाध्यात्मगतमिति यद्वैष्णवं वचः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदि जीवेशयोर्वेदपतिरैक्यं च मन्यते ॥41॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आत्मशब्दं कथं तस्मान्निवारयति युक्तितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भेदस्य व्यपदेशं च स्थितिं चादनमेव च ॥42॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भेददार्ढ्ये हेतुमाह तात्पर्यं स जगत्पतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "व्यावहारिकभेदश्चेत् क्वासावव्याहारिकः ॥43॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "व्यावहारिकमित्येव वचनं व्यावहारिकम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उत नेति विकल्पे तु यदि स्याद् व्यावहारिकम् ॥44॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्यापि बाध्यता चेत् स्यात् भेदः स्यात् पारमार्थिकः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अव्यवहारिकत्वं चेद्भेदोऽयं सत्यतां गतः ॥45॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एकस्यासत्यतायां हि द्वयोरेव विरुद्धयोः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्यस्य सत्यतैव स्यादिति केन निवार्यते ॥46॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "असत्यं नोक्तमित्युक्तं सत्यमुक्तमिति प्रजाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "जानन्त्युक्तं तु नो सत्यमित्युक्तेऽसत्यतामपि ॥47॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न स्वप्नेऽपि द्वयं मिथ्या तत्रैकं सत्यमेव हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भावाभावावुभौ तत्र कथं मिथ्या भविष्यतः ॥48॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भावस्य हि निषेधे तु नाभावस्य निषेधनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्ववाचोऽसत्यता चेत् स्यात् तस्माद्भेदस्य सत्यता ॥49॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्माज्जीवेशयोर्भेद उक्तन्यायेन गम्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एतस्मादात्मशब्दोऽयं परमात्माभिधा भवेत् ॥50॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रतीकविषयत्वेन विष्णुदृष्टिर्न तद्भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रतीके विष्णुरित्यैव तस्मात् कार्या ह्युपासना ॥51॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न च विष्णुः प्रतीकं यत् तस्मात् नात्मेत्युपासना ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति पक्षो यदा ब्रह्मदृष्टिश्चात्र विरुध्यते ॥52॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स नेति युक्तिस्तत्रापि समेत्युक्तविरुद्धता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यद्यप्युत्कर्षमात्रेण ह्यतद्भावेऽप्युपासना ॥53॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उत्कर्ष आत्मनोऽपि स्याच्चेतनत्वादचेतनात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्मादतत्त्वं नोपास्यमिति वेदविदो मतम् ॥54॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उत्कर्षाद्ब्रह्मताध्याने यदि स्यात् फलमञ्जसा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्मणो (स्वात्मताज्ञानात्) नीचताध्यानादनर्थः किं न जायते ॥55॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अचेतनस्य ब्रह्मत्वध्याने तुष्टिर्न हि क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नीचस्य स्वात्मताध्यानात् कुप्यति ब्रह्म लोकवत् ॥56॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "चण्डालो नृप इत्युक्ते नृपश्चण्डाल इत्यपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "को विशेषः परिज्ञाते नृपेण स्यात् कथञ्चन ॥57॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पुरतो नरदेवस्य चाण्डालो यदि पूज्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "राजवत् किं न कोपः स्याद्राज्ञो लोकेऽभिपश्यति(लोके हि पश्यति) ॥58॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "राज्ञस्तु पुरतः प्रोक्ते चण्डाले नृप इत्यपि(चण्डालं नृप इत्यपि) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आत्मानं स इति प्रोक्तमितिवद्ध्येव कुप्यति ॥59॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अभेदेनैतयोर्ध्याने को विशेषो वचस्यपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अयं राजा त्वमित्युक्ते चण्डालेऽथ नृपेऽपि च ॥60॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "चण्डाल इति तु प्रोक्ते सममेव हि दूषणम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ध्यातेऽप्येकस्य तद्भावे तद्भावोऽन्यस्य किं न तत् ॥61॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न चैव तदविज्ञातं सर्वज्ञब्रह्मणा क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्मादपेशलं सर्वमन्यस्य ब्रह्मतावचः ॥62॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्माद्यथोक्तमार्गेण ब्रह्मोपास्यं मुमुक्षुभिः ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S01_A004",
"title": "तदधिगमाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "तदधिगमाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S01_V04",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C04_S01_A004",
"adhikarana": "तदधिगमाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तथोपास्यञ्जसा दृष्टं ब्रह्म पापं च भस्मसात् ॥63॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "करोति निखिलं पूर्वं पाश्चात्यस्याप्यसङ्गताम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "करोति तद्द्विषश्चैवं पुण्यनाशोऽप्यसङ्गता ॥64॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यदेव विद्ययेत्यत्र पूर्वोक्ताद्धि विशिष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पूर्वं स्वर्गादलिब्ध्यर्थं वीयवत्वेन चोदितम् ॥65॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कर्म विद्यायुतं पश्चान्मोक्षे वीर्यप्रदं त्विति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ततो भोगेन पुण्यं च क्षपयित्वेतरत् तथा ॥66॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मद्विट् ब्रह्मदर्शी च तमोमोक्षाववाप्नुतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘ब्रह्मणां शतकालात् तु पूर्वमारब्धसङ्क्षयः ॥67॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मणस्त्वेव तावत्वं पञ्चाशद्ब्रह्मणस्तथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "रुद्रस्य विंशदेव स्यादिन्द्रस्यार्कादिके दश ॥68॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्येषां ब्रह्ममात्रस्य त्वन्त आरब्धसङ्क्षयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्मणैव सहातश्च परं नारायणं व्रजेत्’ ॥69॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति सत्तत्ववचनं स्वयं भगवतोदितम् ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने चतुर्थाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02",
"type": "paada",
"name": "द्वितीयः पादः ",
"title": "चतुर्थाध्याये द्वितीयः पादः"
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "द्वितीयः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "section-intro",
"text": "\n          \n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "देवानां च मनुष्याणामेतावत्सममेव हि ॥1॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उत्क्रान्तिमार्गौ देवानां न प्रायेण भविष्यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कर्मक्षयस्तथोत्क्रान्तिर्मार्गो भोगश्चतुष्टयम् ॥2॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "फलं मोक्ष इति प्रोक्तः क्रमात् पादेषु चोदितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्रष्टृष्वेव च(तु) सृज्यानां प्रवेशो ब्रह्मणो लये ॥3॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I04"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "देवानां मार्ग उद्दिष्टो नार्चिरादिर्न चोत्क्रमः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्रष्टुस्तु ग्रासभूतस्य देहस्तत्र लयं व्रजेत् ॥4॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I05"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यतः सृज्यस्य देवस्य नैवोत्क्रान्तिस्ततो भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "लयाच्चैवार्चिरादीनां लोकानामपि सर्वशः ॥5॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I06"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कथं मार्गो भवेत् तेषां विशतामुत्तरं(विशतामुत्तमं) स्वतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "जातानां मानुषे लोके देवानां तु(च) कदाचन ॥6॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I07"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उत्क्रान्तिमार्गौ भवतो न तदा मुक्तिरिष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्येषामपि साक्षाततु मुक्तिः प्राप्यापि तं हरिम् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "सहैव ब्रह्मणा भूयादिति शास्त्रस्य निर्णयः ॥7॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I08"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘क्ष्माम्भोऽनलानलिवियन्मनइन्द्रियार्थभूतादिभिः परिवृतः प्रतिसञ्जिघृक्षुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अव्याकृतं विशति यर्हि गुणत्रयात्मा कालं परं स्वमनुभूय परः स्वयम्भूः(भाग.३.३२.९) ॥8॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I09"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एवं परेत्य भगवन्तमनुप्रविष्टाः ये योगिनो जितमरुन्मनसो विरागाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तेनैव साकममृतं पुरुषं पुराणं ब्रह्म प्रधानमुपयान्त्यगताभिमानाः(भाग.३.३२.१०) ॥9॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I10"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘भगवन्तमनुप्राप्ता अपि तु ब्रह्मणा सह ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "परमं मोक्षमायान्ति लिङ्गभङ्गेन योगिनः’ ॥10॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I11"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘प्राप्ता अपि परं देवं सहैव ब्रह्मणा पुनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आनन्दव्यक्तिमायान्ति पूर्णा लिङ्गस्य भङ्गतः’ ॥11 ॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I12"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति श्रुतिपुराणोक्तिबलाद्विज्ञायते च तत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भोगस्तु सर्वदेवानां नरादीनां च विद्यते ॥12॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I13"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तत्र प्रवेशो देवानामुत्तरोत्तरतः क्रमात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उच्यते देहगानां च वृत्तीनामेवमेव तु ॥13॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I14"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तत्र मोक्षस्वरूपं तु वादिनः प्रतिभाश्रयात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नाना वदन्ति पुंसां हि मतयो गुणभेदतः ॥14॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I15"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पृथक् पृथक् प्रजायन्ते तमसैवान्यथामतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "रजसा मिश्रबुद्धित्वं सत्त्वेनैव यथामतिः ॥15॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I16"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "गुणातीता विमुक्तानां मतिः शुद्धिचितिर्यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सम्यगेवाथ नित्या च तत्तन्माहात्म्ययोगतः ॥16॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I17"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "बहुला चातिविशदा स्पष्टा चैव श्रियो मतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "महाशुद्धचितित्वेन ततोऽप्यतिमहाचितिः ॥17॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I18"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अशेषोरुविशेषाणामतिस्पष्टतया दृशिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नित्यमेकप्रकारा च नारायणमतिः परा ॥18॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I19"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सूर्यप्रभावदखिलं भासयन्ती निरन्तरा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निर्लेपा वीतदोषा च नित्यमेवाविकारिणी ॥19॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I20"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विशेषांस्तद्गतांस्त्यक्त्वा प्रायस्तल्लक्षणा श्रियः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तथैव स्पष्टताभावात् तत्तन्त्रत्वात् तु(च) केवलम् ॥20॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I21"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न तादृशी ब्रह्मणस्तु एवं श्रियो यथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मुक्तानां तु तदन्येषां समुद्रतरलोपमा ॥21॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I22"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अग्निज्वालावदेव स्यात् सृतिगानां दृशो भवः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एवंविधेषु ज्ञानेषु तमसा मुष्टदृष्टयः ॥22 ॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I23"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "खद्योतसदृशात्यल्पज्ञानत्वादन्यथादृशः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वदन्ति वादिनो मोक्षं नानामतसमाश्रयात् ॥23॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I24"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आश्रित्य प्रतिभामाह जिनस्तत्रातितामसीम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञानात् कर्मक्षयान्मोक्षो भवेद्देहाख्यपञ्जरात् ॥24॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I25"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पञ्जरोन्मुक्तखगवदलोकाकाशगोचरः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नित्यमूर्ध्वं व्रजत्येव पुद्गलो हस्तपादवान् ॥25॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I26"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति तत्केन मानेन मोक्षरूपं प्रदर्श्यते(प्रदृश्यते) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "गतिरूर्ध्वा च दुःखेता गतित्वाल्लौकिकी यथा ॥26॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I27"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्युक्ते चानुमानैकशरणस्य किमुत्तरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनूर्ध्वगतिता तत्र यद्युपाधिः खगस्य च ॥27॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I28"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दूरोर्ध्वगमने दुःखमिति साध्यानुगो न सः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रतिसाधनरूपस्य नानुमानस्य दूषणम् ॥28॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I29"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उपाधिः प्रतिरूपं हि साधनं तन्न चापरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अथापि सशरीरत्वं चात्रोपाधिर्न वै भवेत् ॥29॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I30"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "गतित्वं यत्र देहित्वमिति यत्साधनानुगम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आगमाननुसारित्वे प्रसङ्गोऽयं यतस्ततः ॥30॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I31"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नापसिद्धन्तता दोषः प्रसङ्गे यदि सा भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तदैवातिप्रसङ्गः स्यान्न प्रसङ्गः क्वचिद्भवेत् ॥31॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I32"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "लोकाकाशगतित्वं चेदुपाधिः साधनानुगः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सोऽपीत्युक्ते वदेत् किं स तस्माद्वेदोदितो भवेत् ॥32॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I33"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मोक्ष एवं स्वयं विष्णुर्यद्यपीशो ह्यशेषवित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "चकार सौगतमतं मोहायैव चकार यत् ॥33॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I34"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "असुराणामयोग्यानां वेदमार्गे प्रवर्तताम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतोऽसुराधिकारत्वान्न ग्राह्यं तन्मतं क्वचित् ॥34॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I35"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "चतुष्प्रकारं तच्चोक्तं शून्यं विज्ञानमेकलम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनुमेयबहिस्तत्त्वं तथा प्रत्यक्षबाह्यगम् ॥35॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I36"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति तत्र तु ये शून्यं वदन्त्यज्ञानमोहिताः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ते मोक्षं तादृशं ब्रूयुर्निःशङ्कं मायिनो यथा ॥36॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I37"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न किञ्चिन्मुक्त्यवस्थायामात्मात्मीयमथापि वा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एकस्मिन् संसृतेर्मुक्ते न किञ्चिदवशिष्यते ॥37॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I38"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तत्संवृत्यैव भेदोऽयं चेतनाचेतनात्मकः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दृश्यते संसृतेर्ध्वंसे निर्विशेषैव शून्यता ॥38॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I39"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न सत्त्वं नैव चासत्त्वं शून्यतत्त्वस्य विद्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न सुखत्वं न दुःखत्वं न विशेषोऽपि कश्चन ॥39॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I40"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निर्विशेषं स्वयम्भातं विर्लेपमजरामरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "शून्यं तत्त्वमसम्बाधं नानासंवृतिवर्जितम् ॥40॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I41"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अशेषदोषरहितं मनोवाचामगोचरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मोक्ष इत्युच्यतेऽसद्भिर्नानासंवृतिवर्जितम् ॥41॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I42"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "संसृत्यवस्था विज्ञेया(विज्ञेयं) संवृत्यैव विशिष्यते(विशेष्यते) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्थितया ध्वस्तया चैव संसृतिर्मोक्ष इत्यपि ॥42॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I43"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "केचित् तेष्वन्यथा प्राहुः संवृत्यैव त्वनेकधा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अवच्छिन्नं महाशून्यं नाना पुद्गलशब्दितम् ॥43॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I44"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यस्य शून्यैकरसता ज्ञानात्मा त्वपगच्छति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स पुद्गलत्वनिर्मुक्तो महाशून्यत्वमेष्यति ॥44॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I45"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "संवृत्त्या यस्त्ववच्छिन्नो(संवृत्याऽन्यस्त्ववच्छिन्नः) दुःखान्यनुभवत्यलम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्येवं मायिनश्चाहुरेकजीवत्ववादिनः ॥45॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I46"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "बहुजीवमताश्चेति माया तेषां तु संवृतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निर्विशेषत्ववाचैव शून्यं ब्रह्मेति नो भिदा(ब्रह्मैव तो भिदा) ॥46॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I47"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सच्चित्यसुखादिकं चैव किं कुतोऽखण्डवादिनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "व्यावर्त्यमात्रभेदस्तु विद्यते शून्यवादिनः ॥47॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I48"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनृतादेरपोहं तु स्वयमेव हि मन्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निर्विशेषत्वतो नैव विशेषो ब्रह्मशून्ययोः ॥48॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I49"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रामाण्यादि च वेदस्य फलतः सममेव हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतत्त्वावेदकं यस्मात् प्रमाणं तेन कथ्यते ॥49॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I50"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतत्त्वावेदकं यदप्रामाण्यं सतां मतम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दीर्घभ्रान्तिकरी चेत् स्यादतत्त्वावेदकप्रमा ॥50॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I51"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "रज्जुसर्पादिविज्ञानादप्याधिक्यादमानता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्यादागमस्यानिवर्त्यमहामोहप्रदत्वतः ॥51॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I52"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तलनैल्यादिविज्ञानमाकाशे मानतां व्रजेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "छत्राकारत्वविज्ञानं चन्द्रप्रादेशतामतिः ॥52॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I53"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निर्भेदत्वं तु शून्यस्य तेनाप्यङ्गीकृतं सदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सत्त्वासत्त्वादिधर्माणामभाव उभयोर्मतः ॥53॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I54"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न हि सत्प्रतियोगित्वं शून्यत्वं तेन चेष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न च दुःखविरोधित्वादन्या ह्यानन्दतेष्यते ॥54॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I55"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मायिना शून्यपक्षेऽपि ज्ञानं जाड्यविरोधि च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "धर्माः केऽपि(धर्मास्तेऽपि) न सन्त्येव को विशेषस्ततस्तयोः ॥55॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I56"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एतादृशानां पक्षाणां दूषणं प्रभुणा कृतम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वपक्षसाधनेनैव ‘नाभाव’ इति चोक्तितः ॥56॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I57"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आत्माभावे पुमर्थः क इष्टस्यात्माऽऽवधिर्यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदि नात्मावधिर्मोक्षो मोक्षः स्याद्धटशून्यता ॥57॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I58"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कल्पितत्वाद्विशेषाणां मायिनोऽपि समं हि तत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दृश्यमाने विशेषेऽपि यदि चेदविशेषता ॥58॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I59"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "घटाभावोऽविशेषः स्यात् पाश्चात्यश्चेदनागतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न मोक्षो विमतो यस्माददेहो घटशून्यता ॥59॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I60"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यथेत्युक्तो वदेत् किं स योनुमामात्रमानकः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न च मायी वदेत् तत्र पूर्वोक्तेनैव वर्त्मना ॥60॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I61"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अमानत्वात् श्रुतेस्तस्य न चादेहत्ववादिनी ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "श्रुतिः काचिददेहत्वमप्राकृतशरीरताम् ॥61॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I62"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मोक्षे भोगं यतो ब्रूते जक्षन् क्रीडन्निति श्रुतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निर्दुःखत्वान्न तन्मोक्षः प्रतिपन्नं यथेति च ॥62॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I63"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनुमादूषणं किं स्याद्वादिनोः शून्यमायिनोः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दुःखं दुःखादभिन्नत्वान्मोक्षोऽपि स्यादसंशयम् ॥63॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I64"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भेदे सद्द्वैततैव स्यादित्याद्यमितदोषतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "हेयं मायामतेनैव सह शून्यमतं बुधैः ॥64॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I65"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एवं विज्ञानवादोऽपि ज्ञानमात्रविशेषतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्यापि भङ्गुरत्वादिविशेषमपहाय हि ॥65॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I66"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अद्वैततामतं साक्षादुक्तदोषस्ततो भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कालो न केवलज्ञानी कालत्वात् प्रतिपन्नवत् ॥66॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I67"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एतयाऽनुमया रोधान्न तादृङ्मोक्षरूपता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदि कालोऽपि नेत्याह कदेति प्रश्न उत्तरम् ॥67॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I68"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "किं वक्ष्यति यदावस्थां वदेत् सा पक्षतां व्रजेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अवस्थात्वादिति ह्येव हेतुः साऽपि कदेति च ॥68॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I69"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पृष्टे कालश्च वक्तव्यो नाकालत्वं ततो भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न काल इति सामान्यनिषेधे कालगप्रमा ॥69॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I70"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निरुणद्धि समश्चायं त्रयाणामुक्तवादिनाम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एकजीवत्वपक्षे तु कालाभावादियं प्रमा ॥70॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I71"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कुपिता कालमाधाय द्वैतमेवोपपादयेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विमतः प्रपञ्चवान् कालः कालत्वात् प्रतिपन्नवत् ॥71॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I72"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति चान्यानुमैकत्वं जीवस्य विनिवारयेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कालशब्देश्वरैकत्वमतान्यप्येवमेव हि ॥72॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I73"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निराकृतानि तेषां च समत्वात् पक्षदोषयोः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञानं स्वरसभङ्ग्येव नित्यसन्तानमिष्यते ॥73॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I74"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "बौद्धाभ्यामपराभ्यां तु तत्राप्युक्तानुमा रिपुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मोक्षो न शुद्धविज्ञानसन्तानी कालगत्वतः ॥74॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I75"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रतिपन्नो यथेत्येतदनुमानं तदुत्तरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनुमानानि सर्वाणि प्रतिसाधनयोगतः ॥75॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I76"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निषिद्धान्युक्तभङ्ग्यैव श्रुतयश्चास्मदुक्तिगाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "साङ्ख्यनैयायिकाद्याश्च प्राहुर्मोक्षं च(तु) निःसुखम् ॥76॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I77"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इच्छाद्वेषप्रयत्नादेरपि सर्वात्मना लयम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत्राहुर्नैतदप्यत्र शोभनं श्रुतयो यतः ॥77॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I78"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "महानन्दं च भोगं च नियमेन वदन्ति हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्राकृतप्रियहानिस्तु प्रियास्पृष्टिरितीर्यते ॥78॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I79"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अप्रियं प्रतिकूलं तदविशेषेण शब्दितम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नास्ति ह्यप्राकृतं दुःखं सतो जीवस्य कुत्रचित् ॥79॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I80"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रियं स्वरूपमेवास्य बलानन्दादिवाक्यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "हेयत्वादप्रियस्यैव प्रियहानेरनिष्टतः ॥80॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I81"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न समस्तप्रियाभावो मोक्षे प्रोक्ते तु युज्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अप्रियस्य स्वरूपत्वमसुरेष्वेव हि श्रुतम् ॥81॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I82"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "असुरा नैवमेवं च नैवं चाखलिमानुषाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्यात्मप्रियहानाय को यतेत च बुद्धिमान् ॥82॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I83"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सञ्ज्ञा नास्तीत्यपि ह्यस्य नामुक्तज्ञेयतेति हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "धर्मानुच्छित्तिमेवास्य यतो वक्त्युत्तरश्रुतिः ॥83॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I84"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आशङ्क्यास्य ज्ञानहानिं मैत्रेय्या मोहमाह माम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भवानित्युक्तवत्या हि नाहं मोहं वदामि ते ॥84॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I85"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्युक्त्वा याज्ञवल्क्यो हि स्वरूपानाशमूचिवान् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञानरूपस्य विज्ञाननाशस्तन्नाश एव यत् ॥85॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I86"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इति शून्यमतोच्छित्त्यै पुनरानन्दपूर्वकान् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "धर्मानाहाप्यनुच्छिन्नांस्तार्किकैर्विनिवारितान् ॥86॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I87"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मात्रासंसर्गमप्याह तथा माध्यन्दिनश्रुतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आचिक्षेप मतं तच्च यस्मिन्न विषयादनम् ॥87॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I88"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "घ्राणादिभोगाभावस्य त्वनिष्टत्वहृदा श्रुतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "येनेदमखिलं वेद विज्ञातारं स्वमेव च ॥88॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I89"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "केन तं च विजानीयादित्यनिष्टं हि सर्वथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नाखिलज्ञापको विष्णुरज्ञेयो नियमेन हि ॥89॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I90"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तज्ज्ञानार्थं हि वेदानामखिलानां प्रवर्तनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रत्यक्षमात्मविज्ञानाविरोधानुभवादपि ॥90॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I91"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न स्वविज्ञानितायां च विरोधः कश्चनेष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कर्तृकर्मविरोधश्च नित्यानुभवरोधतः ॥91॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I92"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कथमेव पदं गच्छेद्विरोधोऽदृष्टबाधनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘सोऽश्नुते सर्वकामांश्च’ ‘कामान्नी कामरूप्यथ’ ॥92॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I93"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्यादिश्रुतयश्चोक्तमर्थमेव वदन्ति हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अस्वातन्त्र्यादिवेत्युक्तं न द्वैताभावतः क्वचित् ॥93॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I94"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आत्मैवाभूदिति ह्यस्मादविशेषप्रसङ्गतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘अस्वातन्त्र्योपमाभेदभेदेष्विव उदीरितः’ ॥94॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I95"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शब्दतत्त्व इति प्रोक्तं मैत्रेय्युक्तोत्तरं च किम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सुखादिधर्महानौ तु मुक्तेः किं च प्रयोजनम् ॥95॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I96"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यद्यर्थो दुःखहानिः स्यादनर्थः सुखनाशनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तयोश्च दुःखहानाद्धि सुखनाशोऽधिको भवेत् ॥96॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I97"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्राप्यापि दुःखं सुमहत्सुखलेशाप्तये जनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यतते सुखहानौ हि को मोक्षाय यतेत् पुमान् ॥97॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I98"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अल्पाच्च सुखनाशाद्धि बिभेत्यतितरां जनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "महच्च दुःखमाप्नोति सुखनाशनिवृत्तये ॥98॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I99"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न च रागनिमित्तं तद्वीतरागा अपि स्फुटम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नारदाद्याः सुखार्थाय सहन्ते दुःखमञ्जसा ॥99॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I100"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "युद्धादिदर्शनं यस्मात् सुदुःखेनापि कुर्वते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘यदेन्द्रवैरोचनयोर्ब्रह्मास्त्राभ्यां सुतापिताः ॥100 ॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I101"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अपि नैवाजहुर्युद्धरसात् ते नारदादयः’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति स्कान्दवचनस्तस्मात् सुखाभावाय को यतेत् ॥101॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I102"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विमतो दुःखयुग् यस्माच्चेतनः सन् सुखोज्झितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रतिपन्नो यथेत्येव चानुमा केन वार्यते ॥102॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I103"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वश्रुतिपुराणेषु सुखभावोक्तितस्तथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मुक्तौ न ग्राह्यमेवैतत्सुखाभावमतं बुधैः ॥103॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I104"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘सोऽनानन्दाद्विमुक्तः सन्नानन्दी भवति स्फुटम्’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘निर्गुणे ब्रह्मणि मयि धारयन् विशदं मनः ॥104॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I105"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "परमानन्दमाप्नोति यत्र कामोऽवसीयते’(भाग.११.१५.१७) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘न विष्णुसदृशं दैवं न मोक्षसदृशं सुखम् ॥105॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I106"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न वेदसदृशं वाक्यं न वर्णोङ्कारसंमितः’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘यत्रानन्दाश्च मोदाश्च मुदः प्रमुद आसते ॥106॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I107"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कामस्य यत्राप्ताः कामास्तत्र माममृतं कृधि’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति श्रुतिपुराणानि तत्र तत्र वदन्ति हि ॥107॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I108"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतो मोक्षे सुखाभाव इति यत्किञ्चिदेव हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "शिरःकराद्यभावश्च न मुक्तस्य भवेत् क्वचित् ॥108॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I109"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "श्रुतयश्च पुराणानि मानमत्र बहूनि च ॥109॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I110"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘न वर्तते यत्र रजस्तमस्तयोः सत्त्वं च मिश्रं न च कालविक्रमः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न यत्र माया किमुतापरे हरेरनुव्रता यत्र सुरासुरार्चिताः ॥110॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I111"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "श्यामावदाताः शतपत्रलोचनाः पिशङ्गवस्त्राः सुरुचः सुपेशसः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वे चतुर्बाहव उन्मिषन्मणिप्रवेकनिष्काभरणाः सुवर्चसः ॥111॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I112"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रवालवैदूर्यमृणालवर्चसां परिस्फुरत्कुण्डलमौलिमालिनाम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भ्राजिष्णुभिर्यः परितो विराजते लसद्विमानावलिभिर्महात्मनाम् ॥112॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I113"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विद्योतमानप्रमदोत्तमाभिः सविद्युदभ्रवलिभिर्यथा नभः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "श्रीर्यत्र रूपिण्युरुगायपादयोः करोति मानं बहुधा विभूतिभिः’(भाग.२.९.१०-१३) ॥113॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I114"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘ऋचां त्वः पोषमास्ते पुपुष्वान् गायत्रं त्वो गायति शक्वरीषु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्मा त्वो वदति जातविद्यां यज्ञस्य मात्रां विमिमीत उ त्वः’(ऋ.सं.१०.७१.११) ॥114॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I115"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कामान्नरूपी चरतीतिपूर्व श्रुत्या पुराणोक्तिभिरप्यदोषः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "देहः स्वरूपात्मक एव तेषां मुक्तिं गतानामपि चेयते हि ॥115॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I116"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शिरःकराद्यैरपि मुक्तिभाजो युक्ता यतस्ते पुरुषा इदानीम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यथेति पूर्वा अनुमाश्च जीव स्वरूपमङ्गादिकमावयन्ति(आपयन्ति) ॥116॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I117"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न ब्रह्मरूपत्वममुष्य देहिनो मुक्तावपि स्यात् प्रमया कथञ्चित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स ब्रह्मणा सहितोऽशेषभोगान् भुङ्क्ते तथोपेत्य सुखार्णवं तम् ॥117॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I118"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यत्तत्परं ज्योतिरुपेत्य जीवो निजस्वरूपत्वमवाप्य कामान् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भुङ्क्ते स देवः(दैवं) पुरुषोत्तमोऽजः आत्मेति चोक्तो गुणपूर्तिहेतोः ॥118॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I119"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सेतुः स देवोऽखिलमुक्तिभाजामुतामृतस्येष्ट इहेशिता यत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्यादिवाक्यैर्भगवद्वशः सन् भुङ्क्तेऽखिलान् मुक्तिगतोऽपि भोगान् ॥119॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I120"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कालोऽप्यसौ नैक्ययुतः परेण जीवस्य कालो यत एष यद्वत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्यादिका अप्यनुमाः प्रमाणं मुक्तौ च जीवस्य परत्वरोधे ॥120॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I121"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कथं च यः पूर्वमसौ न पश्चाद्भवेत् स एवेत्यपि युक्तिमेति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यतो न दृष्टं यदभून्न पूर्वं पश्चात् तदासेति कुतश्च किञ्चित् ॥121॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I122"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न चैव मुक्तौ न(तु) हरेः पृथक्त्वमैक्यं तथा स्यादिति युक्तिमेति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यतो न कुत्रापि भिदाभिदा च दृष्टा चितश्चेतनया कुतश्चित् ॥122॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I123"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इत्थं मतानि भ्रमजानि यस्मात् मोक्षं समुद्देश्यमपि भ्रमेण ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विदुर्न सम्यग्यदपीह लौकिकाः सुखं मम स्याच्च सदेति जानते ॥123॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I124"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "औदार्यमुच्चावचशक्तिरात्मस्वरूपदार्ढ्यं च निजस्वभावः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वातन्त्र्यमापूर्णविशेषयोग्यता विरोधहानिश्च चतुर्थपादे ॥124॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I125"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "व्यवस्थितिस्त्वविशेषस्थितिश्च निषेधसामान्यविधिक्रियाणाम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विभक्तता चात्वरयैव सिद्धिर्विपक्षसम्प्राप्तिविरुद्धहेतवः ॥125॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I126"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सुशक्यता शश्वदतिप्रसिद्धिर्विवेक(प्रसिद्धिविवेक)विन्यासविचारसञ्ज्ञाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नानाप्रवृत्तिः कृतकृत्यता च विपक्षतर्काः समतीतपादे ॥126॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I127"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "महाफलत्वं प्रविविक्तता च सन्धिग्रहः साधनमाप्तकृत्यम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विशेषकार्यं कृतिसंस्थितिश्च(कृतसंस्थितिश्च) सुयुक्तयो निर्णयगाः स्वपक्षे ॥127॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I128"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "व्यामिश्रता कार्यकरत्वमर्थक्लृप्तिः सुदार्ढ्यं परतन्त्रता च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "समानधर्मः कृतशेषता च लोकोपमा पूर्वमतानुसाराः ॥128॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_I129"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विशेषसाम्यश्रुतिराढ्यता च समानलोपो महिमाविशेषः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कृतार्थता शश्वदनुप्रवृत्तिः सिद्धान्तनिर्णीतिविशिष्टहेतवः ॥129॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_A001",
"title": "नैकस्मिन्नधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "नैकस्मिन्नधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C04_S02_A001",
"adhikarana": "नैकस्मिन्नधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रधानवायुस्त्विह वायुनामा भूतेष्विति प्रोक्तगतोऽपि युक्त्या ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यस्मात् श्रुतौ पवते चेति भूरिप्रोक्तो यतो भूतमानी च सोऽपि ॥130॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "महामानी त्वल्पमानी च यस्मात् तच्छब्देनाप्युच्यते तेन सोऽपि ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_A002",
"title": "पराधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "पराधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S02_V02",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C04_S02_A002",
"adhikarana": "पराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्मिन् लयं यान्ति भूतान्यशेषक्रमाविरोधेन स एव विष्णौ ॥131॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इन्द्रदीनां तत्र लयः क्रमं तु प्रोक्तं विशेषादनुसृत्य नान्यत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्मादशेषा गिरिजां प्रविश्य तयैव रुद्रं सह तेन वाणीम् ॥132॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तया पतिं प्राप्य सहैव तेन लयं हरौ यान्ति समस्तजीवाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सोमस्तु वारीशयुतोऽनिरुद्धं विशत्यसौ काममसौ तु वारुणीम् ॥133॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सा शेषदेवं स गिरं च सैव वायुं विशत्यञ्ज इतीह निर्णयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उमागिरीशाविति भारतीराविति स्म वाग्वेदता ब्रवीति ॥134॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अहीन्द्रपत्नीमहिपं विरिञ्चपत्नीं विरिञ्चं च विमुक्तिकाले ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "त एव यत्तत्पदमाप्नुवन्ति तत्काल एतान् समुपास्य जीवाः ॥135॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मत्वकाले प्रविशन्ति चैतानिति स्म वाक् तादृशतामुपैति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सूर्योऽग्नियुक्तो गुरुमाप्य तेन शक्रं सहैतेन सुपर्णपत्नीम् ॥136॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तया सुपर्णं सह तेन वाणीं ब्रह्माणमेतद्गत एव याति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इन्द्रप्रवेशस्तु यदोच्यतेऽत्र तदा ह्युमेत्येव सुपर्णपत्नी ॥137॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उक्ता सुपर्णश्च गिरीशनाम्ना ततो विरोधश्च न कश्चनात्र ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भृग्वादयो दक्षमवाप्य तेन प्राप्येन्द्रमेतेन सुपर्णपत्नीम् ॥138॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विशन्ति ये मनवो राजमुख्या मनुं प्रविश्याथ गता महेन्द्रम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आकाश उर्वी च गुरुं प्रविश्य तेनैव यातः पुरुहूतदेवम् ॥139॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सनादयो यतयः काममेव विशन्ति शिष्टा अपि हव्यवाहम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वर्णाश्रमाचाररता मनुष्या धर्मं मनुं सोऽपि समेति काले ॥140॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तमेव सर्वे पितरः सुरानुगाः सर्वे कुबेरं स च सोममेव ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विमुक्तिकाले प्रविशन्त्यभीक्ष्णं भोगाश्च तद्देहगताः प्रभुञ्जते ॥141॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आनन्दसुव्यक्तिरमुत्र तेषां भवत्यतश्चेष्टत एव निर्गताः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "क्रीडन्ति भूयश्च समाविशन्ति तानेव सायुज्यमिदं वदन्ति ॥142॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सायुज्यहीनास्तु(हीनाश्च) लये तु सर्वे प्रोक्तेन मार्गेण विशन्ति सृष्टौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बहिश्च निर्यान्ति ततोऽन्यदाऽपि सायुज्यभाजां भवति प्रवेशः ॥143॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उक्तं समस्तं परमश्रुतौ हि प्रोक्तं च(तु) सर्गक्रमतो विपर्ययः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मुक्तौ लये यद्वदथो लयश्च विपर्ययेणेत्यवदद्गिरां प्रभुः(पतिः) ॥144॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "लये यतो मुक्तिरियं सुराणां भोगो विशेषेण च यं वदिष्यति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उक्तश्च बिम्बप्रतिबिम्बभावः पिङ्गश्रुतावुक्तलयानुसारतः ॥145॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "बिम्बे लयो यन्नियतश्च मुक्तौ चिदात्मनां तद्वशता च सर्वदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तेजोऽभिधां तु श्रियमाप्य विष्णुमग्रे ततः पुत्रतयैव वायुः ॥146॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आप्तः प्रसूतः पुनरेव विष्णुं प्रविश्य मुक्तः प्रलयेऽत्र तिष्ठति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वेऽपि ते मुक्तगणा अमन्दसान्द्रं निजानन्दमशेषतोऽपि ॥147॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भुञ्जन्त एवासत ईशदेहे लयेऽथ सर्गे बहिरेव यान्ति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रयाति धर्मं निर्ऋतिस्तु शक्रं मरुद्गणाः पार्षदास्तथैव ॥148॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वेऽनिरुद्धं पृतनाधिपाद्यास्तुरश्रुतिर्हीत्थमियं विमुक्तिः ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने चतुर्थाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S03",
"type": "paada",
"name": "तृतीयः पादः ",
"title": "चतुर्थाध्याये तृतीयः पादः"
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "तृतीयः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "section-intro",
"text": "\n          \n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S03_I1"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उत्क्रान्तमार्गश्च विमुक्तगम्यं पादोदितं सुक्रमविक्रमौ च ॥1॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S03_I1"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सान्तनिकप्राप्तिरभीष्टता च सौकर्यमित्यन्यमतस्य तर्काः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विशेषसमप्राप्तिरुरुत्वमाप्तिः क्रमानुरागः कथितानुवृत्तिः ॥2॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S03_A001",
"title": "कार्याधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "कार्याधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S03_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C04_S03_A001",
"adhikarana": "कार्याधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सिद्धान्तनिर्णीतिकराः प्रतीकं देहादिकं तद्गतमेव ये नराः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उपासते ते पुरतः समाप्नुयुर्ब्रह्माणमस्मान्मतिमाप्य विष्णुम् ॥3॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n\t\t\t\t",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्राप्स्यन्त्यतोऽन्येऽपि तमाप्य तस्मात् हरिं गता मुक्तिभाजः परान्ते ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने चतुर्थाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S04",
"type": "paada",
"name": "चतुर्थः पादः ",
"title": "चतुर्थाध्याये चतुर्थः पादः"
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "चतुर्थः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "section-intro",
"text": "\n          \n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S04_I01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतिक्रमोक्तिः कृतिरर्थलाभः परागतिः पारगतिस्तदोकः ॥1॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S04_I02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "समस्तकार्यं वशिता च विश्वसम्भावना युक्तयस्त्वन्यपक्षके ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सामान्यरूपं प्रतिभानमुक्तिराश्चर्यता कृत्रिमतास्तदोषः ॥2॥"
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "विशेषक्लृतिः कृतनिश्चयश्च माहात्म्यमित्येव सुनिर्णयार्थाः ।",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S04_A001",
"title": "अनन्याधिपत्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अनन्याधिपत्त्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "AV_C04_S04_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "AV_C04_S04_A001",
"adhikarana": "अनन्याधिपत्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनन्यभृत्यत्वमिहोदितेभ्यस्त्वन्यस्य भृत्यत्वनिवारणाय ॥3॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पतिं यदेषामपि विष्णुमाह ह्युतामृतत्त्वस्य पतित्ववाग्घरेः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एतेऽपि चान्याधिपतित्वयुक्ता विष्ण्वन्यचित्वेन यथा पुमांसः ॥4॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रसिद्धिभाजस्त्विति चानुमैव ह्यभीष्टसिद्ध्यै भवतीह निश्चयात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मुक्तस्वकीयावरयन्तृताऽस्ति मुक्तावपि ब्रह्मपुरस्सराणाम् ॥5॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनेन देवेन तथाऽमुना च हीष्टे परार्वाक्तनलोकिनामिति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "फलं श्रुतिर्ज्ञानत आह मुक्तावेतच्च सर्वाशुभनाशलिङ्गात् ॥6॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "लोकाधिपत्यं च विधातुरेव सर्वात्मनेत्याह तुरश्रुतिश्च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वे बलिं देवगणा वहन्तीत्येतच्च नान्यस्य तु युक्तिमेति ॥7॥"
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "लोका इतीहापि तु लोकितां वचो लोका इति ह्येव रवः प्रजासु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रयुज्यते सर्वजनैः सदैव तन्मानिनो लोकपदेन चोक्ताः ॥8॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तद्गास्तु मुक्ता इह लोकशब्दाः अन्योन्यनाथा इति पैङ्गिनां श्रुतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अलोकशब्देन विमुक्तिभाजो वाच्याः पदं तादृगपीह युक्तम् ॥9॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "लोकाभिधाश्चापि यतो हि मुक्ताः प्रकाशरूपाः सततं च सर्वे ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्मैव लोकाधिपतिर्विमुक्तो भवेदिति प्राह तुरश्रुतिश्च ॥10॥"
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न चेह विज्ञानफलं समुक्तं लोकाधिपत्यं रविबिम्बगे हरौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उक्तं पृथक् तच्च पुरैव यस्मात् भेदोऽमुनेत्यादि च सम्यगुक्तः ॥11॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "त्वप्रत्ययं चाप्यतिहाय नैव रूपेण तेनेति भवेदिहार्थः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भवत्यसावित्यणुशब्दमत्र विहाय वाक्यानि बहूनि दोषः ॥12॥"
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतो जगद्य्वापृतिमन्त एव ब्रह्मादयः पूर्णगुणाः क्रमेण ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अमन्दमानन्दमजस्रमेव भुञ्जन्त आत्मीयमजात्समासते ॥13॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नमो नमोऽशेषविशेषपूर्णगुणैकधाम्ने पुरुषोत्तमाय ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भक्तानुकम्पादतिशुद्धसंविद्दात्रेऽनुपाधिप्रियसद्गुणात्मने ॥14॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं बट् तद्दर्शनमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुर्मध्वो यत्तु तृतीयमेतदमुना ग्रन्थः कृतः केशवे ॥15॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निःशेषदोषरहित कल्याणाखिलसद्गुण ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भूतिस्वयम्भुशर्वादिवन्द्यं त्वां नौमि मे प्रियम् ॥16॥"
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने चतुर्थाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n    "
}
],
"tail": "\n  "
}
],
"tail": "\n"
},
},
"blocks": [
"blocks": [
Retrieved from "https://dev.anandamakaranda.in/JSON:Anuvyakhyana"