Anandamakaranda

JSON:Mandu: Difference between revisions

← Older editNewer edit →
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Line 1: Line 1:
{
{
"schema": 1,
"schema": 2,
"doc": {
"doc": {
"slug": "Mandu",
"slug": "Mandu",
Line 6: Line 6:
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
"docId": "MAN",
"docId": "MAN",
"parent": null,
"related": [],
"nextId": 71
"nextId": 71
},
"tree": {
"tag": "document",
"attrs": {
"id": "MAN",
"title": "माण्डूकोपनिषद्भाष्यम्",
"name": "Bhashya",
"type": "Bhashya"
},
"text": "\n    \n    ",
"children": [
{
"tag": "chapter",
"attrs": {
"id": "MAN_C01",
"type": "adhyaya",
"name": "प्रथमः खण्डः"
},
"text": "\n      ",
"children": [
{
"tag": "chapter-heading",
"text": "प्रथमः खण्डः",
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "MAN_C01_I01"
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पूर्णानन्दज्ञानशक्तिस्वरूपं नित्यमव्ययम् ।",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "line",
"text": "चतुर्धा सर्वभोक्तारं वन्दे विष्णुं परं पदम् ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C01_V01",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओमित्येतदक्षरमिदं सर्वम् । तस्योपव्याख्यानं भूतं भवद् भविष्यदिति ॥ १ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-MAN_C01_V01"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C01_V01_B01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मण्डूकरूपिणा वरुणेन चतूरूपो नारायणः स्तूयते(नारायणोऽत्र स्तूयते) ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘ध्यायन् नारायणं देवं प्रणवेन समाहितः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "मण्डूकरूपी वरुणस्तुष्टाव हरिमव्ययम् ॥’ इति पाद्मे ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘ओमित्युक्तं तु यद्ब्रह्म तदक्षरमुदाहृतम् ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "ओतमत्र जगद्यस्मादों तस्माद् भगवान् हरिः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "तदिदं गुणपूर्त्यैव सर्वमित्येव शब्दितम् ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "भाविभूतभवत्कालेष्वेकरूपतया हरिः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "सर्वदा नित्य इत्येषा व्याख्योङ्कारस्य कीर्तिता ॥’ इति बृहत्संहितायाम् ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘ओमित्याक्रियते यस्मादोङ्कारोऽसावतः परः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "सर्वत्वमिति पूर्णत्वं तन्नान्यस्य हरेः क्वचित् ॥’ इति नैर्गुण्ये ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "सर्वमोङ्कार एवेत्यन्यस्य पूर्णत्वनिवारणम् । त्रिकालातीतत्वं च तस्यैव । प्रकृतेरपि त्रिकालातीतत्वं विद्यत इत्यन्यदिति विशेषणम् ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C01_V02",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वमोङ्कार एव । यच्चान्यत् त्रिकालातीतं तदप्योङ्कार एव । सर्वं ह्येतद् ब्रह्म । अयमात्मा ब्रह्म ॥ २ ॥ सोयमात्मा चतुष्पात् ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-MAN_C01_V02"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C01_V02_B01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘परमं यो महद्ब्रह्म’, ‘तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’, ‘पूर्णमदः पूर्णमिदम्’ इत्यादिषु प्रसिद्धं च ब्रह्मणः (परिपूर्णत्वमित्याह)पूर्णत्वमित्याह– सर्वं ह्येतद् ब्रह्मेति । श्रीब्रह्मादिसकलदेहेषु स्थित्वाऽऽदानादिकर्ता योऽयं कश्चित् प्रतीयते । जीवानामस्वातन्त्र्यदर्शनात् । सोऽपि स एवेति दर्शयति– अयमात्मा ब्रह्मेति ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘पूर्णस्तु हरिरेवैको नान्यत् पूर्णं कदाचन ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "विना च प्रकृतिं नान्यत् कालातीतं परात्मनः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "कालश्चैव दिशो वेदाः प्रकृत्यात्मान ईरिताः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "अभिमानात्तु जीवानां न कालातीतता भवेत् ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "मुक्तानामपि पूर्वत्र कालसम्बन्ध ईरितः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "पूर्णत्वं च सदा विष्णोः प्रसिद्धं सर्ववेदतः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "सोऽयं विष्णू रमाब्रह्मरुद्रानन्तादिगः सदा ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "आदानादनकर्तृत्वादात्मा तेषामगोचरः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "इति मण्डूकरूपी सन् ददर्श वरुणः श्रुतिम्(स्वयम्) ॥’ इति हरिवंशेषु ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C01_V03",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "जागरितस्थानो बहिःप्रज्ञः । सप्ताङ्ग एकोनविंशतिमुखः स्थूलभुग् वैश्वानरः प्रथमः पादः ॥ ३ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-MAN_C01_V03"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C01_V03_B01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "चतुर्धाऽवस्थितो देहे परमात्मा सनातनः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "वैश्वानरो जागरितस्थानगो गजवक्‍त्रकः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "निर्माता बाह्यसंवित्तेर्जीवानां तदगोचरः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "अष्टादशमुखान्यस्य पुमाकाराणि सर्वशः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "मध्यमं तु गजाकारं चतुर्बाहुः परः पुमान् ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "पादौ हस्तिकरो हस्ता इति सप्ताङ्ग ईरितः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "स्थूलान् भोगानिन्द्रियैः स शुभान् भुङ्क्ते न चाशुभान् ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "विश्वं स्थूलं समुद्दिष्टं सर्वगम्यत्वहेतुतः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "तत्सम्बन्धी नरोऽनाशाद् वैश्वानर उदाहृतः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "विनायकस्तु विश्वस्य ध्यानादैद् गजवक्‍त्रताम् ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "तथैव तैजसध्यानात् त्रिध्यानादिन्द्र इन्द्रताम् ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "चतुर्ध्यानाच्च रुद्रत्वं रुद्र आप जनार्दनात् ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "एवम्भूतगुणो विष्णुश्चतुरात्मा परात्परः ॥’ इति महायोगे ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C01_V04",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वप्नस्थानोऽन्तप्रज्ञः । सप्ताङ्ग एकोनविंशतिमुखः प्रविविक्तभुक् तैजसो द्वितीयः पादः ॥ ४ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-MAN_C01_V04"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C01_V04_B01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘जाग्रद्दर्शनसंस्काररूपत्वात् स्वप्नगं तु यत् ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "प्रविविक्तं तु तज्ज्ञानकारणोऽन्तर्ज्ञ उच्यते ॥’ इति वाराहे ॥४॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C01_V05",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यत्र सुप्तो न कञ्चन कामं कामयते न कञ्चन स्वप्नं पश्यति तत् सुषुप्तम् । सुषुप्तस्थान एकीभूतः प्रज्ञानघन एवानन्दमयो ह्यानन्दभुक् चेतोमुखः प्राज्ञस्तृतीयः पादः ॥ ५ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-MAN_C01_V05"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C01_V05_B01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘सुषुप्तं तु तमो ज्ञेयं हरिं प्राप्य तदावृतः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "न कामयेन्नैव पश्येज्जीवः स्वात्मतमो विना ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "कालं च तस्य स्थानस्य पतिः प्राज्ञो हरिः स्वयम् ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "चित्तस्थो दर्शयेद् यस्मात् तैजसः स्वप्नकृद्धरिः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "न बाह्यं ज्ञापयेद्यस्माद् प्राज्ञस्तेन जनार्दनः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "एकीभावं व्रजेतां च तेन विश्वश्च तैजसः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "एकीभूतस्त्वतः(एकीभूतस्तदा) प्राज्ञो घनो जीवस्तमोवृतः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "तन्मात्रस्य सकालस्य घनप्रज्ञः प्रदर्शनात् ॥’ इति प्रकाशिकायाम् ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "आनन्दमयः पूर्णानन्दः । चेतोमुखः ज्ञानस्वरूपमुखः । प्रज्ञानघन इति विपरीतसमासः । घनप्रज्ञ इति वक्ष्यमाणत्वात् । विषयभोगं विनाऽऽनन्दमात्रभुक्त्वादानन्दभुगिति विशेषः । आनन्दमयचेतोमुखत्वसर्वज्ञत्वसर्वेश्वरत्वादिचतुष्टयेऽपि समम् (आनन्दमयचेतोमुखसर्वज्ञत्वसर्वेश्वरादिचतुष्टयेऽपि समः) । अन्यत्रातिदेशार्थमेकत्रानन्दमयत्वं चेतोमुखत्वं चोक्तम् ॥ ५ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C01_V06",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एष सर्वेश्वर एष सर्वज्ञः एषोऽन्तर्यामी ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "एष योनिः सर्वस्य प्रभवाप्ययौ हि भूतानाम् ॥ ६ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-MAN_C01_V06"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C01_V06_B01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एष चतूरूप आत्मा सर्वज्ञत्वसर्वेश्वरत्वादिलक्षणः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘परमात्मा चतूरूपः सर्वप्राणिशरीरगः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "विश्वश्च तैजसः प्राज्ञस्तुरीयश्चेति कथ्यते ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "तानि रूपाणि सर्वाणि पूर्णानन्दमयानि तु ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "चेतोमुखानि सर्वाणि पूर्णज्ञानस्वरूपतः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "मुखशब्दस्तु सर्वस्य देहस्याप्युपलक्षणः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "तथाऽपि मुखशब्दोऽयं पूर्णत्वं सूचयेद् विभोः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "ज्ञानस्य मुख्यवाचित्वान्मुखवाच्यपि सन् स्वतः ॥’ इति मार्कण्डेये ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "पूर्णानन्दस्वरूपस्य क्रीडा भोगो न चान्यथा ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "यथाऽऽदित्यस्य दीपेन न विशेषोऽस्ति कश्चन ॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ ६ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C01_V07",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अत्रैते श्लोका भवन्ति ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "बहिःप्रज्ञो विभुर्विश्वो ह्यन्तःप्रज्ञस्तु तैजसः ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "घनप्रज्ञस्तथा प्राज्ञ एक एव त्रिधा स्मृतः ॥ ७ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-MAN_C01_V07"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C01_V07_B01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘प्रमाणस्य प्रमाणं च बलवद् विद्यते मुने ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मदृष्टान् यतो मन्त्रान् प्रमाणं सलिलेश्वरः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "अत्र श्लोका भवन्तीति चकारैव पृथक् पृथक् ॥’ इति गारुडे ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "खण्डचतुष्टयेऽपि(खण्डचतुष्टये) पृथक् पृथक् ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C01_V08",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दक्षिणाक्षिमुखे विश्वो मनस्यन्तस्तु तैजसः ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "आकाशे च हृदि प्राज्ञस्त्रिधा देहे व्यवस्थितः ॥ ८ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C01_V09",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विश्वो हि स्थूलभुङ् नित्यं तैजसः प्रविविक्तभुक् ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "आनन्दभुक् तथा प्राज्ञस्त्रिधा भोगं निबोधत ॥ ९ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C01_V10",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्थूलं तर्पयते विश्वं प्रविविक्तं तु तैजसम् ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "आनन्दं च तथा प्राज्ञं त्रिधा तृप्तिं विजानथ ॥ १० ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C01_V11",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "त्रिषु धामसु यद् भोज्यं भोक्ता यश्च प्रकीर्तितः ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "वेदैतदुभयं यस्तु स भुञ्जानो न लिप्यते ॥ ११ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C01_V12",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रभवः सर्वभावानां सतामिति विनिश्चयः ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "सर्वं जनयति प्राणश्चेतोंऽशून् पुरुषः पृथक् ॥ १२ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-MAN_C01_V12"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C01_V12_B01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘प्रभवः सर्वभावानां विष्णुरेव न संशयः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "इत्थं सतां निश्चयः स्यादन्यथा त्वसतां भवेत् ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "सर्वस्य हि प्रणेतृत्वात् प्राणो नारायणः परः’ ॥ १२ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C01_V13",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विभूतिं प्रसवं त्वन्ये मन्यन्ते सृष्टिचिन्तकाः ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "स्वप्नमायासरूपेति सृष्टिरन्यैर्विकल्पिता ॥ १३ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C01_V14",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इच्छामात्रं प्रभोः सृष्टिरिति सृष्टौ विनिश्चिताः ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "कालात् प्रसूतिं भूतानां मन्यन्ते कालचिन्तकाः ॥ १४ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-MAN_C01_V14"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C01_V14_B01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘तां सृष्टिं बहुधा प्राहुर्ज्ञानिनोऽज्ञानिनस्तथा ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "विष्णुर्विकृतिमायाति महदादिस्वरूपिणीम् ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "तत्तद्विविधभूतिस्तु सृष्टिः प्रोक्ता ह्यपण्डितैः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "स्वप्नमायास्वरूपां(स्वप्नमायासरूपां) च केचिदज्ञा जना विदुः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "अविकारस्य चिन्मात्रस्वेच्छयैवाखिलं जगत् ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "उत्पद्यत इति प्राज्ञाः प्राहुर्ब्रह्मादयोऽखिलाः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "पूर्णशक्तेः कुतो माया सार्वज्ञात् स्वप्नवत् कुतः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "सर्वदोषव्यतीतस्य विकारः कुत इष्यते ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "तस्मादेवाविकारस्य विष्णोरिच्छावशादिदम् ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "यथार्थमेव सम्भूतमिति वेदवचोऽखिलम् ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "केचित् कालत एवैतां सृष्टिमाहुरकोविदाः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "केचिद्रुद्राद् ब्रह्मणश्च प्रधानादिति चापरे ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "विमूढाः सर्व एवैते यतो नारायणः परः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "सर्वकर्ता सर्वशक्तिरेक एव न चापरः(एक एव च नापरः) ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "प्रधानकालब्रह्मेशमुखाः सर्वेऽपि तद्वशाः ।",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C01_V15",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भोगार्थं सृष्टिरित्यन्ये क्रीडार्थमिति चापरे ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "देवस्यैषः स्वभावोऽयमाप्तकामस्य का स्पृहेति ॥ १५ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति प्रथमखण्डः ॥",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-MAN_C01_V15"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C01_V15_B01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तस्यापि विष्णोः सृष्टिं तु केचिदाहुरनैपुणाः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "अतृप्तस्यैव भोगार्थं क्रीडार्थं तु विपश्चितः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "सा च क्रीडा स्वभावोऽस्य कुतोऽतृप्त्या स्पृहा विभोः ॥’ इति हरिवंशेषु ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति प्रथमखण्डः ॥",
"tail": "\n    "
}
],
"tail": "\n    \n    "
},
{
"tag": "chapter",
"attrs": {
"id": "MAN_C02",
"type": "adhyaya",
"name": "द्वितीयखण्डः"
},
"text": "\n      ",
"children": [
{
"tag": "chapter-heading",
"text": "द्वितीयखण्डः",
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C02_V01",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नान्तःप्रज्ञं न बहिःप्रज्ञं नोभयतःप्रज्ञं न प्रज्ञानघनं नप्रज्ञं नाप्रज्ञमदृष्टं अव्यवहार्यं अलक्षणं अचिन्त्यं अव्यपदेश्यं ऐकात्म्यप्रत्ययसारं प्रपञ्चोपशमं शिवमद्वैतं चतुर्थं मन्यन्ते । स आत्मा स विज्ञेयः ॥ १ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-MAN_C02_V01"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C02_V01_B01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘विष्णुस्तुरीयरूपेण द्वादशान्ते व्यवस्थितः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "मुक्तानां प्राप्यरूपोऽसौ व्यवहारे न दृश्यते ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "सम्यक् समाहितानां तु प्राप्तानां षोडशीं कलाम् ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "अपरोक्षदृशां क्वापि तुरीयं दृश्यते पदम् ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "अन्तर्बहिश्च सौप्तं च समाधिज्ञानमेव च ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "बहिः शब्दादिकं जानन् पश्यन् स्वप्नं तथैव च ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "यदा भवति साऽवस्था ह्युभयज्ञानशब्दिता ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "एतत्सर्वं तुरीयेण रूपेण न करोत्यजः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "सर्वज्ञानप्रदश्चापि मुक्तस्यैव तुरीयकः ॥’ इति ब्रह्माण्डे ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘अमुक्तस्य त्वदृश्यत्वात् षोडशीं वा कलामृते ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "तुरीयोऽदृष्ट इत्युक्तो ग्रहणादेरगोचरः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "विना मुक्तिं यतस्तेना(ततस्तेना)व्यवहार्य इतीरितः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "जाग्रदादिप्रवृत्तिस्तु लक्षणं ह्यनुमापकम् ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "अलक्षणस्तद्राहित्यादचिन्त्यस्तत एव च ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "तत एव ह्यनिर्देश्यश्चिदानन्दैकलक्षणः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "मुक्तस्य सर्वव्यापारहेतुरेव तुरीयकः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "एकः प्रधान उद्दिष्ट आत्मा पूर्णत्वतः श्रुतः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "तदेवास्य स्वरूपं यदैकात्म्यं तेन कीर्तितः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "प्रत्ययो ज्ञानरूपत्वात् सार आनन्दरूपतः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "प्रपञ्चो विस्तृतेर्विष्णुः शम आनन्दरूपतः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "उत्कृष्टानन्दरूपत्वादुपशब्दः प्रकीर्तितः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "प्रपञ्चं देहबन्धाख्यं तुरीयः शमयेद्यतः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "प्रपञ्चोपशमस्तेनाप्युक्तः स भगवान् प्रभुः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "निर्दुःखसुखरूपत्वाच्छिवशब्दः श्रुतौ श्रुतः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "अन्यथाप्रत्ययो द्वैतं शमयेत् तं यतो हरिः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "अद्वैतस्तेन चोद्दिष्टस्तुरीयः पुरुषोत्तमः ॥’ इति माहात्म्ये ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘अपेक्ष्य वस्तुयाथार्थ्यं द्वित्वमन्यस्वरूपता ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "इण् गताविति धातोश्च तज्ज्ञानं द्वैतमुच्यते ॥’ इति सङ्कल्पे ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘स आत्मा स विज्ञेयः’ इति सोऽयमात्मा चतुष्पादिति चतुर्धा विभक्त उच्यते उपसंहारार्थम् । ‘सोऽयमात्माऽध्यक्षरम्’ इति पृथगारम्भात् ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘विश्वादिरूपो यस्त्वात्मा स विज्ञेयो मुमुक्षुभिः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "निर्विशेषोऽपि भगवांश्चतुर्धा समुदीरितः ॥’ इति प्रत्यये ।",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C02_V02",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अत्रैते श्लोकाः भवन्ति ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "निवृत्तेः सर्वदुःखानामीशानः प्रभुरव्ययः ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "अद्वैतः सर्वभावानां देवस्तुर्यो विभुः स्मृतः ॥ २ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-MAN_C02_V02"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C02_V02_B01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वदुःखानां निवृत्तेः कारणभूतस्तुरीयो देवः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "हरिस्तुरीयरूपेण मोक्षदः सम्प्रकीर्तितः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘देवः स सर्वजीवानां गम्यत्वात् समुदीरितः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "भावा जीवाः समुद्दिष्टा भवन्त्येते यतो विभोः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "ईशानामपि मुक्तानां ईशानः सोऽननाच्छ्रतः ॥’ इति प्रत्याहारे ।",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C02_V03",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कार्यकारणबद्धौ ताविष्येते विश्वतैजसौ ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "प्राज्ञः कारणबद्धस्तु द्वौ तु तुर्ये न सिद्ध्यतः ॥ ३ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-MAN_C02_V03"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C02_V03_B01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘कार्यकारणबन्धस्य तदधीनत्वतो विभुः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "विश्वादिरूपो भगवान् बद्ध इत्युच्यते श्रुतौ ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "कुतो बन्धः परस्यास्य बन्धेशस्य चिदात्मनः ॥’ इति च ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘स बद्धः स दुःखी स बन्धयति स दुःखयतीति । स जीवः स प्रकृतिः स जीवयति स प्रकरोतीति । सोऽवरः सोऽनित्यः सोऽवरयति सोऽनित्ययति’ इति कौषारवश्रुतिः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘विष्णोर्गुणोक्तिपरता मम नित्यं सुरेश्वराः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "तदर्थमन्यद्वचनमतस्तस्य विरोधि यत् ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "तन्ममार्थो न हि क्वापि साऽहं तत्सरणात् सदा ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "सरस्वतीति सम्प्रोक्ता तस्माज्ज्ञेया गुणा हरेः ॥’ इति महोपनिषदि ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C02_V04",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नाऽऽत्मानं न परांश्चैव न सत्यं नापि चानृतम् ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "प्राज्ञः किञ्चन संवेत्ति तुर्यं तत् सर्वदृक् सदा ॥ ४ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-MAN_C02_V04"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C02_V04_B01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘नात्मानं न परांश्चैव न सत्यं नापि चानृतम्(त सात्यं चापि नानत्वम्) ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "प्राज्ञः संवेदयेत् किञ्चिज्जीवकालतमो विना ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "सुप्त्यवस्थां सुखं चापि(वाऽपि) विना नान्यत् प्रदर्शयेत् ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "सर्वं तु दर्शयेन्मुक्तौ तुरीयः परमेश्वरः ॥’ इति प्रत्यये ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘स्वतन्त्रे कर्तृशब्दः स्यात् प्राज्ञस्यावेदनं यथा ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "सर्वप्रदर्शके चैव तुरीये सर्वदर्शनम् ॥’ इति ब्रह्मतर्के ।",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C02_V05",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "द्वैतस्याग्रहणं तुल्यमुभयोः प्राज्ञतुर्ययोः ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "बीजनिद्रायुतः प्राज्ञः सा च तुर्ये न विद्यते ॥ ५ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-MAN_C02_V05"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C02_V05_B01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘निद्रायुतास्तु विश्वाद्यास्तदधीना यतो हि सा ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "यथा भृत्ययुतः स्वामी न ह्यज्ञानं परात्मनः ॥’ इति च ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘अभेदमपि तद्ब्रह्म बहुरूपं विशेषतः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "करोति न करोतीति व्यवहार्यं स्वशक्तितः ॥’ इति च ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "न संवेदयतीत्यस्वीकारे ‘तुर्यं तत्सर्वदृक् सदा’ ‘द्वैतस्याग्रहणं तुल्यमुभयोः प्राज्ञतुर्ययोः’ इति च विरुद्धम् । द्वैतग्रहणाकारणत्वं तुल्यमित्यर्थः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘द्वैतं न ग्राहयेत् तुर्यो न च प्राज्ञः कथञ्चन ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "द्वैतग्रहणबीजं तु निद्रा प्राज्ञं समाश्रिता ॥’ इति प्रकटश्रुतिः ।",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C02_V06",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वप्ननिद्रायुतावाद्यौ प्राज्ञस्त्वस्वप्ननिद्रया ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "न निद्रां नैव च स्वप्नं तुर्ये पश्यन्ति निश्चिताः ॥ ६ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C02_V07",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अन्यथागृह्णतः स्वप्नो निद्रा तत्त्वमजानतः ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "विपर्यासे तयोः क्षीणे तुरीयं पदमश्नुते ॥ ७ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-MAN_C02_V07"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C02_V07_B01"
},
"text": "\n\t\t\t  ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विपरीतज्ञानादपि विपरीतज्ञानान्तरं जायते ।",
"tail": "\t\t\t\t\t"
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C02_V08",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनादिमायया सुप्तो यदा जीवः प्रबुद्ध्यते ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "अजमनिद्रमस्वप्नमद्वैतं बुद्ध्यते तदा ॥ ८ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-MAN_C02_V08"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C02_V08_B01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘अनादिमायया विष्णोरिच्छया स्वापितो यदा ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "तया प्रबोधमायाति तदा विष्णुं प्रपश्यति ॥’ इति प्रकाशिकायाम् ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C02_V09",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रपञ्चो यदि विद्येत निवर्तेत न संशयः ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "मायामात्रमिदं द्वैतमद्वैतं परमार्थतः ॥ ९ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-MAN_C02_V09"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C02_V09_B01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘तन्वा स्वस्वामिसम्बन्धः प्रपञ्चोऽस्य शरीरिणः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "वस्तुतोऽसौ न चैवास्ति परमस्य वशे यतः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "तन्वादिकस्तथाऽप्येष ह्यभिमानात् प्रदृश्यते ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "अतः स विद्यत इति ह्यङ्गीकारो(त्वङ्गीकारो) भवेद्यदि ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "तथाऽपि भगवज्ज्ञानात् स निवर्तेदसंशयम् ॥’ इति ब्रह्मतर्के ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "अद्वैतमनन्यथा ज्ञातं परब्रह्मादि वस्तु (वस्तु तत्) । द्वैतं द्विधा ज्ञातमन्यथाज्ञातमज्ञैः । परमार्थतः परमेश्वरात् । तस्यैव मायामात्रं तदिच्छया निर्मितम् । तदन्यथाज्ञानं तस्मात् तदिच्छयैव निवर्तते ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘परेण ब्रह्मणा यत्तु द्विधा न ज्ञातमञ्जसा ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "तदद्वैतं परं ब्रह्म तदेव ज्ञातमन्यथा ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "जीवेन द्वैतमुद्दिष्टं मिथ्याज्ञानं तदेव च ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "परमार्थात् पराद् विष्णोर्जातमिच्छावशादनु ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "मायेतीच्छा समुद्दिष्टा मायामात्रं तदुद्भवम् ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "उत्तमत्वात् परार्थोऽसौ भगवान् विष्णुरव्ययः(विष्णुरच्युतः) ॥’ इति च ।",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C02_V10",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विकल्पो विनिवर्तेत कल्पितो यदि केनचित् ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "उपदेशादयं वादो ज्ञाते द्वैतं न विद्यत इति ॥ १० ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति द्वितीयखण्डः ॥",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-MAN_C02_V10"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C02_V10_B01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनन्यथा इतमवगतमद्वैतम् । द्वैतं वस्तुस्वरूपापेक्षया द्विधा ह्यन्यथा ज्ञातमित्यर्थः(वस्तुस्वरूपापेक्षया द्विधा ह्यन्यथाज्ञानमित्यर्थः) । अतो विकल्पः शरीरादिसम्बन्धः केनचिदज्ञानादिना कारणेन कल्पितोऽप्युपदेशान्निवर्तते । अयं सतां वादः- ज्ञाते सति ब्रह्मणि(परब्रह्मणि) द्वैतमन्यथाज्ञानं निवर्तते इति ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "विकल्पो देहबन्धादिः केनचित् कारणेन तु ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "कल्पितो(कल्पितोऽपि) विनिवर्तेत(निवर्तेत) गुरुवाक्यादसंशयः(संशयम्) ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "एष एव सतां वादो ज्ञाते ब्रह्मणि तत्त्वतः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "निवर्ततेऽन्यथाज्ञानं तत आनन्दमेत्यसौ ॥ इति च ॥ १० ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति द्वितीयखण्डः ॥",
"tail": "\n    "
}
],
"tail": "\n    \n    "
},
{
"tag": "chapter",
"attrs": {
"id": "MAN_C03",
"type": "adhyaya",
"name": "तृतीयः खण्डः"
},
"text": "\n      ",
"children": [
{
"tag": "chapter-heading",
"text": "तृतीयः खण्डः",
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C03_V01",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सोऽयमात्माऽध्यक्षरमोङ्कारोऽधिमात्रं पादा मात्रा अकार उकारो मकार इति ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "जागरितस्थानो वैश्वानरोऽकारः प्रथमा मात्रा । आप्तेरादिमत्त्वाद् वा ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "आप्नोति ह वै सर्वान् कामानादिश्च भवति । य एवं वेद ॥ २ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-MAN_C03_V01"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C04_V01_B01"
},
"children": [
{
"tag": "line"
},
{
"tag": "line",
"text": "अधिकं सर्वतोऽविनाशि(सर्वत अविनाशि) चेत्यध्यक्षरम् । अधिका एव मात्रा अंशा यस्य तदधिमात्रम् । अ इत्यनेनाभिधानेनाक्रियत इत्यकारः । तत्र पूर्वोक्तो वैश्वानरः प्रथमा मात्रेत्याद्यनुवादः(तत्र पूर्वोक्तो वैश्वानरोऽकारः । प्रथमा.....) । अकार इत्यादिकं विधेयम् । प्राज्ञस्तैजसश्चादिरस्येत्यादिमान् । सुप्तेरुत्थाने प्राज्ञाद्विभक्तो भवति विश्वः । स्वप्नादुत्थाने तैजसात् । आदिश्चास्योपासकस्य भवति ॥ १ ॥",
"tail": "\t\t\t\t\t"
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C03_V02",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वप्नस्थानस्तैजस उकारो द्वितीया मात्रा । उत्कर्षादुभयत्वाद् वा । उत्कर्षति ह वै ज्ञानसन्ततिं समानश्च भवति नास्याब्रह्मवित् कुले भवति । य एवं वेद ॥ ३ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-MAN_C03_V02"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C04_V02_B01"
},
"text": "\t\t\t\t\t\t\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शरीराभिमानादुत्थाप्य कर्षतीत्युत्कर्षः । निद्रा विषयानुभवश्चानेन क्रियत इत्युभयत्वम् । समानः सर्वेषां मध्यस्थो भवति ॥",
"children": [
{
"tag": "line"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C03_V03",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सुषुप्तस्थानः प्राज्ञो मकारस्तृतीया मात्रा । मितेरपीतेर्वा । मिनोति ह वा इदं सर्वमपीतिश्च भवति । य एवं वेद ॥ ४ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-MAN_C03_V03"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C04_V03_B01"
},
"text": " मितेरन्तर्गमनात् ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C04_V03_B01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘अधिकत्वाच्च नित्यत्वादध्यक्षरमुदाहृतः(दध्यक्षरमुदाहृतम्) ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "येंऽशास्तस्य तु सर्वेऽपि पूर्णाः प्रत्येकशो(प्रत्येकशः) विभोः(प्रभोः) ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "अतोऽधिमात्रमुद्दिष्टो मात्रा अंशा उदाहृताः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "श्रुतः स विष्णुरोङ्कार ओमित्याक्रियते यतः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "आद्यस्तदंशो ह्याप्तिः स्याद् विषयानापयेद्यतः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "जीवस्य तु यतः प्राज्ञात् तैजसाद्वा समुत्थितिः (समुत्थितः) ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "अविभागोऽपि भगवानादिमांस्तेन कीर्तितः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "तस्मादुत्पद्यते मुक्तस्तज्ज्ञानानन्दलक्षणः(मुक्तस्तज्ज्ञान्यानन्दलक्षणः) ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "आप्नोति विषयान् सर्वान् निद्राया विषयस्य च ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "उभयोः कारणत्वेन ह्युभयस्तैजसः श्रुतः(स्मृतः) ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "देहाभिमानादुद्धृत्य कर्षति स्वप्नमण्डले ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "उत्कर्षत्वं ततस्तस्य तज्ज्ञानी ज्ञाननित्यताम् ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "आप्नोति देहादुत्कृष्य स्वात्मानं सर्वमोक्षिणाम् ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "मध्यस्थश्च भवेत् स्नेहाद्दोषाभावाच्च सर्वशः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "स्वात्मन्यन्तर्गमयति मानमन्तर्गतिः स्मृता ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "जीवमन्तर्गतं कृत्वा तज्ज्ञानलयकृद् यतः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "प्राज्ञो मानमपीतिश्च तज्ज्ञोऽप्येवं विमुक्तिगः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "व्याप्त्याऽन्तर्गमयेत् सर्वं दुःखाद्यं तु(च) विलापयेत् ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "अणूनामपि जीवानां प्रकाशो व्यापको भवेत् ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "अण्डमात्रे बहिश्चापि देवतानां यथाक्रमम् ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "अतोऽन्तर्गमनं मुक्तौ जीवेषु जगतो भवेत् ॥’ इति ब्रह्मतर्के ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C03_V04",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अत्रैते श्लोकाः भवन्ति-",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "विश्वस्यात्वविवक्षायामादिसामान्यमुत्कटम् ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "मात्रासम्प्रतिपत्तौ स्यादाप्तिसामान्यमेव च ॥ ५ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-MAN_C03_V04"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C04_V04_B01"
},
"text": "\tमात्रासम्प्रतिपत्तौ अंशध्याने । आदिमत्वं विश्वस्य विद्यते । तदुपासकस्यापि भवतीत्यादि सामान्यम् ।",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C03_V05",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तैजसस्योत्वविज्ञान उत्कर्षो दृश्यते स्फुटम् ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "मात्रासम्प्रतिपत्तौ स्यादुभयत्वं तथाविधम् ॥ ६ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C03_V06",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मकारभावे प्राज्ञस्य मानसामान्यमुत्कटम् ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "मात्रासम्प्रतिपत्तौ तु लयसामान्यमेव च ॥ ७ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C03_V07",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "त्रिषु धामसु यत् तुल्यं सामान्यं वेत्ति निश्चितम् ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "स पूज्यस्सर्वभूतानां वन्द्यश्चैव महामुनिः ॥ ८ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C03_V08",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अकारो नयते विश्वमुकारश्चापि तैजसम् ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "मकारश्च पुनः प्राज्ञं नामात्रे विद्यतेऽगतिरिति ॥ ९ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति तृतीयखण्डः ॥",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-MAN_C03_V08"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C04_V08_B01"
},
"text": " अमात्रेऽप्यगतिर्न विद्यते । प्रतिदिवसं विभाग एकीभावश्च विद्यते विश्वादीनाम् । तुरीयस्य तन्न विद्यत इत्यमात्रः । विश्वादीनां व्यवहारकारणत्वं विद्यते । तुरीयस्य तन्न विद्यत इत्यतो गम्यत्वमपि नास्तीत्याशङ्कां निवर्तयति– ‘अगतिर्न विद्यते’ इति । ‘आत्मानं संविशति’ इति गतिवचनात् ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C04_V08_B02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘आदिमत्त्वेन सामान्यमुपास्येन भवेदिति ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "उपासकस्य सञ्जानन् सर्ववन्द्यो भवेत् पुमान् ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "सामान्यत्रयमप्येतत् तुल्यं मुक्तिगतत्वतः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "अमात्रत्वं तुरीयस्याप्यविभागाद् दिने दिने ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "जाग्रदादेरकर्ताऽपि गम्योऽसौ ज्ञानिनां भवेत् ॥’ इति च ।",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C04_V08_B03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘आदिमत्त्वादिसामान्यं तुल्यं मोक्षोपभोग्यतः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "अमात्रत्वं तुरीयस्याप्यविभागाद्दिने दिने ॥’ इत्यात्मसंहितायाम् ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति तृतीयखण्डः ॥",
"tail": "\n    "
}
],
"tail": "\n    \n    "
},
{
"tag": "chapter",
"attrs": {
"id": "MAN_C04",
"type": "adhyaya",
"name": "चतुर्थः खण्डः"
},
"text": "\n      ",
"children": [
{
"tag": "chapter-heading",
"text": "चतुर्थः खण्डः",
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C04_V01",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अमात्रश्चतुर्थोऽव्यवहार्यः प्रपञ्चोपशमः शिवोऽद्वैत ओङ्कार आत्मैव संविशत्यात्मनाऽऽत्मानं य एवं वेद ॥ १ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-MAN_C04_V01"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C04_V01_B01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आत्मैव भूत्वाऽन्याभिमानं त्यक्त्वा परमात्मनैव परमात्मानं प्रविशत्युपासकः । अव्यवहार्यत्वादिकमात्र (अव्यवहार्यत्वादिकमत्र) साम्यमिति(सममिति) दर्शयितुं पुनरप्युक्तमव्यवहार्यत्वादिकम् ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C04_V02",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C04_V02_I01"
},
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अत्रैते श्लोका भवन्ति ।",
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "line",
"text": "ओङ्कारं पादशो विद्यात् पादा मात्रा न संशयः ।",
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "line",
"text": "ओङ्कार पादशो ज्ञात्वा न किञ्चिदपि चिन्तयेत् ॥ २ ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C04_V03",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "युञ्जीत प्रणवे चेतः प्रणवो ब्रह्म निर्भयम् ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "प्रणवे नित्ययुक्तस्य न भयं विद्यते क्वचित् ॥ ३ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C04_V04",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रणवो ह्यपरं ब्रह्म प्रणवस्य परं स्मृतः ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "अपूर्वोऽनन्तरोऽबाह्योऽनपरः प्रणवोऽव्ययः ॥ ४ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C04_V05",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वस्य प्रणवो ह्यादिर्मध्यमन्तस्तथैव च ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "एवं हि प्रणवं ज्ञात्वा व्यश्नुते तदनन्तरम् ॥ ५ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C04_V06",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रणवं हीश्वरं विद्यात् सर्वस्य हृदये स्थितम् ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "सर्वव्यापिनमोङ्कारं मत्वा धीरो न शोचति ॥ ६ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "MAN_C04_V07",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अमात्रोऽनन्तमात्रश्च द्वैतस्योपशमः शिवः ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "ओङ्कारो विदितो येन स मुनिर्नेतरो जनः ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "स मुनिर्नेतरो जन इति ॥ ७ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति चतुर्थः खण्डः ॥",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-MAN_C04_V07"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C04_V07_B01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तुरीयं नादनामानं हरिं ज्ञात्वा परं पदम् ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "तमेव प्रविशेच्छुद्धरूपी तत्सदृशात्मवान् ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "ज्ञानानन्दौ च शक्तिश्च तथाऽपि न समाः क्वचित् ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "विमुक्तस्यापि जीवस्य पारतन्त्र्यं च नित्यदा ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "चतूरूपस्यास्य विष्णोर्नाम प्रणव इत्यपि ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "जाग्रदादिप्रणयनात् स एव ब्रह्म बृंहणात् ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "ओमित्याक्रियमाणत्वादोङ्कारः सम्प्रकीर्तितः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "आदिमत्वादयो ह्यर्था ओमित्यस्य श्रुतौ श्रुताः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "अपूर्वः कारणाभावान्नाशाभावादनन्तरः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "पराधीनस्थित्यभावादनपर उदाहृतः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "सर्वगत्वादबाह्यश्च तं ज्ञात्वा प्रविमुच्यते ॥ इति च ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘परत्वमपरत्वं च विष्णोरेकस्य वै यदा ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "श्रूयते न तु सामर्थ्यभेदस्तत्र कथञ्चन ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "अवतारस्य पूर्वत्वात् पौर्वापर्यमुदाहृतम् ॥’ इति ब्रह्मतर्के ।",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C04_V07_B03"
},
"text": "पूर्वावतारे पश्चिमावतारेऽपि पूर्ण एवेति प्रणवो ह्यपरं ब्रह्मेत्यादेरर्थः ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "MAN_C04_V07_B04"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एकोऽपि निर्विशेषोऽपि चतुर्धा व्यवहारभाक् ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "यस्तं वन्दे चिदानन्दं(चिदात्मानम्; सदानन्दम्) विष्णुं विश्वादिरूपिणम् ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितं माण्डूक्योपनिषद्भाष्यं समाप्तम् ॥",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति चतुर्थखण्डः ॥",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति श्रीमाण्डूक्योपनिषत् समाप्ता॥",
"tail": "\n    "
}
],
"tail": "\n  "
}
],
"tail": "\n"
},
},
"blocks": [
"blocks": [
Retrieved from "https://dev.anandamakaranda.in/JSON:Mandu"