Jump to content

JSON:Rigbhashyam: Difference between revisions

From Anandamakaranda
← Older editNewer edit →
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Line 1: Line 1:
{
{
"schema": 1,
"schema": 2,
"doc": {
"doc": {
"slug": "Rigbhashyam",
"slug": "Rigbhashyam",
Line 6: Line 6:
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
"docId": "RG",
"docId": "RG",
"parent": null,
"related": [],
"nextId": 630
"nextId": 630
},
"tree": {
"tag": "document",
"attrs": {
"id": "RG",
"title": "श्रीश्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितम्  ऋग्भाष्यम्",
"name": "Bhashya",
"type": "Bhashya"
},
"text": "\n    \n    ",
"children": [
{
"tag": "chapter",
"attrs": {
"id": "RG_C01",
"type": "adhyaya",
"name": "प्रथमोध्यायः"
},
"text": "\n      ",
"children": [
{
"tag": "chapter-heading",
"text": "प्रथमोध्यायः",
"tail": "\n      \n      "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "मङ्गलाचरणम्",
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_I01_V01",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नारायणं निखिलपूर्णगुणार्णमुच्चसूर्यामितद्युतिमशेषनिरस्तदोषम् ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "सर्वेश्वरं गुरुमजेशनुतं प्रणम्य वक्ष्याम्यृगर्थमतितुष्टिकरं तदस्य ॥ १ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_I01_V02",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओमशेषगुणाधार इति नारायणोऽप्यसौ ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "पूर्णो भूतिवरोऽनन्तसुखो यद् व्याहृतीरितः ॥ २ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      \n      "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "व्याहृत्यर्थः गायत्र्यर्थश्च एक एव",
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_I01_V03",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "गुणैस्ततः प्रसविता वरणीयो गुणोन्नतेः ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "भारतिज्ञानरूपत्वाद् भर्गो ध्येयोऽखिलैर्जनैः ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      \n      "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "नारायणो ध्येयः",
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_I01_V04",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रेरकोऽशेषबुद्धीनां स गायत्र्यर्थ ईरितः ॥ ३ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      \n      "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "भगवान् सर्ववेदार्थः",
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_I01_V05",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स पूर्णत्वात् पुमान्नाम पौरुषे सूक्त ईरितः ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "स एवाखिलवेदार्थः सर्वशास्त्रार्थ एव च ॥ ४ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_I01_V06",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स एव सर्वशब्दार्थः इत्याहोपनिषत् परा ।",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "ऋङ्मन्त्रव्याख्यानं भगवत अतितुष्टिकरम्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘ता वा एता ऋचः’ इति विशेषेणाप्यृगर्थताम् ॥ ५ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      \n      "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "ऋङ्मन्त्रव्याख्यानकरणे हेतुप्रदर्शनम्",
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_I01_V07",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘यो देवानाम्’ इति श्रुत्या देवनाम्नां विशेषतः । स्पष्टत्वात् तद्गतत्वेन",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "अग्निशब्दार्थनिर्वचनम्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तत्राहाग्रेऽग्निनामकम् ॥ ६॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_I01_V08",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अग्रणीत्वं यदग्नित्वमित्यग्रे नाम तद्भवेत् ।",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "shloka",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एवमेवाह भगवान्निरुक्तिं बादरायणः ॥ ७ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      \n      "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "शब्दार्थनिर्वचने विशेषकारणनिरूपणम्",
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_I01_V09",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n        ",
"children": [
{
"tag": "shloka",
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(ऋग्भाष्यम्) यथैवाग्न्यादयः शब्दाः प्रवर्तन्ते जनार्दने ।",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "line",
"text": "तथा निरुक्तिं वक्ष्यामो ज्ञानिनां ज्ञानसिद्धये ॥ ८ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01",
"type": "sukta",
"name": "अग्निसूक्तम्",
"title": ""
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "अग्निसूक्तम्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "vargikarana",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मण्डलम्—१. अध्यायः –१. अनुवाकः–१. सूक्तम्–१.",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अग्निं नवर्चम्, वैश्वामित्रो मधुच्छन्दा ऋषिः, गायत्री छन्दः, अग्निर्देवता ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V01",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओ३म् ॥ अग्निमीळेे पुरोहितं यज्ञस्य देवमृत्विजम् ॥ होतारं रत्नधातमम् ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अग्निम् ।  ईळे । पुरःऽहितम् । यज्ञस्य । देवम् । ऋत्विजम् । होतारम् । रत्नऽधातमम् ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओ३म् ॥ अ॒ग्निमी॑ळे पु॒रोहि॑तं य॒ज्ञस्य॑ दे॒वमृ॒त्विज॑म् । होता॑रं रत्न॒धात॑मम् ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अग्निम् ।  अ॒ग्निम् । ई॒ळे॒ । पु॒रःऽहि॑तम् । य॒ज्ञस्य॑ । दे॒वम् । ऋ॒त्विज॑म् । होता॑रम् । र॒त्न॒ऽधात॑मम् ॥ १ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "अग्निशब्दार्थो भगवान्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "देवशब्दनिरुक्तिः",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "होतृशब्दस्याध्यात्मार्थनिरूपणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S01_V01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V01_B01"
},
"text": "........अग्निशब्दोऽयमग्र एवाभिपूज्यताम् । अग््रयत्वमग्रनेतृत्वमत्तिमङ्गागनेतृताम् ॥ ९ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V01_B02"
},
"text": "आह तं स्तौम्यशेषस्य पूर्वमेव हितं प्रभुम् । ऋत्विङि्नयामकत्वेन यज्ञानामृत्विजं सदा ॥ १० ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V01_B03"
},
"text": "द्योतनाद्विजयात् कान्त्या स्तुत्या व्यवहृतेरपि । गत्या रत्या च देवाख्यं होतृसंस्थं विशेषतः ॥ ११ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V01_B04"
},
"text": "अग्निसंस्थेन रूपेण यतोऽग्निर्होतृदेवता ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V01_B05"
},
"text": "इन्द्रियाग्निषु चार्थानां यद्धोता होतृनामकः ॥ रतिधारकोत्तमत्वात् स रत्नधातम ईरितः  ॥ १२ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "अग्निस्तुतौ आचारकथनम्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V02",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "पिपीलिका मध्या निचृद् गायत्री",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अग्निः पूर्वेभिर्ऋषिभिरीड्यो नूतनैरुत॥ स देवा एह वक्षति ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अग्निः । पूर्वेभिः । ऋषिऽभिः । ईड्यः । नूतनैः । उत ॥ सः देवान् ।  आ । इह । वक्षति ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अ॒ग्निः पूर्वे॑भि॒र्ऋषि॑भि॒रीड्यो॒ नूत॑नैरु॒त । स दे॒वाँ एह व॑क्षति ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अ॒ग्निः । पूर्वे॑भिः । ऋषि॑ऽभिः । ईड्यः॑ । नूत॑नैः । उ॒त । सः । दे॒वान् । आ । इ॒ह । व॒क्ष॒ति॒ ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S01_V02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V02_B01"
},
"text": "स पूर्वैर्नूतर्नैरेष्यैर्विज्ञानादृषिनामकैः । ईड्यो देवादिभिस्सर्वैस्स च देवानिहानयेत् ॥ १३ ॥॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V03",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अग्निना रयिमश्नवत् पोषमेव दिवेदिवे । यशसं वीरवत्तमम् ॥३॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अग्निना । रयिम् । अश्नवत् । पोषम् । एव । दिवेऽदिवे ॥ यशसम् ।  वीरवत्ऽतमम् ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S01_V03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V03_B01"
},
"text": "तेनैव रयिमाप्नोति वित्तं विद्याधनात्मकम् ।  दिवसे दिवसे नित्यं पुष्टिमेव न हीनताम् ॥ यशश्च पुत्रसंयुक्तं वीर्यवत्तममेव वा ॥ १४ ॥॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "अग्निस्तुतिः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V04",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अग्ने यं यज्ञमध्वरं विश्वतः परिभूरसि । स इद्देवेषु गच्छति ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अग्ने । यम् । यज्ञम् । अध्वरम् । विश्वतः । परिऽभूः । असि ॥ सः ।  इत् । देवेषु । गच्छति ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S01_V04"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V04_B01"
},
"text": "यं यज्ञं परितो भूत्वा रक्षसि त्वं सदैव च ।  विधिमार्गस्थितं देवान् स एवाप्नोत्यसंशयम् ॥ १५ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V05",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अग्निर्होता कविक्रतुस्सत्यश्चित्रश्रवस्तमः ॥ देवो देवेभिरागमत् ॥ ५, १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अग्निः । होता । कविऽक्रतुः । सत्यः । चित्रश्रवःऽतमः ॥ देवः । देवेभिः । आ । गमत् ॥ ५, १ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S01_V05"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V05_B01"
},
"text": "सोऽखिलग्रहणप्रज्ञः सद्गुणैः सन्ततोऽखिलम् । यमयत्यग््रयकीर्तीनाम् उत्तमो विबुधैः सह ।  आगन्ताऽखिलभक्तानां पूजास्वीकारतत्परः ॥ १६ ॥  ॥ ",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V06",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "निचृद् गायत्री",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यदङ्ग दाशुषे त्वमग्ने भद्रङ्करिष्यसि ॥ तवेत्तत् सत्यमङ्गिरः ॥ ६ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "यत् । अङ्ग । दाशुषे । त्वम् । अग्ने । भद्रम् । करिष्यसि ॥ तव । इत् । तत् । सत्यम् । अङ्गिरः ॥ ६ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S01_V06"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V06_B01"
},
"text": "यजमानाय यद्भद्रं कर्तुमिच्छसि सत्प्रिय ।  त्वच्चेष्टयैव कर्माणि वर्तयित्वा तदीहनम्    ॥ १७ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V06_B02"
},
"text": "तवैव सत्यमङ्गानां रसयद्वह्निगो हरिः । अङ्गिरा अङ्गिरःपुत्रो यतोऽग्निरभवत् क्वचित्    ॥ १८ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V07",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उप त्वाग्ने दिवेदिवे दोषावस्तर्धियावयम् ॥ नमो भरन्त एमसि ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "उप । त्वा । अग्ने । दिवेऽदिवे । दोषाऽवस्तः । धिया । वयम् ॥  नमः । भरन्तः । आ । इमसि ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S01_V07"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V07_B01"
},
"text": "वस्तर्दिनमहोरात्रमभीष्ट प्राणिनां सदा । अल्पा अपि वयं बुद्ध्या त्वामुच्चगुणमीश्वरम् । उपयाम मनःकर्मवाग्भिस्त्वन्नमसम्भराः ॥ १९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V08",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "यवमध्या विरा गायत्री",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "राजन्तमध्वराणा ङ्गोपामृतस्य दीदिविम् । वर्धमानं स्वे दमे ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "राजन्तम् । अध्वराणाम् । गोपाम् । ऋतस्य । दीदिविम् ॥ वर्धमानम् । स्वे । दमे ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S01_V08"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V08_B01"
},
"text": "देदीप्यमानं स्वे सद्मन्यध्वरेशं सदावृधम् ।  यथार्थज्ञानगोपं त्वामुपेमसि पितेव नः ॥ २० ॥ ",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "विरा गायत्री",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स नः पितेव सूनवेऽग्ने सूपायनो भव ॥ सचस्वानस्स्वस्तये ॥ ९, २, १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "सः । नः । पिताऽइव । सूनवे । अग्ने । सुऽउपायनः । भव ॥ सचस्व । नः । स्वस्तये ॥ ९,२,१ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "मन्त्रादीनाम् ऋष्यादिस्वरूपनिरूपणम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "भगवतः सर्वविद्यानाम् ऋषित्वे प्रमाणानि",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "सर्ववेदानां चतुर्मुखब्रह्मा अपि प्रथमद्रष्टा ऋषिः ",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "पञ्चरात्रद्रष्टा शेषः",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "गरुडशेषयोः सर्वविद्यामुनित्वे द्वितीयं स्थानम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "ऋषिलक्षणम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "विरिञ्चादीनामध्ययने कारणनिरूपणम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "अवान्तरभेदेन यजुर्वेदादीनाम् ऋषयः",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "ऋषिस्मरणफलम् ",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "स्वायोग्यार्थप्रतिपादक(प्रार्थनादि)वाक्यानां तात्पर्यम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "सर्ववेदाभिमानिन्यः श्रीः भारती च",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "देवतास्त्रीणामपि स्वभर्त्रनन्तरं सर्ववेदद्रष्ट्रुत्वम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "श्रीभारत्यादीनां छन्दोऽभिमानित्वेन स्मरणकथनम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "छन्दोऽभिमानिदेवतानिरूपणम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "छन्दस्सु अवान्तरभेदनिरूपणम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": " सर्वविद्याप्रतिपाद्यदेवतासु तारतम्यनिरूपणम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "मुक्तावपि ज्ञानादिगुणेषु देवानां तारतम्यम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "विद्यावाच्यदेवतास्वरूपनिरूपणम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "यास्कनिरुक्तिः न प्रमाणम्, व्यासनिरुक्तिरेव मानम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "तारतम्यज्ञानेनैव मोक्षः",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "लक्ष्म्याः ब्रह्माद्युत्तमत्वे मानम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "ब्रह्मणः रुद्राद्युत्तमत्वे मानम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "वायोः रुद्राद्युत्तमत्वे प्रमाणम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "वायोरिन्द्राद्युत्तमत्वे विप्रतिपत्तिनिरासः",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति बर्कश्रुतिश्चाह शक्रात् सप्ताक्षितिश्रुतिः । ",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "वायोः रुद्राद्युत्तमत्वे मानम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "विष्णोरिन्द्रादाधिक्ये विप्रतिपत्तिनिराकरणम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "वेदादिषु नैकधार्थकत्वमिति निरूपणम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "अदोषः प्रायशो ब्रह्मा इति निरूपणम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "विष्णौ योग-रूढ्यादिना शब्दसमन्वयक्रमः",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "सूक्तभेदे कारणनिरूपणम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "अभेदस्थलेषु व्याख्यानप्रकारनिरूपणम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "भेद-अभेद-भेदाभेदस्थलनिरूपणम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "मुक्तस्वरूपनिरूपणम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "मोक्षसाधननिरूपणम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "छन्दोज्ञानमपि अवश्यमेवेति निरूपणम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "गायत्रीमन्त्रजप्तुरेव ब्राह्मणत्वम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "स्वराणामर्थनिरूपणम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "दार्ढ्यमेवानुदात्तार्थ उदात्तस्योच्चतार्थता ।  नीचता स्वरितस्यार्थः प्रचयस्य यथास्थितिः ॥  समाहारेऽखिला अर्थाः स्वरार्थानामियं स्थितिः ॥ ९८  ॥ ",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "स्वरभेदे कारणनिरूपणम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "वेदार्थव्याख्यानस्य सत्-असत्फलकत्वे कारणनिरूपणम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "योग्यतावशात् वेदार्थज्ञानम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "प्राचीनव्याख्यातृवन्दनादिकरणे कारणनिरूपणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S01_V09"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B01"
},
"text": "सूपाश्रयो भव त्वं च यद्वदौरससूनवे । रक्ष सन्ततसौख्याय सम्यक्सत्त्वाय वा सदा ॥ २१ ॥  ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B02"
},
"text": "मुनिस्तु सर्वविद्यानां भगवान् पुरुषोत्तमः ।  विशेषतश्च वेदानां ‘यो ब्रह्माणम्’ इति श्रुतिः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B03"
},
"text": "ऋग्वेदादिकमस्यैव श्वसितं प्राह चापरा ॥ २२ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B04"
},
"text": "‘वाचो बभूवुरुशतीर्हयग्रीवात्’ इति स्फुटम् । वचो भागवतेऽप्यस्ति ब्रह्माण्डेऽपि तथा परम् ॥ २३॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B05"
},
"text": "हयग्रीवादिमा विद्याः श्वसितत्वेन निःसृताः । ब्रह्मणा स्वीकृतास्ताश्च रुद्रशेषविपा अपि ॥ २४ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B06"
},
"text": "दक्षाद्याः सनकाद्याश्च शक्राद्या मनवस्तथा । जगृहुस्ते च विश्वस्मिंश्चक्रुर्व्याप्तास्ततोऽखिलाः ॥ २५ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B07"
},
"text": "उक्तं पद्मपुराणे च ‘कपिलो भगवानजः । प्रोवाच ब्रह्मणे विद्याः’  ‘हृदिस्थो बादरायणः ॥ २६॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B08"
},
"text": "ओङ्कारपूर्विका विद्याः प्रेरयत्यखिलेष्वपि । सदैव ब्रह्मणे पूर्वम्’ इति सात्वतसंहिता ॥ २७॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B09"
},
"text": "सकृन्निगदमात्रेण गृहीतं ब्रह्मणाऽखिलम् । अन्तर्गतस्य व्यासस्य प्रसादान्नित्यशक्तितः ॥ २८ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B10"
},
"text": "तेन चानन्तशक्तित्वात् युुगपत् समुदीरितम् । प्रथमप्रतिपत्तृत्वान्मुनिर्ब्रह्माऽखिलस्य च ॥ २९ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B11"
},
"text": "सुपर्णोऽखिलवेदानां पञ्चरात्रस्य नागरा । ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B12"
},
"text": "द्वितीयप्रतिपत्तृत्वान्मुनित्वे सम्प्रकीर्तितौ ॥ ३० ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B13"
},
"text": "यः पश्यति स्वयं वाक्यं स ऋषिस्तस्य कीर्तितः । अर्वाक्तु द्वादशावृत्तेरधीत्याप्यृषिरेव सः ॥ ३१॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B14"
},
"text": "यत्स्वयं प्रतिभातस्य संशयार्थं गुरोर्वचः । सुपर्णादेर्विरिञ्चस्य केवलं धर्मकारणम् ॥ ३२ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B15"
},
"text": "ऋचामृषिस्ततः शक्रो यजुषां सूर्य एव च । सोमः साम्नां तृतीयास्ते प्रतिपत्तार ईरिताः ॥ ३३ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B16"
},
"text": "अथर्वाङ्गिरसामग्निरेकर्षिश्चाप्यथर्वणाम् । इत्युक्ताः समुदायस्य सन्त्यन्ये च पृथक् पृथक् ॥ ३४ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B17"
},
"text": "एतज्ज्ञानाददृष्टस्य फलस्याप्तिः स्फुटं भवेत् । द्रष्टॄणां तु चतुर्थानां ज्ञानादप्यैहिकं भवेत् ॥ ३५ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B18"
},
"text": "ते चैकस्यापि बहवः स्युः सूक्तस्यर्च एव वा ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B19"
},
"text": "तस्यां तस्यामवस्थायां तत्तत्प्राप्तिविशेषतः ॥ ३६॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B20"
},
"text": "तेषां वाक्यस्वरूपेण प्रार्थनादिषु पश्यति । विष्णुर्ब्रह्मा सुपर्णो वा तत्तद्योग्यार्थभेदतः ॥ ३७ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B21"
},
"text": "सर्ववेदाभिमानित्वाच्छ्रीर्ब्रह्माणी च भारती । द्रष्ट्र्यश्च सर्वविद्यानां व्याख्यातो ब्रह्मणा मरुत् ॥ ३८ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B22"
},
"text": "स्वभर्त्रनन्तरं द्रष्ट्र्यस्तेभ्यस्तन्नोदिता हिरुक् । ताः स्तुवन्ति हरिं नित्यं विद्याभिस्ते च सर्वशः ॥ ३९ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B23"
},
"text": "छन्दस्त्वेन मुनित्वेन तासां स्मृतिरुदीरिता । स्मर्तव्यास्ते च सर्वेऽपि मुनित्वेन पृथक्पृथक् ॥ ४०॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B24"
},
"text": "गायत्री बृहती चैव ताः सर्वा गरुडस्तथा । ब्रह्माण्यनुष्टुबिन्द्राणी त्रिष्टप् स्वाहेति चोच्यते ॥ ४१ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B25"
},
"text": "गायत्री जगती चैव वारुणी रोहिणी तथा । अनुष्टुप् बृहती चैव तारा पङ्क्तिः शची तथा ॥ ४२ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B26"
},
"text": "उष्णिक् सौरी जगत्यश्च सर्वदेवस्त्रियो मताः । विराण्मित्रावरुणयोर्भार्ये इति च कीर्तिते ॥ ४३ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B27"
},
"text": "अतिछन्दांसि सर्वाणि सर्वदेव्यः प्रकीर्किताः । विराडिति च नामासां तास्ता ऊनाधिकेष्वपि ॥ ४४ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B28"
},
"text": "निचृद् भुरिग् विरा सञ्ज्ञा प्रस्तारेत्यादि नाम च । बह्वीनामेकमानेन त्वेकं नाम च युज्यते ॥ सर्वाभिमानिता चैव तिसृणां तु यथाक्रमम् ॥ ४५ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B29"
},
"text": "देवता सर्वविद्यानां स्वयं नारायणः प्रभुः । ऋते तत्र प्रसिद्धाश्च देवता श्रीस्तथाऽत्र च ॥ ४६ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B30"
},
"text": "ऋते प्रसिद्धा ब्रह्मैव ततस्तेन क्रमेण च ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B31"
},
"text": "पूर्वप्रसिद्धवर्जं तु शक्रान्ता देवता मताः ॥ ४७॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B32"
},
"text": "ब्रह्मवायू गिरौ वीन्द्रशेषरुद्राश्च तत्स्त्रियः । शक्रकामौ कामपुत्रमनुदक्षाङ्गिरस्सुताः ॥ ४८ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B33"
},
"text": "तद्वच्छची रतिः सूर्यसोमधर्मादितत्स्त्रियः । प्रधानमरुतो वारिपतिरग्निश्च मारुताः ॥ ४९ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B34"
},
"text": "निर्ऋतिः स्त्रियश्च सूर्यादेरश्विनावितरे तथा । अनन्तकोटिशतकदशार्धाद्यंशतः क्रमात् ॥ ५० ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B35"
},
"text": "ज्ञानभक्तिबलैश्वर्यपूर्वाखिलगुणैरपि । मुक्तावपि क्रमो ह्येष देवता उदिता इमाः ॥ ५१ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B36"
},
"text": "इन्द्रावरा विशेषेण लिङ्गेनैव पृथक्पृथक् । देवतास्तत्र तत्र स्युरेष एव परो विधिः ॥ ५२॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B37"
},
"text": "वेदादिवर्णपर्यन्तैर्मूर्तयः केशवस्य तु । समासव्यासयोगेन वाच्यास्तात्पर्यतः पृथक् । यथायोगं यथान्यायमन्यासामपि मूर्तयः ॥ ५३ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B38"
},
"text": "ऋक्संहितायां स्वाध्याये निरुक्ते व्यासनिर्मिते । प्रवृत्ते चैतदखिलमुक्तं हि प्रभुणा स्वयम् ॥ ५४ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B39"
},
"text": "‘सर्वे वेदाश्च’ ‘नामानि’ ‘ता वा एता ऋचस्तथा । ‘इन्द्रं मित्रं वरुणम्’ इत्याद्यत्र प्रमा परा ॥ ५५ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B40"
},
"text": "देवतातारतम्यं च सर्वोत्कृष्टं च केशवम् । ज्ञात्वैव मुच्यते ह्यस्मान्नान्यथा तु कथञ्चन ॥ ५६॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B41"
},
"text": "इति पैङ्गिश्रुतिश्चाह दृश्यतेऽत्र च सर्वशः । ‘न ते महित्वम्’ इत्यादिनैश्वरानेव केवलान् । गुणान् विष्णोः श्रुतिर्ह्याह नैव दोषान् कथञ्चन ॥ ५७ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B42"
},
"text": "‘जाता परिबभूव’ इति मर्यादां ब्रह्मणोऽपि हि । ‘नैव रेमे बिभेद् ब्रह्मा ‘नासीत्’ इत्यादिकानपि ॥ ५८ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B43"
},
"text": "दोषान् रुद्रे च तानेव ‘न मिनन्ति’ इति पूर्वकान् ।  ‘यं कामये तं तमुग्रं’ ‘रुद्राय धनुः’ इत्यपि  ॥ ५९ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B44"
},
"text": "‘अस्य देवस्य’ ‘मा शिश्नदेवा अपि गुः’ इत्यपि । ‘घ्नञ्छिश्नदेवान्’ इत्याद्या दोषा बहव ईरिताः  ॥ ६० ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B45"
},
"text": "‘ततो वितिष्ठे योनिः’‘स एतावत्यहम्’ इत्यपि । अन्याश्रयत्वं देव्याश्च कथितं बहुशोऽपि हि ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B46"
},
"text": "तदाश्रयत्वमन्येषामपि तत्रैव निश्चयात्    ॥ ६१ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B47"
},
"text": "‘ब्रह्मैवाग्रे’ इति ह्युक्त्वा रुद्रादीनां ततो जनिः । उक्ता जातानि विश्वानि स पर्यभवदित्यपि । ‘यस्य च्छायामृतं मृत्युः’ इति चादरतोऽब्रवीत्  ॥ ६२ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B48"
},
"text": "अनन्तादवरेशाना तस्याः प्राणस्ततश्च वाक् । तस्या रुद्र उमा तस्मादिन्द्रस्तस्यास्ततोऽपरे ।  सौपर्णश्रुतिरित्याह  सप्ताक्षितय इत्यपि ॥ ६३ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B49"
},
"text": "वायुरस्मा उपामन्थद् विश्वदेवाय वायवे । विश्वैर्देवैः स इत्याद्याः प्रमा अत्रापरा अपि ॥ ६४ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B50"
},
"text": "नारायणोऽदितिर्वायुर्वाणी रुद्र उमा विभुः । इतरे च क्रमाद्धीनाः शतांशाद्वायुतोऽवराः ॥ ६५ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B51"
},
"text": "‘अयं त एमि तन्वेति’ पूर्वा अन्या अपि स्फुटम् ॥  वायोराधिक्यमप्याहुः",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B52"
},
"text": "इन्द्रं सोमं हुताशनम् ॥ ६६ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B53"
},
"text": "सूर्यं रुद्रमिमान्् पञ्च देवानेको महात्मनः । सृजत्यत्ति महान्प्राण इति चाह तुरश्रुतिः ॥ ६७ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B54"
},
"text": "‘वि हि सोतोरसृक्षत नेन्द्रं देवममंसत । न यस्येन्द्रः’ इति ह्याह विष्णोरिन्द्रस्य हीनताम् ॥ ६८ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B55"
},
"text": " ‘वेधा अजिन्वत्’ इत्यादि वचनं विष्णुनामतः । आनन्दश्रुतिरप्यस्य जीवतामेव दर्शयेत् ॥ ६९ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B56"
},
"text": "आह सूर्यादपीन्द्रस्य वायोर्विष्णोरपीशताम् । ‘यः सूर्यं य उषसम्’ ‘म्रियन्ते पञ्च देवताः’ ॥ ७० ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B57"
},
"text": "‘चक्षुषा द्यौश्चादित्यश्च’ ‘चक्षोः सूर्यो अजायत’ । ‘यमादित्यो न वेद’ इति पूर्वा श्रुतिरथापरा ॥ ७१ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B58"
},
"text": "‘विष्णोर्वातोऽजनिष्ट वातादिन्द्रस्ततो रविः । सोमश्चेति लयोऽप्येवं पूर्वे पूर्वे गुणाधिकाः’ ॥ ७२ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B59"
},
"text": "‘विष्णोः प्राणो अजनिष्ट प्राणादिन्द्रो रविर्विधुः ।  लयोऽप्येतादृशस्तेषां पूर्वः पूर्वो गुणाधिकः’  ॥ ७३ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B60"
},
"text": "तुरश्रुतिश्च सौपर्णी पिङ्गश्रुतिरपीदृशी । अतः सर्वाधिको विष्णुर्निर्णीतः श्रुतिसञ्चयात् ॥ ७४ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B61"
},
"text": "अतो दोषवचो यत्र तद्वाक्यमवरं वदेत् । निर्दोषतैव विष्णोस्तु क्रमान्मध्यगतेष्वपि  ॥ ७५ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B62"
},
"text": "‘त्रयोऽर्थाः सर्ववेदेषु दशार्थाः सर्वभारते । विष्णोः सहस्रनामापि निरन्तरशतार्थकम्’ ॥७६ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B63"
},
"text": "इति स्कान्दवचो यस्मादर्थभेदव्यपेक्षया । निर्दोषत्वं हरेर्वक्ति दोषमन्येष्वपि क्रमात् ॥ ७७ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B64"
},
"text": "तारतम्यस्य विज्ञप्त्यै वचो दोषस्य चार्थवत् ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B65"
},
"text": "‘गुणाः श्रुताः’ इति ह्याह गुणैकनियतिं हरौ ॥ ७८ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B66"
},
"text": "‘निर्दोषगुणपूर्णश्च विष्णुरेको न चापरः । अपूर्णा दोषरहिता मायैका तद्वशैव च ॥ ७९ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B67"
},
"text": "अदोषः प्रायशो ब्रह्मा दोषवन्तः क्रमात् परे’ । इति मान्यश्रुतिश्चाह भेदोऽर्थानां ततो मतः॥ ८० ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B68"
},
"text": "रूढिमेव समाश्रित्य विभज्यार्थान् यथाक्रमम् । विदोषगुणपूर्त्यर्थं विष्णौ योगार्थमानयेत् ॥ ८१ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B69"
},
"text": "पश्चादेव यथायोगमितरेष्वपि संनयेत् । ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B70"
},
"text": "ऋग्वेदसंहितायां च प्रभुणैवं समीरितम्      ॥ ८२ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B71"
},
"text": "पृथग्रूपाणि विष्णोस्तु देवतान्तरगाणि च । अग्न्यादिसूक्तवाच्यानि नाम्ना सूक्तभिदा भवेत्  ॥ ८३ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B72"
},
"text": "‘नकिर्माकिः स्मसि’ इत्यादि प्रोक्ताऽधिक्यविवक्षया । ‘आधिक्येऽधिकम्’ इत्येव हरिणा सूत्रमीरितम्  ॥ ८४ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B73"
},
"text": "‘कृत्वी हत्वी’ इति पूर्वाश्च ‘तृतीयोऽतिशये’ यतः ।  विश्लिष्टार्थे च विश्लिष्टमूनार्थे चोनमिष्यते। व्यत्ययोऽभेदकरणस्वातन्त्र्येषु समीरितः  ॥ ८५ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B74"
},
"text": "अभेदो हरिरूपाणां गुणानां च क्रियासु च । तस्यैवावयवानां च भेदः श्रीब्रह्मपूर्वकैः  ॥ ८६ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B75"
},
"text": "मुक्तैरपि जडैर्भेदः कैमुत्यादेव दृश्यते । ऋग्वेदसंहितायां च प्रोक्तमेतत्समस्तशः ॥ ८७ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B76"
},
"text": "अभेदः स्वगुणाद्यैश्च मुक्तानामपि सर्वशः । भेदाभेदस्त्वभेदश्च गुणैः संसारिणामपि । जडानामंशतो भेदः समुदायेन चोभयम् ॥ ८८ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B77"
},
"text": "मनुष्यगन्धर्वपितृगणकार्मिकतात्विकाः । देवाः शक्रः शिवो ब्रह्मा मुक्तौ सौख्यादिभिर्गुणैः ॥ ८९॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B78"
},
"text": "शतायुतोत्तरा नित्यमन्योन्यप्रीतिसंयुताः । ’इति सिद्धान्तगं वाक्यं स्वयं भगवतेरितम्    ॥ ९०॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B79"
},
"text": "स्वाध्यायस्तत्त्वविज्ञानं विष्णुभक्तिर्विरागता । निषिद्धकर्मसन्त्यागो विहितस्य सदा क्रिया    ॥ ९१॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B80"
},
"text": "सदा विष्णुस्मृतिश्चैव केवलं मोक्षसाधनम् । एतैर्विना न मोक्षः स्याद्भवेदेतैरपि ध्रुवम्    ॥ ९२॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B81"
},
"text": "‘ऋषिच्छन्दोदैवतानि ज्ञात्वाऽर्थं चैव भक्तितः । स्वाध्यायेनैव मोक्षः स्याद्विरक्तस्य हरिस्मृतेः’    ॥ ९३॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B82"
},
"text": "‘जप्येनैव तु संसिद्ध्येद् ब्राह्मणो नात्र संशयः । कुर्यादन्यन्न वा कुर्यान्मैत्रो ब्राह्मण उच्यते ॥’  ९४ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B83"
},
"text": "‘तस्मान्नित्यं हरिं ध्यायन्कुर्यात् स्वाध्यायमञ्जसा ।’ ‘ऐहिकामुष्मिका भोगा रक्तस्यान्यस्तु मुच्यते ।’  इति स्वाध्यायवचनं स्वयं भगवतोदितम्    ॥ ९५ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B84"
},
"text": "स्वाध्यायात्तु प्रवचने सहस्रगुणितं फलम् । अर्थद्रष्टुः कोटिगुणं ततोऽनन्तं नियामके ॥ ९६ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B85"
},
"text": "तर्कागमाभ्यां नियतिं यः करोत्यधिकं ततः । पूर्णं वेदाखिलद्रष्टुर्ब्रह्मणः फलमुच्यते ॥। ९७ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B86"
},
"text": "स्तुत्यधर्मस्य भेदेन पदाद्यादिस्वरे भिदा । साधारणो विधिस्त्वेष विशेषो यत्र यत्र च ॥ ९९ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B87"
},
"text": "क्रमादेव तदन्येषामृष्यादीनां स्वयोग्यतः । ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B88"
},
"text": "विपर्ययार्थकथने विपरीतं तथा तमः ॥ १०० ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B89"
},
"text": "यावत्प्रयोजको ज्ञाने तावत्तावच्छुभाधिकः । तथैव विपरीतेऽपि स्मृतौ ज्ञाने च तत्समम् ॥ १०१ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B90"
},
"text": "तमोनिरयमानुष्यस्वर्गमोक्षातिरेकतः । योग्यतातारतम्येन फलं सर्वेषु चोच्यते । इति प्रवृत्तवचनं विवेकेऽप्येतदीरितम् ॥ १०२ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B91"
},
"text": "यादृशो योग्यतां यायात् स ज्ञेयोऽर्थस्तथा स्फुटम् । अनन्तनियमैर्युक्ता अनन्तार्थविशेषिणः । वेदा इति समासेन नियमोऽयं समीरितः ॥ १०३ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B92"
},
"text": "ऋक्संहितागतं वाक्यमिति चान्यन्नियामकम् । ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B93"
},
"text": "तस्माद्वन्द्याश्च पूज्याश्च ब्रह्माद्या ज्ञानयोजकाः । गुरुत्वेन क्रमादेव विशेषेणैव केशवः ॥ १०४ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B94"
},
"text": "आरभ्य स्वगुरुं यावद्विष्णुरेवोत्तरोत्तराः । क्रमान्निष्फलताऽन्यत्र गुरुतत्त्वे समीरिता ॥ १०५ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S01_V09_B95"
},
"text": "एवं स्थितेऽग्निगं विष्णुमग्निनामानमेव च । मधुच्छन्दा ऋक्शतेन वाय्वादिगतमेव च ।  साग्न्यादिं स्तौति सद्भक्त्या तत्तन्नामानमेव च ॥ १०६ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02",
"type": "sukta",
"name": "वायुसूक्तम्",
"title": ""
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "वायुसूक्तम्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "vargikarana",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मण्डलम्—१. अध्यायः –१.अनुवाकः–१. सूक्तम्–२.",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "वायो नवर्चम् , मधुच्छन्दा वैश्वामित्रः ।१-३ वायुः,४-६ इन्द्रवायू, ७-९ मैत्रावरुणः, गायत्री छन्दः ।",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V01",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वायवायाहि दर्शतेमे सोमा अरङ्कृताः ॥ तेषाम्पाहि श्रुधी हवम् ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "वायो इति । आ । याहि । दर्शत । इमे । सोमाः । अरम्ऽकृताः ॥  तेषाम् । पाहि । श्रुधि । हवम् ॥ १ ॥ ",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "(वायुशब्दनिर्वचनम् )",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "वायुशब्दस्य निर्वचनान्तरम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "वेदार्थः भगवद्गुणाधिक्यनिष्टः",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S02_V01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V01_B01"
},
"text": "बलत्वादयनाच्चैव वायुरित्यभिधीयते ।  वात्यायुरिति वा ज्ञानात् वरणादाश्रयत्वतः ॥ १०७ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V01_B02"
},
"text": "‘वय बन्धने’ इत्यस्मात् संसारादेर्व्ययादपि । व्येत्यस्मिन्निति वा वायुः ‘वय श्रेष्ठत्वे’ इत्यपि  ॥१०८॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V01_B03"
},
"text": "मुख्यतो वासुदेवे ते गुणाः सन्त्येव सर्वशः ।  अनिषिद्धास्तदन्येषु यथायोग्यतया मताः ॥ १०९ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V01_B04"
},
"text": "दर्शतस्ततदृष्टित्वात् सर्वज्ञोऽसौ यतो विभुः । भक्त्या ह्यलङ्कृताः सोमा मनांसि अन्ये हिरण्यतः ॥ हिरण्यालङ्कृता यस्माद्धूयन्ते वायवे सुताः ॥ ११० ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V01_B05"
},
"text": "तान् पाहि श्रुधि चाह्वानं स्वातन्त्र्ये व्यत्ययोऽप्ययम् । मनोऽपि भोग्यमीशस्य प्रीतिमात्रेण केवलम् ॥ १११ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V01_B06"
},
"text": "गुणाधिक्यं येन भवेद् वेदस्यार्थः स एव हि ।  प्रयोजकत्वान्नान्यस्य फलाभावात्तदर्थता  ॥ ११२॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V01_B07"
},
"text": "उपक्रमादयो यत्र तात्पर्यार्थस्स एव हि ॥ स्तुवन्ति शस्त्रैः स्तोतारो यथावद्यज्ञवेदिनः ॥ ११३ ॥ २॥ ",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "पिपीलिका मध्या निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V02",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वाय उक्थेभिर्जरन्ते त्वामच्छा जरितारः । सुतसोमा अहर्विदः ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "वायो इति । उक्थेभिः । जरन्ते । त्वाम् । अच्छ । जरितारः ॥  सुतऽसोमाः । अहःऽविदः ॥ २ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "वायुस्तुतिः यजमानाभीप्सितसाधनस्वभावा",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V03",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वायो तव प्रपृञ्चती धेना जिगाति दाशुषे ॥ उरूची सोम पीतये ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "वायो इति । तव । प्रऽपृञ्चती । धेना । जिगाति । दाशुषे ॥ उरूची । सोमऽपीतये ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S02_V03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V03_B01"
},
"text": "वाक् त्वत्स्मम्पर्किणी यज्ञकृते प्रापयतीप्सितम् ।  सोमपायातिमहती महार्थत्वात्त्वदर्थतः ॥ ११४॥३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्रवायू देवते",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V04",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इन्द्रवायू इमे सुता उपप्रयोभिरागतम् । इन्दवो वामुशन्ति हि ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्रवायू इति । इमे । सुताः । उप । प्रयःऽभिः । आ । गतम् । इन्दवः । वाम् । उशन्ति । हि ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "इन्द्रवायुशब्दवाच्यौ उपेन्द्रसङ्कर्षणौ",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "भगवतः द्विरूपत्वाद् बहुत्वव्यपदेशः",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S02_V04"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V04_B01"
},
"text": "इन्द्रः स परमैश्वर्यादिदमुद्दिश्य च द्रुतेः ।  ददर्शेदं दीप्तिमत्त्वादिदं रातीति वा भवेत् ॥ ११५ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V04_B02"
},
"text": "सोमाभिमानिनो देवा वामिच्छन्ति हि सोमगाः । ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V04_B03"
},
"text": "प्रियैरुपागतं तेनोपेन्द्रः सङ्कर्षणो हरिः ॥ ११६ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V04_B04"
},
"text": "द्विरूपत्वाद् बहुत्वं च विशेषादेव केवलम् । एकस्यैव हरेर्नात्र भेदः शङ्क्यः कथञ्चन  ॥ ११७ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V04_B05"
},
"text": "एकमेवाद्वितीयं तत् ‘नेह नानास्ति किञ्चन ।’ ‘मृत्योः स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति ॥११८ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V04_B06"
},
"text": "‘यथोदकं दुर्गे वृष्टं पर्वतेषु विधावति ।  एवं धर्मान् पृथक् पश्यंस्तानेवानु विधावति’॥ ११९ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V04_B07"
},
"text": "उक्त्वा धर्मान् पृथक्त्वस्य निषेधादेवमेव हि । विशेषो ज्ञायते श्रुत्या भेदादन्यश्च साक्षितः ॥१२०॥४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V05",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वायविन्द्रश्च चेतथस्सुतानां वाजिनीवसू । तावायातमुपद्रवत् ॥ ५, ३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "वायो इति । इन्द्रः । च । चेतथः । सुतानाम् । वाजिनीवसू इति वाजिनीऽवसू ॥ तौ । आ । यातम् । उप । द्रवत् ॥ ५, ३ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S02_V05"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V05_B01"
},
"text": "विजानतः सुतानन्नपतौ सूर्ये सदा स्थितौ । द्रवद्द्रुतं सुतात्पर्यद्योतकोऽभ्यास इष्यते ॥१२१॥ ५, ३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V06",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वायविन्द्रश्च सुन्वत आयातमुपनिष्कृतम् ॥ मक्ष्वि१त्था धिया नरा ॥ ६ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "वायो इति इन्द्रः । च । सुन्वतः । आ । यातम् । उप । निःऽकृतम् ॥ मक्षु । इत्था । धिया । नरा ॥ ६ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S02_V06"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V06_B01"
},
"text": "यजन् सुन्वन् कृतस्यानुसारिकर्मैव निष्कृतम् । तदर्थं क्षिप्रमायातं धियेत्थम्भूतयाचलौ ॥ १२२॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V06_B02"
},
"text": "नरौ तावविनाशित्वादुपचारः क्वचिद्भवेत् । अमरत्ववद्यतो मोक्षो देवतानां सुनिश्चितः ॥ १२३॥ ६ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मित्रावरुणौ देवते",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V07",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मित्रं हुवे पूतदक्षं वरुणञ्च रिशादसम् ॥ धियङ्घृताचीं साधन्ता ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मित्रम् । हुवे । पूतऽदक्षम् । वरुणम् । च । रिशादसम् ॥ धियम् । घृताचीम् । साधन्ता ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "मित्रशब्दस्य त्रेधा निरुक्तिः",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "वरुणशब्दनिर्वचनम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S02_V07"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V07_B01"
},
"text": "मित्वा त्रातीति मित्रोऽयं मितमह्ना करोति वा ।  मितं रातीति वा नित्यं मितं रमयतीति वा ॥ १२४ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V07_B02"
},
"text": "आवृणोतीति वरुणस्तमसाऽज्ञानतोऽपि वा ।  वरमुन्नयतीत्यस्मात् वरानन्दत्वतोऽपि वा ॥ १२५ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V07_B03"
},
"text": "पूता दक्षा अनेनेति पूतदक्ष इतीरितः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V07_B04"
},
"text": "तमाह्वयामि सुखिनं शमदन् रमते यतः ।  अनूनसुखभोक्तृत्वाद् रिशादा इति कीर्तितः ॥ १२६ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V07_B05"
},
"text": "हरिर्घृतः सुशुद्धत्वाद् घृताची च तदञ्चनात् । स्वधीतिसाधको विष्णुर्भक्तानां च यथार्थतः ॥ १२७ ॥॥ ",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V08",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ऋतेन मित्रावरुणावृतावृधावृतस्पृशा ॥ क्रतुम्बृहन्तमाशाथे ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "ऋतेन । मित्रावरुणौ । ऋतऽवृधौ । ऋतऽस्पृशा ॥ क्रतुम् । बृहन्तम् । आशाथे इति ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "ऋतस्पृक् भगवान्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "संहितायां दैर्घ्ये अर्थविशेषनिरूपणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S02_V08"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V08_B01"
},
"text": "नित्यवृद्धः स भगवानृतेनानुपचारतः । ऋतस्पृक् वेदवाच्यत्वात् अन्यौ चेद्भगवान् ऋतः । ऋ गतावित्यतः सर्ववस्तुष्वनुगतत्वतः ॥ १२८ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V08_B02"
},
"text": "तेन वृद्धौ तत्स्पृशौ च सर्वदा मित्रवारिपौ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V08_B03"
},
"text": "संहितायां तु दैर्ध्यादिरुक्ताधिक्ये पदेऽन्यथा  ॥ १२९ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V08_B04"
},
"text": "अनन्यार्थत्वविज्ञप्त्यै  ईशाथे च महाक्रतुम् ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V08_B05"
},
"text": "महत्सुखं वा ........................... ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V09",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कवीनो मित्रावरुणा तुविजाता उरुक्षया । दक्षन्दधाते अपसम् ॥ ९, ४, २ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "कवी इति । नः । मित्रावरुणा । तुविऽजातौ । उरुऽक्षया ॥ दक्षम् । दधाते इति । अपसम् ॥ ९, ४, २ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S02_V09"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V09_B01"
},
"text": "............ तुविजौ ब्रह्मजातौ तथाविधौ ।  हरिस्तथैव भूतत्वात् स्थानं क्षय इहोच्यते ॥१३०॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S02_V09_B02"
},
"text": "कर्मापसं च कर्तारं दक्षं कर्तारमेव वा । अस्मदर्थे दधाते तौ नित्यं बुद्धौ गतागतौ ॥ १३१॥ ",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति द्वितीयं सूक्तम्॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03",
"type": "sukta",
"name": "अश्विनीसूक्तम्",
"title": ""
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "अश्विनीसूक्तम्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "vargikarana",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मण्डलम्—१. अध्यायः –१.अनुवाकः–१. सूक्तम्—३.",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अश्विना द्वादशर्चम्, मधुच्छन्दा वैश्वामित्रः, १-३ अश्विनौ । ४-६ इन्द्रः ।  ७-९ विश्वेदेवाः । १०-१२ सरस्वती ।  गायत्री छन्दः(२, ४,११ निचृत्, ४,११ पिपीलिकामध्या)",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V01",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अश्विना यज्वरीरिषो द्रवत्पाणी शुभस्पती ॥ पुरुभुजा चनस्यतम् ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अश्विना । यज्वरीः । इषः । द्रवत्पाणी इति द्रवत्ऽपाणी । (शुभस्पती इति शुभःऽपती इति) । शुभः । पती इति ॥ पुरुऽभुजा । चनस्यतम् ॥ १ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "अश्विशब्दनिर्वचनम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S03_V01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V01_B01"
},
"text": "अन्नानि यज्ञयोग्यानि क्षिप्रहस्तौ शुभाधिपौ । बहुगोपौ बहुभुजौ नो योयजतमश्विनौ ॥  यज्ञे वृत्तान् स्वभागान् वा संयोजयतमाशु वै ॥१३२॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V01_B02"
},
"text": "आशुवानाद् गतेरश्वी क्षिप्रावगतितोऽथवा । अश्नुतेऽखिलमित्येवाप्यश्वजत्वात् तथाऽश्विनौ ॥ १३३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V02",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अश्विना पुरुदंससा नरा शवीरया धिया ॥ धिष्ण्या वनतङ्गिरः ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अश्विना । पुरुऽदंससा । नरा । शवीरया । धिया ॥ धिष्ण्या । वनतम् । गिरः ॥ २ ॥  ",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S03_V02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V02_B01"
},
"text": "बहुकर्मकृतौ सौख्यवीर्यात्मिक्या धिया गिरः ।  अस्मदीयाः सम्भजतं धिष्ण्यौ सर्वाश्रयौ सदा ॥ १३४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "अश्विनीस्तुतिः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V03",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "दस्रा युवाकवस्सुता नासत्या वृक्तबर्हिषः ॥ आयातं रुद्रवर्तनी ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "दस्रा । युवाकवः । सुताः । नासत्या । वृक्तऽबर्हिषः ॥ आ । यातम् ।  रुद्रवर्तनी इति रुद्रऽवर्तनी ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "रुद्रवर्तनिशब्दार्थः",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S03_V03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V03_B01"
},
"text": "भेदकौ सर्वशत्रूणां दस्रौ सम्बन्धिनौ हि वाम् ।  सुता युवाकवः सोमा यज्वनः स्तृतबर्हिषः ।  नासत्यौ नासिकासंस्थौ नैव चासद्गुणौ क्वचित् ॥ १३५॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V03_B02"
},
"text": "रुजां द्रावणतो रुद्रो वायुस्तदनुवर्तनात् । स्नेहतोऽनुवशत्वाद्वा तन्मार्गगतितोऽथवा । ‘कस्मिन्न्वहम्’ इति श्रुत्या वासुदेवोऽश्विनावपि ॥ १३६ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V03_B03"
},
"text": "रुद्रवर्तनिशब्दोक्ताः ................. ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "(पिपीलिका मध्या निचृद् गायत्री) इन्द्रो देवता",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V04",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इन्द्रा याहि चित्रभानो सुता इमे त्वायवः ॥ अण्वीभिस्तना पूतासः ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्र । आ । याहि । चित्रभानो इतिचित्रऽभानो । सुताः । इमे ।  त्वाऽयवः ॥ अण्वीभिः । तना । पूतासः ॥ ४ ॥ ",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "पञ्चधा चित्रशब्दनिर्वचनम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "सोम-मनसोरभिमानी चन्द्र एव",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S03_V04"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V04_B01"
},
"text": ".................... चित्रं भद्रं रतं चितौ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V04_B02"
},
"text": "चिद्रतेश्चायनीयत्वाद् अदनाद्वा चितोऽभिदा ।  तादृशा रश्मयो ज्ञानमस्येति भगवान् परः ॥ १३७ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V04_B03"
},
"text": "चित्रभानुरिति प्रोक्तस्तेजो वा तादृशं प्रभोः । त्वदिच्छव इमे सोमाः पटीभिस्सूक्ष्मतन्तुभिः ॥ विस्तृत्य शोधिताः ....",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V04_B04"
},
"text": ".............सूक्ष्मप्रमाभिर्वा मनांसि च ॥१३८॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V04_B05"
},
"text": "सोमानां मनसां चैव देवताः सोमरश्मिगाः । सोमभृत्याः समस्तस्य सोम एवाधिपो हरिः ॥ १३९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "इन्द्रप्रार्थना",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V05",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इन्द्रायाहि धियेषितो विप्रजूतस्सुतावतः ॥ उप ब्रह्माणि वाघतः ॥ ५ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्र । आ । याहि । धिया । इषितः । विप्रऽजूतः । सुतऽवतः । उप । ब्रह्माणि । वाघतः ॥ ५ ॥ ",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "यज्ञ-होतृ-यजमानानामध्यात्मपरत्वम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S03_V05"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V05_B01"
},
"text": "अस्मद्बुद्ध्या प्रार्थितो वा स्वबुद्ध्या प्रेरितोऽपि वा ।  ब्राह्मणैः प्रेरितो भक्त्या वदतो होतुरञ्जसा ॥ १४० ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V05_B02"
},
"text": "ब्रह्माणि सोमयुक्तानि यजमानस्य वेच्छतः । ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V05_B03"
},
"text": "उपायाह्यपि यः कोऽपि साधको यज्ञकृन्मतः । मानसो वाचिको वा स्याद्यज्ञो होता ह्वयन् स च ॥ १४१॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V06",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इन्द्रा याहि तूतुजान उप ब्रह्माणि हरिवः ॥ सुते दधिष्व नश्चनः ॥ ६, ५ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्र । आ । याहि । तूतुजानः । उप । ब्रह्माणि । हरिऽवः ॥ सुते । दधिष्व । नः । चनः ॥ ६, ५ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "पञ्चप्राणाः हरिशब्दवाच्याः",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S03_V06"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V06_B01"
},
"text": "वेगवांस्तूतुजानः स्यात् संसारमुपसंहरन् ।  वर्तते येन हरिवा हरिभिर्वर्ततेऽथ वा ॥ १४२ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V06_B02"
},
"text": "हरणाद्विषयाणां च प्राणा हरय ईरिताः । तेषु वर्तत इत्यस्मात्तान् वाऽथ गमयेदसौ ॥१४३ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V06_B03"
},
"text": "हरिवा हरिवान् वाऽपि विष्णुना वर्ततेऽथवा ।  चनो मन इह प्रोक्तं सुखं च क्वचिदीर्यते ॥१४४॥६,५॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "विश्वेदेवा देवताः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V07",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओमासश्चर्षणीधृतो विश्वेदेवास आगत ॥ दाश्वांसो दाशुषस्सुतम् ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "ओमासः । चर्षणिऽधृतः । विश्वे । देवासः । आ । गत ॥ दाश्वांसः । दाशुषः । सुतम् ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S03_V07"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V07_B01"
},
"text": "आ समन्तात् स्वीकृता मा ओमा इति च शब्दिताः । ओनामा भगवान् विष्णुस्तेन वा निर्मिताः सुराः ॥ ओता मानेषु मावैषु प्रोता ओमा इतीरिताः ॥१४५॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V07_B02"
},
"text": "प्रजाश्चर्षणयः प्रोक्ता विश्वे ते च प्रवेशनात् ।  सर्वे वाऽथ विशां वानाच्छब्दः कस्मै यथा भवेत् ॥१४६॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V07_B03"
},
"text": "दातारो यजमाना वा... ..........  ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "अप्शब्दः कर्मवाची",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V08",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विश्वे देवासो अप्तुरस्सुतमागन्त तूर्णयः ॥ उस्रा इव स्वसराणि ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "विश्वे । देवासः । अप्ऽतुरः । सुतम् । आ । गन्त । तूर्णयः ॥ उस्राः ऽइव । स्वसराणि ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S03_V08"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V08_B01"
},
"text": "..................अप्तुरः कर्मवेगिनः । ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V08_B02"
},
"text": "उस्रास्तु रश्मयश्चैव स्वसराणि दिनानि च ॥ १४७ ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V09",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विश्वे देवासो अस्रिध एहि मायासो अद्रुहः ॥ मेधञ्जुुषन्त वह्नयः ॥ ९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "विश्वे । देवासः । अस्रिधः । एहिऽमायासः । अद्रुहः ॥ मेधम् । जुषन्त । वह्नयः ॥ ९ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S03_V09"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V09_B01"
},
"text": "असंसारादस्रिधस्ते देवाश्चेन्मोक्षनिश्चयात् । यथेष्टनिश्चितज्ञाना एहिमायाः समन्ततः ॥१४८ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V09_B02"
},
"text": "अदुःखत्वादद्रुहस्ते मेधं यज्ञं जुषन्तु नः । वह्नयो वहनादस्य                    ॥ ९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "सरस्वतीदेवता",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V10",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पावका नस्सरस्वती वाजेभिर्वाजिनीवती ॥ यज्ञं वष्टु धिया वसुः ॥ १० ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "पावका । नः । सरस्वती । वाजेभिः । वाजिनीऽवती ॥ यज्ञम् । वष्टु । धियाऽवसुः ॥ १० ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "सरस्वतीशब्दार्थो भगवान्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "वाजिनीशब्दार्थनिरूपणम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "वाजिनीवती सरस्वती",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S03_V10"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V10_B01"
},
"text": "...............शोधकत्वात्तु पावका ॥ १४९ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V10_B02"
},
"text": "सरणात् सर्वगत्वेन सर्वज्ञो वा सरो हरिः । सरसः सरतित्वाद्वा तद्वत्येव सरस्वती । हरौ गुणाः सरश्शब्दा देवी तु हरिवाचिनी ॥ १५०॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V10_B03"
},
"text": "हरिप्रियत्वतो वायुः सरस्वांस्तत्प्रियाऽथवा । गुणस्त्वेन ततत्वाद्वा भगवांस्तु सरस्वती ॥ १५१॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V10_B04"
},
"text": "स्त्रीरूपश्चैव पुंरूपो भगवान्न नपुंसकः । स्त्रीपुन्दोषविहीनत्वादपि तच्छब्दगोचरः ॥ १५२ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V10_B05"
},
"text": "अन्नेनो वाजिनामीशो वाजिनी सूर्य उच्यते । वाजीनच्छन्दसां वाऽपि स्वामी प्रोक्तः स वाजिनी ॥ १५३॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V10_B06"
},
"text": "छन्दांस्यश्वा यतस्तस्य ते चेना अन्यवाजिना ।  अन्नवत्त्वाद्वाजिनी वाग् ज्ञानयुद्धत्वतोऽपि वा ॥१५४॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V10_B07"
},
"text": "स पुत्रो वागुमा तस्याः पुत्री तद्वाजिनीवती ॥ सरस्वती हरिर्वाऽपि यज्ञं वहतु नोऽशनैः ॥ १५५ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V10_B08"
},
"text": "अन्नदा हि सदा देवी धिया सह वसेद्यतः । धियावसुर्नित्यबोधा .............. ॥ १० ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V11",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "चोदयित्री सूनृतानाञ्चेेतन्ती सुमतीनाम् ॥ यज्ञन्दधे सरस्वती ॥ ११ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "चोदयित्री । सूनृतानाम् । चेतन्ती । सुऽमतीनाम् । यज्ञम् । दधे । सरस्वती ॥ ११ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "सर्वकर्मणां वाक्-बुद्धिमूलत्वम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "वेदे णिज्लोपनिमित्तकथनम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S03_V11"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V11_B01"
},
"text": "....................सुवाचां प्रेरका सदा ॥ १५६ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V11_B02"
},
"text": "सुबुद्धिज्ञापिका सैव स्वातन्त्र्याल्लुप्तयो भवेत् ।  अनेनैव प्रकारेण सैव यज्ञादिधारिणी ॥ १५७ ॥ ११ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V12",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "महो अर्णस्सरस्वती प्रचेतयति केतुना ॥ धियो विश्वा विराजति ॥ १२, ६, ३, १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "महः । अर्णः । सरस्वती । प्र । चेतयति । केतुना ॥ धियः । विश्वाः । वि । राजति ॥ १२,६,३,१ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "अर्णो भगवान्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति तृतीयं सूक्तम् ॥ ",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "सूक्त-अनुवाकयोः लक्षणम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "मूलवेदे शाखादिविभागकारणनिरूपणम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "अष्टकाध्यायादिविभागभेदे कारणनिरूपणम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "वेदोद्धारे कारणान्तरनिरूपणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S03_V12"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V12_B01"
},
"text": "महो अर्णः परं ब्रह्म तेजस्त्वाच्च महत्त्वतः । ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V12_B02"
},
"text": "अरमानन्दरूपत्वात् णो हि निर्वृतिवाचकः ॥ १५८ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V12_B03"
},
"text": "तज्ज्ञापयति सा देवी ज्ञानं दत्वा महत्तरम् । महो अर्णः स्वयं देवः स्वमात्मानं प्रकाशयेत् । विराजयति विश्वाश्च धियः सुज्ञानदानतः ॥ १५९ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V12_B04"
},
"text": "सूक्तं त्वनारतं प्रोक्तम् अनुवागेककालिका ॥ (वेदेषु आवापोद्वापे हेतुनिरूपणम्)  अन्यथात्वं च तत्र स्यादावापोद्वापतस्त्वृचाम् ॥ १६०॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V12_B05"
},
"text": "वेदानन्तत्वविज्ञप्त्यै तौ चक्रे बादरायणः । ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V12_B06"
},
"text": "ऋचः स ऋच उद्धृत्य ऋग्वेदं कृतवान् प्रभुः । यजूंषि निगदाच्चैव तथा सामानि सामतः ॥१६१॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V12_B07"
},
"text": "एवं पुराणवचनादुद्धृता हि ततस्ततः । ऋचः शाखात्वमापन्नाः शिष्यतच्छिष्यकैरिमाः ॥१६२॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V12_B08"
},
"text": "मानस्तेनेति पूर्वासु ह्यूनता दृश्यतेऽर्थतः । शुनःशेपोदिताभ्यश्च पठ्यन्तेऽन्यत्र काश्चन ॥ १६३॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V12_B09"
},
"text": "अत्राप्यक्रमतो दृष्टिरिति नैकक्रमो भवेत् ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V12_B10"
},
"text": "अनन्तत्वात्तु वेदानां प्रायः कर्मानुसारतः । सङ्क्षेेपं कृतवान् देवः शिष्याश्च तदनुज्ञया ॥ १६४ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V12_B11"
},
"text": "अष्टकाध्यायवर्गादि भेदं च कृतवान् प्रभुः ।  स्वाध्यायविश्रमार्थाय तस्मात् क्रमविपर्ययः  ॥ १६५ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S03_V12_B12"
},
"text": "तत्र तत्रैवान्तरिता दृश्यन्ते च खिला अपि । यत्रार्थे न विशेषोऽस्ति पदान्तरितताऽत्र च । यत्राल्पोऽपि विशेषोऽस्ति पदं नान्तरितं भवेत्  ॥ १६६ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति तृतीयं सूक्तम् ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S04",
"type": "sukta",
"name": "ऐन्द्रसूक्तम्",
"title": ""
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "ऐन्द्रसूक्तम्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "vargikarana",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मण्डलम्–१,अध्यायः–१.अनुवाकः–२ सूक्तम् – ४",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "सुरूपकृत्नुं दशर्चम्, वैश्वामित्रो मधुच्छन्दा ऋषिः,  गायत्री,३ विरा १० निचृत् , इन्द्रः देवतामुद्गलः–  द्वितीयानुवाके चत्वारि सूक्तानि । तत्र सुरूपम् इत्यादिकम् दशर्चं प्रथमसूक्तम् । इन्द्रं पृच्छ इति चतुर्थ्याम् ऋचि लिङ्गदर्शनात् इन्द्रो देवता ॥",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S04_V01",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सुरूपकृत्नुमूतये सुदुघामिव गोदुहे ॥ जुहूमसि द्यविऽद्यवि ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "सुरूपऽकृत्नुम् । ऊतये । सुदुघाम्ऽइव । गोऽदुहे ॥  जुहूमसि । द्यविऽद्यवि ॥ १ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "इष्टार्थसिद्धये रक्षणाय च भगवति प्रार्थना",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S04_V01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S04_V01_B01"
},
"text": "विष्णुं सुरूपकर्तारमभिप्रेतार्थसिद्धये ।  त्राणाय वा कामधेनुमिव दोहाय तत्स्थितेः ॥१६७॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S04_V01_B02"
},
"text": "दिने दिने स्वाह्वयामः.......... ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "सोमपानार्थमिन्द्रप्रार्थना",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S04_V02",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उप नस्सवना गहि सोमस्य सोमपाः पिब ॥ गोदा इद्रेवतो मदः ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "उप । नः । सवना । आ । गहि । सोमस्य । सोमऽपाः । पिब ॥  गोऽदाः । इत् । रेवतः । मदः ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S04_V02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S04_V02_B01"
},
"text": "................ज्ञानदोऽस्यैव चाधिकम् ।  ज्ञानाख्यरयियुक्तस्य हिरण्यादिमतोऽपि वा ॥ १६८॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S04_V02_B02"
},
"text": "सुखकारी भवान् ......॥  २ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "विराड् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S04_V03",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अथा ते अन्तमानां विद्याम सुमतीनाम् ॥ मानो अतिख्य आगहि ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अथ । ते । अन्तमानाम् । विद्याम । सुऽमतीनाम् ॥ मा । नः । अति । ख्यः । आ । गहि ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S04_V03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S04_V03_B01"
},
"text": ".................तस्माल्लभेम सुमतीस्तव ।  अन्ते मितास्त्वद्विषया मतयो ह्युत्तमोत्तमाः ॥  अस्मानतीत्य मा पश्य करुणार्द्रदृशा सदा ॥१६९॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S04_V04",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "परेहि विग्रमस्तृतमिन्द्रम्पृच्छा विपश्चितम् ॥ यस्ते सखिभ्य आवरम् ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "परा । इहि । विग्रम् । अस्तृतम् । इन्द्रम् । पृच्छा । विपःऽचितम् ॥  यः । ते । सखिऽभ्यः । आवरम् ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S04_V04"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S04_V04_B01"
},
"text": "मन्मनो वाऽथ शक्रो वा दूरेऽपि परमेश्वरम् ।  गच्छाग्राह्यमनष्टं च व्याप्तचित्तं य एव च ॥ सखिभ्य उत्तमो नित्यम् ................॥  ४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S04_V05",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उत ब्रुवन्तु नोनिदो निरन्यतश्चिदारत । दधाना इन्द्र इद्दुवः ॥ ५, ७ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "उत । ब्रुवन्तु । नः । निदः । निः । अन्यतः । चित् । अरत ॥  दधानाः । इन्द्रे । इत् । दुवः ॥ ५, ७ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S04_V05"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S04_V05_B01"
},
"text": "..................निदस्तस्य समीपगाः ॥ १७०॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S04_V05_B02"
},
"text": "तेऽपि ब्रुवन्तु नो देवं प्रापुर्ये चान्यतोऽपि तम् । निर्गत्याज्ञानतस्त्वस्माद् दधाना ईश एव च । दुवः प्राणान् ब्रुवं त्वेव तेऽपि नः परमेश्वरम् ॥१७१॥५ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S04_V06",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उत नः सुभगा अरिर्वोचेयुर्दस्म कृष्टयः ॥ स्यामेदिन्द्रस्य शर्मणि ॥ ६ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "उत । नः । सुऽभगान् । अरिः । वोचेयुः । दस्म । कृष्टयः । स्याम । इत् । इन्द्रस्य । शर्मणि ॥ ६ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S04_V06"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S04_V06_B01"
},
"text": "अरयोऽपि प्रजा अस्मान् वोचेयुः सुभगान् सदा ।  शत्रुभेदिंस्तवेन्द्रस्य स्यामैवानुग्रहे सुखे ॥१७२॥  ६ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S04_V07",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एमाशुमाशवे भर यज्ञश्रियन्नृमादनम् ॥ पतयन्मन्दयत्सखम् ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "आ । र्इम् । आशुम् । आशवे । भर । यज्ञऽश्रियम् । नृऽमादनम् । पतयत् । मन्दयत्ऽसखम् ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S04_V07"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S04_V07_B01"
},
"text": "आशुवीर्य तवैवाशुं सोमं क्षिप्रं मनोऽपि वा ।  आभरस्वोदरे तुष्ट्या हृदि वा यज्ञभूषणम् ॥ १७३॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S04_V07_B02"
},
"text": "ईमेव पुंमदकरं मदादुत्पतनादिके । हेतुं मन्दत्वहेतुं च तत्सखीनां पुरोगतेः ॥१७४॥७॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S04_V08",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अस्य पीत्वा शतक्रतो घनो वृत्राणामभवः ॥ प्रावो वाजेषु वाजिनम् ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अस्य । पीत्वा । शतक्रतो इतिशतऽक्रतो । घनः । वृत्राणाम् । अभवः ।  प्र । आवः । वाजेषु । वाजिनम् ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S04_V08"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S04_V08_B01"
},
"text": "एनं पीत्वा बहुज्ञानाभूस्तमोभिरनावृतः । प्रसादादेव मुक्तेषु तमो सह्यतया घनः ॥ १७५॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S04_V08_B02"
},
"text": "आवृतेरेव वृत्राणि ह्यज्ञानान्यन्नदं नरम् ।  प्रावो युद्धेषु योद्धारं भक्तं ज्ञानिनमेव च ॥ १७६॥  ८ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "अज्ञानादिभिः सह युद्धे रक्षणाय इन्द्रप्रार्थना",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S04_V09",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तन्त्वा वाजेषु वाजिनं वाजयामश्शतक्रतो । धनानामिन्द्र सातये ॥ ९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "तम् । त्वा । वाजेषु । वाजिनम् । वाजयामः । शतक्रतो इति  शतक्रतो ॥ धनानाम् । इन्द्र । सातये ॥ ९ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S04_V09"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S04_V09_B01"
},
"text": "योधयामो वयं तं त्वां ज्ञानादिधनलब्धये ।  अज्ञानाद्यस्मदरिभिः ..............॥  ९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S04_V10",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यो रायो३ऽवनिर्महान्त्सुपारस्सुन्वतस्सखा ॥ तस्मा इन्द्राय गायत ॥ १०, ८, ४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "यः । रायः । अवनिः । महान् । सुऽपारः । सुन्वतः । सखा ॥ तस्मै । इन्द्राय । गायत ॥ १०, ८, ४ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "कम्पस्वरस्य अर्थविशेषनिरूपणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S04_V10"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S04_V10_B01"
},
"text": "............ योऽशेषद्रविणावनिः । सुखदः संसृतेः पारस्तस्मा इन्द्राय गायत ॥ १७७ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S04_V10_B02"
},
"text": "कम्पोऽशेषग्रहे क्वापि लज्जायां वा पुरातने ।  पृथक्त्वे धृष्यतायां वा हरिणर्क्संहितोदितः ॥१७८ ॥ १० ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति चतुर्थं सूक्तम् ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S05",
"type": "sukta",
"name": "ऐन्द्रसूक्तम्",
"title": ""
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "ऐन्द्रसूक्तम्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "vargikarana",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मण्डलम्—१. अध्यायः–१. अनुवाकः–२. सूक्तम्–५.",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "‘आ त्वा’ दशर्चम् । वैश्वामित्रो मधुच्छन्दा गायत्री (१ विरा, ३ पिपीलिका मध्या निचृत्,  ५-७, ९ निचृत्, ८ पादनिचृत्) इन्द्रो देवता",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "विराड् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S05_V01",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आ त्वेता निषीदतेन्द्रमभि प्र गायत ॥ सखायस्स्तोमवाहसः ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "आ । तु । आ । इत । नि । सीदत । इन्द्रम् । अभि । प्र । गायत ॥ सखायः । स्तोमऽवाहसः ॥ १ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "आर्ची उष्णिक्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S05_V02",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पुरूतमम्पुरूणामीशानं वार्याणाम् ॥ इन्द्रं सोमे सचा सुते ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "पुरुऽतमम् । पुरूणाम् । ईशानम् । वार्याणाम् । इन्द्रम् । सोमे । सचा । सुते ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S05_V02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S05_V02_B01"
},
"text": "सुपूर्णानां पूर्णतमं वरेण्यानामधीश्वरम् ।  सुते सोमे सुखेनैव स चागायत तं प्रभुम् ॥१७१॥  २ ॥ ",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S05_V03",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स घा नो योग आभुवत्स राये स पुरन्ध्याम् ॥ गमद्वाजेभिरास नः ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "सः । घ । नः । योगे । आ । भुवत् । सः । राये । सः । पुरम्ऽध्याम् ॥ गमत् । वाजेभिः । आ । सः । नः ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "घशब्द अवधारणार्थः",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S05_V03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S05_V03_B01"
},
"text": "मुक्तौ योगायाऽसमन्ताद् भवेन्नो घोऽवधारणे । स एव भगवान् ज्ञानवित्ताय स च बुद्धिगः ॥ १८०॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S05_V03_B02"
},
"text": "बुद्धिः पुराश्रयत्वेन पुरन्धिः पत्न््नयथापि वा । पत्न््नयर्थत्वे तु तादर्थ्यं सोऽन्नैः सह न आव्रजेत् ॥१८१॥३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S05_V04",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यस्य संस्थे न वृण्वते हरी समत्सु शत्रवः ॥ तस्मा इन्द्राय गायत ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "यस्य । सम्ऽस्थे । न । वृण्वते । हरी इति । समत्ऽसु । शत्रवः । तस्मै । इन्द्राय । गायत ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S05_V04"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S05_V04_B01"
},
"text": "यस्य स्थितौ न वृणुते हर्यग्रमपि शत्रवः ।  मनः पुरो वा विषयहरणान्मन एव च ।  बुद्धिश्च हरिशब्दोक्ते तमआदीनि शत्रवः ॥१८२॥४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S05_V05",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सुतपाव्ने सुता इमे शुचयो यन्ति वीतये ॥ सोमासो दध्याशिरः ॥ ५, ९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "सुतऽपाव्ने । सुताः । इमे । शुचयः । यन्ति । वीतये ॥ सोमासः । दधिऽआशिरः ॥ ५, ९ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S05_V05"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S05_V05_B01"
},
"text": "सोमपे शुचयः सोमाः प्राप्त्यै दधिविमिश्रिताः । मनांसि ध्यानयुक्तानि वायान्ति हरये सदा ॥ १८३ ॥५,९ ॥ ",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S05_V06",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "त्वं सुतस्य पीतये सद्यो वृद्धो अजायथाः ॥ इन्द्र ज्यैष्ठ्याय सुक्रतो ॥ ६ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "त्वम् । सुतस्य । पीतये । सद्यः । वृद्धः । अजायथाः ॥ इन्द्र ।  ज्यैष्ठ्याय । सुक्रतो इति सुऽक्रतो ॥ ६ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S05_V06"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S05_V06_B01"
},
"text": "सदा पूर्णः शुभज्ञानज्यैष्ठ्यव्यक्त्यै सुताप्तये ।  न क्षुदादेरभिव्यक्तोऽभवः......... ॥ ६ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S05_V07",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आ त्वा विशन्त्वाशवस्सोमास इन्द्र गिर्वणः ॥ शन्ते सन्तु प्रचेतसे ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "आ । त्वा । विशन्तु । । आशवः । सोमासः । इन्द्र । गिर्वणः ॥ शम् । ते । सन्तु । प्रऽचेतसे ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S05_V07"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S05_V07_B01"
},
"text": "......................... गीर्भिर्वृतप्रभो ।  प्रकृष्टचेतास्त्वद्भृत्यो योऽस्मै  स्युः शङ्कराः सुताः ॥ १८४॥७ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "पादनिचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S05_V08",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "त्वां स्तोमा अवीवृधन्त्वामुक्था शतक्रतो ॥ त्वां वर्धन्तु नो गिरः ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "त्वाम् । स्तोमाः । अवीवृधन् । त्वाम् । उक्था । शतक्रतो इति  शतऽक्रतो ॥ त्वाम् । वर्धन्तु । नः । गिरः ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "विष्णोः वृद्धित्वे आकाशदृष्टान्तः",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S05_V08"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S05_V08_B01"
},
"text": "व्यञ्जयन्त्यधिकं स्तोमाः साम््नयुक्थान्यृक्षु चैव हि । महागुणैः व्यञ्जयन्तु गिरोऽस्माकमपि प्रभो ॥ १८५ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S05_V08_B02"
},
"text": "आकाशवृद्धिवद् वृद्धिर्विष्णोः स्यान्नैव चान्यथा । ‘न वर्धते नोकनीयान््’ इति ह्येनं श्रुतिर्जगौ ॥ १८६॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S05_V08_B03"
},
"text": "महातात्पर्यरोधाच्च श्रुत्यर्थो नापरो भवेत् । यद्यन्यापेक्षया वृद्धिरीशत्वं स्यात् कुतोऽस्य च ॥ अक्षितोतिरिति ह्यस्मात् पूर्णाभिप्रायतोदिता ॥ १८७॥८ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "पादनिचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S05_V09",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अक्षितोतिः सनेदिमं वाजमिन्द्रः सहस्रिणम् ॥ यस्मिन्विश्वानि पौंस्या ॥ ९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अक्षितऽऊतिः । सनेत् । इमम् । वाजम् । इन्द्रः । सहस्रिणम् ॥  यस्मिन् । विश्वानि । पौंस्या ॥ ९ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S05_V09"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S05_V09_B01"
},
"text": "अनन्तफलदं वाजमस्मत्तो लभतां स च । ददातु वा पौरुषाणि शक्तयो यत्र चाखिलाः ॥ १८८ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S05_V09_B02"
},
"text": "अतश्चानन्तशक्तित्वान्न वृद्ध्याद्याः कथञ्चन । सर्वोपेतेत्येतमर्थमभिप्रेत्याह वेदरा ॥ १८९॥९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "भगवति बन्धमुक्ति-संसारवधप्रार्थना",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S05_V10",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मानो मर्ता अभिद्रुहन्तनूनामिन्द्र गिर्वणः ॥ ईशानो यवया वधम् ॥ १०, १०, ५ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मा । नः । मर्ताः । अभि । द्रुहन् । तनूनाम् । इन्द्र । गिर्वणः ॥ ईशानः । यवय । वधम् ॥ १०,१०,५ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S05_V10"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S05_V10_B01"
},
"text": "मा मर्तानस्तनूनां तु द्रोग्धारः स्युः कथञ्चन ।  ईशोऽस्यपाकुरु वधं तेन नो मुक्तिदानतः ॥ १९०॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S05_V10_B02"
},
"text": "मानुषेभ्यस्तनूनां च नैव नः स्युर्विपत्तयः ।  कालेन दैवतः प्राप्तः स्याददेहत्वतो वधः ॥ १९१ ॥ १० ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति पञ्चमं सूक्तम् ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06",
"type": "sukta",
"name": "इन्द्रसूक्तम्",
"title": ""
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "इन्द्रसूक्तम्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "vargikarana",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मण्डलम्—१.अध्यायः–१.अनुवाकः–२. सूक्तम्—६.",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "द्वितीयानुवाके तृतीयं सूक्तम् । युञ्जन्ति दशर्चम् , वैश्वामित्रो मधुच्छन्दाः ऋषिःः १-२,४ मरुतः, ३-५ इन्द्रमरुतौ, ६-१० इन्द्रो देवता गायत्रीछन्दः (१२ विरा, ४.८ निचृत्)",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V01",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "युञ्जन्ति ब्रध्नमरुषञ्चरन्तम्परि तस्थुषः ॥ रोचन्ते रोचना दिवि ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "युञ्जन्ति । ब्रध्नम् । अरुषम् । चरन्तम् । परि । तस्थुषः । रोचन्ते ।  रोचना । दिवि ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S06_V01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V01_B01"
},
"text": "पौंस्यानि वासुदेवस्य ब्रध्नं वृद्धं दिवाकरम् । अरुणं चरन्तं परितो गिरीन्युञ्जन्ति सर्वदा ॥ १९२ ॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V01_B02"
},
"text": "तैरेवान्यानि चन्द्रादि रोचनानि त्रिविष्टपे । रोचयन्ति ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "विराड् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V02",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "युञ्जन्त्यस्य काम्या हरी विपक्षसा रथे ॥ शोणा धृष्णू नृवाहसा ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "युञ्जन्ति । अस्य । काम्या । हरी इति । विऽपक्षसा । रथे ॥ शोणा । धृष्णू इति । नृऽवाहसा ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S06_V02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V02_B01"
},
"text": ".........हरी चास्य मनोबुद्धी स्वशक्तयः । युञ्जन्त्यधिगुणत्वेन काम्यावश्वावथापि वा ॥ १९३ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V02_B02"
},
"text": "विशिष्टपक्षसंयुक्ताविव क्षिप्रतरौ सदा । रथे देहेऽपि वा देवाः स्वमनो बुद्धिमेव च ॥ १९४ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V02_B03"
},
"text": "अस्य देहे प्रयुञ्जन्ति सूर्यादीन् स्थापयन्ति च । सूर्यादिस्थापकत्वं च ब्रह्मादीनां भवेत् सदा ॥ १९५॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V02_B04"
},
"text": "शोणौ च शमणौ प्रोक्तौ सुखप्राप्तौ यतस्सदा ।  श्यामौ मूर्धनि शोणौ च शक्राश्वावग्रगौ स्मृतौ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V02_B05"
},
"text": "धृष्टौ नॄन् प्रति तं वेशं वहन्तौ तावुभावपि ॥ १९६॥२ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्रो मरुतश्च देवताः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V03",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "केतुङ्कृण्वन्नकेतवे पेशो मर्या अपेशसे ॥ समुषद्भिरजायथाः ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "केतुम् । कृण्वन् । अकेतवे । पेशः । मर्याः । अपेशसे ॥ सम् ।  उषत्ऽभिः । अजायथाः ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S06_V03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V03_B01"
},
"text": "अज्ञाय कुर्वन् सज्ज्ञानं हेमाहेमाय चेश्वरः ।  उषद्भिः सम्प्रकाशद्भिः शक्तिभिर्व्यक्ततामगाः ॥ १९७ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V03_B02"
},
"text": "मर्या मरणवन्तोऽपि देवा एवम् ............॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "निचृद् गायत्री, मरुतः देवताः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V04",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आदहस्वधामनु पुनर्गर्भत्वमेरिरे ॥ दधाना नाम यज्ञियम् ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "आत् । अह । स्वधाम् । अनु । पुनः । गर्भऽत्वम् । आऽर्इरिरे ॥ दधानाः । नाम । यज्ञियम् ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S06_V04"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V04_B01"
},
"text": ".......................हरेर्वशात्॥  तदैव सुखमन्वेव पुनर्गूढत्वमापिरे ॥ १९८॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V04_B02"
},
"text": "स्वेच्छयैव परेशस्य शक्तयो देवता अपि । यज्ञे वाच्यं दधानाश्च नाम ........ ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्रो मरुतश्च देवताः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V05",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वीळुचिदारुजत्नुभिर्गुहाचिदिन्द्र वह्निभिः ॥ अविन्द उस्रिया अनु ॥ ५, ११ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "वीळुु । चित् । आरुजत्नुऽभिः । गुहा । चित् । इन्द्र । वह्निऽभिः ॥  अविन्दः । उस्रियाः । अनु ॥ ५,११ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S06_V05"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V05_B01"
},
"text": "....................... वीु दृढं ह्यपि ॥ १९९ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V05_B02"
},
"text": "आरुजद्भिः स्वसामर्थ्यैर्गुहायां संस्थितोऽपि सन् । वहद्भिरखिलं लोकं प्रकाशत्वानि लब्धवान् ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V05_B03"
},
"text": "देवैर्वैतादृशैः  साकमानुकूल्येन लब्धवान् ॥ २००॥ ५॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्रो देवता",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V06",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "देवयन्तो यथा मतिमच्छा विदद्वसुङ्गिरः ॥ महामनूषत श्रुतम् ॥ ६ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "देवऽयन्तः । यथा । मतिम् । अच्छ । विदत्ऽवसुम् । गिरः ॥ महाम् । अनूषत । श्रुतम् ॥ ६ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S06_V06"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V06_B01"
},
"text": "सम्यक्प्रद्योतयन्तोऽमुं मतिरूपं यथास्थितम् । विदद्वित्तं महान्तं च विश्रुतं सुगिरोऽस्तुवन्  ॥ २०१ ॥ ६  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्रो देवता",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V07",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इन्द्रेण सं हि दृक्षसे सञ्जग्मानो अबिभ्युषा ॥ मन्दू समानवर्चसा ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्रेण । सम् । हि । दृक्षसे । सम्ऽजग्मानः । अबिभ्युषा ॥ मन्दू इति । समानऽवर्चसा ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S06_V07"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V07_B01"
},
"text": "तस्य सन्दर्शनायैव सङ्गतस्तेन शङ्करः । मखात्मा पुरुहूतो वा श्रीभूमी च सुखात्मिके  ॥ २०२ ॥७  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "निचृद् गायत्री, इन्द्रो देवता",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V08",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनवद्यैरभिद्युभिर्मखस्सहस्वदर्चति ॥ गणैरिन्द्रस्य काम्यैः ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अनवद्यैः । अभिद्युऽभिः । मखः । सहस्वत् । अर्चति ॥ गणैः ।  इन्द्रस्य । काम्यैः ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S06_V08"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V08_B02"
},
"text": "अनवद्यैर्महाज्ञानैः प्रियैर्देवगणैः सह । वायुना च सहार्चन्ति सुधीत्वात् परमेश्वरम्  ॥२०३ ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्रो देवता",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V09",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतः परिज्मन्नागहि दिवो वा रोचनादधि ॥ समस्मिन्नृञ्जते गिरः ॥ ९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अतः । परिऽज्मन् । आ । गहि । दिवः । वा । रोचनात् । अधि ॥ सम् । अस्मिन् । ऋञ्जते । गिरः ॥ ९ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "अनुक्रमणिकोेक्तदेवताविमर्शः",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S06_V09"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V09_B01"
},
"text": "अतो हेतोरिहायाहि दिवो वा सूर्यमण्डलात् । परिज्मन् सर्वगास्माकमधिकृत्य समर्हणम् ॥ अस्मिन् गिरः प्राप्नुवन्ति सम्यक्परममुख्यतः ॥ २०४ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V09_B02"
},
"text": "युञ्जन्तीत्यत्र बाहुल्यात् देवयन्तोत इत्यपि । बाहुल्यादृ(ल्यात् दृष्टि)ष्टितो गीर्भिर्विनाऽर्थो  नान्य इष्यते ॥ २०५॥ ९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V10",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इतो वा सातिमीमहे दिवो वा पार्थिवादधि ॥ इन्द्रं महो वा रजसः ॥ १०, १२, ६ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इतः । वा । सातिम् । ईमहे । दिवः । वा । पार्थिवात् । अधि ॥ इन्द्रम् । महः । वा । रजसः ॥ १०, १२, ६ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S06_V10"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S06_V10_B10"
},
"text": "इतो दिवो वा पातालात् सातिं लाभस्वरूपिणम् । महतो रञ्जकात् विष्णोर्लोकाद्वा तमधीमहे ॥ २०६ ॥ १०,१२,६  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति षष्टं सूक्तम् ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S07",
"type": "sukta",
"name": "ऐन्द्रसूूक्तम्",
"title": ""
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "ऐन्द्रसूूक्तम्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "vargikarana",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मण्डलम् —१.अध्यायः–१. अनुवाकः-२. सूक्तम्—७.",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "द्वितीयानुवाके चतुर्थम् ‘इन्द्रं’ दशर्चम्, वैश्वामित्रो मधुच्छन्दाः ऋषिः, गायत्री (२ निचृत्, ८, १० पिपीलिकामध्या निचृत्,९ पादनिचृत्) इन्द्रो देवता ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S07_V01",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इन्द्रमिद्गाथिनो बृहदिन्द्रमर्केभिरर्किणः ॥ इन्द्रं वाणीरनूषत ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्रम् । इत् । गाथिनः । बृहत् । इन्द्रम् । अर्केभिः । अर्किणः ॥  इन्द्रम् । वाणीः । अनूषत ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S07_V01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S07_V01_B01"
},
"text": "तमेव गाथिनः साम्ना स्तुवन्त्यृग्भिश्च बह्वृचाः । बृहन्तमन्यवाणीभिरपि  .............. ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S07_V02",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इन्द्र इद्घर्योः सचा सम्मिश्ल आवचो युजा ॥ इन्द्रो वज्री हिरण्ययः ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्रः । इत् । हर्योः । सचा । सम्ऽमिश्लः । आ । वचःऽयुजा ॥ इन्द्रः । वज्री । हिरण्ययः ॥ २ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "भक्तशरीररथाधिरूढो भगवान्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "हिरण्ययो भगवान्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S07_V02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S07_V02_B01"
},
"text": ".................. हर्यो विमिश्रितः ॥ २०७ ॥ रथेऽथवा मनोबुद्ध्योर्वाङ्मात्रेणैव योगिनोः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S07_V02_B02"
},
"text": "सचा सुखेन वज्री च ज्ञानानन्दो हि धातुतः । हितश्च रमणीयश्च हिरण्यय इतीरितः  ॥ २०८ ॥२  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "इन्द्रस्य पर्वतादिनियन्तृत्वमहिमावर्णनम्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S07_V03",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इन्द्रो दीर्घाय चक्षस आसूर्यं रोहयद्दिवि ॥ वि गोभिरद्रिमैरयत् ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्रः । दीर्घाय । चक्षसे । आ । सूर्यम् । रोहयत् । दिवि ॥ वि ।  गोभिः । अद्रिम् । ऐरयत् ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S07_V03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S07_V03_B01"
},
"text": "दीर्घकालं दर्शनाय सूर्यमारोहयद्दिवि । ज्ञानैरादरयोग्यं च प्राणात्मानं समैरयत्  ॥ २०९॥३  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S07_V04",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इन्द्र वाजेषु नोऽव सहस्रप्रधनेषु च ॥ उग्र उग्राभिरूतिभिः ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्र । वाजेषु । नः । अव । सहस्रऽप्रधनेषु । च ॥ उग्रः ।  उग्राभिः । ऊतिऽभिः ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S07_V04"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S07_V04_B01"
},
"text": "बहुभिर्युध्यमानेषु युद्धेष्वपि सदाऽव नः । दुष्टोग्रैः सदभिप्रायैः ...... ॥ ४  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "मोक्ष-सासांरिकपुरुषार्थार्थ भगवत्प्रार्थना",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S07_V05",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इन्द्रं वयं महाधन इन्द्रमर्भे हवामहे ॥ युजं वृत्रेषु वज्रिणम् ॥ ५, १३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्रम् । वयम् । महाऽधने । इन्द्रम् । अर्भे । हवामहे ॥ युजम् ।  वृत्रेषु । वज्रिणम् ॥ ५, १३ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S07_V05"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S07_V05_B01"
},
"text": ".................महदल्पधनार्थिनः ।  हवामहेऽरिवर्ज्यं तं तमसां प्रतियोगिनम्  ॥ २१० ॥ ५॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "अविद्यावरणापसरणार्थं भगवति प्रार्थना",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S07_V06",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स नो वृषन्नमुञ्चरुं सत्रादावन्नपावृधि ॥ अस्मभ्यमप्रतिष्कुतः ॥ ६ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "सः । नः । वृषन् । अमुम् । चरुम् । सत्राऽदावन् । अप । वृधि ॥ अस्मभ्यम् । अप्रतिऽस्कुतः ॥ ६ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S07_V06"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S07_V06_B01"
},
"text": "अस्मदीयं चरुं भोज्यमानन्दं त(त्व)मपावृणु । मोक्षगं सर्वदातस्त्वमप्रतिद्वन्द्व नो वृषन् ॥२११॥६ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "स्तोमा अपि न साकल्येन विष्णुवाचकाः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S07_V07",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तुञ्जे तुञ्जे य उत्तरे स्तोमा इन्द्रस्य वज्रिणः ॥ न विन्धे अस्य सुष्टुतिम् ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "तुञ्जेऽतुञ्जे । ये । उत्ऽतरे । स्तोमाः । इन्द्रस्य । वज्रिणः ॥ न । विन्धे । अस्य । सुऽस्तुतिम् ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S07_V07"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S07_V07_B01"
},
"text": "त्वयैव प्रेरणे जाते तत्र तत्र य उत्तराः । तेऽपि स्तोमाः सुष्टुतित्वमस्यानन्त्यान्न चाप्नुयुः  ॥ २१२॥७  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "भगवतः प्रेरकत्वे वृषदृष्टान्तः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "पिपीलिका मध्या निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S07_V08",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वृषा यूथेव वंसगः कृष्टीरियर्त्योजसा ॥ ईशानो अप्रतिष्कुतः ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "वृषा । यूथा इव । वंसगः । कृष्टीः । इयर्ति । ओजसा ॥ ईशानः ।  अप्रतिऽस्कुतः ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S07_V08"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S07_V08_B01"
},
"text": "प्रतिवीरो वृषा वंसस्तद्गन्ता वंसगो विभीः । यूथान्याकर्षति यथा प्रजाः प्रेरयति प्रभुः । अल्पस्यापि प्रसिद्ध्यैव दृष्टान्तत्वं तु युज्यते  ॥२१३॥८॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "पादनिचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S07_V09",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "य एकश्चर्षणीनां वसूनामिरज्यति ॥ इन्द्रः पञ्च क्षितीनाम् ॥ ९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "यः । एकः । चर्षणीनाम् । वसूनाम् । इरज्यति ॥ इन्द्रः । पञ्च ।  क्षितीनाम् ॥ ९ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "पञ्चविधप्रजापालको भगवान्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S07_V09"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S07_V09_B01"
},
"text": "राजा भवति वित्तानां प्रजानां चैक एव यः । देवगन्धर्वदैतेयपितृमानुषभेदतः । प्रजानामपि पञ्चानां सामान्याच्च विशेषतः  ॥२१४॥९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "केवलशब्दवाच्य इन्द्रः पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S07_V10",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इन्द्रं वो विश्वतस्परि हवामहे जनेभ्यः ॥ अस्माकमस्तु केवलः ॥ १०, १४, ७, २ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्रम् । वः । विश्वतः । परि । हवामहे । जनेभ्यः ॥ अस्माकम् । अस्तु । केवलः ॥ १०, १४, ७, २ ॥  ",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S07_V10"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S07_V10_B10"
},
"text": "सम्यग्घवामहे सर्वगतं च व्यक्तरूपतः । स्थातुमेकत्र वोऽर्थाय जना नोऽस्तु स केवलः ॥ २१५ ॥  ॥ १०,१४,७,२ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति सप्तमं सूक्तम् ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S08",
"type": "sukta",
"name": "ऐन्द्रसूक्तम्",
"title": ""
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "ऐन्द्रसूक्तम्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "vargikarana",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मण्डलम्—१.अध्यायः–१ .अनुवाकः–३. सूक्तम्– ८.",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "‘एन्द्रम्’ दशर्चम्, वैश्वामित्रो मधुच्छन्दाः ऋषिः, गायत्री च्छन्दः (१,५,८ निचृत्, २ प्रतिष्ठा, १० वर्धमाना) इन्द्रो देवता ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "इन्द्रे ज्ञानप्रार्थना",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S08_V01",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एन्द्र सानसिं रयिं सजत्वानं सदा सहम् ॥ वर्षिष्ठमूतये भर ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "आ । इन्द्र । सानसिम् । रयिम् । सऽजित्वानम् । सदाऽसहम् ॥  वर्षिष्ठम् । ऊतये । भर ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S08_V01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S08_V01_B01"
},
"text": "जयिना सहितं लाभयुक्तं वित्तं सदाबलम् । वर्षिष्ठं सुमहद्रक्षानिमित्तं नित्यदा भर  ॥ २१६ ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "भगवद्दत्तज्ञानादिना बाह्य-आन्तरशत्रुपराजयः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "विराड् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S08_V02",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नियेन मुष्टिहत्यया नि वृत्रा रुणधामहै ॥ त्वोतासो न्यर्वता ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "नि । येन । मुष्टिऽहत्यया । नि । वृत्रा । रुणधामहै ॥ त्वाऽऊतासः ।  नि । अर्वता ॥ २ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "उपसर्गावृत्त्या क्रियापदावृत्तिः",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S08_V02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S08_V02_B01"
},
"text": "येनारीन् मुष्टियुद्धेन तमांसि ज्ञानयुद्धतः । त्वत्प्रेरिता निरुन्धामः कांश्चिद्वा तुरगादिभिः ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S08_V02_B02"
},
"text": "आवृत्त्यैवोपसर्गस्य क्रियाऽऽवृत्तिर्भविष्यति  ॥२१७॥२  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S08_V03",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इन्द्र त्वोतास आ वयं वज्रङ्घना ददीमहि ॥ जयेम संयुधि स्पृधः ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्र । त्वाऽऊतासः । आ । वयम् । वज्रम् । घना । ददीमहि ॥ जयेम । सम् । युधि । स्पृधः ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S08_V03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S08_V03_B01"
},
"text": "त्वत्प्रेरिता ज्ञानरतिं दृढत्वेनाऽददीमहि  ॥ ३  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S08_V04",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वयं शूरेभिरस्तृभिरिन्द्र त्वया युजा वयम् ॥ सासह्याम पृतन्यतः ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "वयम् । शूरेभिः । अस्तृऽभिः । इन्द्र । त्वया । युजा । वयम् ॥ ससह्याम । पृतन्यतः ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S08_V04"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S08_V04_B01"
},
"text": "त्वया पृतन्यतः शत्रूनभिष्याम सुयोद्धृभिः ॥२१८॥४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S08_V05",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "महा इन्द्रः परश्च नु महित्वमस्तु वज्रिणे ॥ द्यौर्न प्रथिना शवः ॥ ५, १५ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "महान् । इन्द्रः । पर । च । नु । महिऽत्वम् । अस्तु । वज्रिणे ॥ द्यौः । न । प्रथिना । शवः ॥ ५, १५ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "जीवस्य ब्रह्मभावो न चिन्त्यः",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "शवशब्दः सुखबलवाचकः",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S08_V05"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S08_V05_B01"
},
"text": "यस्मान्महाननादिश्च विष्णुर्जीवोऽवरस्तथा । तस्यैवास्तु महत्त्वं तन्न जीवब्रह्मतां स्मरेत् ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S08_V05_B02"
},
"text": "आकाशवत् प्रथिम्नाऽसौ शवः सुखबले तथा  ॥ २१९॥५॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S08_V06",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(७६) समोहे वाय आशत नरस्तोकस्य सनितौ ॥ विप्रासो वा धियायवः ॥ ६ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "भगवदज्ञानिनः पशवः",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S08_V06"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S08_V06_B01"
},
"text": "अन्यसंवहनेनापि ये तं प्राप्ता जनार्दनम् । ज्ञानलाभेन तु नरस्त एव पशवो परे । विप्राश्चैव धिया युक्ता मूर्खाः शूद्रसमा मताः॥२२०॥६॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "भगवत इष्टदत्वे समुद्रदृष्टान्तः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S08_V07",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यः कुक्षिस्सोमपातमस्समुद्र इव पिन्वते ॥ उर्वीरापो न काकुदः ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "यः । कुक्षिः । सोमऽपातमः । समुद्रःऽइव । पिन्वते ॥ उर्वीः । आपः ।  न । काकुदः ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S08_V07"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S08_V07_B01"
},
"text": "यः कुक्षिस्तस्य देवस्य समुद्र इव सोऽखिलान् । कामान् क्षरति भक्ताय महाप इव तर्पकाः ॥ काकुदस्तस्य जिह्वास्तु बह्व्यो बहुमुखेषु याः  ॥२२१॥७  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S08_V08",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एवा ह्यस्य सूनृता विरप्शी गोमती मही ॥ पक्वा शाखा न दाशुषे ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "एव । हि । अस्य । सूनृता । विऽरप्शी । गोऽमती । मही ॥ पक्वा । शाखा । न । दाशुषे ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S08_V08"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S08_V08_B01"
},
"text": "एवमेवास्य वाणी च वेदेता महती तथा । पक्वा शाखेव यजते वरदात्री विरप्शिनः ॥ २२२॥ बलिष्ठस्य हि ते    ................. ॥ ८  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S08_V09",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एवा हि ते विभूतय ऊतय इन्द्र मावते ॥ सद्यश्चित् सन्ति दाशुषे ॥ ९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "एव । हि । ते । विऽभूतयः । ऊतयः । इन्द्र । मावते ॥ सद्यः । चित् । सन्ति । दाशुषे ॥ ९ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S08_V09"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S08_V09_B01"
},
"text": "............सन्ति सद्योऽपि यजते हि ते । मावते ज्ञानिने नित्यमूतयश्च विभूतयः  ॥ २२३॥९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "वर्धमाना गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S08_V10",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एवा ह्यस्य काम्यास्तोम उक्थं च शंस्या ॥ इन्द्राय सोमपीतये ॥ १०, १६, ८ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "एव । हि । अस्य । काम्या । स्तोमः । उक्थम् । च । शंस्या ॥ इन्द्राय । सोमऽपीतये ॥ १०, १६, ८ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S08_V10"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S08_V10_B01"
},
"text": "स्तोमा उक्थानि चैवास्य तस्मै काम्यानि सर्वदा । गेयाः शंस्यानि सोमस्य पीतये नान्यथा पिबेत् ॥ २२४ ॥ १० ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अष्टमं सूक्तम् ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S09",
"type": "sukta",
"name": "ऐन्द्रसूक्तम्",
"title": ""
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "ऐन्द्रसूक्तम्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "vargikarana",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मण्डलम्–१,अध्यायः–१.अनुवाकः–३. सूक्तम्—९.",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्रेहि दशर्चम् , ऋषिः - मधुच्छन्दाः, गायत्री छन्दः, इन्द्रो देवता",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S09_V01",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इन्द्रेहि मत्स्यन्धसो विश्वेभिस्सोमपर्वभिः ॥ महा अभिष्टिरोजसा ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्र । आ । इहि । मत्सि । अन्धसः । विश्वेभिः । सोमपर्वऽभिः ॥  महान् । अभिष्टिः । ओजसा ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S09_V01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S09_V01_B01"
},
"text": "सोमपाः सोमपर्वाणः सर्वं यस्मात्तदिच्छया । अभिष्टिरोजसा नित्यं मदं सुखमवाप्स्यसि  ॥२२५ ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S09_V02",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एमेनं सृजता सुते मन्दिमिन्द्राय मन्दिने ॥ चक्रिं विश्वानि चक्रये ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": " आ । र्इम् । एनम् । सृजत । सुते । मन्दिम् । इन्द्राय । मन्दिने ॥  चक्रिम् ।  विश्वानि । चक्रये ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S09_V02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S09_V02_B01"
},
"text": "एनमासृजतेन्दौ च विष्णुं तं मदकारिणम् । मन्दिने विष्णवे सम्यक्कर्मिणं सर्वकर्मिणे  ॥ २२६॥२॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S09_V03",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मत्स्वा सुशिप्र मन्दिभिस्स्तोमेभिर्विश्वचर्षणे ॥ सचैषु सवनेष्वा ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मत्स्व । सुऽशिप्र । मन्दिऽभिः । स्तोमेभिः । विश्वऽचर्षणे ॥ सचा । एषु । सवनेषु । आ ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S09_V03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S09_V03_B01"
},
"text": "स्वानन्द विश्वजीवेश मत्स्वास्मद्रक्षया सह  ॥ ३  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "वेदोच्चारणं भगवद्गुणप्रतिपादनार्थमेव",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S09_V04",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "असृग्रमिन्द्र ते गिरः प्रति त्वामुदहासत । अजोषा वृषभं पतिम् ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "असृग्रम् । इन्द्र । ते । गिरेः । प्रति । त्वाम् । उत् । अहासत ॥  अजोषाः । वृषभम् । पतिम् ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S09_V04"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S09_V04_B01"
},
"text": "त्वन्निस्सृता वेदवाचस्त्वां प्रत्येवाप्यनारतम् ॥ २२७ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S09_V04_B02"
},
"text": "उच्चैर्मुख्यतया सम्यग्विसृष्टाः स्वपतिं प्रति । अजोषाः स्तुत्यरूपेण त्वत्सेव्यास्त्वदृते क्वचित् ॥ २२८॥४  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "पिपीलिका मध्या निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S09_V05",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सञ्चोेदय चित्रमर्वाग्राध इन्द्र वरेण्यम् ॥ असदित्ते विभु प्रभु॥ ५, १७ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "सम् । चोदय । चित्रम् । अर्वाक् । राधः । इन्द्र । वरेण्यम् ॥ असत् ।  इत् । ते । विऽभु । प्रऽभु ॥ ५, १७ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "इन्द्रे भगवति ऐश्वर्यार्थं प्रार्थना",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S09_V05"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S09_V05_B01"
},
"text": "अर्वाङ् नीचान् प्रति त्वस्मान् भद्रं राधः प्रचोदय । अस्त्येव ते विशेषेण प्रकृष्टं शुभमच्युतम्  ॥ २२९॥५॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "पिपीलिका मध्या निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S09_V06",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अस्मान्त्सु तत्र चोदयेन्द्र राये रभस्वतः ॥ तुविद्युम्न यशस्वतः ॥ ६ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अस्मान् । सु । तत्र । चोदय । इन्द्र । राये । रभस्वतः । तुविऽद्युम्न । यशस्वतः ॥ ६ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S09_V06"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S09_V06_B01"
},
"text": "रभस्वतः शब्दवतः स्तोतॄनस्मान् यशस्वतः । तत्र त्वयि महाराये महाकीर्ते सुचोदय  ॥ २३०॥६ ।",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S09_V07",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सङ्गोेमदिन्द्र वाजवदस्मे पृथु श्रवो बृहत् ॥ विश्वायुर्धेह्यक्षितम् ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "सम् । गोऽमत् । इन्द्र । वाजऽवत् । अस्मे इति । पृथु । श्रवः । बृहत् ॥ विश्वऽआयुः । धेहि । अक्षितम् ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S09_V07"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S09_V07_B01"
},
"text": "अस्मास्वतिबृहज्ज्ञानं नित्यं सन्धेहि चाक्षयम्  ॥ ७  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "इन्द्रे विद्या-कीर्ति-अविकलदेहादिप्रार्थना",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S09_V08",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अस्मे धेहि श्रवो बृहद् द्युुम्नं सहस्रसातमम् ॥ इन्द्र ता रथिनीरिषः ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अस्मे इति । धेहि । श्रवः । बृहत् । द्युम्नम् । सहस्रऽसातमम् ॥ इन्द्र ।  ताः । रथिनीः । इषः ॥ ८ ॥ ",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "प्रार्थनावाक्ये पौनरुक्त्यं न दोषाय",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S09_V08"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S09_V08_B01"
},
"text": "विद्यां कीर्तिं सदेहान्नं बहुलाभयुतं बृहत् । प्रार्थने पौनरुक्त्यं न चोदयेति ततः पुनः  ॥२३१॥८ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S09_V09",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वसोरिन्द्रं वसुपतिङ्गीर्भिर्गृणन्त ऋग्मियम् ॥ होम गन्तारमूतये ॥ ९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "वसोः । इन्द्रम् । वसुऽपतिम् । गीःऽभिः । गृणन्तः । ऋग्मियम् ॥ होम । गन्तारम् । ऊतये ॥ ९ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S09_V09"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S09_V09_B01"
},
"text": "वसोर्वसूनां च पतिं देवदेवेश्वरं प्रभुम् । ऋङ्मेयमाह्वयामोऽत्र गृणन्तोऽभीष्टसिद्धये  ॥२३२॥९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S09_V10",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सुतेसुते न्योकसे बृहद् बृहत एदरिः । इन्द्राय शूषमर्चति ॥ १०, १८, ९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "सुतेऽसुते । निऽओकसे । बृहत् । बृहते । आ । इत् । अरिः ॥ इन्द्राय । शूषम् । अर्चति ॥ १०, १८, ९॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S09_V10"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S09_V10_B01"
},
"text": "अविनाश्यरिरुद्दिष्टो बृहच्छूषं सुखं प्रति । सुते सुते सद्गृहाय देवाय बृहतेऽर्चति  ॥ २३३ ॥ १० ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति नवमं सूक्तम् ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10",
"type": "sukta",
"name": "ऐन्द्रसूक्तम्",
"title": ""
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "ऐन्द्रसूक्तम्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "vargikarana",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मण्डलम्–१,अध्यायः–१.अनुवाकः–३. सूक्तम् – १०",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "तृतीयानुवाके तृतीयं सूक्तम् ऐन्द्रसूक्तम्  गायन्ति द्वादश मधुच्छन्दाः अनुष्टुप्, इन्द्रो देवता",
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "विराडनुष्टुप्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V01",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "गायन्ति त्वा गायत्रिणोऽर्चन्त्यर्कमर्किणः ॥ ब्रह्माणस्त्वा शतक्रत उद्वंशमिव येमिरे ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "गायन्ति । त्वा । गायत्रिणः । अर्चन्ति । अर्कम् । अर्किणः ॥ ब्रह्माणः । त्वा । शतक्रतो इति शतऽक्रतो । उत् । वंशम्ऽइव । येमिरे ॥ १ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "ऋक्-सामादिभिः भगवत्स्तुतिः",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S10_V01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V01_B01"
},
"text": "गायन्ति सामगास्त्वृग्भिः शंसन्त्यृग्वेदिनोऽन्तिकम् । विरिञ्चास्त्वां बहुज्ञान शक्रकेतुमिवोच्छ्रितम् ॥ २३४ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V01_B02"
},
"text": "व्यजानन् .............. ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "विराडनुष्टुप्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V02",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यत्सानोस्सानुमारुहद् भूर्यस्पष्ट कर्त्वम् । तदिन्द्रो अर्थञ्चेतति यूथेन वृष्णिरेजति ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "यत् । सानोः । सानुम् । आ । अरुहत् । भूरि । अस्पष्ट । कर्त्वम् ॥  तत् । इन्द्रः । अर्थम् । चेतति । यूथेन । वृष्णिः । एजति ॥ २ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "मुक्तामुक्तसमूहेनापि सेव्यो भगवान्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S10_V02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V02_B01"
},
"text": "..........उच्चतोऽप्युच्चं सामर्थ्यं करणे तव । ततोऽपि भूरि यत्तेन चेतत्यर्थमतो भवान् ॥ मुक्तामुक्तसमूहेन शोभते गूढशक्तिमान् ॥ २३५ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V02_B02"
},
"text": "उच्चादुच्चं विरिञ्चादिगतं कर्तृत्वमेव यत् । भूरि स्पष्टमभूत्तेन परेशस्य ततश्च सः । चेतत्यर्थानशेषांश्च महायूथेन चेष्टते  ॥ २३६॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "इन्द्रे अस्मदीयस्तुतिश्रवणार्थं प्रार्थना",
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "विराडनुष्टुप्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V03",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "युक्ष्वा हि केशिना हरी वृषणा कक्ष्यप्रा । अथान इन्द्र सोमपा गिरामुपश्रुतिञ्चर ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "युक्ष्व । हि । केशिना । हरी इति । वृषणा । कक्ष्यऽप्रा ॥ अथ । नः । इन्द्र । सोमऽपाः । गिराम् । उपऽश्रुतिम् । चर ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S10_V03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V03_B01"
},
"text": "कक्ष्याभिः पूरकौ पुष्ट्या युङ्क्ष्व त्वं केशिनौ हरी ।  अथोपगम्य शृणु नो गिरः ............. ॥ ३  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "भुरिग् उष्णिक्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V04",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "एहि स्तोमामभि स्वराभि गृणीह्यारुव । ब्रह्म च नो वसो सचेन्द्र यज्ञञ्च वर्धय ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "आ । इहि । स्तोमान् । अभि । स्वर । अभि । गृणीहि । आ । रुव ॥  ब्रह्म । च । नः । वसा इति । सचा । इन्द्र । यज्ञम् । च । वर्धय ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S10_V04"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V04_B01"
},
"text": "..................अभिस्वर च स्तुतिम् ॥ २३७ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V04_B02"
},
"text": "प्रशंसां कुरु शब्दं च पुनर्हर्षान्महत्तरम् । ब्रह्म यज्ञं च नोऽन्तस्थो बहिष्ठश्चैव वर्धय  ॥ २३८॥४  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "विराडनुष्टुप्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V05",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उक्थमिन्द्राय शंस्यं वर्धनम्पुरु निष्षिधे ॥ शक्रो यथा सुतेषु णो रारणत्सख्येषु च ॥ ५ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "उक्थम् । इन्द्राय । शंस्यम् । वर्धनम् । पुरु निःऽसिधे ॥ शक्रः । यथा । सुतेषु । नः । ररणत् । सख्येषु । च ॥ ५ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "नित्यवृद्धविष्णोः वर्धनाभिप्रायः",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S10_V05"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V05_B01"
},
"text": "नित्यवृद्धत्वतो विष्णोर्वर्धनं तु प्रकाशनम् । बहुशत्रून्निष्षिदसौ हरिर्दनुजघातकः ॥ २३९ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V05_B02"
},
"text": "अस्मत्सख्याय शब्दं च चकारास्मासु संस्थितः । यथा सुतेषु सोमेषु करोत्यृत्विक्षु च स्थितः  ॥ २४०॥५ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V06",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तमित्सखित्व ईमहे तं राये तं सुवीर्ये । स शक्र उत नश्शकदिन्द्रो वसु दयमानः ॥ ६, १९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "तम् । इत् । सखिऽत्वे । र्इमहे । तम् । राये । तम् । सुऽवीर्ये ॥ सः ।  शक्रः । उत । नः । शकत् । इन्द्रः । वसु । दयमानः ॥ ६, १९ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "शक्रशब्दवाच्यो विष्णुः",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S10_V06"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V06_B01"
},
"text": "तमेव शरणं नित्यं सखित्वाद्यर्थमीमहे । शक्त्यानन्दस्वरूपत्वाच्छक्रः सर्वत्र चाशकत् ।  अस्माकं च सदा वित्तं दददेव प्रवर्तते  ॥ २४१॥६॥ ",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V07",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सुविवृतं सुनिरजमिन्द्र त्वादातमिद्यशः । गवामपव्रजं वृधि कृणुष्व राधो अद्रिवः ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "सुऽविवृतम् । सुनिःऽअजम् । इन्द्र । त्वाऽदातम् । इत् । यशः ॥  गवाम् । अप । व्रजम् । वृधि । कृणुष्व । राधः । अद्रिऽवः ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S10_V07"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V07_B01"
},
"text": "विस्पष्टं सुष्ट्वकाल्यं यशस्त्वद्दत्तमेव हि । गूढं ज्ञानसमूहं त्वं विवृण्वृद्धिं च नः कुरु ॥२४२॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V07_B02"
},
"text": "अद्रिरादरणीयत्वात् प्राणस्तद्वर्तकोऽद्रिवाः । हरिः शक्रस्तथाऽद्रीणां छेदनाद्वारणादपि  ॥ २४३॥ ७  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V08",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नहि त्वा रोदसी उभे ऋधायमाणमिन्वतः ॥ जेषस्स्वर्वतीरपस्सङ्गा अस्मभ्यन्धूनुहि ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "नहि । त्वा । रोदसी इति । उभे इति । ऋघायमाणम् । इन्वतः ॥ जेषः । स्वःऽवतीः । अपः । सम् । गाः । अस्मभ्यम् । धूनुहि ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S10_V08"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V08_B01"
},
"text": "न त्वामृघायमाणं हि वर्धमानं तु रोदसी । सम्प्राप्नुतः श्रीभूमी च सहिते वाऽप्रसादतः ॥ २४४॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V08_B02"
},
"text": "अपः प्रजाः सुखवतीरजयस्त्वद्वशत्वतः । ज्ञानानि सन्धूनुहि च प्रापयोच्चा अपि स्वयम्  ॥ २४५॥८॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V09",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आश्रुत्कर्ण श्रुधी हवन्नूचिद्दधिष्व मे गिरः । इन्द्र स्तोममिमम्मम कृष्वायुजश्चिदन्तरम् ॥ ९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "आश्रुत्ऽकर्ण । श्रुधि । हवम् । नु । चित् । दधिष्व । मे । गिरः ॥ इन्द्र । स्तोमम् । इमम् । मम । कृष्व । युजः । चित् । अन्तरम् ॥ ९ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S10_V09"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V09_B01"
},
"text": "बहुश्रवणकर्णास्मदाह्वानं शृृणु चादरात् । औव च गिरो धेहि मयि स्तोमं च मत्कृतम् ॥ २४६॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V09_B02"
},
"text": "प्रियं योगादपि कुरु ........... ॥ ९  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V10",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विद्मा हि त्वा वृषन्तमं वाजेषु हवनश्रुतम् ॥ वृषन्तमस्य हूमह ऊतिं सहस्रसातमाम् ॥ १० ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "विद्म । हि । त्वा । वृषन्ऽतमम् । वाजेषु । हवनऽश्रुतम् ॥ वृषन्ऽतमस्य । हूमहे । ऊतिम् । सहस्रसातमाम् ॥ १० ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "मधुच्छन्दसः शतर्चित्वविवरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S10_V10"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V10_B01"
},
"text": "....................विद्म त्वां शक्तिमत्तमम् । श्रोतारं युत्सु चाह्वानमाह्वयामस्तवावनम् ॥ २४७॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V10_B02"
},
"text": "बहुलाभोत्तममिति ............... ॥ १० ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V10_B03"
},
"text": ".................स्थानान्तरगते ऋचौ । दृष्ट्वेन्द्रं यज्ञगं याभ्यां मधुच्छन्दाः समस्तुवत् । आतून इति तेनैव न विरुद्धा शतर्चिता  ॥ २४८॥॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V11",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आतून इन्द्र कौशिक मन्दसानः सुतम्पिब ॥ नव्यमायुः प्रसूतिर कृधी सहस्रसामृषिम् ॥ ११ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "आ । तु । नः । इन्द्र । कौशिक । मन्दसानः । सुतम् । पिब ॥ नव्यम् । आयुः । प्र । सु । तिर । कृधि । सहस्रऽसाम् । ऋषिम् ॥ ११ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S10_V11"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V11_B01"
},
"text": "मात्रा कुशैर्गृहीतत्वाज्जन्मन्यासीत् स कौशिकः । गाधित्वाद्वा हिरण्याण्डकोशस्थत्वात् हरिस्तथा ॥ २४९॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V11_B02"
},
"text": "मन्दसानो नित्यसुखी स्तुत्यमायुश्च नस्तिर । ऋषिं सहस्रलाभं मां कुरु च............... ॥ ११ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "वाचां भगवद्विषयकत्वप्रार्थना",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V12",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "परि त्वा गिर्वणो गिर इमा भवन्तु विश्वतः ॥ वृद्धायुमनु वृद्धयो जुष्टा भवन्तु जुष्टयः ॥ १२, २०, १० ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "परि । त्वा । गिर्वणः । गिरः । इमाः । भवन्तु । विश्वतः ॥ वृद्धऽआयुम् । अनु । वृद्धयः । जुष्टाः । भवन्तु । जुष्टयः ॥ १२, २०, १० ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "मधुच्छन्दसा पुनर्दृष्टऋक्सङ्ख्याविवरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S10_V12"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V12_B01"
},
"text": "........................त्वा इमा गिरः ॥ २५०॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V12_B02"
},
"text": "सर्वदा परितः सन्तु मदीयाः सर्वलाभिनम् । वृद्धिरूपा गिरो जुष्टाः सेवारूपाश्च सन्तु नः ॥ २५१॥१२॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S10_V12_B03"
},
"text": "अष्टावृचः पुनस्तेन दृष्टा अन्यत्र गास्तपः । कुर्वता...............................॥ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति दशमं सूक्तम् ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11",
"type": "sukta",
"name": "इन्द्रसूक्तम्",
"title": ""
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "इन्द्रसूक्तम्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "vargikarana",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मण्डलम्–१,अध्यायः–१.अनुवाकः–३. सूक्तम् – ११",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्रम् अष्टौ, मधुच्छन्दाः ऋषिः, अनुष्टुप्च्छन्दः, इन्द्रो देवता",
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "वेदवाचः इन्द्रप्रकाशकाः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "निचृद् अनुष्टुप्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11_V01",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इन्द्रं विश्वा अवीवृधन्त्समुद्र व्यचसङ्गिरः ॥ रथीतमं रथीनां वाजानां सत्पतिम्पतिम् ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्रम् । विश्वाः । अवीवृधन् । समुद्रऽव्यचसम् । गिरः ॥ रथिऽतम् ।  रथिनाम् । वाजानाम् । सत्ऽपतिम् । पतिम् ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S11_V01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11_V01_B01"
},
"text": ".... सम्यगुद्रिक्तगुणव्यक्तिस्तथाऽभिधः  ॥ १५२ ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "निचृद् अनुष्टुप्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11_V02",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सख्येत इन्द्र वाजिनो मा भेम शवसस्पते ॥ त्वामभि प्रणोनुमो जेतारमपराजितम् ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "सख्ये । ते । इन्द्र । वाजिनः । मा । भेम । शवसः । पते ॥ त्वाम् । अभि । प्र । नोनुमः । जेतारम् । अपराऽजितम् ॥ २ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "निचृद् अनुष्टुप्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11_V03",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पूर्वीरिन्द्रस्य रातयो न विदस्यन्त्यूतयः ॥ यदी वाजस्य गोमतस्स्तोतृभ्यो मंहते मघम् ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "पूर्वीः । इन्द्रस्य । रातयः । न । वि । दस्यन्ति । ऊतयः ॥ यदि । वाजस्य । गोऽमतः । स्तोतृऽभ्यः । मंहते । मघम् ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S11_V03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11_V03_B01"
},
"text": "प्रथमानि महत्त्वेन ते दानान्यवनानि च । न भिद्यन्ते न नश्यन्ति गोमदन्नं यशस्तथा ॥ २५३ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11_V03_B02"
},
"text": "यदि मंहते ददातीशः ............. ॥ ३  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11_V04",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पुराम्भिन्दुर्युवाकविरमितौजा अजायत ॥ इन्द्रो विश्वस्य कर्मणो धर्ता वज्री पुरुष्टुतः ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "पुराम् । भिन्दुः । युवा । कविः । अमितऽओजाः । अजायत ॥ इन्द्रः । विश्वस्य । कर्मणः । धर्ता । वज्री । पुरुऽस्तुतः ॥ ४ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "भुरिग् -उष्णिक्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11_V05",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "त्वं वलस्य गोमतोऽपावरद्रिवो बिलम् ॥ त्वान्देवा अबिभ्युषस्तुज्यमानास आविषुः ॥ ५ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "त्वम् । वलस्य । गोऽमतः । अप । अवः । अद्रिऽवः । बिलम् ॥  त्वाम् । देवाः । अबिभ्युषः । तुज्यमानासः । आविषुः ॥ ५ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "वलशब्दार्थकथनम्",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "सरमाकथानिरूपणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S11_V05"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11_V05_B01"
},
"text": "................वलस्तिर्यग्गतिर्धियः । वाचामन्यार्थबुद्धेस्तु बिलं मूलं तमो हि यत् । तदपावृतवांस्त्वं च प्रदर्श्य विनिवार्य च ॥ २५४ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11_V05_B02"
},
"text": "त्वां हि देवा भयापेताः प्रेर्यमाणास्त्वयैव च । छाद्यमानं गिरा दैत्यैररक्षन्निव सद्गिरा ॥ २५५॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11_V05_B03"
},
"text": "इन्द्रस्य गोसवार्थे च समुत्सृष्टा जगत्यपि । चर्तुं गावो हृता दैत्यैः सरमारक्षिताः पुरा । तस्याः स्वसृत्वमुक्त्वैव तयोच्छिष्टं च गोपयः ॥ २५६॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11_V05_B04"
},
"text": "तदर्थं पणयो नाम ते दैत्या बलपूर्वकाः । इन्द्रेण निहताः पश्चाज्ज्ञात्वा च सरमाकृतम् ॥ २५७॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11_V05_B05"
},
"text": "ताडयित्वा पदा वक्त्रात् सृते पयसि तां भयात् । शरणागतां प्रेषयित्वा दूत्येन पणिनां पुनः ॥ २५८॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11_V05_B06"
},
"text": "भित्वा गिरिव्रजं तं च गावो यत्र प्रतिष्ठिताः । निःसारिताः पुनस्ताश्च गोसवेनेष्टमेव च ॥ तदा देवा भीत्यैव परितो जुगुपुः पतिम्  ॥ २५९॥५ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11_V06",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तवाहं शूर रातिभिः प्रत्यायं सिन्धुमावदन् ॥ उपातिष्ठन्त गिर्वणो विदुष्टे तस्य कारवः ॥ ६ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "तव । अहम् । शूर । रातिऽभिः । प्रति । आयम् । सिन्धुम् । आऽवदन् ॥ उप । अतिष्ठन्त । गिर्वणः । विदुः । ते । तस्य । कारवः ॥ ६ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S11_V06"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11_V06_B01"
},
"text": "तव दानैरहं सिन्धुं नदीं प्रत्यागमं पुनः । त्वामावदन् स्तुतिपदैर्यज्ञदीक्षार्थमुद्यतः ॥ २६०॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11_V06_B02"
},
"text": "उपातिष्ठन्त कर्तारो विदुस्त्वां यो गिरोदित  ॥ ६  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "वृत्रघ्ने इन्द्रे विद्याप्रार्थना",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11_V07",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मायाभिरिन्द्र मायिनन्त्वं शुष्णमवातिरः ॥ विदुष्टे तस्य मेधिरास्तेषां श्रवांस्युत्तिर ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मायाभिः । इन्द्र । मायिनम् । त्वम् । शुष्णम् । अव । अतिरः ॥  विदुः । ते । तस्य । मेधिराः । तेषाम् । श्रवांसि । उत् । तिर ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S11_V07"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11_V07_B01"
},
"text": "शक्तिभिः शक्तिमन्तं त्वं शोषकं वृत्रमातिरः ॥ २६१॥ ",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11_V07_B02"
},
"text": "तमो वा त्वां विदुर्मेधारतास्तेषां श्रवांसि च । विद्या उच्चैस्तरां देहि  .................॥ ७  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "निचृदनुष्टुप्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11_V08",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इन्द्रमीशानमोजसाऽभि स्तोमा अनूषत ॥ सहस्रं यस्य रातय उत वा सन्ति भूयसीः ॥ ८,२१,११,३॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्रम् । ईशानम् । ओजसा । अभि । स्तोमाः । अनूषत ॥ सहस्रम् । यस्य । रातयः । उत । वा । सन्ति । भूयसीः ॥ ८, २१, ११, ३ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S11_V08"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11_V08_B01"
},
"text": "........यस्तुवन्ति त्वां सहौजसा  ॥ २६२ ॥  ८, २१, ११, ३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति एकादशं सूक्तम् ॥",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति तृतीयोऽनुवाकः",
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "अनुक्रमणिकोक्तऋषिविषये मानाभावः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11_V08_B02"
},
"text": "ऋक्संहितायाः स्वाध्यायात् प्रबन्धाद्व्यासनिर्मितात् । ब्राह्मणेभ्यस्तथा मानात् प्रोक्ताः स्युर्मुनयोऽत्र ये ॥ २६३॥ ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11_V08_B03"
},
"text": "श्रुत्यभावादलिङ्गाच्च मुनिर्नान्यः प्रतीयते । श्रुतिलिङ्गान्यता यावत्तावत्पूर्वा प्रमा भवेत् ॥ २६४ ॥ ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11_V08_B04"
},
"text": "शतर्ग्भिरुत्तराभिस्तु वह्निनामानमच्युतम् । अस्तौन्मेधातिथिस्ताभ्य उत्तरा अपि तद्-दृशः ॥ २६५॥",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11_V08_B05"
},
"text": "अन्यत्रगास्तपस्यन् स ता ददर्श कदाचन । कालस्थानान्तरत्वं चेत्सङ्ख्यातोऽभ्यधिकं भवेत् ॥ २६६॥",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S11_V08_B06"
},
"text": "अन्यस्थानगता अन्यदृष्टा अप्यत्रगा यदि । सङ्ख्यान्तर्भावमेष्यन्ति ता इतोपगता यतः ॥ २६७॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S12",
"type": "sukta",
"name": "अग्निसूक्तम्",
"title": ""
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "अग्निसूक्तम्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "vargikarana",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मण्डलम्—१.अध्यायः–१.अनुवाकः–४. सूक्तम्–१२.",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मेधातिथिः काण्वः ऋषिः, गायत्री च्छन्दः, अग्निः देवता",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अग्निर्देवदूतः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S12_V01",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अग्निन्दूतं वृणीमहे होतारं विश्ववेदसम् ॥ अस्य यज्ञस्य सुक्रतुम्",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अग्निम् । दूतम् । वृणीमहे । होतारम् । विश्वऽवेदसम् ॥ अस्य ।  यज्ञस्य । सुऽक्रतुम् ॥ १ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "दूतलक्षणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S12_V01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S12_V01_B01"
},
"text": "यज्ञभागार्थमत्रस्थो देवैः सम्प्रेषितो यतः । दूतोऽग्निर्वासुदेवश्च तत्तत्प्रार्थितकृद्यतः । विश्ववेदाः स सर्वज्ञो यज्ञज्ञो यज्ञसुक्रतुः  ॥ २६८ ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "अग्न्यन्तर्गतः अग्निनामा च परशुरामः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S12_V02",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अग्निमग्निं हवीमभिस्सदा हवन्त विश्पतिम् ॥ हव्यवाहम्पुरुप्रियम् ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अग्निम्ऽअग्निम् । हवीमऽभिः । सदा । हवन्त । विश्पतिम् । हव्यऽवाहम् । पुरुऽप्रियम् ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S12_V02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S12_V02_B01"
},
"text": "अग्निनामा जामदग्न्यो भगवान् सम्प्रकीर्तितः । तस्य रूपबहुत्वेन वीप्सा चैवोपपद्यते । हवीमभिर्ऋगाह्वानैराह्वयन्त प्रजापतिम्  ॥ २६९॥ २  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S12_V03",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अग्ने देवा इहावह जज्ञानो वृक्तबर्हिषे ॥ असि होता न ईड्यः ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अग्ने । देवान् । इह । आ । वह । जज्ञानः । वृक्तऽबर्हिषे ॥ असि ।  होता । नः । ईड्यः ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S12_V03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S12_V03_B01"
},
"text": "जज्ञानो व्यज्यमानस्तु वृक्तं प्रस्तुतमुच्यते । यजमानो वृक्तबर्हिः  ...................॥ ३  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S12_V04",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ता उशतो विबोधय यदग्ने यासि दूत्यम् ॥ देवैरासत्सि बर्हिषि ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "तान् । उशतः । वि । बोधय । यत् । अग्ने । यासि । दूत्यम् । देवैः । आ । सत्सि । बर्हिषि ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S12_V04"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S12_V04_B01"
},
"text": "....................बोधयेशेच्छतः सुरान् ॥ २७०॥  देवैः सहोपविशसि..........  ॥ ४  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "निचृद्गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S12_V05",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "घृताहवन दीदिवः प्रतिष्म रिषतो दह ॥ अग्ने त्वं रक्षस्विनः ॥ ५ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "घृतऽआहवन । दीदिऽवः । प्रति । स्म । रिषतः । दह ॥ अग्ने । त्वम् । रक्षस्विनः ॥ ५ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S12_V05"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S12_V05_B01"
},
"text": ".................... यस्य ते सुघृतं हविः । रिषतो नाशकान् रक्षो जनान् प्रति दहैव च ॥ २७१॥५  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "विराड् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S12_V06",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अग्निनाग्निस्समिध्यते कविर्गृहपतिर्युवा ॥ हव्यवाड् जुह्वास्यः ॥ ६, २२ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अग्निना । अग्निः । सम् । इध्यते । कविः । गृहऽपतिः । युवा ॥  हव्यऽवा । जुहुऽआस्यः ॥ ६, २२ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "अग्न्यादीनां दीप्त्यादिगुणदो भगवान्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S12_V06"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S12_V06_B01"
},
"text": "यस्याऽस्ये हूयते सोऽग्निः परेशेन समिध्यते । अथवाऽऽहवनीयोऽग्निर्मथितेन समिध्यते  ॥ २७२॥६॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "मेधातिथिना स्वात्मानं प्रति बोधनम्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S12_V07",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कविमग्निमुपस्तुहि सत्यधर्माणमध्वरे ॥ देवममीवचातनम् ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "कविम् । अग्निम् । उप । स्तुहि । सत्यऽधर्माणम् । अध्वरे ॥ देवम् ।  अमीवऽचातनम् ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S12_V07"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S12_V07_B01"
},
"text": "सत्यधर्मा सद्गुणभृद्  दुःखघ्नोऽमीवचातनः ।  चातनं कालनं वा स्यात् ..............॥॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S12_V08",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यस्त्वामग्ने हविष्पतिर्दूतन्देव सपर्यति ॥ तस्य स्म प्राविता भव ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "यः । त्वाम् । अग्नेे । हविःऽपतिः । दूतम् । देव । सपर्यति ॥ तस्य ।  स्म । प्रऽअविता । भव ॥ ८ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S12_V09",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यो अग्निन्देववीतये हविष्मा आविवासति ॥ तस्मै पावक मृय ॥ ९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "यः । अग्निम् । देवऽवीतये । हविष्मान् । आऽविवासति ॥ तस्मै । पावक । मृय ॥ ९ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S12_V09"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S12_V09_B01"
},
"text": "...................देववीतिस्तु तद्गतिः ॥ २७३॥ आवासयति यस्त्वां च तं त्वं मृय सर्वदा  ॥ ९  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "टीकाविवृतिः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S12_V10",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स नः पावक दीदिवोऽग्ने देवा इहावह ॥ उप यज्ञं हविश्च नः ॥ १० ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "सः । नः । पावक । दीदिऽवः । अग्ने । देवान् । इह । आ । वह ॥ उप । यज्ञम् । हविः । च । नः ॥ १० ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S12_V10"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S12_V10_B01"
},
"text": "त्वत्पूजाविषये देवानावहेन्द्रियमानिनः  ॥ २७४ ॥ १० ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S12_V11",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स नस्स्तवान आभर गायत्रेण नवीयसा ॥ रयिं वीरवतीमिषम् ॥ ११ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "सः । नः । स्तवानः । आ । भर । गायत्रेण । नवीयसा ॥ रयिम् । वीरऽवतीम् । इषम् ॥ ११ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S12_V11"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S12_V11_B01"
},
"text": "गायत्रेण स्तूयमानो दृश्यमानेन नो रयिम् । पुत्रयुक्तामिषं चैव वीर्ययुक्तामथावह  ॥२७५ ॥ ११ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S12_V12",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अग्ने शुक्रेण शोचिषा विश्वाभिर्देवहूतिभिः ॥ इमं स्तोमञ्जुुषस्व नः ॥ १२, २३, १२ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अग्ने । शुक्रेण । शोचिषा । विश्वाभिः । देवहूतिऽभिः ॥ इमम् । स्तोमम् । जुषस्व । नः ॥ १२, २३, १२ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S12_V12"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S12_V12_B01"
},
"text": "ज्वलता तेजसा विश्वदेवाह्वानैर्वृणु स्तुतिम् ॥॥ १२,२३,१२॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति द्वादशं सूक्तम् ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13",
"type": "sukta",
"name": "unknown",
"title": ""
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "unknown",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "vargikarana",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मण्डलम्—१. अध्यायः–१- अनुवाकः–४.सूक्तम्—१३",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "(सुसमिद्धो द्वादशर्चम्, मेधातिथः काण्वः, गायत्री, आप्रीदेवताः) (इध्मः- सुसमिद्धः अग्निर्देवता)",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V01",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सुसमिद्धो न आवह देवा अग्ने हविष्मते ॥ होतः पावक यक्षि च ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "सुऽसमिद्धः । नः । आ । वह । देवान् । अग्ने । हविष्मते ॥ होतरिति । पावक । यक्षि । च ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S13_V01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V01_B01"
},
"text": "अस्मद्धविष्मते देवानाहूय यज चादरात्  ॥२७६ ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "तनूनपात् अग्निर्देवता",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V02",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मधुमन्तन्तनूनपाद्यज्ञन्देवेषु नः कवे ॥ अद्या कृणुहि वीतये ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मधुऽमन्तम् । तनूऽनपात् । यज्ञम् । देवेषु । नः । कवे ॥ अद्य । कृणुहि । वीतये ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S13_V02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V02_B01"
},
"text": "तनूभ्यो वाक् ततो देवो व्यक्तस्तेन तनूनपात्  ॥ २  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "नराशंसः अग्निर्देवता",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V03",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नराशंसमिह प्रियमस्मिन् यज्ञ उपह्वये ॥ मधुजिह्वं हविष्कृतम् ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "नराशंसम् । इह । प्रियम् । अस्मिन् । यज्ञे । उप । ह्वये ॥  मधुऽजिह्वम् । हविःऽकृतम् ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "सुसमिद्धादयः अग्नेर्मूर्तयः",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S13_V03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V03_B01"
},
"text": "नरैः स्तुत्यो नराशंसो वह्नेरन्याऽथवा तनूः  ॥२७७॥३॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इः-ईतिः अग्निर्देवता",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V04",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अग्ने सुखतमे रथे देवा ईति आवह ॥ असि होता मनुर्हितः ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अग्ने । सुखऽतमे । रथे । देवान् । र्इतिः । आ । वह ॥ असि । होता । मनुःऽहितः ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "अध्यात्मरथविवरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S13_V04"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V04_B01"
},
"text": "मनूनां च हितत्वेन मनुर्हित इतीरितः  ॥ ४  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "बर्हिर्देवता",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V05",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्तृणीत बर्हिरानुषग्घृतपृष्ठम्मनीषिणः ॥ यत्रामृतस्य चक्षणम् ॥ ५ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "स्तृणीत । बर्हिः । आनुषक् । घृतऽपृष्ठम् । मनीषिणः ॥ यत्र ।  अमृतस्य । चक्षणम् ॥ ५ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S13_V05"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V05_B01"
},
"text": "आनुषक् सर्वतो देवस्थानं बर्हिः स्तृणीत च ॥२७८॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V05_B02"
},
"text": "शुद्धस्य विष्णोर्यत् स्थानं घृतपृष्ठं हि तन्मनः । यत्र स्याद् दर्शनं विष्णोर्नित्यामरणधर्मिणः  ॥ २७९॥५॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "श्रियो दास्यः द्वारो देव्यो देवताः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V06",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विश्रयन्तामृतावृधो द्वारो देवीरसश्चतः ॥ अद्या नूनञ्च यष्टवे ॥ ६, २४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "वि । श्रयन्ताम् । ऋतऽवृधः । द्वारः । देवीः । असश्चतः ॥ अद्य ।  नूनम् । च । यष्टवे ॥ ६, २४ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S13_V06"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V06_B01"
},
"text": "ऋतरूपेण हरिणा समृद्धाया ऋतावृधः । द्वारो देव्यः श्रियो दास्यः श्रयन्तामिह नो मखे ॥ २८०॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V06_B02"
},
"text": "मानसे बाह्ययज्ञे वा ह्यसङ्गत्वादसश्चतः । अद्याहनि तथा नूनमद्यैव यजनार्थतः ॥ २८१॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V06_B03"
},
"text": "द्वारभूतः स भगवानपि साक्षान्मुमुक्षतः । स्त्रीरूपश्च सः ...............            ॥  ॥ ६,२४॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "पिपीलिका मध्या निचृद् गायत्री - नक्ता, उषाश्च देवते",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V07",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नक्तोषासा सुपेशसाऽस्मिन् यज्ञ उपह्वये ॥ इदन्नो बर्हिरासदे ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "नक्तोषसा । सुऽपेशसा । अस्मिन् । यज्ञे । उप । ह्वये ॥ इदम् ।  नः । बर्हिः । आऽसदे ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S13_V07"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V07_B01"
},
"text": "........नक्ता स्यान्नाक्तो यस्मात् स सर्वतः । उषाः प्रकाशरूपत्वात् सुभद्रे ते उपह्वये ॥ २८२ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V07_B02"
},
"text": "अस्मिन् बर्हिषि संस्थित्यै  .........  ॥ ७  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "पिपीलिका मध्या निचृद् गायत्री - दैव्यौ होतारौ गार्हपत्याहवनीयौ देवते",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V08",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ता सुजिह्वा उपह्वये होतारा दैव्या कवी ॥ यज्ञन्नो यक्षतामिमम् ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "ता । सुऽजिह्वौ । उप । ह्वये । होतारा । दैव्या । कवी इति ॥ यज्ञम् । नः । यक्षताम् । इमम् ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "आत्मान्तरात्मेति भगवतो रूपद्वयम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S13_V08"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V08_B01"
},
"text": "......................होतारौ देवगावपि ।  मथ्यमानोऽपरश्चैव वह्नी तद्गोऽथ वा हरिः ॥ २८३॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V08_B02"
},
"text": "आत्माऽन्तरात्मरूपेण द्विरूपो वा व्यवस्थितः ।  देवेषु यजतां यज्ञमस्मदीयमिमं सदा  ॥ २८४॥८॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "निचृद् गायत्री - इा (श्रीः) महीः (भूः भारती च सरस्वती च देवताः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V09",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इा सरस्वती मही तिस्रो देवीर्मयोभुवः ॥ बर्हिस्सीदन्त्वस्रिधः ॥ ९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इा । सरस्वती । मही । तिस्रः । देवीः । मयःऽभुवः ॥ बर्हिः ।  सीदन्तु । अस्रिधः ॥ ९ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "इा-सरस्वत्यादिनामानः भगवत्स्त्रीरूपविशेषाः",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "सरस्वती (भारती) अपि महीशब्दवाच्या",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S13_V09"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V09_B01"
},
"text": "ईेड्यत्वाद्धरिः श्रीर्वा भूरूपा सैव चापरा ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V09_B02"
},
"text": "मही तु भारती नाम वायव्या ब्रह्मणोऽपरा । तद्गतस्तादृशै रूपैः पृथक्स्थो वा हरिस्तथा  ॥२८५ ॥९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "त्वष्टा देवता",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V10",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इह त्वष्टारमग्रियं विश्वरूपमुपह्वये ॥ अस्माकमस्तु केवलः ॥ १० ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इह । त्वष्टारम् । अग्रियम् । विश्वऽरूपम् । उप । ह्वये ॥ अस्माकम् । अस्तु । केवलः ॥ १० ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S13_V10"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V10_B01"
},
"text": "त्वष्टा तेजस्त्वतो विष्णुर्बलत्वाद्वा समीरितः । विश्वरूपकरत्वाच्च विश्वरूपोऽथ पूर्तितः  ॥ २८६ ॥ १० ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "पिपीलिका मध्या निचृद् गायत्री - वनस्पतिर्देवता",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V11",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अवसृजा वनस्पते देव देवेभ्यो हविः ॥ प्रदातुरस्तु चेतनम् ॥ ११ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अव । सृज । वनस्पते । देव । देवेभ्यः । हविः ॥ प्र । दातुः ।  अस्तु । चेतनम् ॥ ११ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "वनस्पतिर्भगवान्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S13_V11"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V11_B01"
},
"text": "वननीयपतित्वेन वनस्पतिरितीरितः । ज्ञानं तु चेतनम्  ................. ॥ ११ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "पिपीलिका मध्या निचृद् गायत्री - स्वाहादेवी देवता",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V12",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्वाहा यज्ञङ्कृणोतनेन्द्राय यज्वनो गृहे ॥ तत्र देवा उपह्वये ॥ १२, १५, १३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "स्वाहा । यज्ञम् । कृणोतन । इन्द्राय । यज्वनः । गृहे ॥ तत्र ।  देवान् । उप । ह्वये ॥ १२, २५, १३ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "स्वाहाशब्दस्य त्रेधा अर्थविवरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S13_V12"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V12_B01"
},
"text": ".......स्वाहा स्वभागगतिमान् स्मृतः ॥ २८७ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S13_V12_B02"
},
"text": "अव्ययत्वाद् अमोषश्च  ॥ ॥ १२, २५, १३  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S14",
"type": "sukta",
"name": "वैश्वदेवसूक्तम्",
"title": ""
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "वैश्वदेवसूक्तम्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "vargikarana",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मण्डलम् –१.अध्यायः–१. अनुवाकः–४.सूक्तम्– १४.",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "ऐभिरग्ने द्वादश, मेधातिथिः काण्वः ऋषिः, गायत्री विश्वेदेवाः देवताः",
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "सोमपानार्थं विश्वेदेवप्रार्थना",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S14_V01",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ऐभिरग्ने दुवो गिरो विश्वेभिस्सोमपीतये ॥ देवेभिर्याहि यक्षि च ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "आ । एभिः । अग्ने । दुवः । गिरः । विश्वेभिः । सोमऽपीतये ॥ देवेभिः । याहि । यक्षि । च ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S14_V01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S14_V01_B01"
},
"text": "...............कामदोहा दुवः स्मृताः ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S14_V02",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आ त्वा कण्वा अहूषत गृणन्ति विप्र ते धियः ॥ देवेभिरग्न आगहि ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "आ । त्वा । कण्वाः । अहूषत । गृणन्ति । विप्र । ते । धियः ॥  देवेभिः । अग्ने । आ । गहि ॥ २ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S14_V03",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इन्द्रवायू बृहस्पतिम्मित्राग्निम्पूषणम्भगम् ॥ आदित्यान्मारुतङ्गणम् ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्रवायू इति । बृहस्पतिम् । मित्रा । अग्निम् । पूषणम् । भगम् ॥  आदित्यान् । मारुतम् । गणम् ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "पूषा-भग-आदित्य-मारुतादिशब्दनिर्वचनम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S14_V03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S14_V03_B01"
},
"text": "बृहन्पतिर्बृहत्या वा वाच एव बृहस्पतिः ॥२८८॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S14_V03_B02"
},
"text": "मित्रेति मित्रावरुणौ पूषा नाम स पोषणात् । पूर्णत्वाद्वा भगः प्रोक्तः पूर्णैश्वर्यादिकत्वतः ॥ २८९ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S14_V03_B04"
},
"text": "आदिस्थत्वात् स आदित्य आददानः प्रयाति वा । बहुरूपत्वतश्चैव मानोक्तत्वात्तु मारुतः  ॥ २९० ॥ ३  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S14_V04",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रवो भ्रियन्त इन्दवो मत्सरा मादयिष्णवः ॥ द्रप्सा मध्वश्चमूषदः ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "प्र । वः । भ्रियन्ते । इन्दवः । मत्सराः । मादयिष्णवः ॥ द्रप्साः ।  मध्वः । चमूऽसदः ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "इन्दुशब्दः सोम-मनोवृत्तिपरः",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S14_V04"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S14_V04_B01"
},
"text": "मत्सरा मदकारित्वात्ताच्छील्यादुत्तरं पदम् । द्रप्सास्ते द्रवणाच्चैव चमसस्थाश्चमूषदः । शिरश्च चमसं प्रोक्तमिष्टदानात् तथेन्दवः  ॥ २९१॥ ४  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S14_V05",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "हविष्मन्तो अरङ्कृतः ॥ ५ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "ईते । त्वाम् । अवस्यवः । कण्वासः । वृक्तऽबर्हिषः ॥  हविष्मन्तः । अरम्ऽकृतः । ५ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S14_V05"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S14_V05_B01"
},
"text": "अवस्युर्यजमानः स्यादवनार्थप्रवृत्तितः । आत्मस्थं वा बहुवचो बहवो मुनयोऽत्र वा ॥२९२॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S14_V05_B02"
},
"text": "उत्तराणां वचस्त्वेन स्वयं वदति चेश्वरः । अरङ्कृतोऽतिकर्तारस्त्वलङ्कर्तार एव वा  ॥ २९३॥५ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S14_V06",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "घृतपृष्ठा मनोयुजो ये त्वा वहन्ति वह्नयः ॥ आ देवान् सोमपीतये ॥ ६, २६ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "घृतऽपृष्ठाः । मनःऽयुजः । ये । त्वा । वहन्ति । वह्नयः ॥ आ । देवान् । सोमऽपीतये ॥ ६, २६ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S14_V06"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S14_V06_B01"
},
"text": "स्निग्धपृष्ठाः समारूढा हरिणा वा विदोषिणा । मनोमात्रेण योज्याश्च त्वां देवांश्च वहन्ति ये  ॥ २९४॥६॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S14_V07",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तान्यजत्रा ऋतावृधोऽग्ने पत्नीवतस्कृधि ॥ मध्वस्सुजिह्व पायय ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "तान् । यजत्रान् । ऋतऽवृधः । अग्ने । पत्नीऽवतः । कृधि ॥ मध्वः । सुऽजिह्व । पायय ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S14_V07"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S14_V07_B01"
},
"text": "तैर्देवान् यजतः स्तोतॄन् ज्ञातेन ब्रह्मणैधितान् । पत्नीभिर्योजया गन्तुं सह मध्वश्च पायय  ॥ ७  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "उदात्तस्वरार्थनिरूपणणम्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S14_V08",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ये यजत्रा य ईड्यास्तेते पिबन्तु जिह्वया ॥ मधोरग्ने वषकृति ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "ये । यजत्राः । ये । ईड्याः । ते । ते । पिबन्तु । जिह्वया ॥  मधोः । अग्ने । वषऽकृति ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S14_V08"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S14_V08_B01"
},
"text": "ते षष्ठ्यतोऽनुदात्तः स्यादुदात्तो बहुवाचकः । आवृत्तस्तु भवेदर्थस्ते पिबन्तु वषकृतौ  ॥ २९६॥८  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S14_V09",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आकीं सूर्यस्य रोचनाद्विश्वान् देवा उषर्बुधः ॥ विप्रो होतेह वक्षति ॥ ९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "आकीम् । सूर्यस्य । रोचनात् । विश्वान् । देवान् । उषःऽबुधः ॥ विप्रः । होता । इह । वक्षति ॥ ९ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S14_V09"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S14_V09_B01"
},
"text": "सूर्यस्य रोचनात् स्वर्गादावक्षत्यग्निरिन्दुपान् । उषःप्रकाशनाद् ब्रह्म तद्विदस्त उषर्बुधः  ॥ ९  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S14_V10",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विश्वेभिस्सोम्यम्मध्वग्न इन्द्रेण वायुना ॥ पिबा मित्रस्य धामभिः ॥ १० ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "विश्वेभिः । सोम्यम् । मधु । अग्ने । इन्द्रेण । वायुना ॥ पिब । मित्रस्य । धामऽभिः ॥ १० ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S14_V10"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S14_V10_B01"
},
"text": "देवास्ते विष्णुधामत्वान्मित्रधामान ईरिताः  ॥ २९७ ॥ १० ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S14_V11",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "त्वं होता मनुर्हितोऽग्ने यज्ञेषु सीदसि ॥ सेम नो अध्वरं यज ॥ ११ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "त्वम् । होता । मनुःऽहितः । अग्ने । यज्ञेषु । सीदसि ॥ सः ।  इमम् । नः । अध्वरम् । यज ॥ ११ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S14_V12",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "युक्ष्वा ह्यरुषी रथे हरितो देव रोहितः ॥ ताभिर्देवा इहावह ॥ १२, २७, १४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "युक्ष्व । हि । अरुषीः । रथे । हरितः । देव । रोहितः ॥ ताभिः । देवान् । इह । आ । वह ॥ १२ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S14_V12"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S14_V12_B01"
},
"text": "अग्निवाहा अश्वतर्यो दूर्वापद्माग्निसप्रभाः । लोहिताः  क्वचिदश्वाश्च  रोहिन्मृग्योऽपि कुत्रचित् ॥ २९८॥ १२,२७,१४॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति चतुर्दशं सूक्तम् ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15",
"type": "sukta",
"name": "ऋतुसूक्तम्",
"title": ""
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "ऋतुसूक्तम्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "vargikarana",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मण्डलम् -१अध्यायः–१.अनुवाकः–४. सूक्तम्–१५",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "(इन्द्रसोमं द्वादशर्चम्, मेधातिथिः काण्वः, गायत्री) (पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री)  ऋतवः(कालाभिमानिदेवताः, इन्द्रश्च देवताः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V01",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इन्द्र सोमम्पिब ऋतुना त्वा विशन्त्विन्दवः ॥ मत्सरासस्तदोकसः ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्र । सोमम् । पिब । ऋतुना । आ । त्वा । विशन्तु । इन्दवः ॥  मत्सरासः । तत्ऽओकसः ॥ १ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "ऋतुशब्दार्थजिज्ञासा",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "पोतृदेवताः मरुतः",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S15_V01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V01_B01"
},
"text": "ऋतुर्मार्गस्तु नेतृत्वान्नेष्टाऽग्निर्हरिरेव वा । ईष्टे न कश्चिदस्येति ग्ना नद्यश्च समीरिताः ॥ गतिशीलत्वतो ग्नास्ता ज्ञातृनेतृत्वतो हरिः ॥२९९॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V01_B02"
},
"text": "गमनान्नयनाद्वा ग्ना ..............",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V01_B03"
},
"text": "....................ऋतुपात्रमृतुस्तथा । सोमास्तदोकसः प्रोक्ता ऋतुपात्रस्थिता यतः ॥३००॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V01_B04"
},
"text": "पत्नीनेतृत्वतो नेष्टा नेष्टर्त्विक् सम्प्रकीर्तितः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V01_B05"
},
"text": "ज्ञापयन्ति स्वलिङ्गानीत्यृतवः ष  प्रकीर्तिताः ॥३०१॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V01_B06"
},
"text": "पावनाच्चैव पोतारो मरुतः पोतृदेवताः । अग्निस्तु देवतानेष्ठुस्त्वष्टेन्द्रो विष्णुरेव वा  ॥ ३०२॥१,२,३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "(भुरिक् गायत्री) ऋतवः, मरुतश्च देवताः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V02",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मरुतः पिबत ऋतुना पोत्राद्यज्ञम्पुनीतन ॥ यूयं हिष्ठा सुदानवः ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मरुतः । पिबत । ऋतुना । पोत्रात् । यज्ञम् । पुनीतन ॥ यूयम् । हि । स्थ । सुऽदानवः ॥ २ ॥  ",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "ऋतवः, नेष्टा च (विष्णुः, इन्द्रः, अग्निः, त्वष्टा च)देवताः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V03",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अभि यज्ञङ्गृृणीहि नोऽग्नावो नेष्टः पिब ऋतुना ॥ त्वं हि रत्नधा असि ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अभि । यज्ञम् । गृणीहि । नः । ग्नावः । नेष्टरिति । पिब । ऋतुना ॥ त्वम् । हि । रत्नऽधाः । असि ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "(भुरिग् गायत्री)  ऋतवः, अग्निश्च देवताः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V04",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अग्ने देवा इहावह सादया योनिषु त्रिषु ॥ परि भूष पिब ऋतुना ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अग्ने । देवान् । इह । आ । वह । सादय । योनिषु । त्रिषु ॥ परि ।  भूष । पिब । ऋतुना ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "प्राग्वंशादिस्थानत्रयनिरूपणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S15_V04"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V04_B01"
},
"text": "वेद्युत्तरासदश्चैव प्राग्वंशो योनयः स्मृताः । भूष भूषय नो यज्ञम् ........ ॥ ४  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "ऋतवः, इन्द्रश्च देवताः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V05",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्राह्मणादिन्द्र राधसः पिबा सोममृतूरनु ॥ तवेद्धि सख्यमस्तृतम् ॥ ५ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "ब्राह्मणात् । इन्द्र । राधसः । पिब । सोमम् । ऋतून् । अनु । तव । इत् । हि । सख्यम् । अस्तृतम् ॥ ५ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S15_V05"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V05_B01"
},
"text": "..................ब्राह्मणाच्छंसिपात्रतः । पिबेन्द्र नो राधसोऽर्थे त्वामनु त्वृतुदेवताः ॥३०३॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V05_B02"
},
"text": "स्तृतं छिन्नमिति प्रोक्तम् .......... ॥ ५  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "ऋतवः, मित्रावरुणौ च देवताः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V06",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "युवन्दक्षन्धृतव्रतमित्रावरुणदूभम् ॥ ऋतुना यज्ञमाशाथे ॥ ६, २८ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "युवम् । दक्षम् । धृतऽव्रता । मित्रावरुणा । दुःऽदभम् ॥ ऋतुना ।  यज्ञम् । अशाथे इति ॥ ६, २८ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S15_V06"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V06_B01"
},
"text": ".............अस्तभ्यं दुर्दभं स्मृतम् ।  दक्षाख्यं यजमानं चापीशाथे यज्ञमेव च ।  सोमं पीत्वर्तुपात्रेण सहवा तेन चर्तुना  ॥ ६, २८  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "ऋतवः, द्रविणोदाश्च (अग्निः) देवताः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V07",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "द्रविणोदा द्रविणसो ग्रावहस्तासो अध्वरे ॥ यज्ञेषु देवमीते ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "द्रविणःऽदाः । द्रविणसः । ग्रावऽहस्तासः । अध्वरे ॥ यज्ञेषु ।  देवम् । र्इते ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S15_V07"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V07_B01"
},
"text": "होता च होतृकाश्चैव द्रविणोदा द्रवीणसः । अग्निश्चैवाग्नयस्तेषां देवता विष्णुमीते  ॥३०५॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "ऋतवः, द्रविणोदाश्च (अग्निः) देवताः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V08",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "द्रविणोदा ददातु नो वसूनि यानि शृण्विरे ॥ देवेषु ता वनामहे ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "द्रविणःऽदाः । ददातु । नः । वसूनि । यानि । शृण्विरे ॥ देवेषु । ता । वनामहे ॥ ८ ॥  ",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "ऋतवः, द्रविणोदाश्च (अग्निः) देवताः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V09",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "द्रविणोदाः पिपीषति जुहोत प्र च तिष्ठत ॥ नेष्ट्रादृतुभिरिष्यत ॥ ९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "द्रविणःऽदाः । पिपीषति । जुहोत । प्र । च । तिष्ठत ॥ नेष्ट्रात् ।  ऋतुऽभिः । इष्यत ॥ ९ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S15_V09"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V09_B01"
},
"text": "पातुमिच्छति सोमं स सोमास्तस्मै प्रतिष्ठिताः । ऋतुपात्रैर्देवताभिः सहैवैनमभीप्सत  ॥३०६॥ ९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V10",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यत्त्वा तुरीयमृतुभिर्द्रविणोदो यजामहे ॥ अध स्मानो ददिर्भव ॥ १० ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "यत् । त्वा । तुरीयम् । ऋतुऽभिः । द्रविणःऽदः । यजामहे ॥ अध ।  स्म । नः । ददिः । भव ॥ १० ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S15_V10"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V10_B01"
},
"text": "चतुर्थवारमपि यत्त्वां यजामो ददिर्भव ॥ १० ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "(पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री)  - ऋतवः, अश्विनौ च देवते",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V11",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अश्विना पिबतम्मधु दीद्यग्नी शुचिव्रता ॥ ऋतुना यज्ञवाहसा ॥ ११ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अश्विना । पिबतम् । मधु । दीद्यग्नी इति दीदिऽअग्नी । शुचिऽव्रता ॥  ऋतुना । यज्ञऽवाहसा ॥ ११ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S15_V11"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V11_B01"
},
"text": ".................दीद्यग्नी इति दीप्ताग्नी ॥ ११ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "(पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री)  -  ऋतवः, विष्णुः अग्निश्च देवताः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V12",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "गार्हपत्येन सन्त्य ऋतुना यज्ञनीरसि ॥ देवान्देवय ते यज ॥ १२, २९, १५ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "गार्हऽपत्येन । सन्त्य । ऋतुना । यज्ञऽनीः । असि ॥ देवान् । देवऽयते । यज ॥ १२, २९, १५ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "मासभेदेन भगवतो द्वे द्वे रूपे",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S15_V12"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V12_B01"
},
"text": "...............सन्त्योऽग्निः सन्ततत्वतः ॥३०७॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V12_B02"
},
"text": "विष्णुर्वर्त्वधिपो विष्णुः केशवादिस्वरूपतः । ‘ग्रहान् सोमस्य मिमते’ इति तस्यैव कथ्यते ॥ गार्हपत्येन पात्रेण यजमानस्तु देवयन् ॥ ३०८॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S15_V12_B03"
},
"text": "देवान्पातीति .............  ॥ १२, २९, १५  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "(इति एकोनविंशो वर्गः – पञ्चदशं सूक्तम् )",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S16",
"type": "sukta",
"name": "ऐन्द्रसूक्तम्",
"title": ""
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "ऐन्द्रसूक्तम्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "vargikarana",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मण्डलम्—१.अध्यायः–१. अनुवाकः–४. सूक्तम्– १६.",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "आत्वा नवर्चं, मेधातिथिः काण्वः  गायत्री(३ पिपीलिका मध्या निचृत्,९ विरा) इन्द्रो देवता",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S16_V01",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आ त्वा वहन्तु हरयो वृषणं सोमपीतये ॥ इन्द्र त्वा सूरऽचक्षसः ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "आ । त्वा । वहन्तु । हरयः । वृषणम् । सोमऽपीतये ॥ इन्द्र । त्वा । सूरऽचक्षसः ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S16_V01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S16_V01_B01"
},
"text": "..............सुष्ठूरीकुर्वति विषयान् यतः । चक्षूंषीन्द्रस्य हरयस्तेनोक्ताः सूरचक्षसः  ॥ ३०९ ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S16_V02",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इमा धाना घृतस्नुवो हरी इहोपवक्षतः ॥ इन्द्रं सुखतमे रथे ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इमाः । धानाः । घृतस्नुवः । हरी इति । इह । उप । वक्षतः ॥ इन्द्रम् । सुखऽतमे । रथे ॥ २ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "धानाशब्दस्याध्यात्मार्थनिर्वचनम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S16_V02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S16_V02_B01"
},
"text": "भक्तिस्नुतानि धानानि बुद्धेर्धाना इति ह्यपि  ॥२  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S16_V03",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इन्द्रम् प्रातर्हवामह इन्द्रम् प्रयत्यध्वरे ॥ इन्द्रं सोमस्य पीतये ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्रम् । प्रातः । हवामहे । इन्द्रम् । प्रऽयति । अध्वरे ॥ इन्द्रम् ।  सोमस्य । पीतये ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "सोमपीतिशब्दः तृतीयसवनवाची",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S16_V03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S16_V03_B01"
},
"text": "‘प्रातः’ इत्यादिवाक्येन सवनत्रयमीरितम् । समाप्तत्वात् सोमपीतिस्तृतीयं सवनं स्मृतम् ॥३१०॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S16_V03_B01"
},
"text": "सदा ........ ॥ ३  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S16_V04",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(१६२) उप नस्सुतमागहि हरिभिरिन्द्र केशिभिः ॥ सुते हि त्वा हवामहे ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "उप । नः । सुतम् । आ । गहि । हरिऽभिः । इन्द्र । केशिऽभिः ॥ सुते । हि । त्वा । हवामहे ॥ ४ ॥  ",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "सोमपाने गौरमृगदृष्टान्तः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S16_V05",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सेमन्नः स्तोममागह्युपेदं सवनं सुतम् ॥ गौरो न तृषितः पिब ॥ ५, ३० ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "सः । इमम् । नः । स्तोमम् । आ । गहि । उप । इदम् । सवनम् । सुतम् ॥ गौरः । न । तृषितः । पिब ॥ ५, ३० ॥  ",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S16_V06",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इमे सोमास इन्दवस्सुतासो अधि बर्हिषि ॥ ता इन्द्र सहसे पिब ॥ ६ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इमे । सोमासः । इन्दवः । सुतासः । अधि । बर्हिषि ॥ तान् । इन्द्र । सहसे । पिब ॥ ६ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "भगवतो वृद्धिर्नास्तीति निरूपणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S16_V06"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S16_V06_B01"
},
"text": "..... विष्णुविवक्षायां यजमानबलं सहः । तदिष्टस्यैव दानाय तद्गुणव्यक्तिरेव वा ॥ ३११॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S16_V06_B02"
},
"text": "‘पूर्णमदः पूर्णमिदम्पूर्णात् पूर्णमुदच्यते’ । ‘हेयोपादेयरहितगुणपूर्णो हरिः सदा । अनुग्रहव्यक्तिरेव तद्गुणानां च नान्यथा’॥ ३१२ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S16_V06_B03"
},
"text": "इत्यादि वेदवाक्येभ्यो नैव वृद्धिर्हरेः क्वचित्  ॥ ६  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S16_V07",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अयन्ते स्तोमो अग्रियो हृदिस्पृगस्तु शन्तमः ॥ अथा सोमं सुतम् पिब ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अयम् । ते । स्तोमः । अग्रियः । हृदिऽस्पृक् । अस्तु । शम्ऽतमः ॥  अथ । सोमम् । सुतम् । पिब ॥ ७ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S16_V08",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विश्वमित्सवनं सुतमिन्द्रो मदाय गच्छति ॥ वृत्रहा सोमपीतये ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "विश्वम् । इत् । सवनम् । सुतम् । इन्द्रः । मदाय । गच्छति ॥ वृत्रऽहा । सोमऽपीतये ॥ ८ ॥  ",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "विराड् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S16_V09",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सेमन्नः काममापृण गोभिरश्वैश्शतक्रतो ॥ स्तवाम त्वा स्वाध्यः ॥ ९, ३१, १६ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "कामम् । आ । पृण । गोभिः । अश्वैः । शतक्रतो इति शतऽक्रतो ॥  स्तवाम । त्वा । सुऽआध्यः ॥ ९, ३१, १६ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S16_V09"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S16_V09_B01"
},
"text": "पृण सम्पूरय स्वाध्यः सुधीतय इतीरिताः ॥३१३ ॥  ९, ३१, १६  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S17",
"type": "sukta",
"name": "ऐन्द्रावरुणसूक्तम्",
"title": ""
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "ऐन्द्रावरुणसूक्तम्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "vargikarana",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मण्डलम्–१. अध्यायः-१.अनुवाकः–४– सूक्तम् – १७.",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "(इन्द्रावरुणयोर्नवर्चम् , मेधातिथिः काण्वः, छन्दः– गायत्री, २ यवमध्या विरा,  ४ पादनिचृत्(ह्रसीयसी),६ निचृत्, ५ भुरिगार्ची, ८ पिपीलिकामध्या निचृत्,  इन्द्रावरुणौ देवते)",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S17_V01",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(१६८) इन्द्रावरुणयोरहं सम्राजोरव आ वृणे ॥ ता नो मृात र्इदृशे ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्रावरुणयोः । अहम् । सम्ऽराजोः । अवः । आ । वृणे ॥ ता । नः । मृातः । र्इदृशे ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S17_V01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S17_V01_B01"
},
"text": "अविकारेण संस्थानमीदृक्त्वं नाम कीर्तितम् ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "यवमध्या विरा गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S17_V02",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "गन्तारा हि स्थोऽवसे हवं विप्रस्य मावतः ॥ धर्तारा चर्षणीनाम् ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "गन्तारा । हि । स्थः । अवसे । हवम् । विप्रस्य । माऽवतः ॥ धर्तारा । चर्षणीनाम् ॥ २ ॥ ",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S17_V02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S17_V02_B01"
},
"text": "मावतो ज्ञानयुक्तस्य प्रजाश्चर्षणयः स्मृताः  ॥ २  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S17_V03",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अनुकामन्तर्पयेथामिन्द्रावरुण राय आ ॥ ता वान्नेदिष्ठमीमहे ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अनुऽकामम् । तर्पयेथाम् । इन्द्रावरुणा । रायः । आ ॥ ता । वाम् । नेदिष्ठम् । र्इमहे ॥ ३ ॥ ",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S17_V03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S17_V03_B01"
},
"text": "नेदिष्ठत्वं समीपत्वं क्षिप्रं शरणमीमहे  ॥३१४॥ ३  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "पादनिचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S17_V04",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "युवाकु हि शचीनां युवाकु सुमतीनाम् ॥ भूयाम वाजदाव्नाम् ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "युवाकु । हि । शचीनाम् । युवाकु । सुऽमतीनाम् ॥ भूयाम ।  वाजऽदाव्नाम् ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S17_V04"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S17_V04_B01"
},
"text": "युवयोरेव वाक्यानां सुमतीनां च सर्वशः । भवेमान्नप्रदातॄणां सर्वदा विषया वयम्  ॥ ३१५॥४  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "भुरिगार्ची ह्रसीयसी - गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S17_V05",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इन्द्रस्सहस्रदाव्नां वरुणश्शंस्यानाम् ॥ क्रतुर्भवत्युक्थ्यः ॥ ५, ३२ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्रः । सहस्रऽदाव्नाम् । वरुणः । शंस्यानाम् ॥ क्रतुः । भवति ।  उक्थ्यः ॥ ५, ३२ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S17_V05"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S17_V05_B01"
},
"text": "क्रतुः प्रधान उक्थ्यश्च शस्त्रैस्स्तुत्यो विशेषतः  ॥ ५,३२  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S17_V06",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तयोरिदवसा वयं सनेम नि च धीमहि ॥ स्यादुत प्ररेचनम् ॥ ६ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "तयोः । इत् । अवसा । वयम् । सनेम । नि । च । धीमहि ॥ स्यात् । उत । प्रऽरेचनम् ॥ ६ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S17_V06"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S17_V06_B01"
},
"text": "रक्षणेन तयोर्वित्तं ज्ञानं वा प्राप्नुमः सदा । निधीमहि च दानं च स्यादेवास्माकमर्थिने ॥ ३१६॥६  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S17_V07",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इन्द्रावरुण वामहं हुवे चित्राय राधसे ॥ अस्मान्त्सु जिग्युषस्कृतम् ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्रावरुणा ॥ वाम् । अहम् । हुवे । चित्राय । राधसे ॥ अस्मान् । सु । जिग्युषः । कृतम् ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "संहितायां ह्रस्वान्तपदप्रयोगे कारणनिरूपणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S17_V07"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S17_V07_B01"
},
"text": "ह्रस्वता संहितायां तु देवतैक्यप्रदर्शिनी । स्वरूपैक्यं हरौ तत्तु मत्यैक्यं भिन्नयोरपि  ॥३१७॥ ७॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S17_V08",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "इन्द्रावरुण नूनुवां सिषासन्तीषु धीष्वा ॥ अस्मभ्यं शर्म यच्छतम् ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "इन्द्रावरुणा । नु । नु । वाम् । सिसासन्तीषु । धीषु । आ ॥ अस्मभ्यम् । शर्म । यच्छतम् ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "स्तुत्यादौ परमेश्वर एव स्वतन्त्रः, न जीवः",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S17_V08"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S17_V08_B01"
},
"text": "अद्य वां नु नुमो लोपः स्वातन्त्र्यार्थे हि सूत्रतः । साधयन्तीषु धीष्वेव शर्मास्मभ्यं प्रयच्छतम्  ॥ ८  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S17_V09",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रवामश्नोतु सुष्टुतिरिन्द्रावरुण यां हुवे ॥ या मृधाथे सधस्तुतिम् ॥ ९, ३३, १७, ४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "प्र । वाम् । अश्नोतु । सुऽस्तुतिः । इन्द्रावरुणा । याम् । हुवे ॥ याम् । ऋधाथे इति । सधऽस्तुतिम् ॥ ९, ३३, १७, ४ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S17_V09"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S17_V09_B01"
},
"text": "यथास्थितस्तुतिं यां च वर्धयेथे सदैवमे ॥ ३१८ ॥९॥ ",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S18",
"type": "sukta",
"name": "unknown",
"title": ""
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "unknown",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "vargikarana",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मण्डलम्–१.अध्यायः–१.अनुवाकः-५. सूक्तम् –१८.",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "सोमानं नवर्चम्, मेधातिथिः  काण्वः ऋषिः, छन्दः– गायत्री,१ विरा,३-६-८ पिपीलिकामध्या निचृत्, ४ निचृत्,,५ पादनिचृत्, छन्दः ।  देवता–१-३ ब्रह्मणस्पतिः, ४ (सोमः) ब्रह्मणस्पतिरिन्द्रश्च, ५ बृहस्पतिः दक्षिणः, ६-८ सदसस्पतिः, ९ सदसस्पतिः नाराशंसो वा देवताः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "विरा गायत्री - ब्रह्मणस्पतिः (विष्णुः वायुश्च) देवता",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S18_V01",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सोमानं स्वरणङ्कृणुहि ब्रह्मणस्पते ॥ कक्षीवन्तं य औशिजः ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "सोमानम् । स्वरणम् । कृणुहि । ब्रह्मणः । पते ॥ कक्षीवन्तम् । यः । औशिजः ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S18_V01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S18_V01_B01"
},
"text": "सौम्यं शब्दं कृणु त्वं नो विष्णो वायो सुवाक्पते । कक्षीवन्तं प्रति हि यो दत्तो यः स उशिक्सुतः । विवक्षितो मुनिः सोऽपि तस्मादर्थोऽपि मां प्रति  ॥३१९ ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "विरा गायत्री - ब्रह्मणस्पतिः (विष्णुः वायुश्च) देवता",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S18_V02",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यो रेवान्यो अमीवहा वसुवित्पुष्टिवर्धनः ॥ सनस्सिषक्तु यस्तुरः ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "यः । रेवान् । यः । अमीवऽहा । वसुऽवित् । पुष्टिऽवर्धनः ॥ सः । नः । सिषक्तु । यः । तुरः ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S18_V02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S18_V02_B01"
},
"text": "वित्तवान् रोेगहा ज्ञानवेत्ताऽस्माभिः सयुग् भवेत् । तुरो वेगाद्धरिर्वायुः ..................... ॥ २  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री - ब्रह्मणस्पतिः (विष्णुः वायुश्च) देवता",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S18_V03",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मानश्शंसो अररुषो धूर्तिः प्रणङ्मर्त्यस्य ॥ रक्षाणो ब्रह्मणस्पते ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मा । नः । शंसः । अररुषः । धूर्तिः । प्रणक् । मर्त्यस्य ॥ रक्ष । नः । ब्रह्मणः । पते ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S18_V03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S18_V03_B01"
},
"text": "..................अररुचातिरोषणात् ।  तस्य धूर्तिर्वचो नोऽस्मान् पूरयेद्रक्ष नो हरे  ॥३॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "निचृद् गायत्री - ब्रह्मणस्पतिः इन्द्रः सोमश्च देवताः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S18_V04",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सघा वीरो न रिष्यति यमिन्द्रो ब्रह्मणस्पतिः ॥ सोमो हिनोति मर्त्यम् ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "सः । घ । वीरः । न । रिष्यति । यम् । इन्द्रः । ब्रह्मणः । पतिः ॥  सोमः । हिनोति । मर्त्यम् ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S18_V04"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S18_V04_B01"
},
"text": "घेति हावधृतिश्चैव सोमः सौम्यत्वतो हरिः । उना मया च युक्तत्वादूमैर्युक्तत्वतोऽपि वा ॥३२१ ॥  अमः स इति वा ....................... ॥ ४  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "पादनिचृद् गायत्री - ब्रह्मणस्पतिः, सोमः, इन्द्रः, दक्षिणा च देवताः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S18_V05",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "त्वन्तम्ब्रह्मणस्पते सोम इन्द्रश्च मर्त्यम् ॥ दक्षिणा पात्वंहसः ॥ ५, ३४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "त्वम् । तम् । ब्रह्मणः । पते । सोमः । इन्द्रः । च । मर्त्यम् ॥ दक्षिणा । पातु । अंहसः ॥ ५, ३४ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S18_V05"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S18_V05_B01"
},
"text": ".................साक्षाच्छ्रीर्दक्षेनेति तु दक्षिणा । दक्षिणा चतुरत्वाद्वा स्वयमेव जनार्दनः  ॥ ५, ३४  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री - सदसस्पतिः( विष्णुर्वायुः अग्निर्वा) देवता",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S18_V06",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सदसस्पतिमद्भुतम्प्रियमिन्द्रस्य काम्यम् ॥ सनिम्मेधामयासिषम् ॥ ६ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "सदसः । पतिम् । अद्भुतम् । प्रियम् । इन्द्रस्य । काम्यम् ॥ सनिम् ।  मेधाम् । अयासिषम् ॥ ६ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "हरि-वायु-अग्निषु शरणागतिः",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S18_V06"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S18_V06_B01"
},
"text": "सदसस्पतिर्हरिस्साक्षाद् वायुरग्निरथापि वा । लाभज्ञानस्वरूपोऽसौ शरणं तमयासिषम्  ॥३२३॥६॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "सदसस्पतिर्देवता",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S18_V07",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यस्मादृतेन सिध्यति यज्ञो विपश्चितश्चन ॥ सधीनां योगमिन्वति ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "यस्मात् । ऋते । न । सिध्यति । यज्ञः । विपःऽचितः । चन ॥ सः । धीनाम् । योगम् । इन्वति ॥ ७ ॥ ",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S18_V07"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S18_V07_B01"
},
"text": "धीप्रेरकः स ध्येयश्च धीभिर्योगं तदाऽप्नुते  ॥ ७  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        \n        "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री - सदसस्पतिः देवता",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S18_V08",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आदृध्नोति हविष्कृतिम्प्राञ्चङ्कृणोत्यध्वरम् ॥ होत्रा देवेषु गच्छति ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "आत् । ऋध्नोति । हविःऽकृतिम् । प्राञ्चम् । कृणोति । अध्वरम् ॥  होत्रा । देवेषु । गच्छति ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S18_V08"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S18_V08_B01"
},
"text": "तस्माद्धविष्कृतः स्वृद्धिं करोति यजतो विभुः । करोति चोत्तमं यज्ञं देवाह्वानानि गच्छति  ॥ ३२४॥८  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "सदसस्पतिः(वायुः), नराशंसो (विष्णुः,अग्निः -  वा देवता",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S18_V09",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नराशंसं सुधृष्टममपश्यं सप्रथस्तमम् ॥ दिवो न सद्ममखसम् ॥ ९, ३५, १९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "नराशंसम् । सुऽधृष्टमम् । अपश्यम् । सप्रथःऽतमम् ॥ दिवः । न । सद्मऽमखसम् ॥ ९, ३५, १८ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "नराशंसो विष्णुः",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S18_V09"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S18_V09_B01"
},
"text": "नरैः स्तुत्यो नराशंसो हरिर्धृष्टतमश्च सः । गुणानां प्रथिमाधिक्यात् सप्रथस्तम ईरितः ।  यस्य स्वर्गादपि गृहं मखः प्रियमिवेयते ॥ ३२५॥९, ३५, १८  ॥ ",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S19",
"type": "sukta",
"name": "अग्निमारुतसूक्तम्",
"title": ""
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": "अग्निमारुतसूक्तम्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "vargikarana",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "मण्डलम्–१. अध्यायः–१.अनुवाकः – ५.सूक्तम्–१९.",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "(प्रतित्यं नवर्चंं, मेधातिथिः काण्वः ऋषिः,  अग्नामरुतश्च देवते, छन्दः– गायत्री,(२ निचृत्, ९ पिपीलिकामध्या निचृत्,)",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S19_V01",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रतित्यञ्चारुमध्वरङ्गोेपीथाय प्रहूयसे ॥ मरुद्भिरग्न आगहि ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "प्रति । त्यम् । चारुम् । अध्वरम् । गोऽपीथाय । प्र । हूयसे ॥  मरुत्ऽभिः । अग्ने । आ । गहि ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S19_V01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S19_V01_B01"
},
"text": "यज्ञं प्रतिप्रति त्यं तं सम्यक् शास्त्रोक्तलक्षणम् । आहूयसे  ............................ ॥ १ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S19_V02",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न हि देवो न मर्त्यो महस्तव क्रतुम्परः ॥ मरुद्भिरग्न आगहि ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "नहि । देवः । न । मर्त्यः । महः । तव । क्रतुम् । परः । मरुत्ऽभिः ।  अग्ने । आ । गहि ॥ २ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S19_V02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S19_V02_B01"
},
"text": "महान्नैव त्वदन्योऽस्ति (हि) क्रतुं प्रति ॥ ३२६ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S19_V02_B02"
},
"text": "विष्णौ हि मुख्यतोऽर्थोऽयमग्नौ कांश्चिदृते सुरान्  ॥ २  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S19_V03",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ये महो रजसो विदुर्विश्वे देवासो अद्रुहः ॥ मरुद्भिरग्न आगहि ॥ ३॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "ये । महः । रजसः । विदुः । विश्वे । देवासः । अद्रुहः ।  मरुत्ऽभिः । अग्ने । आ । गहि ॥ ३ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S19_V03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S19_V03_B01"
},
"text": "महतो रञ्जकात् स्वर्गादद्रोग्धारोऽखिलं विदुः  ॥ ३  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S19_V04",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "य उग्रा अर्कमानृचुरनाधृष्टास ओजसा ॥ मरुद्भिरग्न आगहि ॥ ४ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "ये । उग्राः । अर्कम् । आनृचुः । अनाधृष्टासः । ओजसा ॥ मरुत्ऽभिः । अग्ने । आ । गहि ॥  ४ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S19_V04"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S19_V04_B01"
},
"text": "प्राप्ता अर्कं विशेषेण सन्निधिस्तत्र यद्धरेः ॥ ४  ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S19_V05",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ये शुभ्रा घोरवर्पस सुक्षत्रासो रिशादसः ॥ मरुद्भिरग्न आगहि ॥ ५, ३६ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "ये । शुभ्राः । घोरऽवर्पसः । सुऽक्षत्रासः । रिशादसः ॥ मरुत्ऽभिः । अग्ने । आ । गहि ॥ ५, ३६ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "प्राण-इन्द्रिय-अग्न्यादिगतभगवद्रूपविशेषाः",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S19_V05"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S19_V05_B01"
},
"text": "शुद्धा घोरबलाः क्षेत्रत्रातारः क्षतितोऽपि वा ।  रम्यसत्सुखभोक्तारो मरुतो मारुतत्वतः ॥ ३२८ ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S19_V05_B02"
},
"text": "एतादृशानि रूपाणि प्राणाग्निस्थानि चेशितुः । पृथग् वा तादृशान्येव देवगान्यपि सर्वशः  ॥३२९॥५॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S19_V06",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "येनाकस्याधि रोचने दिवि देवास आसते ॥ मरुद्भिरग्न आगहि ॥ ६ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "ये । नाकस्य । अधि । रोचने । दिवि । देवासः । आसते । मरुत्ऽभिः । अग्ने । आ । गहि ॥ ६ ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S19_V06"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S19_V06_B01"
},
"text": "स्वर्गोपरि प्रकाशे च सूर्यादावासते सुराः । नाको निर्दुःखरूपत्वाद् द्यौः प्रकाशस्वरूपतः  ॥३३०॥६॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S19_V07",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "य ईङ्खयन्ति पर्वतान् तिरस्समुद्रमर्णवम् ॥ मरुद्भिरग्न आगहि ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "ये । ईङ्खयन्ति । पर्वतान् । तिरः । समुद्रम् । अर्णवम् ॥  मरुत्ऽभिः । अग्ने । आ । गहि ॥ ७ ॥",
"tail": "\n          \n          "
},
{
"tag": "gadya",
"text": "समुद्रशब्दार्थः प्रकृतिः",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-RG_C01_S19_V07"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S19_V07_B01"
},
"text": "प्रतोलयन्ति च गिरींस्तिरस्कृत्य च सागरम् । पुरुषान् प्रकृतिं वाऽपि पर्ववन्तो हि जन्मना ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S19_V07_B02"
},
"text": "पुरुषाः सुसमुद्रेकात् समुद्रः प्रकृतिर्मता ॥ ३३१॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S19_V07_B03"
},
"text": "प्रकृतेः पुरुषाणां च प्रेरकः सन् सदा हरे । स्वरूपैर्बहुभिर्युक्त आयाहि सम सद्गुणैः  ॥३३२॥ ७ ॥ ",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ऋक्संहिताभाष्ये  प्रथमोध्यायः ॥ १ ॥",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "ऋतवः, द्रविणोदाश्च (अग्निः) देवताः",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S19_V08",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आये तन्वन्ति रश्मिभिस्तिरस्समुद्रमोजसा ॥ मरुद्भिरग्न आगहि ॥ ८ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "आ । ये । तन्वन्ति । रश्मिऽभिः । तिरः । समुद्रम् । ओजसा ।  मरुत्ऽभिः । अग्ने । आ । गहि ॥ ८ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "devatachandas",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "RG_C01_S19_V09",
"type": "mantra",
"adhikarana-id": "",
"adhikarana": ""
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अभि त्वा पूर्वपीतये सृजामि सोम्यम्मधु ॥ मरुद्भिरग्न आगहि ॥ ९, ३७, १, १९ ॥",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "padapatha",
"attrs": {
"type": ""
},
"text": "अभि । त्वा । पूर्वऽपीतये । सृजामि । सोम्यम् ॥ मधु । मरुत्ऽभिः ।  अग्ने । आ । गहि ॥ ९, ३७, १, १९ ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इत्येकोनविंशं सूक्तम्",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति प्रथममण्डले प्रथमाष्टके प्रथमोऽध्यायः ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n    "
}
],
"tail": "\n  "
}
],
"tail": "\n"
},
},
"blocks": [
"blocks": [

Revision as of 19:08, 2 July 2026

schema2
doc
slug"Rigbhashyam"
title"श्रीश्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितम् ऋग्भाष्यम्"
type"bhashya"
docId"RG"
nextId630
tree
tag"document"
attrs
id"RG"
title"श्रीश्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितम् ऋग्भाष्यम्"
name"Bhashya"
type"Bhashya"
text" "
children
tag"chapter"
attrs
id"RG_C01"
type"adhyaya"
name"प्रथमोध्यायः"
text" "
children
tag"chapter-heading"
text"प्रथमोध्यायः"
tail" "
tag"gadya"
text"मङ्गलाचरणम्"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_I01_V01"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"shloka"
text" "
children
tag"line"
text"नारायणं निखिलपूर्णगुणार्णमुच्चसूर्यामितद्युतिमशेषनिरस्तदोषम् ।"
tail" "
tag"line"
text"सर्वेश्वरं गुरुमजेशनुतं प्रणम्य वक्ष्याम्यृगर्थमतितुष्टिकरं तदस्य ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_I01_V02"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"shloka"
text" "
children
tag"line"
text"ओमशेषगुणाधार इति नारायणोऽप्यसौ ।"
tail" "
tag"line"
text"पूर्णो भूतिवरोऽनन्तसुखो यद् व्याहृतीरितः ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"व्याहृत्यर्थः गायत्र्यर्थश्च एक एव"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_I01_V03"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"shloka"
text" "
children
tag"line"
text"गुणैस्ततः प्रसविता वरणीयो गुणोन्नतेः ।"
tail" "
tag"line"
text"भारतिज्ञानरूपत्वाद् भर्गो ध्येयोऽखिलैर्जनैः ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"नारायणो ध्येयः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_I01_V04"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"shloka"
text" "
children
tag"line"
text"प्रेरकोऽशेषबुद्धीनां स गायत्र्यर्थ ईरितः ॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"भगवान् सर्ववेदार्थः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_I01_V05"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"shloka"
text" "
children
tag"line"
text"स पूर्णत्वात् पुमान्नाम पौरुषे सूक्त ईरितः ।"
tail" "
tag"line"
text"स एवाखिलवेदार्थः सर्वशास्त्रार्थ एव च ॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_I01_V06"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"shloka"
text" "
children
tag"line"
text"स एव सर्वशब्दार्थः इत्याहोपनिषत् परा ।"
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"ऋङ्मन्त्रव्याख्यानं भगवत अतितुष्टिकरम्"
tail" "
tag"shloka"
text" "
children
tag"line"
text"‘ता वा एता ऋचः’ इति विशेषेणाप्यृगर्थताम् ॥ ५ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"ऋङ्मन्त्रव्याख्यानकरणे हेतुप्रदर्शनम्"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_I01_V07"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"shloka"
text" "
children
tag"line"
text"‘यो देवानाम्’ इति श्रुत्या देवनाम्नां विशेषतः । स्पष्टत्वात् तद्गतत्वेन"
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"अग्निशब्दार्थनिर्वचनम्"
tail" "
tag"shloka"
text" "
children
tag"line"
text"तत्राहाग्रेऽग्निनामकम् ॥ ६॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_I01_V08"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"shloka"
text" "
children
tag"line"
text"अग्रणीत्वं यदग्नित्वमित्यग्रे नाम तद्भवेत् ।"
tail" "
tail" "
tag"shloka"
text" "
children
tag"line"
text"एवमेवाह भगवान्निरुक्तिं बादरायणः ॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"शब्दार्थनिर्वचने विशेषकारणनिरूपणम्"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_I01_V09"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"shloka"
text" "
children
tag"line"
text"(ऋग्भाष्यम्) यथैवाग्न्यादयः शब्दाः प्रवर्तन्ते जनार्दने ।"
tail" "
tag"line"
text"तथा निरुक्तिं वक्ष्यामो ज्ञानिनां ज्ञानसिद्धये ॥ ८ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"section"
attrs
id"RG_C01_S01"
type"sukta"
name"अग्निसूक्तम्"
title""
text" "
children
tag"section-heading"
text"अग्निसूक्तम्"
tail" "
tag"vargikarana"
attrs
type""
text"मण्डलम्—१. अध्यायः –१. अनुवाकः–१. सूक्तम्–१."
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"अग्निं नवर्चम्, वैश्वामित्रो मधुच्छन्दा ऋषिः, गायत्री छन्दः, अग्निर्देवता "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S01_V01"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"ओ३म् ॥ अग्निमीळेे पुरोहितं यज्ञस्य देवमृत्विजम् ॥ होतारं रत्नधातमम् ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अग्निम् । ईळे । पुरःऽहितम् । यज्ञस्य । देवम् । ऋत्विजम् । होतारम् । रत्नऽधातमम् ॥ १ ॥"
tail" "
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"ओ३म् ॥ अ॒ग्निमी॑ळे पु॒रोहि॑तं य॒ज्ञस्य॑ दे॒वमृ॒त्विज॑म् । होता॑रं रत्न॒धात॑मम् ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अग्निम् । अ॒ग्निम् । ई॒ळे॒ । पु॒रःऽहि॑तम् । य॒ज्ञस्य॑ । दे॒वम् । ऋ॒त्विज॑म् । होता॑रम् । र॒त्न॒ऽधात॑मम् ॥ १ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"अग्निशब्दार्थो भगवान्"
tail" "
tag"gadya"
text"देवशब्दनिरुक्तिः"
tail" "
tag"gadya"
text"होतृशब्दस्याध्यात्मार्थनिरूपणम्"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S01_V01"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V01_B01"
text"........अग्निशब्दोऽयमग्र एवाभिपूज्यताम् । अग््रयत्वमग्रनेतृत्वमत्तिमङ्गागनेतृताम् ॥ ९ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V01_B02"
text"आह तं स्तौम्यशेषस्य पूर्वमेव हितं प्रभुम् । ऋत्विङि्नयामकत्वेन यज्ञानामृत्विजं सदा ॥ १० ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V01_B03"
text"द्योतनाद्विजयात् कान्त्या स्तुत्या व्यवहृतेरपि । गत्या रत्या च देवाख्यं होतृसंस्थं विशेषतः ॥ ११ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V01_B04"
text"अग्निसंस्थेन रूपेण यतोऽग्निर्होतृदेवता ।"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V01_B05"
text"इन्द्रियाग्निषु चार्थानां यद्धोता होतृनामकः ॥ रतिधारकोत्तमत्वात् स रत्नधातम ईरितः ॥ १२ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"अग्निस्तुतौ आचारकथनम्"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S01_V02"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"पिपीलिका मध्या निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"अग्निः पूर्वेभिर्ऋषिभिरीड्यो नूतनैरुत॥ स देवा एह वक्षति ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अग्निः । पूर्वेभिः । ऋषिऽभिः । ईड्यः । नूतनैः । उत ॥ सः देवान् । आ । इह । वक्षति ॥ २ ॥"
tail" "
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"अ॒ग्निः पूर्वे॑भि॒र्ऋषि॑भि॒रीड्यो॒ नूत॑नैरु॒त । स दे॒वाँ एह व॑क्षति ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अ॒ग्निः । पूर्वे॑भिः । ऋषि॑ऽभिः । ईड्यः॑ । नूत॑नैः । उ॒त । सः । दे॒वान् । आ । इ॒ह । व॒क्ष॒ति॒ ॥ २ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S01_V02"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V02_B01"
text"स पूर्वैर्नूतर्नैरेष्यैर्विज्ञानादृषिनामकैः । ईड्यो देवादिभिस्सर्वैस्स च देवानिहानयेत् ॥ १३ ॥॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S01_V03"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"अग्निना रयिमश्नवत् पोषमेव दिवेदिवे । यशसं वीरवत्तमम् ॥३॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अग्निना । रयिम् । अश्नवत् । पोषम् । एव । दिवेऽदिवे ॥ यशसम् । वीरवत्ऽतमम् ॥ ३ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S01_V03"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V03_B01"
text"तेनैव रयिमाप्नोति वित्तं विद्याधनात्मकम् । दिवसे दिवसे नित्यं पुष्टिमेव न हीनताम् ॥ यशश्च पुत्रसंयुक्तं वीर्यवत्तममेव वा ॥ १४ ॥॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"अग्निस्तुतिः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S01_V04"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"अग्ने यं यज्ञमध्वरं विश्वतः परिभूरसि । स इद्देवेषु गच्छति ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अग्ने । यम् । यज्ञम् । अध्वरम् । विश्वतः । परिऽभूः । असि ॥ सः । इत् । देवेषु । गच्छति ॥ ४ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S01_V04"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V04_B01"
text"यं यज्ञं परितो भूत्वा रक्षसि त्वं सदैव च । विधिमार्गस्थितं देवान् स एवाप्नोत्यसंशयम् ॥ १५ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S01_V05"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"अग्निर्होता कविक्रतुस्सत्यश्चित्रश्रवस्तमः ॥ देवो देवेभिरागमत् ॥ ५, १ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अग्निः । होता । कविऽक्रतुः । सत्यः । चित्रश्रवःऽतमः ॥ देवः । देवेभिः । आ । गमत् ॥ ५, १ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S01_V05"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V05_B01"
text"सोऽखिलग्रहणप्रज्ञः सद्गुणैः सन्ततोऽखिलम् । यमयत्यग््रयकीर्तीनाम् उत्तमो विबुधैः सह । आगन्ताऽखिलभक्तानां पूजास्वीकारतत्परः ॥ १६ ॥ ॥ "
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S01_V06"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"यदङ्ग दाशुषे त्वमग्ने भद्रङ्करिष्यसि ॥ तवेत्तत् सत्यमङ्गिरः ॥ ६ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"यत् । अङ्ग । दाशुषे । त्वम् । अग्ने । भद्रम् । करिष्यसि ॥ तव । इत् । तत् । सत्यम् । अङ्गिरः ॥ ६ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S01_V06"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V06_B01"
text"यजमानाय यद्भद्रं कर्तुमिच्छसि सत्प्रिय । त्वच्चेष्टयैव कर्माणि वर्तयित्वा तदीहनम् ॥ १७ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V06_B02"
text"तवैव सत्यमङ्गानां रसयद्वह्निगो हरिः । अङ्गिरा अङ्गिरःपुत्रो यतोऽग्निरभवत् क्वचित् ॥ १८ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S01_V07"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"उप त्वाग्ने दिवेदिवे दोषावस्तर्धियावयम् ॥ नमो भरन्त एमसि ॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"उप । त्वा । अग्ने । दिवेऽदिवे । दोषाऽवस्तः । धिया । वयम् ॥ नमः । भरन्तः । आ । इमसि ॥ ७ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S01_V07"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V07_B01"
text"वस्तर्दिनमहोरात्रमभीष्ट प्राणिनां सदा । अल्पा अपि वयं बुद्ध्या त्वामुच्चगुणमीश्वरम् । उपयाम मनःकर्मवाग्भिस्त्वन्नमसम्भराः ॥ १९ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S01_V08"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"यवमध्या विरा गायत्री"
tail" "
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"राजन्तमध्वराणा ङ्गोपामृतस्य दीदिविम् । वर्धमानं स्वे दमे ॥ ८ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"राजन्तम् । अध्वराणाम् । गोपाम् । ऋतस्य । दीदिविम् ॥ वर्धमानम् । स्वे । दमे ॥ ८ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S01_V08"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V08_B01"
text"देदीप्यमानं स्वे सद्मन्यध्वरेशं सदावृधम् । यथार्थज्ञानगोपं त्वामुपेमसि पितेव नः ॥ २० ॥ "
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S01_V09"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"विरा गायत्री"
tail" "
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"स नः पितेव सूनवेऽग्ने सूपायनो भव ॥ सचस्वानस्स्वस्तये ॥ ९, २, १ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"सः । नः । पिताऽइव । सूनवे । अग्ने । सुऽउपायनः । भव ॥ सचस्व । नः । स्वस्तये ॥ ९,२,१ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"मन्त्रादीनाम् ऋष्यादिस्वरूपनिरूपणम्"
tail" "
tag"gadya"
text"भगवतः सर्वविद्यानाम् ऋषित्वे प्रमाणानि"
tail" "
tag"gadya"
text"सर्ववेदानां चतुर्मुखब्रह्मा अपि प्रथमद्रष्टा ऋषिः "
tail" "
tag"gadya"
text"पञ्चरात्रद्रष्टा शेषः"
tail" "
tag"gadya"
text"गरुडशेषयोः सर्वविद्यामुनित्वे द्वितीयं स्थानम्"
tail" "
tag"gadya"
text"ऋषिलक्षणम्"
tail" "
tag"gadya"
text"विरिञ्चादीनामध्ययने कारणनिरूपणम्"
tail" "
tag"gadya"
text"अवान्तरभेदेन यजुर्वेदादीनाम् ऋषयः"
tail" "
tag"gadya"
text"ऋषिस्मरणफलम् "
tail" "
tag"gadya"
text"स्वायोग्यार्थप्रतिपादक(प्रार्थनादि)वाक्यानां तात्पर्यम्"
tail" "
tag"gadya"
text"सर्ववेदाभिमानिन्यः श्रीः भारती च"
tail" "
tag"gadya"
text"देवतास्त्रीणामपि स्वभर्त्रनन्तरं सर्ववेदद्रष्ट्रुत्वम्"
tail" "
tag"gadya"
text"श्रीभारत्यादीनां छन्दोऽभिमानित्वेन स्मरणकथनम्"
tail" "
tag"gadya"
text"छन्दोऽभिमानिदेवतानिरूपणम्"
tail" "
tag"gadya"
text"छन्दस्सु अवान्तरभेदनिरूपणम्"
tail" "
tag"gadya"
text" सर्वविद्याप्रतिपाद्यदेवतासु तारतम्यनिरूपणम्"
tail" "
tag"gadya"
text"मुक्तावपि ज्ञानादिगुणेषु देवानां तारतम्यम्"
tail" "
tag"gadya"
text"विद्यावाच्यदेवतास्वरूपनिरूपणम्"
tail" "
tag"gadya"
text"यास्कनिरुक्तिः न प्रमाणम्, व्यासनिरुक्तिरेव मानम्"
tail" "
tag"gadya"
text"तारतम्यज्ञानेनैव मोक्षः"
tail" "
tag"gadya"
text"लक्ष्म्याः ब्रह्माद्युत्तमत्वे मानम्"
tail" "
tag"gadya"
text"ब्रह्मणः रुद्राद्युत्तमत्वे मानम्"
tail" "
tag"gadya"
text"वायोः रुद्राद्युत्तमत्वे प्रमाणम्"
tail" "
tag"gadya"
text"वायोरिन्द्राद्युत्तमत्वे विप्रतिपत्तिनिरासः"
tail" "
tag"author-note"
text"इति बर्कश्रुतिश्चाह शक्रात् सप्ताक्षितिश्रुतिः । "
tail" "
tag"gadya"
text"वायोः रुद्राद्युत्तमत्वे मानम्"
tail" "
tag"gadya"
text"विष्णोरिन्द्रादाधिक्ये विप्रतिपत्तिनिराकरणम्"
tail" "
tag"gadya"
text"वेदादिषु नैकधार्थकत्वमिति निरूपणम्"
tail" "
tag"gadya"
text"अदोषः प्रायशो ब्रह्मा इति निरूपणम्"
tail" "
tag"gadya"
text"विष्णौ योग-रूढ्यादिना शब्दसमन्वयक्रमः"
tail" "
tag"gadya"
text"सूक्तभेदे कारणनिरूपणम्"
tail" "
tag"gadya"
text"अभेदस्थलेषु व्याख्यानप्रकारनिरूपणम्"
tail" "
tag"gadya"
text"भेद-अभेद-भेदाभेदस्थलनिरूपणम्"
tail" "
tag"gadya"
text"मुक्तस्वरूपनिरूपणम्"
tail" "
tag"gadya"
text"मोक्षसाधननिरूपणम्"
tail" "
tag"gadya"
text"छन्दोज्ञानमपि अवश्यमेवेति निरूपणम्"
tail" "
tag"gadya"
text"गायत्रीमन्त्रजप्तुरेव ब्राह्मणत्वम्"
tail" "
tag"gadya"
text"स्वराणामर्थनिरूपणम्"
tail" "
tag"gadya"
text"दार्ढ्यमेवानुदात्तार्थ उदात्तस्योच्चतार्थता । नीचता स्वरितस्यार्थः प्रचयस्य यथास्थितिः ॥ समाहारेऽखिला अर्थाः स्वरार्थानामियं स्थितिः ॥ ९८ ॥ "
tail" "
tag"gadya"
text"स्वरभेदे कारणनिरूपणम्"
tail" "
tag"gadya"
text"वेदार्थव्याख्यानस्य सत्-असत्फलकत्वे कारणनिरूपणम्"
tail" "
tag"gadya"
text"योग्यतावशात् वेदार्थज्ञानम्"
tail" "
tag"gadya"
text"प्राचीनव्याख्यातृवन्दनादिकरणे कारणनिरूपणम्"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S01_V09"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B01"
text"सूपाश्रयो भव त्वं च यद्वदौरससूनवे । रक्ष सन्ततसौख्याय सम्यक्सत्त्वाय वा सदा ॥ २१ ॥ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B02"
text"मुनिस्तु सर्वविद्यानां भगवान् पुरुषोत्तमः । विशेषतश्च वेदानां ‘यो ब्रह्माणम्’ इति श्रुतिः ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B03"
text"ऋग्वेदादिकमस्यैव श्वसितं प्राह चापरा ॥ २२ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B04"
text"‘वाचो बभूवुरुशतीर्हयग्रीवात्’ इति स्फुटम् । वचो भागवतेऽप्यस्ति ब्रह्माण्डेऽपि तथा परम् ॥ २३॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B05"
text"हयग्रीवादिमा विद्याः श्वसितत्वेन निःसृताः । ब्रह्मणा स्वीकृतास्ताश्च रुद्रशेषविपा अपि ॥ २४ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B06"
text"दक्षाद्याः सनकाद्याश्च शक्राद्या मनवस्तथा । जगृहुस्ते च विश्वस्मिंश्चक्रुर्व्याप्तास्ततोऽखिलाः ॥ २५ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B07"
text"उक्तं पद्मपुराणे च ‘कपिलो भगवानजः । प्रोवाच ब्रह्मणे विद्याः’ ‘हृदिस्थो बादरायणः ॥ २६॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B08"
text"ओङ्कारपूर्विका विद्याः प्रेरयत्यखिलेष्वपि । सदैव ब्रह्मणे पूर्वम्’ इति सात्वतसंहिता ॥ २७॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B09"
text"सकृन्निगदमात्रेण गृहीतं ब्रह्मणाऽखिलम् । अन्तर्गतस्य व्यासस्य प्रसादान्नित्यशक्तितः ॥ २८ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B10"
text"तेन चानन्तशक्तित्वात् युुगपत् समुदीरितम् । प्रथमप्रतिपत्तृत्वान्मुनिर्ब्रह्माऽखिलस्य च ॥ २९ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B11"
text"सुपर्णोऽखिलवेदानां पञ्चरात्रस्य नागरा । "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B12"
text"द्वितीयप्रतिपत्तृत्वान्मुनित्वे सम्प्रकीर्तितौ ॥ ३० ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B13"
text"यः पश्यति स्वयं वाक्यं स ऋषिस्तस्य कीर्तितः । अर्वाक्तु द्वादशावृत्तेरधीत्याप्यृषिरेव सः ॥ ३१॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B14"
text"यत्स्वयं प्रतिभातस्य संशयार्थं गुरोर्वचः । सुपर्णादेर्विरिञ्चस्य केवलं धर्मकारणम् ॥ ३२ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B15"
text"ऋचामृषिस्ततः शक्रो यजुषां सूर्य एव च । सोमः साम्नां तृतीयास्ते प्रतिपत्तार ईरिताः ॥ ३३ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B16"
text"अथर्वाङ्गिरसामग्निरेकर्षिश्चाप्यथर्वणाम् । इत्युक्ताः समुदायस्य सन्त्यन्ये च पृथक् पृथक् ॥ ३४ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B17"
text"एतज्ज्ञानाददृष्टस्य फलस्याप्तिः स्फुटं भवेत् । द्रष्टॄणां तु चतुर्थानां ज्ञानादप्यैहिकं भवेत् ॥ ३५ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B18"
text"ते चैकस्यापि बहवः स्युः सूक्तस्यर्च एव वा ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B19"
text"तस्यां तस्यामवस्थायां तत्तत्प्राप्तिविशेषतः ॥ ३६॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B20"
text"तेषां वाक्यस्वरूपेण प्रार्थनादिषु पश्यति । विष्णुर्ब्रह्मा सुपर्णो वा तत्तद्योग्यार्थभेदतः ॥ ३७ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B21"
text"सर्ववेदाभिमानित्वाच्छ्रीर्ब्रह्माणी च भारती । द्रष्ट्र्यश्च सर्वविद्यानां व्याख्यातो ब्रह्मणा मरुत् ॥ ३८ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B22"
text"स्वभर्त्रनन्तरं द्रष्ट्र्यस्तेभ्यस्तन्नोदिता हिरुक् । ताः स्तुवन्ति हरिं नित्यं विद्याभिस्ते च सर्वशः ॥ ३९ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B23"
text"छन्दस्त्वेन मुनित्वेन तासां स्मृतिरुदीरिता । स्मर्तव्यास्ते च सर्वेऽपि मुनित्वेन पृथक्पृथक् ॥ ४०॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B24"
text"गायत्री बृहती चैव ताः सर्वा गरुडस्तथा । ब्रह्माण्यनुष्टुबिन्द्राणी त्रिष्टप् स्वाहेति चोच्यते ॥ ४१ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B25"
text"गायत्री जगती चैव वारुणी रोहिणी तथा । अनुष्टुप् बृहती चैव तारा पङ्क्तिः शची तथा ॥ ४२ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B26"
text"उष्णिक् सौरी जगत्यश्च सर्वदेवस्त्रियो मताः । विराण्मित्रावरुणयोर्भार्ये इति च कीर्तिते ॥ ४३ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B27"
text"अतिछन्दांसि सर्वाणि सर्वदेव्यः प्रकीर्किताः । विराडिति च नामासां तास्ता ऊनाधिकेष्वपि ॥ ४४ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B28"
text"निचृद् भुरिग् विरा सञ्ज्ञा प्रस्तारेत्यादि नाम च । बह्वीनामेकमानेन त्वेकं नाम च युज्यते ॥ सर्वाभिमानिता चैव तिसृणां तु यथाक्रमम् ॥ ४५ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B29"
text"देवता सर्वविद्यानां स्वयं नारायणः प्रभुः । ऋते तत्र प्रसिद्धाश्च देवता श्रीस्तथाऽत्र च ॥ ४६ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B30"
text"ऋते प्रसिद्धा ब्रह्मैव ततस्तेन क्रमेण च ।"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B31"
text"पूर्वप्रसिद्धवर्जं तु शक्रान्ता देवता मताः ॥ ४७॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B32"
text"ब्रह्मवायू गिरौ वीन्द्रशेषरुद्राश्च तत्स्त्रियः । शक्रकामौ कामपुत्रमनुदक्षाङ्गिरस्सुताः ॥ ४८ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B33"
text"तद्वच्छची रतिः सूर्यसोमधर्मादितत्स्त्रियः । प्रधानमरुतो वारिपतिरग्निश्च मारुताः ॥ ४९ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B34"
text"निर्ऋतिः स्त्रियश्च सूर्यादेरश्विनावितरे तथा । अनन्तकोटिशतकदशार्धाद्यंशतः क्रमात् ॥ ५० ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B35"
text"ज्ञानभक्तिबलैश्वर्यपूर्वाखिलगुणैरपि । मुक्तावपि क्रमो ह्येष देवता उदिता इमाः ॥ ५१ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B36"
text"इन्द्रावरा विशेषेण लिङ्गेनैव पृथक्पृथक् । देवतास्तत्र तत्र स्युरेष एव परो विधिः ॥ ५२॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B37"
text"वेदादिवर्णपर्यन्तैर्मूर्तयः केशवस्य तु । समासव्यासयोगेन वाच्यास्तात्पर्यतः पृथक् । यथायोगं यथान्यायमन्यासामपि मूर्तयः ॥ ५३ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B38"
text"ऋक्संहितायां स्वाध्याये निरुक्ते व्यासनिर्मिते । प्रवृत्ते चैतदखिलमुक्तं हि प्रभुणा स्वयम् ॥ ५४ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B39"
text"‘सर्वे वेदाश्च’ ‘नामानि’ ‘ता वा एता ऋचस्तथा । ‘इन्द्रं मित्रं वरुणम्’ इत्याद्यत्र प्रमा परा ॥ ५५ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B40"
text"देवतातारतम्यं च सर्वोत्कृष्टं च केशवम् । ज्ञात्वैव मुच्यते ह्यस्मान्नान्यथा तु कथञ्चन ॥ ५६॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B41"
text"इति पैङ्गिश्रुतिश्चाह दृश्यतेऽत्र च सर्वशः । ‘न ते महित्वम्’ इत्यादिनैश्वरानेव केवलान् । गुणान् विष्णोः श्रुतिर्ह्याह नैव दोषान् कथञ्चन ॥ ५७ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B42"
text"‘जाता परिबभूव’ इति मर्यादां ब्रह्मणोऽपि हि । ‘नैव रेमे बिभेद् ब्रह्मा ‘नासीत्’ इत्यादिकानपि ॥ ५८ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B43"
text"दोषान् रुद्रे च तानेव ‘न मिनन्ति’ इति पूर्वकान् । ‘यं कामये तं तमुग्रं’ ‘रुद्राय धनुः’ इत्यपि ॥ ५९ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B44"
text"‘अस्य देवस्य’ ‘मा शिश्नदेवा अपि गुः’ इत्यपि । ‘घ्नञ्छिश्नदेवान्’ इत्याद्या दोषा बहव ईरिताः ॥ ६० ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B45"
text"‘ततो वितिष्ठे योनिः’‘स एतावत्यहम्’ इत्यपि । अन्याश्रयत्वं देव्याश्च कथितं बहुशोऽपि हि ।"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B46"
text"तदाश्रयत्वमन्येषामपि तत्रैव निश्चयात् ॥ ६१ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B47"
text"‘ब्रह्मैवाग्रे’ इति ह्युक्त्वा रुद्रादीनां ततो जनिः । उक्ता जातानि विश्वानि स पर्यभवदित्यपि । ‘यस्य च्छायामृतं मृत्युः’ इति चादरतोऽब्रवीत् ॥ ६२ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B48"
text"अनन्तादवरेशाना तस्याः प्राणस्ततश्च वाक् । तस्या रुद्र उमा तस्मादिन्द्रस्तस्यास्ततोऽपरे । सौपर्णश्रुतिरित्याह सप्ताक्षितय इत्यपि ॥ ६३ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B49"
text"वायुरस्मा उपामन्थद् विश्वदेवाय वायवे । विश्वैर्देवैः स इत्याद्याः प्रमा अत्रापरा अपि ॥ ६४ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B50"
text"नारायणोऽदितिर्वायुर्वाणी रुद्र उमा विभुः । इतरे च क्रमाद्धीनाः शतांशाद्वायुतोऽवराः ॥ ६५ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B51"
text"‘अयं त एमि तन्वेति’ पूर्वा अन्या अपि स्फुटम् ॥ वायोराधिक्यमप्याहुः"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B52"
text"इन्द्रं सोमं हुताशनम् ॥ ६६ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B53"
text"सूर्यं रुद्रमिमान्् पञ्च देवानेको महात्मनः । सृजत्यत्ति महान्प्राण इति चाह तुरश्रुतिः ॥ ६७ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B54"
text"‘वि हि सोतोरसृक्षत नेन्द्रं देवममंसत । न यस्येन्द्रः’ इति ह्याह विष्णोरिन्द्रस्य हीनताम् ॥ ६८ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B55"
text" ‘वेधा अजिन्वत्’ इत्यादि वचनं विष्णुनामतः । आनन्दश्रुतिरप्यस्य जीवतामेव दर्शयेत् ॥ ६९ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B56"
text"आह सूर्यादपीन्द्रस्य वायोर्विष्णोरपीशताम् । ‘यः सूर्यं य उषसम्’ ‘म्रियन्ते पञ्च देवताः’ ॥ ७० ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B57"
text"‘चक्षुषा द्यौश्चादित्यश्च’ ‘चक्षोः सूर्यो अजायत’ । ‘यमादित्यो न वेद’ इति पूर्वा श्रुतिरथापरा ॥ ७१ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B58"
text"‘विष्णोर्वातोऽजनिष्ट वातादिन्द्रस्ततो रविः । सोमश्चेति लयोऽप्येवं पूर्वे पूर्वे गुणाधिकाः’ ॥ ७२ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B59"
text"‘विष्णोः प्राणो अजनिष्ट प्राणादिन्द्रो रविर्विधुः । लयोऽप्येतादृशस्तेषां पूर्वः पूर्वो गुणाधिकः’ ॥ ७३ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B60"
text"तुरश्रुतिश्च सौपर्णी पिङ्गश्रुतिरपीदृशी । अतः सर्वाधिको विष्णुर्निर्णीतः श्रुतिसञ्चयात् ॥ ७४ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B61"
text"अतो दोषवचो यत्र तद्वाक्यमवरं वदेत् । निर्दोषतैव विष्णोस्तु क्रमान्मध्यगतेष्वपि ॥ ७५ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B62"
text"‘त्रयोऽर्थाः सर्ववेदेषु दशार्थाः सर्वभारते । विष्णोः सहस्रनामापि निरन्तरशतार्थकम्’ ॥७६ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B63"
text"इति स्कान्दवचो यस्मादर्थभेदव्यपेक्षया । निर्दोषत्वं हरेर्वक्ति दोषमन्येष्वपि क्रमात् ॥ ७७ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B64"
text"तारतम्यस्य विज्ञप्त्यै वचो दोषस्य चार्थवत् ।"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B65"
text"‘गुणाः श्रुताः’ इति ह्याह गुणैकनियतिं हरौ ॥ ७८ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B66"
text"‘निर्दोषगुणपूर्णश्च विष्णुरेको न चापरः । अपूर्णा दोषरहिता मायैका तद्वशैव च ॥ ७९ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B67"
text"अदोषः प्रायशो ब्रह्मा दोषवन्तः क्रमात् परे’ । इति मान्यश्रुतिश्चाह भेदोऽर्थानां ततो मतः॥ ८० ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B68"
text"रूढिमेव समाश्रित्य विभज्यार्थान् यथाक्रमम् । विदोषगुणपूर्त्यर्थं विष्णौ योगार्थमानयेत् ॥ ८१ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B69"
text"पश्चादेव यथायोगमितरेष्वपि संनयेत् । "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B70"
text"ऋग्वेदसंहितायां च प्रभुणैवं समीरितम् ॥ ८२ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B71"
text"पृथग्रूपाणि विष्णोस्तु देवतान्तरगाणि च । अग्न्यादिसूक्तवाच्यानि नाम्ना सूक्तभिदा भवेत् ॥ ८३ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B72"
text"‘नकिर्माकिः स्मसि’ इत्यादि प्रोक्ताऽधिक्यविवक्षया । ‘आधिक्येऽधिकम्’ इत्येव हरिणा सूत्रमीरितम् ॥ ८४ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B73"
text"‘कृत्वी हत्वी’ इति पूर्वाश्च ‘तृतीयोऽतिशये’ यतः । विश्लिष्टार्थे च विश्लिष्टमूनार्थे चोनमिष्यते। व्यत्ययोऽभेदकरणस्वातन्त्र्येषु समीरितः ॥ ८५ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B74"
text"अभेदो हरिरूपाणां गुणानां च क्रियासु च । तस्यैवावयवानां च भेदः श्रीब्रह्मपूर्वकैः ॥ ८६ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B75"
text"मुक्तैरपि जडैर्भेदः कैमुत्यादेव दृश्यते । ऋग्वेदसंहितायां च प्रोक्तमेतत्समस्तशः ॥ ८७ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B76"
text"अभेदः स्वगुणाद्यैश्च मुक्तानामपि सर्वशः । भेदाभेदस्त्वभेदश्च गुणैः संसारिणामपि । जडानामंशतो भेदः समुदायेन चोभयम् ॥ ८८ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B77"
text"मनुष्यगन्धर्वपितृगणकार्मिकतात्विकाः । देवाः शक्रः शिवो ब्रह्मा मुक्तौ सौख्यादिभिर्गुणैः ॥ ८९॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B78"
text"शतायुतोत्तरा नित्यमन्योन्यप्रीतिसंयुताः । ’इति सिद्धान्तगं वाक्यं स्वयं भगवतेरितम् ॥ ९०॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B79"
text"स्वाध्यायस्तत्त्वविज्ञानं विष्णुभक्तिर्विरागता । निषिद्धकर्मसन्त्यागो विहितस्य सदा क्रिया ॥ ९१॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B80"
text"सदा विष्णुस्मृतिश्चैव केवलं मोक्षसाधनम् । एतैर्विना न मोक्षः स्याद्भवेदेतैरपि ध्रुवम् ॥ ९२॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B81"
text"‘ऋषिच्छन्दोदैवतानि ज्ञात्वाऽर्थं चैव भक्तितः । स्वाध्यायेनैव मोक्षः स्याद्विरक्तस्य हरिस्मृतेः’ ॥ ९३॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B82"
text"‘जप्येनैव तु संसिद्ध्येद् ब्राह्मणो नात्र संशयः । कुर्यादन्यन्न वा कुर्यान्मैत्रो ब्राह्मण उच्यते ॥’ ९४ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B83"
text"‘तस्मान्नित्यं हरिं ध्यायन्कुर्यात् स्वाध्यायमञ्जसा ।’ ‘ऐहिकामुष्मिका भोगा रक्तस्यान्यस्तु मुच्यते ।’ इति स्वाध्यायवचनं स्वयं भगवतोदितम् ॥ ९५ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B84"
text"स्वाध्यायात्तु प्रवचने सहस्रगुणितं फलम् । अर्थद्रष्टुः कोटिगुणं ततोऽनन्तं नियामके ॥ ९६ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B85"
text"तर्कागमाभ्यां नियतिं यः करोत्यधिकं ततः । पूर्णं वेदाखिलद्रष्टुर्ब्रह्मणः फलमुच्यते ॥। ९७ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B86"
text"स्तुत्यधर्मस्य भेदेन पदाद्यादिस्वरे भिदा । साधारणो विधिस्त्वेष विशेषो यत्र यत्र च ॥ ९९ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B87"
text"क्रमादेव तदन्येषामृष्यादीनां स्वयोग्यतः । "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B88"
text"विपर्ययार्थकथने विपरीतं तथा तमः ॥ १०० ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B89"
text"यावत्प्रयोजको ज्ञाने तावत्तावच्छुभाधिकः । तथैव विपरीतेऽपि स्मृतौ ज्ञाने च तत्समम् ॥ १०१ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B90"
text"तमोनिरयमानुष्यस्वर्गमोक्षातिरेकतः । योग्यतातारतम्येन फलं सर्वेषु चोच्यते । इति प्रवृत्तवचनं विवेकेऽप्येतदीरितम् ॥ १०२ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B91"
text"यादृशो योग्यतां यायात् स ज्ञेयोऽर्थस्तथा स्फुटम् । अनन्तनियमैर्युक्ता अनन्तार्थविशेषिणः । वेदा इति समासेन नियमोऽयं समीरितः ॥ १०३ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B92"
text"ऋक्संहितागतं वाक्यमिति चान्यन्नियामकम् । "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B93"
text"तस्माद्वन्द्याश्च पूज्याश्च ब्रह्माद्या ज्ञानयोजकाः । गुरुत्वेन क्रमादेव विशेषेणैव केशवः ॥ १०४ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B94"
text"आरभ्य स्वगुरुं यावद्विष्णुरेवोत्तरोत्तराः । क्रमान्निष्फलताऽन्यत्र गुरुतत्त्वे समीरिता ॥ १०५ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S01_V09_B95"
text"एवं स्थितेऽग्निगं विष्णुमग्निनामानमेव च । मधुच्छन्दा ऋक्शतेन वाय्वादिगतमेव च । साग्न्यादिं स्तौति सद्भक्त्या तत्तन्नामानमेव च ॥ १०६ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tail" "
tag"section"
attrs
id"RG_C01_S02"
type"sukta"
name"वायुसूक्तम्"
title""
text" "
children
tag"section-heading"
text"वायुसूक्तम्"
tail" "
tag"vargikarana"
attrs
type""
text"मण्डलम्—१. अध्यायः –१.अनुवाकः–१. सूक्तम्–२."
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"वायो नवर्चम् , मधुच्छन्दा वैश्वामित्रः ।१-३ वायुः,४-६ इन्द्रवायू, ७-९ मैत्रावरुणः, गायत्री छन्दः ।"
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S02_V01"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"वायवायाहि दर्शतेमे सोमा अरङ्कृताः ॥ तेषाम्पाहि श्रुधी हवम् ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"वायो इति । आ । याहि । दर्शत । इमे । सोमाः । अरम्ऽकृताः ॥ तेषाम् । पाहि । श्रुधि । हवम् ॥ १ ॥ "
tail" "
tag"gadya"
text"(वायुशब्दनिर्वचनम् )"
tail" "
tag"gadya"
text"वायुशब्दस्य निर्वचनान्तरम्"
tail" "
tag"gadya"
text"वेदार्थः भगवद्गुणाधिक्यनिष्टः"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S02_V01"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V01_B01"
text"बलत्वादयनाच्चैव वायुरित्यभिधीयते । वात्यायुरिति वा ज्ञानात् वरणादाश्रयत्वतः ॥ १०७ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V01_B02"
text"‘वय बन्धने’ इत्यस्मात् संसारादेर्व्ययादपि । व्येत्यस्मिन्निति वा वायुः ‘वय श्रेष्ठत्वे’ इत्यपि ॥१०८॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V01_B03"
text"मुख्यतो वासुदेवे ते गुणाः सन्त्येव सर्वशः । अनिषिद्धास्तदन्येषु यथायोग्यतया मताः ॥ १०९ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V01_B04"
text"दर्शतस्ततदृष्टित्वात् सर्वज्ञोऽसौ यतो विभुः । भक्त्या ह्यलङ्कृताः सोमा मनांसि अन्ये हिरण्यतः ॥ हिरण्यालङ्कृता यस्माद्धूयन्ते वायवे सुताः ॥ ११० ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V01_B05"
text"तान् पाहि श्रुधि चाह्वानं स्वातन्त्र्ये व्यत्ययोऽप्ययम् । मनोऽपि भोग्यमीशस्य प्रीतिमात्रेण केवलम् ॥ १११ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V01_B06"
text"गुणाधिक्यं येन भवेद् वेदस्यार्थः स एव हि । प्रयोजकत्वान्नान्यस्य फलाभावात्तदर्थता ॥ ११२॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V01_B07"
text"उपक्रमादयो यत्र तात्पर्यार्थस्स एव हि ॥ स्तुवन्ति शस्त्रैः स्तोतारो यथावद्यज्ञवेदिनः ॥ ११३ ॥ २॥ "
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"पिपीलिका मध्या निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S02_V02"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"वाय उक्थेभिर्जरन्ते त्वामच्छा जरितारः । सुतसोमा अहर्विदः ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"वायो इति । उक्थेभिः । जरन्ते । त्वाम् । अच्छ । जरितारः ॥ सुतऽसोमाः । अहःऽविदः ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"वायुस्तुतिः यजमानाभीप्सितसाधनस्वभावा"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S02_V03"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"वायो तव प्रपृञ्चती धेना जिगाति दाशुषे ॥ उरूची सोम पीतये ॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"वायो इति । तव । प्रऽपृञ्चती । धेना । जिगाति । दाशुषे ॥ उरूची । सोमऽपीतये ॥ ३ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S02_V03"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V03_B01"
text"वाक् त्वत्स्मम्पर्किणी यज्ञकृते प्रापयतीप्सितम् । सोमपायातिमहती महार्थत्वात्त्वदर्थतः ॥ ११४॥३ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"इन्द्रवायू देवते"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S02_V04"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"इन्द्रवायू इमे सुता उपप्रयोभिरागतम् । इन्दवो वामुशन्ति हि ॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"इन्द्रवायू इति । इमे । सुताः । उप । प्रयःऽभिः । आ । गतम् । इन्दवः । वाम् । उशन्ति । हि ॥ ४ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"इन्द्रवायुशब्दवाच्यौ उपेन्द्रसङ्कर्षणौ"
tail" "
tag"gadya"
text"भगवतः द्विरूपत्वाद् बहुत्वव्यपदेशः"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S02_V04"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V04_B01"
text"इन्द्रः स परमैश्वर्यादिदमुद्दिश्य च द्रुतेः । ददर्शेदं दीप्तिमत्त्वादिदं रातीति वा भवेत् ॥ ११५ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V04_B02"
text"सोमाभिमानिनो देवा वामिच्छन्ति हि सोमगाः । "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V04_B03"
text"प्रियैरुपागतं तेनोपेन्द्रः सङ्कर्षणो हरिः ॥ ११६ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V04_B04"
text"द्विरूपत्वाद् बहुत्वं च विशेषादेव केवलम् । एकस्यैव हरेर्नात्र भेदः शङ्क्यः कथञ्चन ॥ ११७ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V04_B05"
text"एकमेवाद्वितीयं तत् ‘नेह नानास्ति किञ्चन ।’ ‘मृत्योः स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति ॥११८ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V04_B06"
text"‘यथोदकं दुर्गे वृष्टं पर्वतेषु विधावति । एवं धर्मान् पृथक् पश्यंस्तानेवानु विधावति’॥ ११९ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V04_B07"
text"उक्त्वा धर्मान् पृथक्त्वस्य निषेधादेवमेव हि । विशेषो ज्ञायते श्रुत्या भेदादन्यश्च साक्षितः ॥१२०॥४ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S02_V05"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"वायविन्द्रश्च चेतथस्सुतानां वाजिनीवसू । तावायातमुपद्रवत् ॥ ५, ३ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"वायो इति । इन्द्रः । च । चेतथः । सुतानाम् । वाजिनीवसू इति वाजिनीऽवसू ॥ तौ । आ । यातम् । उप । द्रवत् ॥ ५, ३ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S02_V05"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V05_B01"
text"विजानतः सुतानन्नपतौ सूर्ये सदा स्थितौ । द्रवद्द्रुतं सुतात्पर्यद्योतकोऽभ्यास इष्यते ॥१२१॥ ५, ३ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S02_V06"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"वायविन्द्रश्च सुन्वत आयातमुपनिष्कृतम् ॥ मक्ष्वि१त्था धिया नरा ॥ ६ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"वायो इति इन्द्रः । च । सुन्वतः । आ । यातम् । उप । निःऽकृतम् ॥ मक्षु । इत्था । धिया । नरा ॥ ६ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S02_V06"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V06_B01"
text"यजन् सुन्वन् कृतस्यानुसारिकर्मैव निष्कृतम् । तदर्थं क्षिप्रमायातं धियेत्थम्भूतयाचलौ ॥ १२२॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V06_B02"
text"नरौ तावविनाशित्वादुपचारः क्वचिद्भवेत् । अमरत्ववद्यतो मोक्षो देवतानां सुनिश्चितः ॥ १२३॥ ६ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"मित्रावरुणौ देवते"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S02_V07"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"मित्रं हुवे पूतदक्षं वरुणञ्च रिशादसम् ॥ धियङ्घृताचीं साधन्ता ॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"मित्रम् । हुवे । पूतऽदक्षम् । वरुणम् । च । रिशादसम् ॥ धियम् । घृताचीम् । साधन्ता ॥ ७ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"मित्रशब्दस्य त्रेधा निरुक्तिः"
tail" "
tag"gadya"
text"वरुणशब्दनिर्वचनम्"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S02_V07"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V07_B01"
text"मित्वा त्रातीति मित्रोऽयं मितमह्ना करोति वा । मितं रातीति वा नित्यं मितं रमयतीति वा ॥ १२४ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V07_B02"
text"आवृणोतीति वरुणस्तमसाऽज्ञानतोऽपि वा । वरमुन्नयतीत्यस्मात् वरानन्दत्वतोऽपि वा ॥ १२५ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V07_B03"
text"पूता दक्षा अनेनेति पूतदक्ष इतीरितः ।"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V07_B04"
text"तमाह्वयामि सुखिनं शमदन् रमते यतः । अनूनसुखभोक्तृत्वाद् रिशादा इति कीर्तितः ॥ १२६ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V07_B05"
text"हरिर्घृतः सुशुद्धत्वाद् घृताची च तदञ्चनात् । स्वधीतिसाधको विष्णुर्भक्तानां च यथार्थतः ॥ १२७ ॥॥ "
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S02_V08"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"ऋतेन मित्रावरुणावृतावृधावृतस्पृशा ॥ क्रतुम्बृहन्तमाशाथे ॥ ८ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"ऋतेन । मित्रावरुणौ । ऋतऽवृधौ । ऋतऽस्पृशा ॥ क्रतुम् । बृहन्तम् । आशाथे इति ॥ ८ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"ऋतस्पृक् भगवान्"
tail" "
tag"gadya"
text"संहितायां दैर्घ्ये अर्थविशेषनिरूपणम्"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S02_V08"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V08_B01"
text"नित्यवृद्धः स भगवानृतेनानुपचारतः । ऋतस्पृक् वेदवाच्यत्वात् अन्यौ चेद्भगवान् ऋतः । ऋ गतावित्यतः सर्ववस्तुष्वनुगतत्वतः ॥ १२८ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V08_B02"
text"तेन वृद्धौ तत्स्पृशौ च सर्वदा मित्रवारिपौ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V08_B03"
text"संहितायां तु दैर्ध्यादिरुक्ताधिक्ये पदेऽन्यथा ॥ १२९ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V08_B04"
text"अनन्यार्थत्वविज्ञप्त्यै ईशाथे च महाक्रतुम् ।"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V08_B05"
text"महत्सुखं वा ........................... ॥ ८ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S02_V09"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"कवीनो मित्रावरुणा तुविजाता उरुक्षया । दक्षन्दधाते अपसम् ॥ ९, ४, २ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"कवी इति । नः । मित्रावरुणा । तुविऽजातौ । उरुऽक्षया ॥ दक्षम् । दधाते इति । अपसम् ॥ ९, ४, २ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S02_V09"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V09_B01"
text"............ तुविजौ ब्रह्मजातौ तथाविधौ । हरिस्तथैव भूतत्वात् स्थानं क्षय इहोच्यते ॥१३०॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S02_V09_B02"
text"कर्मापसं च कर्तारं दक्षं कर्तारमेव वा । अस्मदर्थे दधाते तौ नित्यं बुद्धौ गतागतौ ॥ १३१॥ "
tail" "
tail" "
tail" "
tag"author-note"
text"॥ इति द्वितीयं सूक्तम्॥"
tail" "
tail" "
tag"section"
attrs
id"RG_C01_S03"
type"sukta"
name"अश्विनीसूक्तम्"
title""
text" "
children
tag"section-heading"
text"अश्विनीसूक्तम्"
tail" "
tag"vargikarana"
attrs
type""
text"मण्डलम्—१. अध्यायः –१.अनुवाकः–१. सूक्तम्—३."
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"अश्विना द्वादशर्चम्, मधुच्छन्दा वैश्वामित्रः, १-३ अश्विनौ । ४-६ इन्द्रः । ७-९ विश्वेदेवाः । १०-१२ सरस्वती । गायत्री छन्दः(२, ४,११ निचृत्, ४,११ पिपीलिकामध्या)"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S03_V01"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"अश्विना यज्वरीरिषो द्रवत्पाणी शुभस्पती ॥ पुरुभुजा चनस्यतम् ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अश्विना । यज्वरीः । इषः । द्रवत्पाणी इति द्रवत्ऽपाणी । (शुभस्पती इति शुभःऽपती इति) । शुभः । पती इति ॥ पुरुऽभुजा । चनस्यतम् ॥ १ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"अश्विशब्दनिर्वचनम्"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S03_V01"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V01_B01"
text"अन्नानि यज्ञयोग्यानि क्षिप्रहस्तौ शुभाधिपौ । बहुगोपौ बहुभुजौ नो योयजतमश्विनौ ॥ यज्ञे वृत्तान् स्वभागान् वा संयोजयतमाशु वै ॥१३२॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V01_B02"
text"आशुवानाद् गतेरश्वी क्षिप्रावगतितोऽथवा । अश्नुतेऽखिलमित्येवाप्यश्वजत्वात् तथाऽश्विनौ ॥ १३३ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S03_V02"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"अश्विना पुरुदंससा नरा शवीरया धिया ॥ धिष्ण्या वनतङ्गिरः ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अश्विना । पुरुऽदंससा । नरा । शवीरया । धिया ॥ धिष्ण्या । वनतम् । गिरः ॥ २ ॥ "
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S03_V02"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V02_B01"
text"बहुकर्मकृतौ सौख्यवीर्यात्मिक्या धिया गिरः । अस्मदीयाः सम्भजतं धिष्ण्यौ सर्वाश्रयौ सदा ॥ १३४ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"अश्विनीस्तुतिः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S03_V03"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"दस्रा युवाकवस्सुता नासत्या वृक्तबर्हिषः ॥ आयातं रुद्रवर्तनी ॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"दस्रा । युवाकवः । सुताः । नासत्या । वृक्तऽबर्हिषः ॥ आ । यातम् । रुद्रवर्तनी इति रुद्रऽवर्तनी ॥ ३ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"रुद्रवर्तनिशब्दार्थः"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S03_V03"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V03_B01"
text"भेदकौ सर्वशत्रूणां दस्रौ सम्बन्धिनौ हि वाम् । सुता युवाकवः सोमा यज्वनः स्तृतबर्हिषः । नासत्यौ नासिकासंस्थौ नैव चासद्गुणौ क्वचित् ॥ १३५॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V03_B02"
text"रुजां द्रावणतो रुद्रो वायुस्तदनुवर्तनात् । स्नेहतोऽनुवशत्वाद्वा तन्मार्गगतितोऽथवा । ‘कस्मिन्न्वहम्’ इति श्रुत्या वासुदेवोऽश्विनावपि ॥ १३६ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V03_B03"
text"रुद्रवर्तनिशब्दोक्ताः ................. ॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"(पिपीलिका मध्या निचृद् गायत्री) इन्द्रो देवता"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S03_V04"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"इन्द्रा याहि चित्रभानो सुता इमे त्वायवः ॥ अण्वीभिस्तना पूतासः ॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"इन्द्र । आ । याहि । चित्रभानो इतिचित्रऽभानो । सुताः । इमे । त्वाऽयवः ॥ अण्वीभिः । तना । पूतासः ॥ ४ ॥ "
tail" "
tag"gadya"
text"पञ्चधा चित्रशब्दनिर्वचनम्"
tail" "
tag"gadya"
text"सोम-मनसोरभिमानी चन्द्र एव"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S03_V04"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V04_B01"
text".................... चित्रं भद्रं रतं चितौ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V04_B02"
text"चिद्रतेश्चायनीयत्वाद् अदनाद्वा चितोऽभिदा । तादृशा रश्मयो ज्ञानमस्येति भगवान् परः ॥ १३७ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V04_B03"
text"चित्रभानुरिति प्रोक्तस्तेजो वा तादृशं प्रभोः । त्वदिच्छव इमे सोमाः पटीभिस्सूक्ष्मतन्तुभिः ॥ विस्तृत्य शोधिताः ...."
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V04_B04"
text".............सूक्ष्मप्रमाभिर्वा मनांसि च ॥१३८॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V04_B05"
text"सोमानां मनसां चैव देवताः सोमरश्मिगाः । सोमभृत्याः समस्तस्य सोम एवाधिपो हरिः ॥ १३९ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"इन्द्रप्रार्थना"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S03_V05"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"इन्द्रायाहि धियेषितो विप्रजूतस्सुतावतः ॥ उप ब्रह्माणि वाघतः ॥ ५ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"इन्द्र । आ । याहि । धिया । इषितः । विप्रऽजूतः । सुतऽवतः । उप । ब्रह्माणि । वाघतः ॥ ५ ॥ "
tail" "
tag"gadya"
text"यज्ञ-होतृ-यजमानानामध्यात्मपरत्वम्"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S03_V05"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V05_B01"
text"अस्मद्बुद्ध्या प्रार्थितो वा स्वबुद्ध्या प्रेरितोऽपि वा । ब्राह्मणैः प्रेरितो भक्त्या वदतो होतुरञ्जसा ॥ १४० ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V05_B02"
text"ब्रह्माणि सोमयुक्तानि यजमानस्य वेच्छतः । "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V05_B03"
text"उपायाह्यपि यः कोऽपि साधको यज्ञकृन्मतः । मानसो वाचिको वा स्याद्यज्ञो होता ह्वयन् स च ॥ १४१॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S03_V06"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"इन्द्रा याहि तूतुजान उप ब्रह्माणि हरिवः ॥ सुते दधिष्व नश्चनः ॥ ६, ५ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"इन्द्र । आ । याहि । तूतुजानः । उप । ब्रह्माणि । हरिऽवः ॥ सुते । दधिष्व । नः । चनः ॥ ६, ५ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"पञ्चप्राणाः हरिशब्दवाच्याः"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S03_V06"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V06_B01"
text"वेगवांस्तूतुजानः स्यात् संसारमुपसंहरन् । वर्तते येन हरिवा हरिभिर्वर्ततेऽथ वा ॥ १४२ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V06_B02"
text"हरणाद्विषयाणां च प्राणा हरय ईरिताः । तेषु वर्तत इत्यस्मात्तान् वाऽथ गमयेदसौ ॥१४३ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V06_B03"
text"हरिवा हरिवान् वाऽपि विष्णुना वर्ततेऽथवा । चनो मन इह प्रोक्तं सुखं च क्वचिदीर्यते ॥१४४॥६,५॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"विश्वेदेवा देवताः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S03_V07"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"ओमासश्चर्षणीधृतो विश्वेदेवास आगत ॥ दाश्वांसो दाशुषस्सुतम् ॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"ओमासः । चर्षणिऽधृतः । विश्वे । देवासः । आ । गत ॥ दाश्वांसः । दाशुषः । सुतम् ॥ ७ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S03_V07"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V07_B01"
text"आ समन्तात् स्वीकृता मा ओमा इति च शब्दिताः । ओनामा भगवान् विष्णुस्तेन वा निर्मिताः सुराः ॥ ओता मानेषु मावैषु प्रोता ओमा इतीरिताः ॥१४५॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V07_B02"
text"प्रजाश्चर्षणयः प्रोक्ता विश्वे ते च प्रवेशनात् । सर्वे वाऽथ विशां वानाच्छब्दः कस्मै यथा भवेत् ॥१४६॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V07_B03"
text"दातारो यजमाना वा... .......... ॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"अप्शब्दः कर्मवाची"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S03_V08"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"विश्वे देवासो अप्तुरस्सुतमागन्त तूर्णयः ॥ उस्रा इव स्वसराणि ॥ ८ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"विश्वे । देवासः । अप्ऽतुरः । सुतम् । आ । गन्त । तूर्णयः ॥ उस्राः ऽइव । स्वसराणि ॥ ८ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S03_V08"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V08_B01"
text"..................अप्तुरः कर्मवेगिनः । "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V08_B02"
text"उस्रास्तु रश्मयश्चैव स्वसराणि दिनानि च ॥ १४७ ॥ ८ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S03_V09"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"विश्वे देवासो अस्रिध एहि मायासो अद्रुहः ॥ मेधञ्जुुषन्त वह्नयः ॥ ९ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"विश्वे । देवासः । अस्रिधः । एहिऽमायासः । अद्रुहः ॥ मेधम् । जुषन्त । वह्नयः ॥ ९ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S03_V09"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V09_B01"
text"असंसारादस्रिधस्ते देवाश्चेन्मोक्षनिश्चयात् । यथेष्टनिश्चितज्ञाना एहिमायाः समन्ततः ॥१४८ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V09_B02"
text"अदुःखत्वादद्रुहस्ते मेधं यज्ञं जुषन्तु नः । वह्नयो वहनादस्य ॥ ९ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"सरस्वतीदेवता"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S03_V10"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"पावका नस्सरस्वती वाजेभिर्वाजिनीवती ॥ यज्ञं वष्टु धिया वसुः ॥ १० ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"पावका । नः । सरस्वती । वाजेभिः । वाजिनीऽवती ॥ यज्ञम् । वष्टु । धियाऽवसुः ॥ १० ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"सरस्वतीशब्दार्थो भगवान्"
tail" "
tag"gadya"
text"वाजिनीशब्दार्थनिरूपणम्"
tail" "
tag"gadya"
text"वाजिनीवती सरस्वती"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S03_V10"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V10_B01"
text"...............शोधकत्वात्तु पावका ॥ १४९ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V10_B02"
text"सरणात् सर्वगत्वेन सर्वज्ञो वा सरो हरिः । सरसः सरतित्वाद्वा तद्वत्येव सरस्वती । हरौ गुणाः सरश्शब्दा देवी तु हरिवाचिनी ॥ १५०॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V10_B03"
text"हरिप्रियत्वतो वायुः सरस्वांस्तत्प्रियाऽथवा । गुणस्त्वेन ततत्वाद्वा भगवांस्तु सरस्वती ॥ १५१॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V10_B04"
text"स्त्रीरूपश्चैव पुंरूपो भगवान्न नपुंसकः । स्त्रीपुन्दोषविहीनत्वादपि तच्छब्दगोचरः ॥ १५२ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V10_B05"
text"अन्नेनो वाजिनामीशो वाजिनी सूर्य उच्यते । वाजीनच्छन्दसां वाऽपि स्वामी प्रोक्तः स वाजिनी ॥ १५३॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V10_B06"
text"छन्दांस्यश्वा यतस्तस्य ते चेना अन्यवाजिना । अन्नवत्त्वाद्वाजिनी वाग् ज्ञानयुद्धत्वतोऽपि वा ॥१५४॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V10_B07"
text"स पुत्रो वागुमा तस्याः पुत्री तद्वाजिनीवती ॥ सरस्वती हरिर्वाऽपि यज्ञं वहतु नोऽशनैः ॥ १५५ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V10_B08"
text"अन्नदा हि सदा देवी धिया सह वसेद्यतः । धियावसुर्नित्यबोधा .............. ॥ १० ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S03_V11"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"चोदयित्री सूनृतानाञ्चेेतन्ती सुमतीनाम् ॥ यज्ञन्दधे सरस्वती ॥ ११ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"चोदयित्री । सूनृतानाम् । चेतन्ती । सुऽमतीनाम् । यज्ञम् । दधे । सरस्वती ॥ ११ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"सर्वकर्मणां वाक्-बुद्धिमूलत्वम्"
tail" "
tag"gadya"
text"वेदे णिज्लोपनिमित्तकथनम्"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S03_V11"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V11_B01"
text"....................सुवाचां प्रेरका सदा ॥ १५६ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V11_B02"
text"सुबुद्धिज्ञापिका सैव स्वातन्त्र्याल्लुप्तयो भवेत् । अनेनैव प्रकारेण सैव यज्ञादिधारिणी ॥ १५७ ॥ ११ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S03_V12"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"महो अर्णस्सरस्वती प्रचेतयति केतुना ॥ धियो विश्वा विराजति ॥ १२, ६, ३, १ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"महः । अर्णः । सरस्वती । प्र । चेतयति । केतुना ॥ धियः । विश्वाः । वि । राजति ॥ १२,६,३,१ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"अर्णो भगवान्"
tail" "
tag"author-note"
text"॥ इति तृतीयं सूक्तम् ॥ "
tail" "
tag"gadya"
text"सूक्त-अनुवाकयोः लक्षणम्"
tail" "
tag"gadya"
text"मूलवेदे शाखादिविभागकारणनिरूपणम्"
tail" "
tag"gadya"
text"अष्टकाध्यायादिविभागभेदे कारणनिरूपणम्"
tail" "
tag"gadya"
text"वेदोद्धारे कारणान्तरनिरूपणम्"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S03_V12"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V12_B01"
text"महो अर्णः परं ब्रह्म तेजस्त्वाच्च महत्त्वतः । "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V12_B02"
text"अरमानन्दरूपत्वात् णो हि निर्वृतिवाचकः ॥ १५८ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V12_B03"
text"तज्ज्ञापयति सा देवी ज्ञानं दत्वा महत्तरम् । महो अर्णः स्वयं देवः स्वमात्मानं प्रकाशयेत् । विराजयति विश्वाश्च धियः सुज्ञानदानतः ॥ १५९ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V12_B04"
text"सूक्तं त्वनारतं प्रोक्तम् अनुवागेककालिका ॥ (वेदेषु आवापोद्वापे हेतुनिरूपणम्) अन्यथात्वं च तत्र स्यादावापोद्वापतस्त्वृचाम् ॥ १६०॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V12_B05"
text"वेदानन्तत्वविज्ञप्त्यै तौ चक्रे बादरायणः । "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V12_B06"
text"ऋचः स ऋच उद्धृत्य ऋग्वेदं कृतवान् प्रभुः । यजूंषि निगदाच्चैव तथा सामानि सामतः ॥१६१॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V12_B07"
text"एवं पुराणवचनादुद्धृता हि ततस्ततः । ऋचः शाखात्वमापन्नाः शिष्यतच्छिष्यकैरिमाः ॥१६२॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V12_B08"
text"मानस्तेनेति पूर्वासु ह्यूनता दृश्यतेऽर्थतः । शुनःशेपोदिताभ्यश्च पठ्यन्तेऽन्यत्र काश्चन ॥ १६३॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V12_B09"
text"अत्राप्यक्रमतो दृष्टिरिति नैकक्रमो भवेत् ।"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V12_B10"
text"अनन्तत्वात्तु वेदानां प्रायः कर्मानुसारतः । सङ्क्षेेपं कृतवान् देवः शिष्याश्च तदनुज्ञया ॥ १६४ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V12_B11"
text"अष्टकाध्यायवर्गादि भेदं च कृतवान् प्रभुः । स्वाध्यायविश्रमार्थाय तस्मात् क्रमविपर्ययः ॥ १६५ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S03_V12_B12"
text"तत्र तत्रैवान्तरिता दृश्यन्ते च खिला अपि । यत्रार्थे न विशेषोऽस्ति पदान्तरितताऽत्र च । यत्राल्पोऽपि विशेषोऽस्ति पदं नान्तरितं भवेत् ॥ १६६ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"author-note"
text"॥ इति तृतीयं सूक्तम् ॥"
tail" "
tail" "
tag"section"
attrs
id"RG_C01_S04"
type"sukta"
name"ऐन्द्रसूक्तम्"
title""
text" "
children
tag"section-heading"
text"ऐन्द्रसूक्तम्"
tail" "
tag"vargikarana"
attrs
type""
text"मण्डलम्–१,अध्यायः–१.अनुवाकः–२ सूक्तम् – ४"
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"सुरूपकृत्नुं दशर्चम्, वैश्वामित्रो मधुच्छन्दा ऋषिः, गायत्री,३ विरा १० निचृत् , इन्द्रः देवतामुद्गलः– द्वितीयानुवाके चत्वारि सूक्तानि । तत्र सुरूपम् इत्यादिकम् दशर्चं प्रथमसूक्तम् । इन्द्रं पृच्छ इति चतुर्थ्याम् ऋचि लिङ्गदर्शनात् इन्द्रो देवता ॥"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S04_V01"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"सुरूपकृत्नुमूतये सुदुघामिव गोदुहे ॥ जुहूमसि द्यविऽद्यवि ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"सुरूपऽकृत्नुम् । ऊतये । सुदुघाम्ऽइव । गोऽदुहे ॥ जुहूमसि । द्यविऽद्यवि ॥ १ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"इष्टार्थसिद्धये रक्षणाय च भगवति प्रार्थना"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S04_V01"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S04_V01_B01"
text"विष्णुं सुरूपकर्तारमभिप्रेतार्थसिद्धये । त्राणाय वा कामधेनुमिव दोहाय तत्स्थितेः ॥१६७॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S04_V01_B02"
text"दिने दिने स्वाह्वयामः.......... ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"सोमपानार्थमिन्द्रप्रार्थना"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S04_V02"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"उप नस्सवना गहि सोमस्य सोमपाः पिब ॥ गोदा इद्रेवतो मदः ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"उप । नः । सवना । आ । गहि । सोमस्य । सोमऽपाः । पिब ॥ गोऽदाः । इत् । रेवतः । मदः ॥ २ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S04_V02"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S04_V02_B01"
text"................ज्ञानदोऽस्यैव चाधिकम् । ज्ञानाख्यरयियुक्तस्य हिरण्यादिमतोऽपि वा ॥ १६८॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S04_V02_B02"
text"सुखकारी भवान् ......॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"विराड् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S04_V03"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"अथा ते अन्तमानां विद्याम सुमतीनाम् ॥ मानो अतिख्य आगहि ॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अथ । ते । अन्तमानाम् । विद्याम । सुऽमतीनाम् ॥ मा । नः । अति । ख्यः । आ । गहि ॥ ३ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S04_V03"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S04_V03_B01"
text".................तस्माल्लभेम सुमतीस्तव । अन्ते मितास्त्वद्विषया मतयो ह्युत्तमोत्तमाः ॥ अस्मानतीत्य मा पश्य करुणार्द्रदृशा सदा ॥१६९॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S04_V04"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"परेहि विग्रमस्तृतमिन्द्रम्पृच्छा विपश्चितम् ॥ यस्ते सखिभ्य आवरम् ॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"परा । इहि । विग्रम् । अस्तृतम् । इन्द्रम् । पृच्छा । विपःऽचितम् ॥ यः । ते । सखिऽभ्यः । आवरम् ॥ ४ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S04_V04"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S04_V04_B01"
text"मन्मनो वाऽथ शक्रो वा दूरेऽपि परमेश्वरम् । गच्छाग्राह्यमनष्टं च व्याप्तचित्तं य एव च ॥ सखिभ्य उत्तमो नित्यम् ................॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S04_V05"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"उत ब्रुवन्तु नोनिदो निरन्यतश्चिदारत । दधाना इन्द्र इद्दुवः ॥ ५, ७ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"उत । ब्रुवन्तु । नः । निदः । निः । अन्यतः । चित् । अरत ॥ दधानाः । इन्द्रे । इत् । दुवः ॥ ५, ७ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S04_V05"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S04_V05_B01"
text"..................निदस्तस्य समीपगाः ॥ १७०॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S04_V05_B02"
text"तेऽपि ब्रुवन्तु नो देवं प्रापुर्ये चान्यतोऽपि तम् । निर्गत्याज्ञानतस्त्वस्माद् दधाना ईश एव च । दुवः प्राणान् ब्रुवं त्वेव तेऽपि नः परमेश्वरम् ॥१७१॥५ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S04_V06"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"उत नः सुभगा अरिर्वोचेयुर्दस्म कृष्टयः ॥ स्यामेदिन्द्रस्य शर्मणि ॥ ६ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"उत । नः । सुऽभगान् । अरिः । वोचेयुः । दस्म । कृष्टयः । स्याम । इत् । इन्द्रस्य । शर्मणि ॥ ६ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S04_V06"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S04_V06_B01"
text"अरयोऽपि प्रजा अस्मान् वोचेयुः सुभगान् सदा । शत्रुभेदिंस्तवेन्द्रस्य स्यामैवानुग्रहे सुखे ॥१७२॥ ६ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S04_V07"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"एमाशुमाशवे भर यज्ञश्रियन्नृमादनम् ॥ पतयन्मन्दयत्सखम् ॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"आ । र्इम् । आशुम् । आशवे । भर । यज्ञऽश्रियम् । नृऽमादनम् । पतयत् । मन्दयत्ऽसखम् ॥ ७ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S04_V07"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S04_V07_B01"
text"आशुवीर्य तवैवाशुं सोमं क्षिप्रं मनोऽपि वा । आभरस्वोदरे तुष्ट्या हृदि वा यज्ञभूषणम् ॥ १७३॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S04_V07_B02"
text"ईमेव पुंमदकरं मदादुत्पतनादिके । हेतुं मन्दत्वहेतुं च तत्सखीनां पुरोगतेः ॥१७४॥७॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S04_V08"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"अस्य पीत्वा शतक्रतो घनो वृत्राणामभवः ॥ प्रावो वाजेषु वाजिनम् ॥ ८ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अस्य । पीत्वा । शतक्रतो इतिशतऽक्रतो । घनः । वृत्राणाम् । अभवः । प्र । आवः । वाजेषु । वाजिनम् ॥ ८ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S04_V08"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S04_V08_B01"
text"एनं पीत्वा बहुज्ञानाभूस्तमोभिरनावृतः । प्रसादादेव मुक्तेषु तमो सह्यतया घनः ॥ १७५॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S04_V08_B02"
text"आवृतेरेव वृत्राणि ह्यज्ञानान्यन्नदं नरम् । प्रावो युद्धेषु योद्धारं भक्तं ज्ञानिनमेव च ॥ १७६॥ ८ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"अज्ञानादिभिः सह युद्धे रक्षणाय इन्द्रप्रार्थना"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S04_V09"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"तन्त्वा वाजेषु वाजिनं वाजयामश्शतक्रतो । धनानामिन्द्र सातये ॥ ९ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"तम् । त्वा । वाजेषु । वाजिनम् । वाजयामः । शतक्रतो इति शतक्रतो ॥ धनानाम् । इन्द्र । सातये ॥ ९ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S04_V09"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S04_V09_B01"
text"योधयामो वयं तं त्वां ज्ञानादिधनलब्धये । अज्ञानाद्यस्मदरिभिः ..............॥ ९ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S04_V10"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"यो रायो३ऽवनिर्महान्त्सुपारस्सुन्वतस्सखा ॥ तस्मा इन्द्राय गायत ॥ १०, ८, ४ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"यः । रायः । अवनिः । महान् । सुऽपारः । सुन्वतः । सखा ॥ तस्मै । इन्द्राय । गायत ॥ १०, ८, ४ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"कम्पस्वरस्य अर्थविशेषनिरूपणम्"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S04_V10"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S04_V10_B01"
text"............ योऽशेषद्रविणावनिः । सुखदः संसृतेः पारस्तस्मा इन्द्राय गायत ॥ १७७ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S04_V10_B02"
text"कम्पोऽशेषग्रहे क्वापि लज्जायां वा पुरातने । पृथक्त्वे धृष्यतायां वा हरिणर्क्संहितोदितः ॥१७८ ॥ १० ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"author-note"
text"॥ इति चतुर्थं सूक्तम् ॥"
tail" "
tail" "
tag"section"
attrs
id"RG_C01_S05"
type"sukta"
name"ऐन्द्रसूक्तम्"
title""
text" "
children
tag"section-heading"
text"ऐन्द्रसूक्तम्"
tail" "
tag"vargikarana"
attrs
type""
text"मण्डलम्—१. अध्यायः–१. अनुवाकः–२. सूक्तम्–५."
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"‘आ त्वा’ दशर्चम् । वैश्वामित्रो मधुच्छन्दा गायत्री (१ विरा, ३ पिपीलिका मध्या निचृत्, ५-७, ९ निचृत्, ८ पादनिचृत्) इन्द्रो देवता"
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"विराड् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S05_V01"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"आ त्वेता निषीदतेन्द्रमभि प्र गायत ॥ सखायस्स्तोमवाहसः ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"आ । तु । आ । इत । नि । सीदत । इन्द्रम् । अभि । प्र । गायत ॥ सखायः । स्तोमऽवाहसः ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"आर्ची उष्णिक्"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S05_V02"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"पुरूतमम्पुरूणामीशानं वार्याणाम् ॥ इन्द्रं सोमे सचा सुते ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"पुरुऽतमम् । पुरूणाम् । ईशानम् । वार्याणाम् । इन्द्रम् । सोमे । सचा । सुते ॥ २ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S05_V02"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S05_V02_B01"
text"सुपूर्णानां पूर्णतमं वरेण्यानामधीश्वरम् । सुते सोमे सुखेनैव स चागायत तं प्रभुम् ॥१७१॥ २ ॥ "
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S05_V03"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"स घा नो योग आभुवत्स राये स पुरन्ध्याम् ॥ गमद्वाजेभिरास नः ॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"सः । घ । नः । योगे । आ । भुवत् । सः । राये । सः । पुरम्ऽध्याम् ॥ गमत् । वाजेभिः । आ । सः । नः ॥ ३ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"घशब्द अवधारणार्थः"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S05_V03"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S05_V03_B01"
text"मुक्तौ योगायाऽसमन्ताद् भवेन्नो घोऽवधारणे । स एव भगवान् ज्ञानवित्ताय स च बुद्धिगः ॥ १८०॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S05_V03_B02"
text"बुद्धिः पुराश्रयत्वेन पुरन्धिः पत्न््नयथापि वा । पत्न््नयर्थत्वे तु तादर्थ्यं सोऽन्नैः सह न आव्रजेत् ॥१८१॥३ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S05_V04"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"यस्य संस्थे न वृण्वते हरी समत्सु शत्रवः ॥ तस्मा इन्द्राय गायत ॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"यस्य । सम्ऽस्थे । न । वृण्वते । हरी इति । समत्ऽसु । शत्रवः । तस्मै । इन्द्राय । गायत ॥ ४ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S05_V04"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S05_V04_B01"
text"यस्य स्थितौ न वृणुते हर्यग्रमपि शत्रवः । मनः पुरो वा विषयहरणान्मन एव च । बुद्धिश्च हरिशब्दोक्ते तमआदीनि शत्रवः ॥१८२॥४ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S05_V05"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"सुतपाव्ने सुता इमे शुचयो यन्ति वीतये ॥ सोमासो दध्याशिरः ॥ ५, ९ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"सुतऽपाव्ने । सुताः । इमे । शुचयः । यन्ति । वीतये ॥ सोमासः । दधिऽआशिरः ॥ ५, ९ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S05_V05"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S05_V05_B01"
text"सोमपे शुचयः सोमाः प्राप्त्यै दधिविमिश्रिताः । मनांसि ध्यानयुक्तानि वायान्ति हरये सदा ॥ १८३ ॥५,९ ॥ "
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S05_V06"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"त्वं सुतस्य पीतये सद्यो वृद्धो अजायथाः ॥ इन्द्र ज्यैष्ठ्याय सुक्रतो ॥ ६ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"त्वम् । सुतस्य । पीतये । सद्यः । वृद्धः । अजायथाः ॥ इन्द्र । ज्यैष्ठ्याय । सुक्रतो इति सुऽक्रतो ॥ ६ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S05_V06"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S05_V06_B01"
text"सदा पूर्णः शुभज्ञानज्यैष्ठ्यव्यक्त्यै सुताप्तये । न क्षुदादेरभिव्यक्तोऽभवः......... ॥ ६ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S05_V07"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"आ त्वा विशन्त्वाशवस्सोमास इन्द्र गिर्वणः ॥ शन्ते सन्तु प्रचेतसे ॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"आ । त्वा । विशन्तु । । आशवः । सोमासः । इन्द्र । गिर्वणः ॥ शम् । ते । सन्तु । प्रऽचेतसे ॥ ७ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S05_V07"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S05_V07_B01"
text"......................... गीर्भिर्वृतप्रभो । प्रकृष्टचेतास्त्वद्भृत्यो योऽस्मै स्युः शङ्कराः सुताः ॥ १८४॥७ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"पादनिचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S05_V08"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"त्वां स्तोमा अवीवृधन्त्वामुक्था शतक्रतो ॥ त्वां वर्धन्तु नो गिरः ॥ ८ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"त्वाम् । स्तोमाः । अवीवृधन् । त्वाम् । उक्था । शतक्रतो इति शतऽक्रतो ॥ त्वाम् । वर्धन्तु । नः । गिरः ॥ ८ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"विष्णोः वृद्धित्वे आकाशदृष्टान्तः"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S05_V08"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S05_V08_B01"
text"व्यञ्जयन्त्यधिकं स्तोमाः साम््नयुक्थान्यृक्षु चैव हि । महागुणैः व्यञ्जयन्तु गिरोऽस्माकमपि प्रभो ॥ १८५ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S05_V08_B02"
text"आकाशवृद्धिवद् वृद्धिर्विष्णोः स्यान्नैव चान्यथा । ‘न वर्धते नोकनीयान््’ इति ह्येनं श्रुतिर्जगौ ॥ १८६॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S05_V08_B03"
text"महातात्पर्यरोधाच्च श्रुत्यर्थो नापरो भवेत् । यद्यन्यापेक्षया वृद्धिरीशत्वं स्यात् कुतोऽस्य च ॥ अक्षितोतिरिति ह्यस्मात् पूर्णाभिप्रायतोदिता ॥ १८७॥८ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"पादनिचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S05_V09"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"अक्षितोतिः सनेदिमं वाजमिन्द्रः सहस्रिणम् ॥ यस्मिन्विश्वानि पौंस्या ॥ ९ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अक्षितऽऊतिः । सनेत् । इमम् । वाजम् । इन्द्रः । सहस्रिणम् ॥ यस्मिन् । विश्वानि । पौंस्या ॥ ९ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S05_V09"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S05_V09_B01"
text"अनन्तफलदं वाजमस्मत्तो लभतां स च । ददातु वा पौरुषाणि शक्तयो यत्र चाखिलाः ॥ १८८ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S05_V09_B02"
text"अतश्चानन्तशक्तित्वान्न वृद्ध्याद्याः कथञ्चन । सर्वोपेतेत्येतमर्थमभिप्रेत्याह वेदरा ॥ १८९॥९ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"भगवति बन्धमुक्ति-संसारवधप्रार्थना"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S05_V10"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"मानो मर्ता अभिद्रुहन्तनूनामिन्द्र गिर्वणः ॥ ईशानो यवया वधम् ॥ १०, १०, ५ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"मा । नः । मर्ताः । अभि । द्रुहन् । तनूनाम् । इन्द्र । गिर्वणः ॥ ईशानः । यवय । वधम् ॥ १०,१०,५ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S05_V10"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S05_V10_B01"
text"मा मर्तानस्तनूनां तु द्रोग्धारः स्युः कथञ्चन । ईशोऽस्यपाकुरु वधं तेन नो मुक्तिदानतः ॥ १९०॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S05_V10_B02"
text"मानुषेभ्यस्तनूनां च नैव नः स्युर्विपत्तयः । कालेन दैवतः प्राप्तः स्याददेहत्वतो वधः ॥ १९१ ॥ १० ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"author-note"
text"॥ इति पञ्चमं सूक्तम् ॥"
tail" "
tail" "
tag"section"
attrs
id"RG_C01_S06"
type"sukta"
name"इन्द्रसूक्तम्"
title""
text" "
children
tag"section-heading"
text"इन्द्रसूक्तम्"
tail" "
tag"vargikarana"
attrs
type""
text"मण्डलम्—१.अध्यायः–१.अनुवाकः–२. सूक्तम्—६."
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"द्वितीयानुवाके तृतीयं सूक्तम् । युञ्जन्ति दशर्चम् , वैश्वामित्रो मधुच्छन्दाः ऋषिःः १-२,४ मरुतः, ३-५ इन्द्रमरुतौ, ६-१० इन्द्रो देवता गायत्रीछन्दः (१२ विरा, ४.८ निचृत्)"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S06_V01"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"युञ्जन्ति ब्रध्नमरुषञ्चरन्तम्परि तस्थुषः ॥ रोचन्ते रोचना दिवि ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"युञ्जन्ति । ब्रध्नम् । अरुषम् । चरन्तम् । परि । तस्थुषः । रोचन्ते । रोचना । दिवि ॥ १ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S06_V01"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S06_V01_B01"
text"पौंस्यानि वासुदेवस्य ब्रध्नं वृद्धं दिवाकरम् । अरुणं चरन्तं परितो गिरीन्युञ्जन्ति सर्वदा ॥ १९२ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S06_V01_B02"
text"तैरेवान्यानि चन्द्रादि रोचनानि त्रिविष्टपे । रोचयन्ति ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"विराड् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S06_V02"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"युञ्जन्त्यस्य काम्या हरी विपक्षसा रथे ॥ शोणा धृष्णू नृवाहसा ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"युञ्जन्ति । अस्य । काम्या । हरी इति । विऽपक्षसा । रथे ॥ शोणा । धृष्णू इति । नृऽवाहसा ॥ २ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S06_V02"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S06_V02_B01"
text".........हरी चास्य मनोबुद्धी स्वशक्तयः । युञ्जन्त्यधिगुणत्वेन काम्यावश्वावथापि वा ॥ १९३ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S06_V02_B02"
text"विशिष्टपक्षसंयुक्ताविव क्षिप्रतरौ सदा । रथे देहेऽपि वा देवाः स्वमनो बुद्धिमेव च ॥ १९४ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S06_V02_B03"
text"अस्य देहे प्रयुञ्जन्ति सूर्यादीन् स्थापयन्ति च । सूर्यादिस्थापकत्वं च ब्रह्मादीनां भवेत् सदा ॥ १९५॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S06_V02_B04"
text"शोणौ च शमणौ प्रोक्तौ सुखप्राप्तौ यतस्सदा । श्यामौ मूर्धनि शोणौ च शक्राश्वावग्रगौ स्मृतौ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S06_V02_B05"
text"धृष्टौ नॄन् प्रति तं वेशं वहन्तौ तावुभावपि ॥ १९६॥२ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"इन्द्रो मरुतश्च देवताः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S06_V03"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"केतुङ्कृण्वन्नकेतवे पेशो मर्या अपेशसे ॥ समुषद्भिरजायथाः ॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"केतुम् । कृण्वन् । अकेतवे । पेशः । मर्याः । अपेशसे ॥ सम् । उषत्ऽभिः । अजायथाः ॥ ३ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S06_V03"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S06_V03_B01"
text"अज्ञाय कुर्वन् सज्ज्ञानं हेमाहेमाय चेश्वरः । उषद्भिः सम्प्रकाशद्भिः शक्तिभिर्व्यक्ततामगाः ॥ १९७ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S06_V03_B02"
text"मर्या मरणवन्तोऽपि देवा एवम् ............॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"निचृद् गायत्री, मरुतः देवताः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S06_V04"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"आदहस्वधामनु पुनर्गर्भत्वमेरिरे ॥ दधाना नाम यज्ञियम् ॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"आत् । अह । स्वधाम् । अनु । पुनः । गर्भऽत्वम् । आऽर्इरिरे ॥ दधानाः । नाम । यज्ञियम् ॥ ४ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S06_V04"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S06_V04_B01"
text".......................हरेर्वशात्॥ तदैव सुखमन्वेव पुनर्गूढत्वमापिरे ॥ १९८॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S06_V04_B02"
text"स्वेच्छयैव परेशस्य शक्तयो देवता अपि । यज्ञे वाच्यं दधानाश्च नाम ........ ॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"इन्द्रो मरुतश्च देवताः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S06_V05"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"वीळुचिदारुजत्नुभिर्गुहाचिदिन्द्र वह्निभिः ॥ अविन्द उस्रिया अनु ॥ ५, ११ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"वीळुु । चित् । आरुजत्नुऽभिः । गुहा । चित् । इन्द्र । वह्निऽभिः ॥ अविन्दः । उस्रियाः । अनु ॥ ५,११ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S06_V05"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S06_V05_B01"
text"....................... वीु दृढं ह्यपि ॥ १९९ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S06_V05_B02"
text"आरुजद्भिः स्वसामर्थ्यैर्गुहायां संस्थितोऽपि सन् । वहद्भिरखिलं लोकं प्रकाशत्वानि लब्धवान् ।"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S06_V05_B03"
text"देवैर्वैतादृशैः साकमानुकूल्येन लब्धवान् ॥ २००॥ ५॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"इन्द्रो देवता"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S06_V06"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"देवयन्तो यथा मतिमच्छा विदद्वसुङ्गिरः ॥ महामनूषत श्रुतम् ॥ ६ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"देवऽयन्तः । यथा । मतिम् । अच्छ । विदत्ऽवसुम् । गिरः ॥ महाम् । अनूषत । श्रुतम् ॥ ६ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S06_V06"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S06_V06_B01"
text"सम्यक्प्रद्योतयन्तोऽमुं मतिरूपं यथास्थितम् । विदद्वित्तं महान्तं च विश्रुतं सुगिरोऽस्तुवन् ॥ २०१ ॥ ६ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"इन्द्रो देवता"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S06_V07"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"इन्द्रेण सं हि दृक्षसे सञ्जग्मानो अबिभ्युषा ॥ मन्दू समानवर्चसा ॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"इन्द्रेण । सम् । हि । दृक्षसे । सम्ऽजग्मानः । अबिभ्युषा ॥ मन्दू इति । समानऽवर्चसा ॥ ७ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S06_V07"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S06_V07_B01"
text"तस्य सन्दर्शनायैव सङ्गतस्तेन शङ्करः । मखात्मा पुरुहूतो वा श्रीभूमी च सुखात्मिके ॥ २०२ ॥७ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"निचृद् गायत्री, इन्द्रो देवता"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S06_V08"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"अनवद्यैरभिद्युभिर्मखस्सहस्वदर्चति ॥ गणैरिन्द्रस्य काम्यैः ॥ ८ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अनवद्यैः । अभिद्युऽभिः । मखः । सहस्वत् । अर्चति ॥ गणैः । इन्द्रस्य । काम्यैः ॥ ८ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S06_V08"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S06_V08_B02"
text"अनवद्यैर्महाज्ञानैः प्रियैर्देवगणैः सह । वायुना च सहार्चन्ति सुधीत्वात् परमेश्वरम् ॥२०३ ॥ ८ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"इन्द्रो देवता"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S06_V09"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"अतः परिज्मन्नागहि दिवो वा रोचनादधि ॥ समस्मिन्नृञ्जते गिरः ॥ ९ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अतः । परिऽज्मन् । आ । गहि । दिवः । वा । रोचनात् । अधि ॥ सम् । अस्मिन् । ऋञ्जते । गिरः ॥ ९ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"अनुक्रमणिकोेक्तदेवताविमर्शः"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S06_V09"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S06_V09_B01"
text"अतो हेतोरिहायाहि दिवो वा सूर्यमण्डलात् । परिज्मन् सर्वगास्माकमधिकृत्य समर्हणम् ॥ अस्मिन् गिरः प्राप्नुवन्ति सम्यक्परममुख्यतः ॥ २०४ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S06_V09_B02"
text"युञ्जन्तीत्यत्र बाहुल्यात् देवयन्तोत इत्यपि । बाहुल्यादृ(ल्यात् दृष्टि)ष्टितो गीर्भिर्विनाऽर्थो नान्य इष्यते ॥ २०५॥ ९ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S06_V10"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"इतो वा सातिमीमहे दिवो वा पार्थिवादधि ॥ इन्द्रं महो वा रजसः ॥ १०, १२, ६ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"इतः । वा । सातिम् । ईमहे । दिवः । वा । पार्थिवात् । अधि ॥ इन्द्रम् । महः । वा । रजसः ॥ १०, १२, ६ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S06_V10"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S06_V10_B10"
text"इतो दिवो वा पातालात् सातिं लाभस्वरूपिणम् । महतो रञ्जकात् विष्णोर्लोकाद्वा तमधीमहे ॥ २०६ ॥ १०,१२,६ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"author-note"
text"॥ इति षष्टं सूक्तम् ॥"
tail" "
tail" "
tag"section"
attrs
id"RG_C01_S07"
type"sukta"
name"ऐन्द्रसूूक्तम्"
title""
text" "
children
tag"section-heading"
text"ऐन्द्रसूूक्तम्"
tail" "
tag"vargikarana"
attrs
type""
text"मण्डलम् —१.अध्यायः–१. अनुवाकः-२. सूक्तम्—७."
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"द्वितीयानुवाके चतुर्थम् ‘इन्द्रं’ दशर्चम्, वैश्वामित्रो मधुच्छन्दाः ऋषिः, गायत्री (२ निचृत्, ८, १० पिपीलिकामध्या निचृत्,९ पादनिचृत्) इन्द्रो देवता "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S07_V01"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"इन्द्रमिद्गाथिनो बृहदिन्द्रमर्केभिरर्किणः ॥ इन्द्रं वाणीरनूषत ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"इन्द्रम् । इत् । गाथिनः । बृहत् । इन्द्रम् । अर्केभिः । अर्किणः ॥ इन्द्रम् । वाणीः । अनूषत ॥ १ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S07_V01"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S07_V01_B01"
text"तमेव गाथिनः साम्ना स्तुवन्त्यृग्भिश्च बह्वृचाः । बृहन्तमन्यवाणीभिरपि .............. ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S07_V02"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"इन्द्र इद्घर्योः सचा सम्मिश्ल आवचो युजा ॥ इन्द्रो वज्री हिरण्ययः ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"इन्द्रः । इत् । हर्योः । सचा । सम्ऽमिश्लः । आ । वचःऽयुजा ॥ इन्द्रः । वज्री । हिरण्ययः ॥ २ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"भक्तशरीररथाधिरूढो भगवान्"
tail" "
tag"gadya"
text"हिरण्ययो भगवान्"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S07_V02"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S07_V02_B01"
text".................. हर्यो विमिश्रितः ॥ २०७ ॥ रथेऽथवा मनोबुद्ध्योर्वाङ्मात्रेणैव योगिनोः ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S07_V02_B02"
text"सचा सुखेन वज्री च ज्ञानानन्दो हि धातुतः । हितश्च रमणीयश्च हिरण्यय इतीरितः ॥ २०८ ॥२ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"इन्द्रस्य पर्वतादिनियन्तृत्वमहिमावर्णनम्"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S07_V03"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"इन्द्रो दीर्घाय चक्षस आसूर्यं रोहयद्दिवि ॥ वि गोभिरद्रिमैरयत् ॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"इन्द्रः । दीर्घाय । चक्षसे । आ । सूर्यम् । रोहयत् । दिवि ॥ वि । गोभिः । अद्रिम् । ऐरयत् ॥ ३ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S07_V03"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S07_V03_B01"
text"दीर्घकालं दर्शनाय सूर्यमारोहयद्दिवि । ज्ञानैरादरयोग्यं च प्राणात्मानं समैरयत् ॥ २०९॥३ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S07_V04"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"इन्द्र वाजेषु नोऽव सहस्रप्रधनेषु च ॥ उग्र उग्राभिरूतिभिः ॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"इन्द्र । वाजेषु । नः । अव । सहस्रऽप्रधनेषु । च ॥ उग्रः । उग्राभिः । ऊतिऽभिः ॥ ४ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S07_V04"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S07_V04_B01"
text"बहुभिर्युध्यमानेषु युद्धेष्वपि सदाऽव नः । दुष्टोग्रैः सदभिप्रायैः ...... ॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"मोक्ष-सासांरिकपुरुषार्थार्थ भगवत्प्रार्थना"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S07_V05"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"इन्द्रं वयं महाधन इन्द्रमर्भे हवामहे ॥ युजं वृत्रेषु वज्रिणम् ॥ ५, १३ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"इन्द्रम् । वयम् । महाऽधने । इन्द्रम् । अर्भे । हवामहे ॥ युजम् । वृत्रेषु । वज्रिणम् ॥ ५, १३ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S07_V05"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S07_V05_B01"
text".................महदल्पधनार्थिनः । हवामहेऽरिवर्ज्यं तं तमसां प्रतियोगिनम् ॥ २१० ॥ ५॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"अविद्यावरणापसरणार्थं भगवति प्रार्थना"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S07_V06"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"स नो वृषन्नमुञ्चरुं सत्रादावन्नपावृधि ॥ अस्मभ्यमप्रतिष्कुतः ॥ ६ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"सः । नः । वृषन् । अमुम् । चरुम् । सत्राऽदावन् । अप । वृधि ॥ अस्मभ्यम् । अप्रतिऽस्कुतः ॥ ६ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S07_V06"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S07_V06_B01"
text"अस्मदीयं चरुं भोज्यमानन्दं त(त्व)मपावृणु । मोक्षगं सर्वदातस्त्वमप्रतिद्वन्द्व नो वृषन् ॥२११॥६ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"स्तोमा अपि न साकल्येन विष्णुवाचकाः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S07_V07"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"तुञ्जे तुञ्जे य उत्तरे स्तोमा इन्द्रस्य वज्रिणः ॥ न विन्धे अस्य सुष्टुतिम् ॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"तुञ्जेऽतुञ्जे । ये । उत्ऽतरे । स्तोमाः । इन्द्रस्य । वज्रिणः ॥ न । विन्धे । अस्य । सुऽस्तुतिम् ॥ ७ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S07_V07"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S07_V07_B01"
text"त्वयैव प्रेरणे जाते तत्र तत्र य उत्तराः । तेऽपि स्तोमाः सुष्टुतित्वमस्यानन्त्यान्न चाप्नुयुः ॥ २१२॥७ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"भगवतः प्रेरकत्वे वृषदृष्टान्तः"
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"पिपीलिका मध्या निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S07_V08"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"वृषा यूथेव वंसगः कृष्टीरियर्त्योजसा ॥ ईशानो अप्रतिष्कुतः ॥ ८ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"वृषा । यूथा इव । वंसगः । कृष्टीः । इयर्ति । ओजसा ॥ ईशानः । अप्रतिऽस्कुतः ॥ ८ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S07_V08"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S07_V08_B01"
text"प्रतिवीरो वृषा वंसस्तद्गन्ता वंसगो विभीः । यूथान्याकर्षति यथा प्रजाः प्रेरयति प्रभुः । अल्पस्यापि प्रसिद्ध्यैव दृष्टान्तत्वं तु युज्यते ॥२१३॥८॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"पादनिचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S07_V09"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"य एकश्चर्षणीनां वसूनामिरज्यति ॥ इन्द्रः पञ्च क्षितीनाम् ॥ ९ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"यः । एकः । चर्षणीनाम् । वसूनाम् । इरज्यति ॥ इन्द्रः । पञ्च । क्षितीनाम् ॥ ९ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"पञ्चविधप्रजापालको भगवान्"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S07_V09"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S07_V09_B01"
text"राजा भवति वित्तानां प्रजानां चैक एव यः । देवगन्धर्वदैतेयपितृमानुषभेदतः । प्रजानामपि पञ्चानां सामान्याच्च विशेषतः ॥२१४॥९ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"केवलशब्दवाच्य इन्द्रः पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S07_V10"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"इन्द्रं वो विश्वतस्परि हवामहे जनेभ्यः ॥ अस्माकमस्तु केवलः ॥ १०, १४, ७, २ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"इन्द्रम् । वः । विश्वतः । परि । हवामहे । जनेभ्यः ॥ अस्माकम् । अस्तु । केवलः ॥ १०, १४, ७, २ ॥ "
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S07_V10"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S07_V10_B10"
text"सम्यग्घवामहे सर्वगतं च व्यक्तरूपतः । स्थातुमेकत्र वोऽर्थाय जना नोऽस्तु स केवलः ॥ २१५ ॥ ॥ १०,१४,७,२ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"author-note"
text"॥ इति सप्तमं सूक्तम् ॥"
tail" "
tail" "
tag"section"
attrs
id"RG_C01_S08"
type"sukta"
name"ऐन्द्रसूक्तम्"
title""
text" "
children
tag"section-heading"
text"ऐन्द्रसूक्तम्"
tail" "
tag"vargikarana"
attrs
type""
text"मण्डलम्—१.अध्यायः–१ .अनुवाकः–३. सूक्तम्– ८."
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"‘एन्द्रम्’ दशर्चम्, वैश्वामित्रो मधुच्छन्दाः ऋषिः, गायत्री च्छन्दः (१,५,८ निचृत्, २ प्रतिष्ठा, १० वर्धमाना) इन्द्रो देवता "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"gadya"
text"इन्द्रे ज्ञानप्रार्थना"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S08_V01"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"एन्द्र सानसिं रयिं सजत्वानं सदा सहम् ॥ वर्षिष्ठमूतये भर ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"आ । इन्द्र । सानसिम् । रयिम् । सऽजित्वानम् । सदाऽसहम् ॥ वर्षिष्ठम् । ऊतये । भर ॥ १ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S08_V01"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S08_V01_B01"
text"जयिना सहितं लाभयुक्तं वित्तं सदाबलम् । वर्षिष्ठं सुमहद्रक्षानिमित्तं नित्यदा भर ॥ २१६ ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"भगवद्दत्तज्ञानादिना बाह्य-आन्तरशत्रुपराजयः"
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"विराड् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S08_V02"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"नियेन मुष्टिहत्यया नि वृत्रा रुणधामहै ॥ त्वोतासो न्यर्वता ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"नि । येन । मुष्टिऽहत्यया । नि । वृत्रा । रुणधामहै ॥ त्वाऽऊतासः । नि । अर्वता ॥ २ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"उपसर्गावृत्त्या क्रियापदावृत्तिः"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S08_V02"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S08_V02_B01"
text"येनारीन् मुष्टियुद्धेन तमांसि ज्ञानयुद्धतः । त्वत्प्रेरिता निरुन्धामः कांश्चिद्वा तुरगादिभिः ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S08_V02_B02"
text"आवृत्त्यैवोपसर्गस्य क्रियाऽऽवृत्तिर्भविष्यति ॥२१७॥२ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S08_V03"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"इन्द्र त्वोतास आ वयं वज्रङ्घना ददीमहि ॥ जयेम संयुधि स्पृधः ॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"इन्द्र । त्वाऽऊतासः । आ । वयम् । वज्रम् । घना । ददीमहि ॥ जयेम । सम् । युधि । स्पृधः ॥ ३ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S08_V03"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S08_V03_B01"
text"त्वत्प्रेरिता ज्ञानरतिं दृढत्वेनाऽददीमहि ॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S08_V04"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"वयं शूरेभिरस्तृभिरिन्द्र त्वया युजा वयम् ॥ सासह्याम पृतन्यतः ॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"वयम् । शूरेभिः । अस्तृऽभिः । इन्द्र । त्वया । युजा । वयम् ॥ ससह्याम । पृतन्यतः ॥ ४ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S08_V04"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S08_V04_B01"
text"त्वया पृतन्यतः शत्रूनभिष्याम सुयोद्धृभिः ॥२१८॥४ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S08_V05"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"महा इन्द्रः परश्च नु महित्वमस्तु वज्रिणे ॥ द्यौर्न प्रथिना शवः ॥ ५, १५ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"महान् । इन्द्रः । पर । च । नु । महिऽत्वम् । अस्तु । वज्रिणे ॥ द्यौः । न । प्रथिना । शवः ॥ ५, १५ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"जीवस्य ब्रह्मभावो न चिन्त्यः"
tail" "
tag"gadya"
text"शवशब्दः सुखबलवाचकः"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S08_V05"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S08_V05_B01"
text"यस्मान्महाननादिश्च विष्णुर्जीवोऽवरस्तथा । तस्यैवास्तु महत्त्वं तन्न जीवब्रह्मतां स्मरेत् ।"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S08_V05_B02"
text"आकाशवत् प्रथिम्नाऽसौ शवः सुखबले तथा ॥ २१९॥५॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S08_V06"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"(७६) समोहे वाय आशत नरस्तोकस्य सनितौ ॥ विप्रासो वा धियायवः ॥ ६ ॥"
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"भगवदज्ञानिनः पशवः"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S08_V06"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S08_V06_B01"
text"अन्यसंवहनेनापि ये तं प्राप्ता जनार्दनम् । ज्ञानलाभेन तु नरस्त एव पशवो परे । विप्राश्चैव धिया युक्ता मूर्खाः शूद्रसमा मताः॥२२०॥६॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"भगवत इष्टदत्वे समुद्रदृष्टान्तः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S08_V07"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"यः कुक्षिस्सोमपातमस्समुद्र इव पिन्वते ॥ उर्वीरापो न काकुदः ॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"यः । कुक्षिः । सोमऽपातमः । समुद्रःऽइव । पिन्वते ॥ उर्वीः । आपः । न । काकुदः ॥ ७ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S08_V07"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S08_V07_B01"
text"यः कुक्षिस्तस्य देवस्य समुद्र इव सोऽखिलान् । कामान् क्षरति भक्ताय महाप इव तर्पकाः ॥ काकुदस्तस्य जिह्वास्तु बह्व्यो बहुमुखेषु याः ॥२२१॥७ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S08_V08"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"एवा ह्यस्य सूनृता विरप्शी गोमती मही ॥ पक्वा शाखा न दाशुषे ॥ ८ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"एव । हि । अस्य । सूनृता । विऽरप्शी । गोऽमती । मही ॥ पक्वा । शाखा । न । दाशुषे ॥ ८ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S08_V08"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S08_V08_B01"
text"एवमेवास्य वाणी च वेदेता महती तथा । पक्वा शाखेव यजते वरदात्री विरप्शिनः ॥ २२२॥ बलिष्ठस्य हि ते ................. ॥ ८ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S08_V09"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"एवा हि ते विभूतय ऊतय इन्द्र मावते ॥ सद्यश्चित् सन्ति दाशुषे ॥ ९ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"एव । हि । ते । विऽभूतयः । ऊतयः । इन्द्र । मावते ॥ सद्यः । चित् । सन्ति । दाशुषे ॥ ९ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S08_V09"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S08_V09_B01"
text"............सन्ति सद्योऽपि यजते हि ते । मावते ज्ञानिने नित्यमूतयश्च विभूतयः ॥ २२३॥९ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"वर्धमाना गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S08_V10"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"एवा ह्यस्य काम्यास्तोम उक्थं च शंस्या ॥ इन्द्राय सोमपीतये ॥ १०, १६, ८ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"एव । हि । अस्य । काम्या । स्तोमः । उक्थम् । च । शंस्या ॥ इन्द्राय । सोमऽपीतये ॥ १०, १६, ८ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S08_V10"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S08_V10_B01"
text"स्तोमा उक्थानि चैवास्य तस्मै काम्यानि सर्वदा । गेयाः शंस्यानि सोमस्य पीतये नान्यथा पिबेत् ॥ २२४ ॥ १० ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"author-note"
text"॥ इति अष्टमं सूक्तम् ॥"
tail" "
tail" "
tag"section"
attrs
id"RG_C01_S09"
type"sukta"
name"ऐन्द्रसूक्तम्"
title""
text" "
children
tag"section-heading"
text"ऐन्द्रसूक्तम्"
tail" "
tag"vargikarana"
attrs
type""
text"मण्डलम्–१,अध्यायः–१.अनुवाकः–३. सूक्तम्—९."
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"इन्द्रेहि दशर्चम् , ऋषिः - मधुच्छन्दाः, गायत्री छन्दः, इन्द्रो देवता"
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S09_V01"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"इन्द्रेहि मत्स्यन्धसो विश्वेभिस्सोमपर्वभिः ॥ महा अभिष्टिरोजसा ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"इन्द्र । आ । इहि । मत्सि । अन्धसः । विश्वेभिः । सोमपर्वऽभिः ॥ महान् । अभिष्टिः । ओजसा ॥ १ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S09_V01"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S09_V01_B01"
text"सोमपाः सोमपर्वाणः सर्वं यस्मात्तदिच्छया । अभिष्टिरोजसा नित्यं मदं सुखमवाप्स्यसि ॥२२५ ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S09_V02"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"एमेनं सृजता सुते मन्दिमिन्द्राय मन्दिने ॥ चक्रिं विश्वानि चक्रये ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text" आ । र्इम् । एनम् । सृजत । सुते । मन्दिम् । इन्द्राय । मन्दिने ॥ चक्रिम् । विश्वानि । चक्रये ॥ २ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S09_V02"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S09_V02_B01"
text"एनमासृजतेन्दौ च विष्णुं तं मदकारिणम् । मन्दिने विष्णवे सम्यक्कर्मिणं सर्वकर्मिणे ॥ २२६॥२॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S09_V03"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"मत्स्वा सुशिप्र मन्दिभिस्स्तोमेभिर्विश्वचर्षणे ॥ सचैषु सवनेष्वा ॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"मत्स्व । सुऽशिप्र । मन्दिऽभिः । स्तोमेभिः । विश्वऽचर्षणे ॥ सचा । एषु । सवनेषु । आ ॥ ३ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S09_V03"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S09_V03_B01"
text"स्वानन्द विश्वजीवेश मत्स्वास्मद्रक्षया सह ॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"वेदोच्चारणं भगवद्गुणप्रतिपादनार्थमेव"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S09_V04"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"असृग्रमिन्द्र ते गिरः प्रति त्वामुदहासत । अजोषा वृषभं पतिम् ॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"असृग्रम् । इन्द्र । ते । गिरेः । प्रति । त्वाम् । उत् । अहासत ॥ अजोषाः । वृषभम् । पतिम् ॥ ४ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S09_V04"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S09_V04_B01"
text"त्वन्निस्सृता वेदवाचस्त्वां प्रत्येवाप्यनारतम् ॥ २२७ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S09_V04_B02"
text"उच्चैर्मुख्यतया सम्यग्विसृष्टाः स्वपतिं प्रति । अजोषाः स्तुत्यरूपेण त्वत्सेव्यास्त्वदृते क्वचित् ॥ २२८॥४ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"पिपीलिका मध्या निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S09_V05"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"सञ्चोेदय चित्रमर्वाग्राध इन्द्र वरेण्यम् ॥ असदित्ते विभु प्रभु॥ ५, १७ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"सम् । चोदय । चित्रम् । अर्वाक् । राधः । इन्द्र । वरेण्यम् ॥ असत् । इत् । ते । विऽभु । प्रऽभु ॥ ५, १७ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"इन्द्रे भगवति ऐश्वर्यार्थं प्रार्थना"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S09_V05"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S09_V05_B01"
text"अर्वाङ् नीचान् प्रति त्वस्मान् भद्रं राधः प्रचोदय । अस्त्येव ते विशेषेण प्रकृष्टं शुभमच्युतम् ॥ २२९॥५॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"पिपीलिका मध्या निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S09_V06"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"अस्मान्त्सु तत्र चोदयेन्द्र राये रभस्वतः ॥ तुविद्युम्न यशस्वतः ॥ ६ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अस्मान् । सु । तत्र । चोदय । इन्द्र । राये । रभस्वतः । तुविऽद्युम्न । यशस्वतः ॥ ६ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S09_V06"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S09_V06_B01"
text"रभस्वतः शब्दवतः स्तोतॄनस्मान् यशस्वतः । तत्र त्वयि महाराये महाकीर्ते सुचोदय ॥ २३०॥६ ।"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S09_V07"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"सङ्गोेमदिन्द्र वाजवदस्मे पृथु श्रवो बृहत् ॥ विश्वायुर्धेह्यक्षितम् ॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"सम् । गोऽमत् । इन्द्र । वाजऽवत् । अस्मे इति । पृथु । श्रवः । बृहत् ॥ विश्वऽआयुः । धेहि । अक्षितम् ॥ ७ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S09_V07"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S09_V07_B01"
text"अस्मास्वतिबृहज्ज्ञानं नित्यं सन्धेहि चाक्षयम् ॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"इन्द्रे विद्या-कीर्ति-अविकलदेहादिप्रार्थना"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S09_V08"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"अस्मे धेहि श्रवो बृहद् द्युुम्नं सहस्रसातमम् ॥ इन्द्र ता रथिनीरिषः ॥ ८ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अस्मे इति । धेहि । श्रवः । बृहत् । द्युम्नम् । सहस्रऽसातमम् ॥ इन्द्र । ताः । रथिनीः । इषः ॥ ८ ॥ "
tail" "
tag"gadya"
text"प्रार्थनावाक्ये पौनरुक्त्यं न दोषाय"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S09_V08"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S09_V08_B01"
text"विद्यां कीर्तिं सदेहान्नं बहुलाभयुतं बृहत् । प्रार्थने पौनरुक्त्यं न चोदयेति ततः पुनः ॥२३१॥८ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S09_V09"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"वसोरिन्द्रं वसुपतिङ्गीर्भिर्गृणन्त ऋग्मियम् ॥ होम गन्तारमूतये ॥ ९ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"वसोः । इन्द्रम् । वसुऽपतिम् । गीःऽभिः । गृणन्तः । ऋग्मियम् ॥ होम । गन्तारम् । ऊतये ॥ ९ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S09_V09"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S09_V09_B01"
text"वसोर्वसूनां च पतिं देवदेवेश्वरं प्रभुम् । ऋङ्मेयमाह्वयामोऽत्र गृणन्तोऽभीष्टसिद्धये ॥२३२॥९ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S09_V10"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"सुतेसुते न्योकसे बृहद् बृहत एदरिः । इन्द्राय शूषमर्चति ॥ १०, १८, ९ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"सुतेऽसुते । निऽओकसे । बृहत् । बृहते । आ । इत् । अरिः ॥ इन्द्राय । शूषम् । अर्चति ॥ १०, १८, ९॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S09_V10"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S09_V10_B01"
text"अविनाश्यरिरुद्दिष्टो बृहच्छूषं सुखं प्रति । सुते सुते सद्गृहाय देवाय बृहतेऽर्चति ॥ २३३ ॥ १० ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"author-note"
text"॥ इति नवमं सूक्तम् ॥"
tail" "
tail" "
tag"section"
attrs
id"RG_C01_S10"
type"sukta"
name"ऐन्द्रसूक्तम्"
title""
text" "
children
tag"section-heading"
text"ऐन्द्रसूक्तम्"
tail" "
tag"vargikarana"
attrs
type""
text"मण्डलम्–१,अध्यायः–१.अनुवाकः–३. सूक्तम् – १०"
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"तृतीयानुवाके तृतीयं सूक्तम् ऐन्द्रसूक्तम् गायन्ति द्वादश मधुच्छन्दाः अनुष्टुप्, इन्द्रो देवता"
tail" "
tag"gadya"
text"विराडनुष्टुप्"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S10_V01"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"गायन्ति त्वा गायत्रिणोऽर्चन्त्यर्कमर्किणः ॥ ब्रह्माणस्त्वा शतक्रत उद्वंशमिव येमिरे ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"गायन्ति । त्वा । गायत्रिणः । अर्चन्ति । अर्कम् । अर्किणः ॥ ब्रह्माणः । त्वा । शतक्रतो इति शतऽक्रतो । उत् । वंशम्ऽइव । येमिरे ॥ १ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"ऋक्-सामादिभिः भगवत्स्तुतिः"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S10_V01"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S10_V01_B01"
text"गायन्ति सामगास्त्वृग्भिः शंसन्त्यृग्वेदिनोऽन्तिकम् । विरिञ्चास्त्वां बहुज्ञान शक्रकेतुमिवोच्छ्रितम् ॥ २३४ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S10_V01_B02"
text"व्यजानन् .............. ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"विराडनुष्टुप्"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S10_V02"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"यत्सानोस्सानुमारुहद् भूर्यस्पष्ट कर्त्वम् । तदिन्द्रो अर्थञ्चेतति यूथेन वृष्णिरेजति ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"यत् । सानोः । सानुम् । आ । अरुहत् । भूरि । अस्पष्ट । कर्त्वम् ॥ तत् । इन्द्रः । अर्थम् । चेतति । यूथेन । वृष्णिः । एजति ॥ २ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"मुक्तामुक्तसमूहेनापि सेव्यो भगवान्"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S10_V02"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S10_V02_B01"
text"..........उच्चतोऽप्युच्चं सामर्थ्यं करणे तव । ततोऽपि भूरि यत्तेन चेतत्यर्थमतो भवान् ॥ मुक्तामुक्तसमूहेन शोभते गूढशक्तिमान् ॥ २३५ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S10_V02_B02"
text"उच्चादुच्चं विरिञ्चादिगतं कर्तृत्वमेव यत् । भूरि स्पष्टमभूत्तेन परेशस्य ततश्च सः । चेतत्यर्थानशेषांश्च महायूथेन चेष्टते ॥ २३६॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"इन्द्रे अस्मदीयस्तुतिश्रवणार्थं प्रार्थना"
tail" "
tag"gadya"
text"विराडनुष्टुप्"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S10_V03"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"युक्ष्वा हि केशिना हरी वृषणा कक्ष्यप्रा । अथान इन्द्र सोमपा गिरामुपश्रुतिञ्चर ॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"युक्ष्व । हि । केशिना । हरी इति । वृषणा । कक्ष्यऽप्रा ॥ अथ । नः । इन्द्र । सोमऽपाः । गिराम् । उपऽश्रुतिम् । चर ॥ ३ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S10_V03"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S10_V03_B01"
text"कक्ष्याभिः पूरकौ पुष्ट्या युङ्क्ष्व त्वं केशिनौ हरी । अथोपगम्य शृणु नो गिरः ............. ॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"भुरिग् उष्णिक्"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S10_V04"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"एहि स्तोमामभि स्वराभि गृणीह्यारुव । ब्रह्म च नो वसो सचेन्द्र यज्ञञ्च वर्धय ॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"आ । इहि । स्तोमान् । अभि । स्वर । अभि । गृणीहि । आ । रुव ॥ ब्रह्म । च । नः । वसा इति । सचा । इन्द्र । यज्ञम् । च । वर्धय ॥ ४ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S10_V04"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S10_V04_B01"
text"..................अभिस्वर च स्तुतिम् ॥ २३७ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S10_V04_B02"
text"प्रशंसां कुरु शब्दं च पुनर्हर्षान्महत्तरम् । ब्रह्म यज्ञं च नोऽन्तस्थो बहिष्ठश्चैव वर्धय ॥ २३८॥४ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"विराडनुष्टुप्"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S10_V05"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"उक्थमिन्द्राय शंस्यं वर्धनम्पुरु निष्षिधे ॥ शक्रो यथा सुतेषु णो रारणत्सख्येषु च ॥ ५ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"उक्थम् । इन्द्राय । शंस्यम् । वर्धनम् । पुरु निःऽसिधे ॥ शक्रः । यथा । सुतेषु । नः । ररणत् । सख्येषु । च ॥ ५ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"नित्यवृद्धविष्णोः वर्धनाभिप्रायः"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S10_V05"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S10_V05_B01"
text"नित्यवृद्धत्वतो विष्णोर्वर्धनं तु प्रकाशनम् । बहुशत्रून्निष्षिदसौ हरिर्दनुजघातकः ॥ २३९ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S10_V05_B02"
text"अस्मत्सख्याय शब्दं च चकारास्मासु संस्थितः । यथा सुतेषु सोमेषु करोत्यृत्विक्षु च स्थितः ॥ २४०॥५ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S10_V06"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"तमित्सखित्व ईमहे तं राये तं सुवीर्ये । स शक्र उत नश्शकदिन्द्रो वसु दयमानः ॥ ६, १९ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"तम् । इत् । सखिऽत्वे । र्इमहे । तम् । राये । तम् । सुऽवीर्ये ॥ सः । शक्रः । उत । नः । शकत् । इन्द्रः । वसु । दयमानः ॥ ६, १९ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"शक्रशब्दवाच्यो विष्णुः"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S10_V06"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S10_V06_B01"
text"तमेव शरणं नित्यं सखित्वाद्यर्थमीमहे । शक्त्यानन्दस्वरूपत्वाच्छक्रः सर्वत्र चाशकत् । अस्माकं च सदा वित्तं दददेव प्रवर्तते ॥ २४१॥६॥ "
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S10_V07"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"सुविवृतं सुनिरजमिन्द्र त्वादातमिद्यशः । गवामपव्रजं वृधि कृणुष्व राधो अद्रिवः ॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"सुऽविवृतम् । सुनिःऽअजम् । इन्द्र । त्वाऽदातम् । इत् । यशः ॥ गवाम् । अप । व्रजम् । वृधि । कृणुष्व । राधः । अद्रिऽवः ॥ ७ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S10_V07"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S10_V07_B01"
text"विस्पष्टं सुष्ट्वकाल्यं यशस्त्वद्दत्तमेव हि । गूढं ज्ञानसमूहं त्वं विवृण्वृद्धिं च नः कुरु ॥२४२॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S10_V07_B02"
text"अद्रिरादरणीयत्वात् प्राणस्तद्वर्तकोऽद्रिवाः । हरिः शक्रस्तथाऽद्रीणां छेदनाद्वारणादपि ॥ २४३॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S10_V08"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"नहि त्वा रोदसी उभे ऋधायमाणमिन्वतः ॥ जेषस्स्वर्वतीरपस्सङ्गा अस्मभ्यन्धूनुहि ॥ ८ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"नहि । त्वा । रोदसी इति । उभे इति । ऋघायमाणम् । इन्वतः ॥ जेषः । स्वःऽवतीः । अपः । सम् । गाः । अस्मभ्यम् । धूनुहि ॥ ८ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S10_V08"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S10_V08_B01"
text"न त्वामृघायमाणं हि वर्धमानं तु रोदसी । सम्प्राप्नुतः श्रीभूमी च सहिते वाऽप्रसादतः ॥ २४४॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S10_V08_B02"
text"अपः प्रजाः सुखवतीरजयस्त्वद्वशत्वतः । ज्ञानानि सन्धूनुहि च प्रापयोच्चा अपि स्वयम् ॥ २४५॥८॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S10_V09"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"आश्रुत्कर्ण श्रुधी हवन्नूचिद्दधिष्व मे गिरः । इन्द्र स्तोममिमम्मम कृष्वायुजश्चिदन्तरम् ॥ ९ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"आश्रुत्ऽकर्ण । श्रुधि । हवम् । नु । चित् । दधिष्व । मे । गिरः ॥ इन्द्र । स्तोमम् । इमम् । मम । कृष्व । युजः । चित् । अन्तरम् ॥ ९ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S10_V09"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S10_V09_B01"
text"बहुश्रवणकर्णास्मदाह्वानं शृृणु चादरात् । औव च गिरो धेहि मयि स्तोमं च मत्कृतम् ॥ २४६॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S10_V09_B02"
text"प्रियं योगादपि कुरु ........... ॥ ९ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S10_V10"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"विद्मा हि त्वा वृषन्तमं वाजेषु हवनश्रुतम् ॥ वृषन्तमस्य हूमह ऊतिं सहस्रसातमाम् ॥ १० ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"विद्म । हि । त्वा । वृषन्ऽतमम् । वाजेषु । हवनऽश्रुतम् ॥ वृषन्ऽतमस्य । हूमहे । ऊतिम् । सहस्रसातमाम् ॥ १० ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"मधुच्छन्दसः शतर्चित्वविवरणम्"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S10_V10"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S10_V10_B01"
text"....................विद्म त्वां शक्तिमत्तमम् । श्रोतारं युत्सु चाह्वानमाह्वयामस्तवावनम् ॥ २४७॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S10_V10_B02"
text"बहुलाभोत्तममिति ............... ॥ १० ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S10_V10_B03"
text".................स्थानान्तरगते ऋचौ । दृष्ट्वेन्द्रं यज्ञगं याभ्यां मधुच्छन्दाः समस्तुवत् । आतून इति तेनैव न विरुद्धा शतर्चिता ॥ २४८॥॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S10_V11"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"आतून इन्द्र कौशिक मन्दसानः सुतम्पिब ॥ नव्यमायुः प्रसूतिर कृधी सहस्रसामृषिम् ॥ ११ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"आ । तु । नः । इन्द्र । कौशिक । मन्दसानः । सुतम् । पिब ॥ नव्यम् । आयुः । प्र । सु । तिर । कृधि । सहस्रऽसाम् । ऋषिम् ॥ ११ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S10_V11"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S10_V11_B01"
text"मात्रा कुशैर्गृहीतत्वाज्जन्मन्यासीत् स कौशिकः । गाधित्वाद्वा हिरण्याण्डकोशस्थत्वात् हरिस्तथा ॥ २४९॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S10_V11_B02"
text"मन्दसानो नित्यसुखी स्तुत्यमायुश्च नस्तिर । ऋषिं सहस्रलाभं मां कुरु च............... ॥ ११ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"वाचां भगवद्विषयकत्वप्रार्थना"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S10_V12"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"परि त्वा गिर्वणो गिर इमा भवन्तु विश्वतः ॥ वृद्धायुमनु वृद्धयो जुष्टा भवन्तु जुष्टयः ॥ १२, २०, १० ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"परि । त्वा । गिर्वणः । गिरः । इमाः । भवन्तु । विश्वतः ॥ वृद्धऽआयुम् । अनु । वृद्धयः । जुष्टाः । भवन्तु । जुष्टयः ॥ १२, २०, १० ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"मधुच्छन्दसा पुनर्दृष्टऋक्सङ्ख्याविवरणम्"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S10_V12"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S10_V12_B01"
text"........................त्वा इमा गिरः ॥ २५०॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S10_V12_B02"
text"सर्वदा परितः सन्तु मदीयाः सर्वलाभिनम् । वृद्धिरूपा गिरो जुष्टाः सेवारूपाश्च सन्तु नः ॥ २५१॥१२॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S10_V12_B03"
text"अष्टावृचः पुनस्तेन दृष्टा अन्यत्र गास्तपः । कुर्वता...............................॥ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"author-note"
text"॥ इति दशमं सूक्तम् ॥"
tail" "
tail" "
tag"section"
attrs
id"RG_C01_S11"
type"sukta"
name"इन्द्रसूक्तम्"
title""
text" "
children
tag"section-heading"
text"इन्द्रसूक्तम्"
tail" "
tag"vargikarana"
attrs
type""
text"मण्डलम्–१,अध्यायः–१.अनुवाकः–३. सूक्तम् – ११"
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"इन्द्रम् अष्टौ, मधुच्छन्दाः ऋषिः, अनुष्टुप्च्छन्दः, इन्द्रो देवता"
tail" "
tag"gadya"
text"वेदवाचः इन्द्रप्रकाशकाः"
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"निचृद् अनुष्टुप्"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S11_V01"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"इन्द्रं विश्वा अवीवृधन्त्समुद्र व्यचसङ्गिरः ॥ रथीतमं रथीनां वाजानां सत्पतिम्पतिम् ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"इन्द्रम् । विश्वाः । अवीवृधन् । समुद्रऽव्यचसम् । गिरः ॥ रथिऽतम् । रथिनाम् । वाजानाम् । सत्ऽपतिम् । पतिम् ॥ १ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S11_V01"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S11_V01_B01"
text".... सम्यगुद्रिक्तगुणव्यक्तिस्तथाऽभिधः ॥ १५२ ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"निचृद् अनुष्टुप्"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S11_V02"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"सख्येत इन्द्र वाजिनो मा भेम शवसस्पते ॥ त्वामभि प्रणोनुमो जेतारमपराजितम् ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"सख्ये । ते । इन्द्र । वाजिनः । मा । भेम । शवसः । पते ॥ त्वाम् । अभि । प्र । नोनुमः । जेतारम् । अपराऽजितम् ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"निचृद् अनुष्टुप्"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S11_V03"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"पूर्वीरिन्द्रस्य रातयो न विदस्यन्त्यूतयः ॥ यदी वाजस्य गोमतस्स्तोतृभ्यो मंहते मघम् ॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"पूर्वीः । इन्द्रस्य । रातयः । न । वि । दस्यन्ति । ऊतयः ॥ यदि । वाजस्य । गोऽमतः । स्तोतृऽभ्यः । मंहते । मघम् ॥ ३ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S11_V03"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S11_V03_B01"
text"प्रथमानि महत्त्वेन ते दानान्यवनानि च । न भिद्यन्ते न नश्यन्ति गोमदन्नं यशस्तथा ॥ २५३ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S11_V03_B02"
text"यदि मंहते ददातीशः ............. ॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S11_V04"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"पुराम्भिन्दुर्युवाकविरमितौजा अजायत ॥ इन्द्रो विश्वस्य कर्मणो धर्ता वज्री पुरुष्टुतः ॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"पुराम् । भिन्दुः । युवा । कविः । अमितऽओजाः । अजायत ॥ इन्द्रः । विश्वस्य । कर्मणः । धर्ता । वज्री । पुरुऽस्तुतः ॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"भुरिग् -उष्णिक्"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S11_V05"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"त्वं वलस्य गोमतोऽपावरद्रिवो बिलम् ॥ त्वान्देवा अबिभ्युषस्तुज्यमानास आविषुः ॥ ५ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"त्वम् । वलस्य । गोऽमतः । अप । अवः । अद्रिऽवः । बिलम् ॥ त्वाम् । देवाः । अबिभ्युषः । तुज्यमानासः । आविषुः ॥ ५ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"वलशब्दार्थकथनम्"
tail" "
tag"gadya"
text"सरमाकथानिरूपणम्"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S11_V05"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S11_V05_B01"
text"................वलस्तिर्यग्गतिर्धियः । वाचामन्यार्थबुद्धेस्तु बिलं मूलं तमो हि यत् । तदपावृतवांस्त्वं च प्रदर्श्य विनिवार्य च ॥ २५४ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S11_V05_B02"
text"त्वां हि देवा भयापेताः प्रेर्यमाणास्त्वयैव च । छाद्यमानं गिरा दैत्यैररक्षन्निव सद्गिरा ॥ २५५॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S11_V05_B03"
text"इन्द्रस्य गोसवार्थे च समुत्सृष्टा जगत्यपि । चर्तुं गावो हृता दैत्यैः सरमारक्षिताः पुरा । तस्याः स्वसृत्वमुक्त्वैव तयोच्छिष्टं च गोपयः ॥ २५६॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S11_V05_B04"
text"तदर्थं पणयो नाम ते दैत्या बलपूर्वकाः । इन्द्रेण निहताः पश्चाज्ज्ञात्वा च सरमाकृतम् ॥ २५७॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S11_V05_B05"
text"ताडयित्वा पदा वक्त्रात् सृते पयसि तां भयात् । शरणागतां प्रेषयित्वा दूत्येन पणिनां पुनः ॥ २५८॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S11_V05_B06"
text"भित्वा गिरिव्रजं तं च गावो यत्र प्रतिष्ठिताः । निःसारिताः पुनस्ताश्च गोसवेनेष्टमेव च ॥ तदा देवा भीत्यैव परितो जुगुपुः पतिम् ॥ २५९॥५ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S11_V06"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"तवाहं शूर रातिभिः प्रत्यायं सिन्धुमावदन् ॥ उपातिष्ठन्त गिर्वणो विदुष्टे तस्य कारवः ॥ ६ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"तव । अहम् । शूर । रातिऽभिः । प्रति । आयम् । सिन्धुम् । आऽवदन् ॥ उप । अतिष्ठन्त । गिर्वणः । विदुः । ते । तस्य । कारवः ॥ ६ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S11_V06"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S11_V06_B01"
text"तव दानैरहं सिन्धुं नदीं प्रत्यागमं पुनः । त्वामावदन् स्तुतिपदैर्यज्ञदीक्षार्थमुद्यतः ॥ २६०॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S11_V06_B02"
text"उपातिष्ठन्त कर्तारो विदुस्त्वां यो गिरोदित ॥ ६ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"वृत्रघ्ने इन्द्रे विद्याप्रार्थना"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S11_V07"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"मायाभिरिन्द्र मायिनन्त्वं शुष्णमवातिरः ॥ विदुष्टे तस्य मेधिरास्तेषां श्रवांस्युत्तिर ॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"मायाभिः । इन्द्र । मायिनम् । त्वम् । शुष्णम् । अव । अतिरः ॥ विदुः । ते । तस्य । मेधिराः । तेषाम् । श्रवांसि । उत् । तिर ॥ ७ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S11_V07"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S11_V07_B01"
text"शक्तिभिः शक्तिमन्तं त्वं शोषकं वृत्रमातिरः ॥ २६१॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S11_V07_B02"
text"तमो वा त्वां विदुर्मेधारतास्तेषां श्रवांसि च । विद्या उच्चैस्तरां देहि .................॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"निचृदनुष्टुप्"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S11_V08"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"इन्द्रमीशानमोजसाऽभि स्तोमा अनूषत ॥ सहस्रं यस्य रातय उत वा सन्ति भूयसीः ॥ ८,२१,११,३॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"इन्द्रम् । ईशानम् । ओजसा । अभि । स्तोमाः । अनूषत ॥ सहस्रम् । यस्य । रातयः । उत । वा । सन्ति । भूयसीः ॥ ८, २१, ११, ३ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S11_V08"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S11_V08_B01"
text"........यस्तुवन्ति त्वां सहौजसा ॥ २६२ ॥ ८, २१, ११, ३ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"author-note"
text"॥ इति एकादशं सूक्तम् ॥"
tail" "
tag"author-note"
text"इति तृतीयोऽनुवाकः"
tail" "
tag"gadya"
text"अनुक्रमणिकोक्तऋषिविषये मानाभावः"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S11_V08_B02"
text"ऋक्संहितायाः स्वाध्यायात् प्रबन्धाद्व्यासनिर्मितात् । ब्राह्मणेभ्यस्तथा मानात् प्रोक्ताः स्युर्मुनयोऽत्र ये ॥ २६३॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S11_V08_B03"
text"श्रुत्यभावादलिङ्गाच्च मुनिर्नान्यः प्रतीयते । श्रुतिलिङ्गान्यता यावत्तावत्पूर्वा प्रमा भवेत् ॥ २६४ ॥ "
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S11_V08_B04"
text"शतर्ग्भिरुत्तराभिस्तु वह्निनामानमच्युतम् । अस्तौन्मेधातिथिस्ताभ्य उत्तरा अपि तद्-दृशः ॥ २६५॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S11_V08_B05"
text"अन्यत्रगास्तपस्यन् स ता ददर्श कदाचन । कालस्थानान्तरत्वं चेत्सङ्ख्यातोऽभ्यधिकं भवेत् ॥ २६६॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S11_V08_B06"
text"अन्यस्थानगता अन्यदृष्टा अप्यत्रगा यदि । सङ्ख्यान्तर्भावमेष्यन्ति ता इतोपगता यतः ॥ २६७॥"
tail" "
tail" "
tag"section"
attrs
id"RG_C01_S12"
type"sukta"
name"अग्निसूक्तम्"
title""
text" "
children
tag"section-heading"
text"अग्निसूक्तम्"
tail" "
tag"vargikarana"
attrs
type""
text"मण्डलम्—१.अध्यायः–१.अनुवाकः–४. सूक्तम्–१२."
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"मेधातिथिः काण्वः ऋषिः, गायत्री च्छन्दः, अग्निः देवता"
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"अग्निर्देवदूतः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S12_V01"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"अग्निन्दूतं वृणीमहे होतारं विश्ववेदसम् ॥ अस्य यज्ञस्य सुक्रतुम्"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अग्निम् । दूतम् । वृणीमहे । होतारम् । विश्वऽवेदसम् ॥ अस्य । यज्ञस्य । सुऽक्रतुम् ॥ १ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"दूतलक्षणम्"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S12_V01"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S12_V01_B01"
text"यज्ञभागार्थमत्रस्थो देवैः सम्प्रेषितो यतः । दूतोऽग्निर्वासुदेवश्च तत्तत्प्रार्थितकृद्यतः । विश्ववेदाः स सर्वज्ञो यज्ञज्ञो यज्ञसुक्रतुः ॥ २६८ ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"अग्न्यन्तर्गतः अग्निनामा च परशुरामः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S12_V02"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"अग्निमग्निं हवीमभिस्सदा हवन्त विश्पतिम् ॥ हव्यवाहम्पुरुप्रियम् ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अग्निम्ऽअग्निम् । हवीमऽभिः । सदा । हवन्त । विश्पतिम् । हव्यऽवाहम् । पुरुऽप्रियम् ॥ २ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S12_V02"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S12_V02_B01"
text"अग्निनामा जामदग्न्यो भगवान् सम्प्रकीर्तितः । तस्य रूपबहुत्वेन वीप्सा चैवोपपद्यते । हवीमभिर्ऋगाह्वानैराह्वयन्त प्रजापतिम् ॥ २६९॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S12_V03"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"अग्ने देवा इहावह जज्ञानो वृक्तबर्हिषे ॥ असि होता न ईड्यः ॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अग्ने । देवान् । इह । आ । वह । जज्ञानः । वृक्तऽबर्हिषे ॥ असि । होता । नः । ईड्यः ॥ ३ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S12_V03"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S12_V03_B01"
text"जज्ञानो व्यज्यमानस्तु वृक्तं प्रस्तुतमुच्यते । यजमानो वृक्तबर्हिः ...................॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S12_V04"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"ता उशतो विबोधय यदग्ने यासि दूत्यम् ॥ देवैरासत्सि बर्हिषि ॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"तान् । उशतः । वि । बोधय । यत् । अग्ने । यासि । दूत्यम् । देवैः । आ । सत्सि । बर्हिषि ॥ ४ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S12_V04"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S12_V04_B01"
text"....................बोधयेशेच्छतः सुरान् ॥ २७०॥ देवैः सहोपविशसि.......... ॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"निचृद्गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S12_V05"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"घृताहवन दीदिवः प्रतिष्म रिषतो दह ॥ अग्ने त्वं रक्षस्विनः ॥ ५ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"घृतऽआहवन । दीदिऽवः । प्रति । स्म । रिषतः । दह ॥ अग्ने । त्वम् । रक्षस्विनः ॥ ५ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S12_V05"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S12_V05_B01"
text".................... यस्य ते सुघृतं हविः । रिषतो नाशकान् रक्षो जनान् प्रति दहैव च ॥ २७१॥५ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"विराड् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S12_V06"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"अग्निनाग्निस्समिध्यते कविर्गृहपतिर्युवा ॥ हव्यवाड् जुह्वास्यः ॥ ६, २२ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अग्निना । अग्निः । सम् । इध्यते । कविः । गृहऽपतिः । युवा ॥ हव्यऽवा । जुहुऽआस्यः ॥ ६, २२ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"अग्न्यादीनां दीप्त्यादिगुणदो भगवान्"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S12_V06"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S12_V06_B01"
text"यस्याऽस्ये हूयते सोऽग्निः परेशेन समिध्यते । अथवाऽऽहवनीयोऽग्निर्मथितेन समिध्यते ॥ २७२॥६॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"मेधातिथिना स्वात्मानं प्रति बोधनम्"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S12_V07"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"कविमग्निमुपस्तुहि सत्यधर्माणमध्वरे ॥ देवममीवचातनम् ॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"कविम् । अग्निम् । उप । स्तुहि । सत्यऽधर्माणम् । अध्वरे ॥ देवम् । अमीवऽचातनम् ॥ ७ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S12_V07"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S12_V07_B01"
text"सत्यधर्मा सद्गुणभृद् दुःखघ्नोऽमीवचातनः । चातनं कालनं वा स्यात् ..............॥॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S12_V08"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"यस्त्वामग्ने हविष्पतिर्दूतन्देव सपर्यति ॥ तस्य स्म प्राविता भव ॥ ८ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"यः । त्वाम् । अग्नेे । हविःऽपतिः । दूतम् । देव । सपर्यति ॥ तस्य । स्म । प्रऽअविता । भव ॥ ८ ॥"
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S12_V09"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"यो अग्निन्देववीतये हविष्मा आविवासति ॥ तस्मै पावक मृय ॥ ९ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"यः । अग्निम् । देवऽवीतये । हविष्मान् । आऽविवासति ॥ तस्मै । पावक । मृय ॥ ९ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S12_V09"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S12_V09_B01"
text"...................देववीतिस्तु तद्गतिः ॥ २७३॥ आवासयति यस्त्वां च तं त्वं मृय सर्वदा ॥ ९ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"टीकाविवृतिः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S12_V10"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"स नः पावक दीदिवोऽग्ने देवा इहावह ॥ उप यज्ञं हविश्च नः ॥ १० ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"सः । नः । पावक । दीदिऽवः । अग्ने । देवान् । इह । आ । वह ॥ उप । यज्ञम् । हविः । च । नः ॥ १० ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S12_V10"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S12_V10_B01"
text"त्वत्पूजाविषये देवानावहेन्द्रियमानिनः ॥ २७४ ॥ १० ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S12_V11"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"स नस्स्तवान आभर गायत्रेण नवीयसा ॥ रयिं वीरवतीमिषम् ॥ ११ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"सः । नः । स्तवानः । आ । भर । गायत्रेण । नवीयसा ॥ रयिम् । वीरऽवतीम् । इषम् ॥ ११ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S12_V11"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S12_V11_B01"
text"गायत्रेण स्तूयमानो दृश्यमानेन नो रयिम् । पुत्रयुक्तामिषं चैव वीर्ययुक्तामथावह ॥२७५ ॥ ११ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S12_V12"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"अग्ने शुक्रेण शोचिषा विश्वाभिर्देवहूतिभिः ॥ इमं स्तोमञ्जुुषस्व नः ॥ १२, २३, १२ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अग्ने । शुक्रेण । शोचिषा । विश्वाभिः । देवहूतिऽभिः ॥ इमम् । स्तोमम् । जुषस्व । नः ॥ १२, २३, १२ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S12_V12"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S12_V12_B01"
text"ज्वलता तेजसा विश्वदेवाह्वानैर्वृणु स्तुतिम् ॥॥ १२,२३,१२॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"author-note"
text"॥ इति द्वादशं सूक्तम् ॥"
tail" "
tail" "
tag"section"
attrs
id"RG_C01_S13"
type"sukta"
name"unknown"
title""
text" "
children
tag"section-heading"
text"unknown"
tail" "
tag"vargikarana"
attrs
type""
text"मण्डलम्—१. अध्यायः–१- अनुवाकः–४.सूक्तम्—१३"
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"(सुसमिद्धो द्वादशर्चम्, मेधातिथः काण्वः, गायत्री, आप्रीदेवताः) (इध्मः- सुसमिद्धः अग्निर्देवता)"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S13_V01"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"सुसमिद्धो न आवह देवा अग्ने हविष्मते ॥ होतः पावक यक्षि च ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"सुऽसमिद्धः । नः । आ । वह । देवान् । अग्ने । हविष्मते ॥ होतरिति । पावक । यक्षि । च ॥ १ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S13_V01"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S13_V01_B01"
text"अस्मद्धविष्मते देवानाहूय यज चादरात् ॥२७६ ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"तनूनपात् अग्निर्देवता"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S13_V02"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"मधुमन्तन्तनूनपाद्यज्ञन्देवेषु नः कवे ॥ अद्या कृणुहि वीतये ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"मधुऽमन्तम् । तनूऽनपात् । यज्ञम् । देवेषु । नः । कवे ॥ अद्य । कृणुहि । वीतये ॥ २ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S13_V02"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S13_V02_B01"
text"तनूभ्यो वाक् ततो देवो व्यक्तस्तेन तनूनपात् ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"नराशंसः अग्निर्देवता"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S13_V03"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"नराशंसमिह प्रियमस्मिन् यज्ञ उपह्वये ॥ मधुजिह्वं हविष्कृतम् ॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"नराशंसम् । इह । प्रियम् । अस्मिन् । यज्ञे । उप । ह्वये ॥ मधुऽजिह्वम् । हविःऽकृतम् ॥ ३ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"सुसमिद्धादयः अग्नेर्मूर्तयः"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S13_V03"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S13_V03_B01"
text"नरैः स्तुत्यो नराशंसो वह्नेरन्याऽथवा तनूः ॥२७७॥३॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"इः-ईतिः अग्निर्देवता"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S13_V04"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"अग्ने सुखतमे रथे देवा ईति आवह ॥ असि होता मनुर्हितः ॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अग्ने । सुखऽतमे । रथे । देवान् । र्इतिः । आ । वह ॥ असि । होता । मनुःऽहितः ॥ ४ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"अध्यात्मरथविवरणम्"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S13_V04"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S13_V04_B01"
text"मनूनां च हितत्वेन मनुर्हित इतीरितः ॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"बर्हिर्देवता"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S13_V05"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"स्तृणीत बर्हिरानुषग्घृतपृष्ठम्मनीषिणः ॥ यत्रामृतस्य चक्षणम् ॥ ५ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"स्तृणीत । बर्हिः । आनुषक् । घृतऽपृष्ठम् । मनीषिणः ॥ यत्र । अमृतस्य । चक्षणम् ॥ ५ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S13_V05"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S13_V05_B01"
text"आनुषक् सर्वतो देवस्थानं बर्हिः स्तृणीत च ॥२७८॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S13_V05_B02"
text"शुद्धस्य विष्णोर्यत् स्थानं घृतपृष्ठं हि तन्मनः । यत्र स्याद् दर्शनं विष्णोर्नित्यामरणधर्मिणः ॥ २७९॥५॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"श्रियो दास्यः द्वारो देव्यो देवताः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S13_V06"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"विश्रयन्तामृतावृधो द्वारो देवीरसश्चतः ॥ अद्या नूनञ्च यष्टवे ॥ ६, २४ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"वि । श्रयन्ताम् । ऋतऽवृधः । द्वारः । देवीः । असश्चतः ॥ अद्य । नूनम् । च । यष्टवे ॥ ६, २४ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S13_V06"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S13_V06_B01"
text"ऋतरूपेण हरिणा समृद्धाया ऋतावृधः । द्वारो देव्यः श्रियो दास्यः श्रयन्तामिह नो मखे ॥ २८०॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S13_V06_B02"
text"मानसे बाह्ययज्ञे वा ह्यसङ्गत्वादसश्चतः । अद्याहनि तथा नूनमद्यैव यजनार्थतः ॥ २८१॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S13_V06_B03"
text"द्वारभूतः स भगवानपि साक्षान्मुमुक्षतः । स्त्रीरूपश्च सः ............... ॥ ॥ ६,२४॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"पिपीलिका मध्या निचृद् गायत्री - नक्ता, उषाश्च देवते"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S13_V07"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"नक्तोषासा सुपेशसाऽस्मिन् यज्ञ उपह्वये ॥ इदन्नो बर्हिरासदे ॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"नक्तोषसा । सुऽपेशसा । अस्मिन् । यज्ञे । उप । ह्वये ॥ इदम् । नः । बर्हिः । आऽसदे ॥ ७ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S13_V07"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S13_V07_B01"
text"........नक्ता स्यान्नाक्तो यस्मात् स सर्वतः । उषाः प्रकाशरूपत्वात् सुभद्रे ते उपह्वये ॥ २८२ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S13_V07_B02"
text"अस्मिन् बर्हिषि संस्थित्यै ......... ॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"पिपीलिका मध्या निचृद् गायत्री - दैव्यौ होतारौ गार्हपत्याहवनीयौ देवते"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S13_V08"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"ता सुजिह्वा उपह्वये होतारा दैव्या कवी ॥ यज्ञन्नो यक्षतामिमम् ॥ ८ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"ता । सुऽजिह्वौ । उप । ह्वये । होतारा । दैव्या । कवी इति ॥ यज्ञम् । नः । यक्षताम् । इमम् ॥ ८ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"आत्मान्तरात्मेति भगवतो रूपद्वयम्"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S13_V08"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S13_V08_B01"
text"......................होतारौ देवगावपि । मथ्यमानोऽपरश्चैव वह्नी तद्गोऽथ वा हरिः ॥ २८३॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S13_V08_B02"
text"आत्माऽन्तरात्मरूपेण द्विरूपो वा व्यवस्थितः । देवेषु यजतां यज्ञमस्मदीयमिमं सदा ॥ २८४॥८॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"निचृद् गायत्री - इा (श्रीः) महीः (भूः भारती च सरस्वती च देवताः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S13_V09"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"इा सरस्वती मही तिस्रो देवीर्मयोभुवः ॥ बर्हिस्सीदन्त्वस्रिधः ॥ ९ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"इा । सरस्वती । मही । तिस्रः । देवीः । मयःऽभुवः ॥ बर्हिः । सीदन्तु । अस्रिधः ॥ ९ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"इा-सरस्वत्यादिनामानः भगवत्स्त्रीरूपविशेषाः"
tail" "
tag"gadya"
text"सरस्वती (भारती) अपि महीशब्दवाच्या"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S13_V09"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S13_V09_B01"
text"ईेड्यत्वाद्धरिः श्रीर्वा भूरूपा सैव चापरा ।"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S13_V09_B02"
text"मही तु भारती नाम वायव्या ब्रह्मणोऽपरा । तद्गतस्तादृशै रूपैः पृथक्स्थो वा हरिस्तथा ॥२८५ ॥९ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"त्वष्टा देवता"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S13_V10"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"इह त्वष्टारमग्रियं विश्वरूपमुपह्वये ॥ अस्माकमस्तु केवलः ॥ १० ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"इह । त्वष्टारम् । अग्रियम् । विश्वऽरूपम् । उप । ह्वये ॥ अस्माकम् । अस्तु । केवलः ॥ १० ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S13_V10"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S13_V10_B01"
text"त्वष्टा तेजस्त्वतो विष्णुर्बलत्वाद्वा समीरितः । विश्वरूपकरत्वाच्च विश्वरूपोऽथ पूर्तितः ॥ २८६ ॥ १० ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"पिपीलिका मध्या निचृद् गायत्री - वनस्पतिर्देवता"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S13_V11"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"अवसृजा वनस्पते देव देवेभ्यो हविः ॥ प्रदातुरस्तु चेतनम् ॥ ११ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अव । सृज । वनस्पते । देव । देवेभ्यः । हविः ॥ प्र । दातुः । अस्तु । चेतनम् ॥ ११ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"वनस्पतिर्भगवान्"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S13_V11"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S13_V11_B01"
text"वननीयपतित्वेन वनस्पतिरितीरितः । ज्ञानं तु चेतनम् ................. ॥ ११ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"पिपीलिका मध्या निचृद् गायत्री - स्वाहादेवी देवता"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S13_V12"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"स्वाहा यज्ञङ्कृणोतनेन्द्राय यज्वनो गृहे ॥ तत्र देवा उपह्वये ॥ १२, १५, १३ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"स्वाहा । यज्ञम् । कृणोतन । इन्द्राय । यज्वनः । गृहे ॥ तत्र । देवान् । उप । ह्वये ॥ १२, २५, १३ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"स्वाहाशब्दस्य त्रेधा अर्थविवरणम्"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S13_V12"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S13_V12_B01"
text".......स्वाहा स्वभागगतिमान् स्मृतः ॥ २८७ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S13_V12_B02"
text"अव्ययत्वाद् अमोषश्च ॥ ॥ १२, २५, १३ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tail" "
tag"section"
attrs
id"RG_C01_S14"
type"sukta"
name"वैश्वदेवसूक्तम्"
title""
text" "
children
tag"section-heading"
text"वैश्वदेवसूक्तम्"
tail" "
tag"vargikarana"
attrs
type""
text"मण्डलम् –१.अध्यायः–१. अनुवाकः–४.सूक्तम्– १४."
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"ऐभिरग्ने द्वादश, मेधातिथिः काण्वः ऋषिः, गायत्री विश्वेदेवाः देवताः"
tail" "
tag"gadya"
text"सोमपानार्थं विश्वेदेवप्रार्थना"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S14_V01"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"ऐभिरग्ने दुवो गिरो विश्वेभिस्सोमपीतये ॥ देवेभिर्याहि यक्षि च ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"आ । एभिः । अग्ने । दुवः । गिरः । विश्वेभिः । सोमऽपीतये ॥ देवेभिः । याहि । यक्षि । च ॥ १ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S14_V01"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S14_V01_B01"
text"...............कामदोहा दुवः स्मृताः ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S14_V02"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"आ त्वा कण्वा अहूषत गृणन्ति विप्र ते धियः ॥ देवेभिरग्न आगहि ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"आ । त्वा । कण्वाः । अहूषत । गृणन्ति । विप्र । ते । धियः ॥ देवेभिः । अग्ने । आ । गहि ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S14_V03"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"इन्द्रवायू बृहस्पतिम्मित्राग्निम्पूषणम्भगम् ॥ आदित्यान्मारुतङ्गणम् ॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"इन्द्रवायू इति । बृहस्पतिम् । मित्रा । अग्निम् । पूषणम् । भगम् ॥ आदित्यान् । मारुतम् । गणम् ॥ ३ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"पूषा-भग-आदित्य-मारुतादिशब्दनिर्वचनम्"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S14_V03"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S14_V03_B01"
text"बृहन्पतिर्बृहत्या वा वाच एव बृहस्पतिः ॥२८८॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S14_V03_B02"
text"मित्रेति मित्रावरुणौ पूषा नाम स पोषणात् । पूर्णत्वाद्वा भगः प्रोक्तः पूर्णैश्वर्यादिकत्वतः ॥ २८९ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S14_V03_B04"
text"आदिस्थत्वात् स आदित्य आददानः प्रयाति वा । बहुरूपत्वतश्चैव मानोक्तत्वात्तु मारुतः ॥ २९० ॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S14_V04"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"प्रवो भ्रियन्त इन्दवो मत्सरा मादयिष्णवः ॥ द्रप्सा मध्वश्चमूषदः ॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"प्र । वः । भ्रियन्ते । इन्दवः । मत्सराः । मादयिष्णवः ॥ द्रप्साः । मध्वः । चमूऽसदः ॥ ४ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"इन्दुशब्दः सोम-मनोवृत्तिपरः"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S14_V04"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S14_V04_B01"
text"मत्सरा मदकारित्वात्ताच्छील्यादुत्तरं पदम् । द्रप्सास्ते द्रवणाच्चैव चमसस्थाश्चमूषदः । शिरश्च चमसं प्रोक्तमिष्टदानात् तथेन्दवः ॥ २९१॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S14_V05"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"हविष्मन्तो अरङ्कृतः ॥ ५ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"ईते । त्वाम् । अवस्यवः । कण्वासः । वृक्तऽबर्हिषः ॥ हविष्मन्तः । अरम्ऽकृतः । ५ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S14_V05"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S14_V05_B01"
text"अवस्युर्यजमानः स्यादवनार्थप्रवृत्तितः । आत्मस्थं वा बहुवचो बहवो मुनयोऽत्र वा ॥२९२॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S14_V05_B02"
text"उत्तराणां वचस्त्वेन स्वयं वदति चेश्वरः । अरङ्कृतोऽतिकर्तारस्त्वलङ्कर्तार एव वा ॥ २९३॥५ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S14_V06"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"घृतपृष्ठा मनोयुजो ये त्वा वहन्ति वह्नयः ॥ आ देवान् सोमपीतये ॥ ६, २६ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"घृतऽपृष्ठाः । मनःऽयुजः । ये । त्वा । वहन्ति । वह्नयः ॥ आ । देवान् । सोमऽपीतये ॥ ६, २६ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S14_V06"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S14_V06_B01"
text"स्निग्धपृष्ठाः समारूढा हरिणा वा विदोषिणा । मनोमात्रेण योज्याश्च त्वां देवांश्च वहन्ति ये ॥ २९४॥६॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S14_V07"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"तान्यजत्रा ऋतावृधोऽग्ने पत्नीवतस्कृधि ॥ मध्वस्सुजिह्व पायय ॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"तान् । यजत्रान् । ऋतऽवृधः । अग्ने । पत्नीऽवतः । कृधि ॥ मध्वः । सुऽजिह्व । पायय ॥ ७ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S14_V07"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S14_V07_B01"
text"तैर्देवान् यजतः स्तोतॄन् ज्ञातेन ब्रह्मणैधितान् । पत्नीभिर्योजया गन्तुं सह मध्वश्च पायय ॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"उदात्तस्वरार्थनिरूपणणम्"
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S14_V08"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"ये यजत्रा य ईड्यास्तेते पिबन्तु जिह्वया ॥ मधोरग्ने वषकृति ॥ ८ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"ये । यजत्राः । ये । ईड्याः । ते । ते । पिबन्तु । जिह्वया ॥ मधोः । अग्ने । वषऽकृति ॥ ८ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S14_V08"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S14_V08_B01"
text"ते षष्ठ्यतोऽनुदात्तः स्यादुदात्तो बहुवाचकः । आवृत्तस्तु भवेदर्थस्ते पिबन्तु वषकृतौ ॥ २९६॥८ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S14_V09"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"आकीं सूर्यस्य रोचनाद्विश्वान् देवा उषर्बुधः ॥ विप्रो होतेह वक्षति ॥ ९ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"आकीम् । सूर्यस्य । रोचनात् । विश्वान् । देवान् । उषःऽबुधः ॥ विप्रः । होता । इह । वक्षति ॥ ९ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S14_V09"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S14_V09_B01"
text"सूर्यस्य रोचनात् स्वर्गादावक्षत्यग्निरिन्दुपान् । उषःप्रकाशनाद् ब्रह्म तद्विदस्त उषर्बुधः ॥ ९ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S14_V10"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"विश्वेभिस्सोम्यम्मध्वग्न इन्द्रेण वायुना ॥ पिबा मित्रस्य धामभिः ॥ १० ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"विश्वेभिः । सोम्यम् । मधु । अग्ने । इन्द्रेण । वायुना ॥ पिब । मित्रस्य । धामऽभिः ॥ १० ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S14_V10"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S14_V10_B01"
text"देवास्ते विष्णुधामत्वान्मित्रधामान ईरिताः ॥ २९७ ॥ १० ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S14_V11"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"त्वं होता मनुर्हितोऽग्ने यज्ञेषु सीदसि ॥ सेम नो अध्वरं यज ॥ ११ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"त्वम् । होता । मनुःऽहितः । अग्ने । यज्ञेषु । सीदसि ॥ सः । इमम् । नः । अध्वरम् । यज ॥ ११ ॥"
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S14_V12"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"युक्ष्वा ह्यरुषी रथे हरितो देव रोहितः ॥ ताभिर्देवा इहावह ॥ १२, २७, १४ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"युक्ष्व । हि । अरुषीः । रथे । हरितः । देव । रोहितः ॥ ताभिः । देवान् । इह । आ । वह ॥ १२ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S14_V12"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S14_V12_B01"
text"अग्निवाहा अश्वतर्यो दूर्वापद्माग्निसप्रभाः । लोहिताः क्वचिदश्वाश्च रोहिन्मृग्योऽपि कुत्रचित् ॥ २९८॥ १२,२७,१४॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"author-note"
text"॥ इति चतुर्दशं सूक्तम् ॥"
tail" "
tail" "
tag"section"
attrs
id"RG_C01_S15"
type"sukta"
name"ऋतुसूक्तम्"
title""
text" "
children
tag"section-heading"
text"ऋतुसूक्तम्"
tail" "
tag"vargikarana"
attrs
type""
text"मण्डलम् -१अध्यायः–१.अनुवाकः–४. सूक्तम्–१५"
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"(इन्द्रसोमं द्वादशर्चम्, मेधातिथिः काण्वः, गायत्री) (पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री) ऋतवः(कालाभिमानिदेवताः, इन्द्रश्च देवताः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S15_V01"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"इन्द्र सोमम्पिब ऋतुना त्वा विशन्त्विन्दवः ॥ मत्सरासस्तदोकसः ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"इन्द्र । सोमम् । पिब । ऋतुना । आ । त्वा । विशन्तु । इन्दवः ॥ मत्सरासः । तत्ऽओकसः ॥ १ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"ऋतुशब्दार्थजिज्ञासा"
tail" "
tag"gadya"
text"पोतृदेवताः मरुतः"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S15_V01"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S15_V01_B01"
text"ऋतुर्मार्गस्तु नेतृत्वान्नेष्टाऽग्निर्हरिरेव वा । ईष्टे न कश्चिदस्येति ग्ना नद्यश्च समीरिताः ॥ गतिशीलत्वतो ग्नास्ता ज्ञातृनेतृत्वतो हरिः ॥२९९॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S15_V01_B02"
text"गमनान्नयनाद्वा ग्ना .............."
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S15_V01_B03"
text"....................ऋतुपात्रमृतुस्तथा । सोमास्तदोकसः प्रोक्ता ऋतुपात्रस्थिता यतः ॥३००॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S15_V01_B04"
text"पत्नीनेतृत्वतो नेष्टा नेष्टर्त्विक् सम्प्रकीर्तितः ।"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S15_V01_B05"
text"ज्ञापयन्ति स्वलिङ्गानीत्यृतवः ष प्रकीर्तिताः ॥३०१॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S15_V01_B06"
text"पावनाच्चैव पोतारो मरुतः पोतृदेवताः । अग्निस्तु देवतानेष्ठुस्त्वष्टेन्द्रो विष्णुरेव वा ॥ ३०२॥१,२,३ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"(भुरिक् गायत्री) ऋतवः, मरुतश्च देवताः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S15_V02"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"मरुतः पिबत ऋतुना पोत्राद्यज्ञम्पुनीतन ॥ यूयं हिष्ठा सुदानवः ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"मरुतः । पिबत । ऋतुना । पोत्रात् । यज्ञम् । पुनीतन ॥ यूयम् । हि । स्थ । सुऽदानवः ॥ २ ॥ "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"ऋतवः, नेष्टा च (विष्णुः, इन्द्रः, अग्निः, त्वष्टा च)देवताः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S15_V03"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"अभि यज्ञङ्गृृणीहि नोऽग्नावो नेष्टः पिब ऋतुना ॥ त्वं हि रत्नधा असि ॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अभि । यज्ञम् । गृणीहि । नः । ग्नावः । नेष्टरिति । पिब । ऋतुना ॥ त्वम् । हि । रत्नऽधाः । असि ॥"
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"(भुरिग् गायत्री) ऋतवः, अग्निश्च देवताः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S15_V04"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"अग्ने देवा इहावह सादया योनिषु त्रिषु ॥ परि भूष पिब ऋतुना ॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अग्ने । देवान् । इह । आ । वह । सादय । योनिषु । त्रिषु ॥ परि । भूष । पिब । ऋतुना ॥ ४ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"प्राग्वंशादिस्थानत्रयनिरूपणम्"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S15_V04"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S15_V04_B01"
text"वेद्युत्तरासदश्चैव प्राग्वंशो योनयः स्मृताः । भूष भूषय नो यज्ञम् ........ ॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"ऋतवः, इन्द्रश्च देवताः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S15_V05"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"ब्राह्मणादिन्द्र राधसः पिबा सोममृतूरनु ॥ तवेद्धि सख्यमस्तृतम् ॥ ५ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"ब्राह्मणात् । इन्द्र । राधसः । पिब । सोमम् । ऋतून् । अनु । तव । इत् । हि । सख्यम् । अस्तृतम् ॥ ५ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S15_V05"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S15_V05_B01"
text"..................ब्राह्मणाच्छंसिपात्रतः । पिबेन्द्र नो राधसोऽर्थे त्वामनु त्वृतुदेवताः ॥३०३॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S15_V05_B02"
text"स्तृतं छिन्नमिति प्रोक्तम् .......... ॥ ५ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"ऋतवः, मित्रावरुणौ च देवताः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S15_V06"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"युवन्दक्षन्धृतव्रतमित्रावरुणदूभम् ॥ ऋतुना यज्ञमाशाथे ॥ ६, २८ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"युवम् । दक्षम् । धृतऽव्रता । मित्रावरुणा । दुःऽदभम् ॥ ऋतुना । यज्ञम् । अशाथे इति ॥ ६, २८ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S15_V06"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S15_V06_B01"
text".............अस्तभ्यं दुर्दभं स्मृतम् । दक्षाख्यं यजमानं चापीशाथे यज्ञमेव च । सोमं पीत्वर्तुपात्रेण सहवा तेन चर्तुना ॥ ६, २८ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"ऋतवः, द्रविणोदाश्च (अग्निः) देवताः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S15_V07"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"द्रविणोदा द्रविणसो ग्रावहस्तासो अध्वरे ॥ यज्ञेषु देवमीते ॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"द्रविणःऽदाः । द्रविणसः । ग्रावऽहस्तासः । अध्वरे ॥ यज्ञेषु । देवम् । र्इते ॥ ७ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S15_V07"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S15_V07_B01"
text"होता च होतृकाश्चैव द्रविणोदा द्रवीणसः । अग्निश्चैवाग्नयस्तेषां देवता विष्णुमीते ॥३०५॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"ऋतवः, द्रविणोदाश्च (अग्निः) देवताः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S15_V08"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"द्रविणोदा ददातु नो वसूनि यानि शृण्विरे ॥ देवेषु ता वनामहे ॥ ८ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"द्रविणःऽदाः । ददातु । नः । वसूनि । यानि । शृण्विरे ॥ देवेषु । ता । वनामहे ॥ ८ ॥ "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"ऋतवः, द्रविणोदाश्च (अग्निः) देवताः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S15_V09"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"द्रविणोदाः पिपीषति जुहोत प्र च तिष्ठत ॥ नेष्ट्रादृतुभिरिष्यत ॥ ९ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"द्रविणःऽदाः । पिपीषति । जुहोत । प्र । च । तिष्ठत ॥ नेष्ट्रात् । ऋतुऽभिः । इष्यत ॥ ९ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S15_V09"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S15_V09_B01"
text"पातुमिच्छति सोमं स सोमास्तस्मै प्रतिष्ठिताः । ऋतुपात्रैर्देवताभिः सहैवैनमभीप्सत ॥३०६॥ ९ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S15_V10"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"यत्त्वा तुरीयमृतुभिर्द्रविणोदो यजामहे ॥ अध स्मानो ददिर्भव ॥ १० ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"यत् । त्वा । तुरीयम् । ऋतुऽभिः । द्रविणःऽदः । यजामहे ॥ अध । स्म । नः । ददिः । भव ॥ १० ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S15_V10"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S15_V10_B01"
text"चतुर्थवारमपि यत्त्वां यजामो ददिर्भव ॥ १० ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"(पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री) - ऋतवः, अश्विनौ च देवते"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S15_V11"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"अश्विना पिबतम्मधु दीद्यग्नी शुचिव्रता ॥ ऋतुना यज्ञवाहसा ॥ ११ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अश्विना । पिबतम् । मधु । दीद्यग्नी इति दीदिऽअग्नी । शुचिऽव्रता ॥ ऋतुना । यज्ञऽवाहसा ॥ ११ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S15_V11"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S15_V11_B01"
text".................दीद्यग्नी इति दीप्ताग्नी ॥ ११ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"(पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री) - ऋतवः, विष्णुः अग्निश्च देवताः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S15_V12"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"गार्हपत्येन सन्त्य ऋतुना यज्ञनीरसि ॥ देवान्देवय ते यज ॥ १२, २९, १५ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"गार्हऽपत्येन । सन्त्य । ऋतुना । यज्ञऽनीः । असि ॥ देवान् । देवऽयते । यज ॥ १२, २९, १५ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"मासभेदेन भगवतो द्वे द्वे रूपे"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S15_V12"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S15_V12_B01"
text"...............सन्त्योऽग्निः सन्ततत्वतः ॥३०७॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S15_V12_B02"
text"विष्णुर्वर्त्वधिपो विष्णुः केशवादिस्वरूपतः । ‘ग्रहान् सोमस्य मिमते’ इति तस्यैव कथ्यते ॥ गार्हपत्येन पात्रेण यजमानस्तु देवयन् ॥ ३०८॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S15_V12_B03"
text"देवान्पातीति ............. ॥ १२, २९, १५ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"author-note"
text"(इति एकोनविंशो वर्गः – पञ्चदशं सूक्तम् )"
tail" "
tail" "
tag"section"
attrs
id"RG_C01_S16"
type"sukta"
name"ऐन्द्रसूक्तम्"
title""
text" "
children
tag"section-heading"
text"ऐन्द्रसूक्तम्"
tail" "
tag"vargikarana"
attrs
type""
text"मण्डलम्—१.अध्यायः–१. अनुवाकः–४. सूक्तम्– १६."
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"आत्वा नवर्चं, मेधातिथिः काण्वः गायत्री(३ पिपीलिका मध्या निचृत्,९ विरा) इन्द्रो देवता"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S16_V01"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"आ त्वा वहन्तु हरयो वृषणं सोमपीतये ॥ इन्द्र त्वा सूरऽचक्षसः ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"आ । त्वा । वहन्तु । हरयः । वृषणम् । सोमऽपीतये ॥ इन्द्र । त्वा । सूरऽचक्षसः ॥ १ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S16_V01"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S16_V01_B01"
text"..............सुष्ठूरीकुर्वति विषयान् यतः । चक्षूंषीन्द्रस्य हरयस्तेनोक्ताः सूरचक्षसः ॥ ३०९ ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S16_V02"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"इमा धाना घृतस्नुवो हरी इहोपवक्षतः ॥ इन्द्रं सुखतमे रथे ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"इमाः । धानाः । घृतस्नुवः । हरी इति । इह । उप । वक्षतः ॥ इन्द्रम् । सुखऽतमे । रथे ॥ २ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"धानाशब्दस्याध्यात्मार्थनिर्वचनम्"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S16_V02"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S16_V02_B01"
text"भक्तिस्नुतानि धानानि बुद्धेर्धाना इति ह्यपि ॥२ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S16_V03"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"इन्द्रम् प्रातर्हवामह इन्द्रम् प्रयत्यध्वरे ॥ इन्द्रं सोमस्य पीतये ॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"इन्द्रम् । प्रातः । हवामहे । इन्द्रम् । प्रऽयति । अध्वरे ॥ इन्द्रम् । सोमस्य । पीतये ॥ ३ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"सोमपीतिशब्दः तृतीयसवनवाची"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S16_V03"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S16_V03_B01"
text"‘प्रातः’ इत्यादिवाक्येन सवनत्रयमीरितम् । समाप्तत्वात् सोमपीतिस्तृतीयं सवनं स्मृतम् ॥३१०॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S16_V03_B01"
text"सदा ........ ॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S16_V04"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"(१६२) उप नस्सुतमागहि हरिभिरिन्द्र केशिभिः ॥ सुते हि त्वा हवामहे ॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"उप । नः । सुतम् । आ । गहि । हरिऽभिः । इन्द्र । केशिऽभिः ॥ सुते । हि । त्वा । हवामहे ॥ ४ ॥ "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"gadya"
text"सोमपाने गौरमृगदृष्टान्तः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S16_V05"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"सेमन्नः स्तोममागह्युपेदं सवनं सुतम् ॥ गौरो न तृषितः पिब ॥ ५, ३० ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"सः । इमम् । नः । स्तोमम् । आ । गहि । उप । इदम् । सवनम् । सुतम् ॥ गौरः । न । तृषितः । पिब ॥ ५, ३० ॥ "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S16_V06"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"इमे सोमास इन्दवस्सुतासो अधि बर्हिषि ॥ ता इन्द्र सहसे पिब ॥ ६ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"इमे । सोमासः । इन्दवः । सुतासः । अधि । बर्हिषि ॥ तान् । इन्द्र । सहसे । पिब ॥ ६ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"भगवतो वृद्धिर्नास्तीति निरूपणम्"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S16_V06"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S16_V06_B01"
text"..... विष्णुविवक्षायां यजमानबलं सहः । तदिष्टस्यैव दानाय तद्गुणव्यक्तिरेव वा ॥ ३११॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S16_V06_B02"
text"‘पूर्णमदः पूर्णमिदम्पूर्णात् पूर्णमुदच्यते’ । ‘हेयोपादेयरहितगुणपूर्णो हरिः सदा । अनुग्रहव्यक्तिरेव तद्गुणानां च नान्यथा’॥ ३१२ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S16_V06_B03"
text"इत्यादि वेदवाक्येभ्यो नैव वृद्धिर्हरेः क्वचित् ॥ ६ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S16_V07"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"अयन्ते स्तोमो अग्रियो हृदिस्पृगस्तु शन्तमः ॥ अथा सोमं सुतम् पिब ॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अयम् । ते । स्तोमः । अग्रियः । हृदिऽस्पृक् । अस्तु । शम्ऽतमः ॥ अथ । सोमम् । सुतम् । पिब ॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S16_V08"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"विश्वमित्सवनं सुतमिन्द्रो मदाय गच्छति ॥ वृत्रहा सोमपीतये ॥ ८ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"विश्वम् । इत् । सवनम् । सुतम् । इन्द्रः । मदाय । गच्छति ॥ वृत्रऽहा । सोमऽपीतये ॥ ८ ॥ "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"विराड् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S16_V09"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"सेमन्नः काममापृण गोभिरश्वैश्शतक्रतो ॥ स्तवाम त्वा स्वाध्यः ॥ ९, ३१, १६ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"कामम् । आ । पृण । गोभिः । अश्वैः । शतक्रतो इति शतऽक्रतो ॥ स्तवाम । त्वा । सुऽआध्यः ॥ ९, ३१, १६ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S16_V09"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S16_V09_B01"
text"पृण सम्पूरय स्वाध्यः सुधीतय इतीरिताः ॥३१३ ॥ ९, ३१, १६ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tail" "
tag"section"
attrs
id"RG_C01_S17"
type"sukta"
name"ऐन्द्रावरुणसूक्तम्"
title""
text" "
children
tag"section-heading"
text"ऐन्द्रावरुणसूक्तम्"
tail" "
tag"vargikarana"
attrs
type""
text"मण्डलम्–१. अध्यायः-१.अनुवाकः–४– सूक्तम् – १७."
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"(इन्द्रावरुणयोर्नवर्चम् , मेधातिथिः काण्वः, छन्दः– गायत्री, २ यवमध्या विरा, ४ पादनिचृत्(ह्रसीयसी),६ निचृत्, ५ भुरिगार्ची, ८ पिपीलिकामध्या निचृत्, इन्द्रावरुणौ देवते)"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S17_V01"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"(१६८) इन्द्रावरुणयोरहं सम्राजोरव आ वृणे ॥ ता नो मृात र्इदृशे ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"इन्द्रावरुणयोः । अहम् । सम्ऽराजोः । अवः । आ । वृणे ॥ ता । नः । मृातः । र्इदृशे ॥ १ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S17_V01"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S17_V01_B01"
text"अविकारेण संस्थानमीदृक्त्वं नाम कीर्तितम् ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"यवमध्या विरा गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S17_V02"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"गन्तारा हि स्थोऽवसे हवं विप्रस्य मावतः ॥ धर्तारा चर्षणीनाम् ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"गन्तारा । हि । स्थः । अवसे । हवम् । विप्रस्य । माऽवतः ॥ धर्तारा । चर्षणीनाम् ॥ २ ॥ "
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S17_V02"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S17_V02_B01"
text"मावतो ज्ञानयुक्तस्य प्रजाश्चर्षणयः स्मृताः ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S17_V03"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"अनुकामन्तर्पयेथामिन्द्रावरुण राय आ ॥ ता वान्नेदिष्ठमीमहे ॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अनुऽकामम् । तर्पयेथाम् । इन्द्रावरुणा । रायः । आ ॥ ता । वाम् । नेदिष्ठम् । र्इमहे ॥ ३ ॥ "
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S17_V03"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S17_V03_B01"
text"नेदिष्ठत्वं समीपत्वं क्षिप्रं शरणमीमहे ॥३१४॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"पादनिचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S17_V04"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"युवाकु हि शचीनां युवाकु सुमतीनाम् ॥ भूयाम वाजदाव्नाम् ॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"युवाकु । हि । शचीनाम् । युवाकु । सुऽमतीनाम् ॥ भूयाम । वाजऽदाव्नाम् ॥ ४ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S17_V04"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S17_V04_B01"
text"युवयोरेव वाक्यानां सुमतीनां च सर्वशः । भवेमान्नप्रदातॄणां सर्वदा विषया वयम् ॥ ३१५॥४ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"भुरिगार्ची ह्रसीयसी - गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S17_V05"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"इन्द्रस्सहस्रदाव्नां वरुणश्शंस्यानाम् ॥ क्रतुर्भवत्युक्थ्यः ॥ ५, ३२ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"इन्द्रः । सहस्रऽदाव्नाम् । वरुणः । शंस्यानाम् ॥ क्रतुः । भवति । उक्थ्यः ॥ ५, ३२ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S17_V05"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S17_V05_B01"
text"क्रतुः प्रधान उक्थ्यश्च शस्त्रैस्स्तुत्यो विशेषतः ॥ ५,३२ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S17_V06"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"तयोरिदवसा वयं सनेम नि च धीमहि ॥ स्यादुत प्ररेचनम् ॥ ६ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"तयोः । इत् । अवसा । वयम् । सनेम । नि । च । धीमहि ॥ स्यात् । उत । प्रऽरेचनम् ॥ ६ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S17_V06"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S17_V06_B01"
text"रक्षणेन तयोर्वित्तं ज्ञानं वा प्राप्नुमः सदा । निधीमहि च दानं च स्यादेवास्माकमर्थिने ॥ ३१६॥६ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S17_V07"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"इन्द्रावरुण वामहं हुवे चित्राय राधसे ॥ अस्मान्त्सु जिग्युषस्कृतम् ॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"इन्द्रावरुणा ॥ वाम् । अहम् । हुवे । चित्राय । राधसे ॥ अस्मान् । सु । जिग्युषः । कृतम् ॥ ७ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"संहितायां ह्रस्वान्तपदप्रयोगे कारणनिरूपणम्"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S17_V07"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S17_V07_B01"
text"ह्रस्वता संहितायां तु देवतैक्यप्रदर्शिनी । स्वरूपैक्यं हरौ तत्तु मत्यैक्यं भिन्नयोरपि ॥३१७॥ ७॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S17_V08"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"इन्द्रावरुण नूनुवां सिषासन्तीषु धीष्वा ॥ अस्मभ्यं शर्म यच्छतम् ॥ ८ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"इन्द्रावरुणा । नु । नु । वाम् । सिसासन्तीषु । धीषु । आ ॥ अस्मभ्यम् । शर्म । यच्छतम् ॥ ८ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"स्तुत्यादौ परमेश्वर एव स्वतन्त्रः, न जीवः"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S17_V08"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S17_V08_B01"
text"अद्य वां नु नुमो लोपः स्वातन्त्र्यार्थे हि सूत्रतः । साधयन्तीषु धीष्वेव शर्मास्मभ्यं प्रयच्छतम् ॥ ८ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S17_V09"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"प्रवामश्नोतु सुष्टुतिरिन्द्रावरुण यां हुवे ॥ या मृधाथे सधस्तुतिम् ॥ ९, ३३, १७, ४ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"प्र । वाम् । अश्नोतु । सुऽस्तुतिः । इन्द्रावरुणा । याम् । हुवे ॥ याम् । ऋधाथे इति । सधऽस्तुतिम् ॥ ९, ३३, १७, ४ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S17_V09"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S17_V09_B01"
text"यथास्थितस्तुतिं यां च वर्धयेथे सदैवमे ॥ ३१८ ॥९॥ "
tail" "
tail" "
tail" "
tail" "
tag"section"
attrs
id"RG_C01_S18"
type"sukta"
name"unknown"
title""
text" "
children
tag"section-heading"
text"unknown"
tail" "
tag"vargikarana"
attrs
type""
text"मण्डलम्–१.अध्यायः–१.अनुवाकः-५. सूक्तम् –१८."
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"सोमानं नवर्चम्, मेधातिथिः काण्वः ऋषिः, छन्दः– गायत्री,१ विरा,३-६-८ पिपीलिकामध्या निचृत्, ४ निचृत्,,५ पादनिचृत्, छन्दः । देवता–१-३ ब्रह्मणस्पतिः, ४ (सोमः) ब्रह्मणस्पतिरिन्द्रश्च, ५ बृहस्पतिः दक्षिणः, ६-८ सदसस्पतिः, ९ सदसस्पतिः नाराशंसो वा देवताः"
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"विरा गायत्री - ब्रह्मणस्पतिः (विष्णुः वायुश्च) देवता"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S18_V01"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"सोमानं स्वरणङ्कृणुहि ब्रह्मणस्पते ॥ कक्षीवन्तं य औशिजः ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"सोमानम् । स्वरणम् । कृणुहि । ब्रह्मणः । पते ॥ कक्षीवन्तम् । यः । औशिजः ॥ १ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S18_V01"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S18_V01_B01"
text"सौम्यं शब्दं कृणु त्वं नो विष्णो वायो सुवाक्पते । कक्षीवन्तं प्रति हि यो दत्तो यः स उशिक्सुतः । विवक्षितो मुनिः सोऽपि तस्मादर्थोऽपि मां प्रति ॥३१९ ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"विरा गायत्री - ब्रह्मणस्पतिः (विष्णुः वायुश्च) देवता"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S18_V02"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"यो रेवान्यो अमीवहा वसुवित्पुष्टिवर्धनः ॥ सनस्सिषक्तु यस्तुरः ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"यः । रेवान् । यः । अमीवऽहा । वसुऽवित् । पुष्टिऽवर्धनः ॥ सः । नः । सिषक्तु । यः । तुरः ॥ २ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S18_V02"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S18_V02_B01"
text"वित्तवान् रोेगहा ज्ञानवेत्ताऽस्माभिः सयुग् भवेत् । तुरो वेगाद्धरिर्वायुः ..................... ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री - ब्रह्मणस्पतिः (विष्णुः वायुश्च) देवता"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S18_V03"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"मानश्शंसो अररुषो धूर्तिः प्रणङ्मर्त्यस्य ॥ रक्षाणो ब्रह्मणस्पते ॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"मा । नः । शंसः । अररुषः । धूर्तिः । प्रणक् । मर्त्यस्य ॥ रक्ष । नः । ब्रह्मणः । पते ॥ ३ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S18_V03"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S18_V03_B01"
text"..................अररुचातिरोषणात् । तस्य धूर्तिर्वचो नोऽस्मान् पूरयेद्रक्ष नो हरे ॥३॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"निचृद् गायत्री - ब्रह्मणस्पतिः इन्द्रः सोमश्च देवताः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S18_V04"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"सघा वीरो न रिष्यति यमिन्द्रो ब्रह्मणस्पतिः ॥ सोमो हिनोति मर्त्यम् ॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"सः । घ । वीरः । न । रिष्यति । यम् । इन्द्रः । ब्रह्मणः । पतिः ॥ सोमः । हिनोति । मर्त्यम् ॥ ४ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S18_V04"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S18_V04_B01"
text"घेति हावधृतिश्चैव सोमः सौम्यत्वतो हरिः । उना मया च युक्तत्वादूमैर्युक्तत्वतोऽपि वा ॥३२१ ॥ अमः स इति वा ....................... ॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"पादनिचृद् गायत्री - ब्रह्मणस्पतिः, सोमः, इन्द्रः, दक्षिणा च देवताः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S18_V05"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"त्वन्तम्ब्रह्मणस्पते सोम इन्द्रश्च मर्त्यम् ॥ दक्षिणा पात्वंहसः ॥ ५, ३४ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"त्वम् । तम् । ब्रह्मणः । पते । सोमः । इन्द्रः । च । मर्त्यम् ॥ दक्षिणा । पातु । अंहसः ॥ ५, ३४ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S18_V05"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S18_V05_B01"
text".................साक्षाच्छ्रीर्दक्षेनेति तु दक्षिणा । दक्षिणा चतुरत्वाद्वा स्वयमेव जनार्दनः ॥ ५, ३४ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री - सदसस्पतिः( विष्णुर्वायुः अग्निर्वा) देवता"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S18_V06"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"सदसस्पतिमद्भुतम्प्रियमिन्द्रस्य काम्यम् ॥ सनिम्मेधामयासिषम् ॥ ६ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"सदसः । पतिम् । अद्भुतम् । प्रियम् । इन्द्रस्य । काम्यम् ॥ सनिम् । मेधाम् । अयासिषम् ॥ ६ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"हरि-वायु-अग्निषु शरणागतिः"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S18_V06"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S18_V06_B01"
text"सदसस्पतिर्हरिस्साक्षाद् वायुरग्निरथापि वा । लाभज्ञानस्वरूपोऽसौ शरणं तमयासिषम् ॥३२३॥६॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"सदसस्पतिर्देवता"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S18_V07"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"यस्मादृतेन सिध्यति यज्ञो विपश्चितश्चन ॥ सधीनां योगमिन्वति ॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"यस्मात् । ऋते । न । सिध्यति । यज्ञः । विपःऽचितः । चन ॥ सः । धीनाम् । योगम् । इन्वति ॥ ७ ॥ "
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S18_V07"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S18_V07_B01"
text"धीप्रेरकः स ध्येयश्च धीभिर्योगं तदाऽप्नुते ॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"gadya"
text"पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री - सदसस्पतिः देवता"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S18_V08"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"आदृध्नोति हविष्कृतिम्प्राञ्चङ्कृणोत्यध्वरम् ॥ होत्रा देवेषु गच्छति ॥ ८ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"आत् । ऋध्नोति । हविःऽकृतिम् । प्राञ्चम् । कृणोति । अध्वरम् ॥ होत्रा । देवेषु । गच्छति ॥ ८ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S18_V08"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S18_V08_B01"
text"तस्माद्धविष्कृतः स्वृद्धिं करोति यजतो विभुः । करोति चोत्तमं यज्ञं देवाह्वानानि गच्छति ॥ ३२४॥८ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"सदसस्पतिः(वायुः), नराशंसो (विष्णुः,अग्निः - वा देवता"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S18_V09"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"नराशंसं सुधृष्टममपश्यं सप्रथस्तमम् ॥ दिवो न सद्ममखसम् ॥ ९, ३५, १९ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"नराशंसम् । सुऽधृष्टमम् । अपश्यम् । सप्रथःऽतमम् ॥ दिवः । न । सद्मऽमखसम् ॥ ९, ३५, १८ ॥"
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"नराशंसो विष्णुः"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S18_V09"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S18_V09_B01"
text"नरैः स्तुत्यो नराशंसो हरिर्धृष्टतमश्च सः । गुणानां प्रथिमाधिक्यात् सप्रथस्तम ईरितः । यस्य स्वर्गादपि गृहं मखः प्रियमिवेयते ॥ ३२५॥९, ३५, १८ ॥ "
tail" "
tail" "
tail" "
tail" "
tag"section"
attrs
id"RG_C01_S19"
type"sukta"
name"अग्निमारुतसूक्तम्"
title""
text" "
children
tag"section-heading"
text"अग्निमारुतसूक्तम्"
tail" "
tag"vargikarana"
attrs
type""
text"मण्डलम्–१. अध्यायः–१.अनुवाकः – ५.सूक्तम्–१९."
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"(प्रतित्यं नवर्चंं, मेधातिथिः काण्वः ऋषिः, अग्नामरुतश्च देवते, छन्दः– गायत्री,(२ निचृत्, ९ पिपीलिकामध्या निचृत्,)"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S19_V01"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"प्रतित्यञ्चारुमध्वरङ्गोेपीथाय प्रहूयसे ॥ मरुद्भिरग्न आगहि ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"प्रति । त्यम् । चारुम् । अध्वरम् । गोऽपीथाय । प्र । हूयसे ॥ मरुत्ऽभिः । अग्ने । आ । गहि ॥ १ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S19_V01"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S19_V01_B01"
text"यज्ञं प्रतिप्रति त्यं तं सम्यक् शास्त्रोक्तलक्षणम् । आहूयसे ............................ ॥ १ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S19_V02"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"न हि देवो न मर्त्यो महस्तव क्रतुम्परः ॥ मरुद्भिरग्न आगहि ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"नहि । देवः । न । मर्त्यः । महः । तव । क्रतुम् । परः । मरुत्ऽभिः । अग्ने । आ । गहि ॥ २ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S19_V02"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S19_V02_B01"
text"महान्नैव त्वदन्योऽस्ति (हि) क्रतुं प्रति ॥ ३२६ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S19_V02_B02"
text"विष्णौ हि मुख्यतोऽर्थोऽयमग्नौ कांश्चिदृते सुरान् ॥ २ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S19_V03"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"ये महो रजसो विदुर्विश्वे देवासो अद्रुहः ॥ मरुद्भिरग्न आगहि ॥ ३॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"ये । महः । रजसः । विदुः । विश्वे । देवासः । अद्रुहः । मरुत्ऽभिः । अग्ने । आ । गहि ॥ ३ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S19_V03"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S19_V03_B01"
text"महतो रञ्जकात् स्वर्गादद्रोग्धारोऽखिलं विदुः ॥ ३ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S19_V04"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"य उग्रा अर्कमानृचुरनाधृष्टास ओजसा ॥ मरुद्भिरग्न आगहि ॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"ये । उग्राः । अर्कम् । आनृचुः । अनाधृष्टासः । ओजसा ॥ मरुत्ऽभिः । अग्ने । आ । गहि ॥ ४ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S19_V04"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S19_V04_B01"
text"प्राप्ता अर्कं विशेषेण सन्निधिस्तत्र यद्धरेः ॥ ४ ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S19_V05"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"ये शुभ्रा घोरवर्पस सुक्षत्रासो रिशादसः ॥ मरुद्भिरग्न आगहि ॥ ५, ३६ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"ये । शुभ्राः । घोरऽवर्पसः । सुऽक्षत्रासः । रिशादसः ॥ मरुत्ऽभिः । अग्ने । आ । गहि ॥ ५, ३६ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"प्राण-इन्द्रिय-अग्न्यादिगतभगवद्रूपविशेषाः"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S19_V05"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S19_V05_B01"
text"शुद्धा घोरबलाः क्षेत्रत्रातारः क्षतितोऽपि वा । रम्यसत्सुखभोक्तारो मरुतो मारुतत्वतः ॥ ३२८ ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S19_V05_B02"
text"एतादृशानि रूपाणि प्राणाग्निस्थानि चेशितुः । पृथग् वा तादृशान्येव देवगान्यपि सर्वशः ॥३२९॥५॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S19_V06"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"येनाकस्याधि रोचने दिवि देवास आसते ॥ मरुद्भिरग्न आगहि ॥ ६ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"ये । नाकस्य । अधि । रोचने । दिवि । देवासः । आसते । मरुत्ऽभिः । अग्ने । आ । गहि ॥ ६ ॥"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S19_V06"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S19_V06_B01"
text"स्वर्गोपरि प्रकाशे च सूर्यादावासते सुराः । नाको निर्दुःखरूपत्वाद् द्यौः प्रकाशस्वरूपतः ॥३३०॥६॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S19_V07"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"य ईङ्खयन्ति पर्वतान् तिरस्समुद्रमर्णवम् ॥ मरुद्भिरग्न आगहि ॥ ७ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"ये । ईङ्खयन्ति । पर्वतान् । तिरः । समुद्रम् । अर्णवम् ॥ मरुत्ऽभिः । अग्ने । आ । गहि ॥ ७ ॥"
tail" "
tag"gadya"
text"समुद्रशब्दार्थः प्रकृतिः"
tail" "
tag"bhashya-collection"
attrs
id"bhashya-RG_C01_S19_V07"
text" "
children
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S19_V07_B01"
text"प्रतोलयन्ति च गिरींस्तिरस्कृत्य च सागरम् । पुरुषान् प्रकृतिं वाऽपि पर्ववन्तो हि जन्मना ॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S19_V07_B02"
text"पुरुषाः सुसमुद्रेकात् समुद्रः प्रकृतिर्मता ॥ ३३१॥"
tail" "
tag"bhashya"
attrs
id"RG_C01_S19_V07_B03"
text"प्रकृतेः पुरुषाणां च प्रेरकः सन् सदा हरे । स्वरूपैर्बहुभिर्युक्त आयाहि सम सद्गुणैः ॥३३२॥ ७ ॥ "
tail" "
tail" "
tail" "
tag"author-note"
text"॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ऋक्संहिताभाष्ये प्रथमोध्यायः ॥ १ ॥"
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"ऋतवः, द्रविणोदाश्च (अग्निः) देवताः"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S19_V08"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"आये तन्वन्ति रश्मिभिस्तिरस्समुद्रमोजसा ॥ मरुद्भिरग्न आगहि ॥ ८ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"आ । ये । तन्वन्ति । रश्मिऽभिः । तिरः । समुद्रम् । ओजसा । मरुत्ऽभिः । अग्ने । आ । गहि ॥ ८ ॥"
tail" "
tail" "
tag"devatachandas"
attrs
type""
text"पिपीलिकामध्या निचृद् गायत्री"
tail" "
tag"verse"
attrs
id"RG_C01_S19_V09"
type"mantra"
adhikarana-id""
adhikarana""
text" "
children
tag"verse-text"
text" "
children
tag"line"
text"अभि त्वा पूर्वपीतये सृजामि सोम्यम्मधु ॥ मरुद्भिरग्न आगहि ॥ ९, ३७, १, १९ ॥"
tail" "
tail" "
tag"padapatha"
attrs
type""
text"अभि । त्वा । पूर्वऽपीतये । सृजामि । सोम्यम् ॥ मधु । मरुत्ऽभिः । अग्ने । आ । गहि ॥ ९, ३७, १, १९ ॥"
tail" "
tail" "
tag"author-note"
text"इत्येकोनविंशं सूक्तम्"
tail" "
tag"author-note"
text"॥ इति प्रथममण्डले प्रथमाष्टके प्रथमोऽध्यायः ॥"
tail" "
tail" "
tail" "
tail" "
blocks
id"Rigbhashyam-1"
oldKey"RG_C01_I01_V01"
type"verse"
parent"RG_C01"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"नारायणं निखिलपूर्णगुणार्णमुच्चसूर्यामितद्युतिमशेषनिरस्तदोषम् । सर्वेश्वरं गुरुमजेशनुतं प्रणम्य वक्ष्याम्यृगर्थमतितुष्टिकरं तदस्य ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-2"
oldKey"RG_C01_I01_V02"
type"verse"
parent"RG_C01"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"ओमशेषगुणाधार इति नारायणोऽप्यसौ । पूर्णो भूतिवरोऽनन्तसुखो यद् व्याहृतीरितः ॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-3"
oldKey"RG_C01_I01_V03"
type"verse"
parent"RG_C01"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"गुणैस्ततः प्रसविता वरणीयो गुणोन्नतेः । भारतिज्ञानरूपत्वाद् भर्गो ध्येयोऽखिलैर्जनैः ॥"
id"Rigbhashyam-4"
oldKey"RG_C01_I01_V04"
type"verse"
parent"RG_C01"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"प्रेरकोऽशेषबुद्धीनां स गायत्र्यर्थ ईरितः ॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-5"
oldKey"RG_C01_I01_V05"
type"verse"
parent"RG_C01"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"स पूर्णत्वात् पुमान्नाम पौरुषे सूक्त ईरितः । स एवाखिलवेदार्थः सर्वशास्त्रार्थ एव च ॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-6"
oldKey"RG_C01_I01_V06"
type"verse"
parent"RG_C01"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"स एव सर्वशब्दार्थः इत्याहोपनिषत् परा । ‘ता वा एता ऋचः’ इति विशेषेणाप्यृगर्थताम् ॥ ५ ॥"
id"Rigbhashyam-7"
oldKey"RG_C01_I01_V07"
type"verse"
parent"RG_C01"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"‘यो देवानाम्’ इति श्रुत्या देवनाम्नां विशेषतः । स्पष्टत्वात् तद्गतत्वेन तत्राहाग्रेऽग्निनामकम् ॥ ६॥"
id"Rigbhashyam-8"
oldKey"RG_C01_I01_V08"
type"verse"
parent"RG_C01"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"अग्रणीत्वं यदग्नित्वमित्यग्रे नाम तद्भवेत् । एवमेवाह भगवान्निरुक्तिं बादरायणः ॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-9"
oldKey"RG_C01_I01_V09"
type"verse"
parent"RG_C01"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"(ऋग्भाष्यम्) यथैवाग्न्यादयः शब्दाः प्रवर्तन्ते जनार्दने । तथा निरुक्तिं वक्ष्यामो ज्ञानिनां ज्ञानसिद्धये ॥ ८ ॥"
id"Rigbhashyam-10"
oldKey"RG_C01_S01"
type"section"
parentnull
chapter"RG_C01"
verseType"sukta"
text"अग्निसूक्तम्"
id"Rigbhashyam-11"
oldKey"RG_C01_S01_V01"
type"verse"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"ओ३म् ॥ अग्निमीळेे पुरोहितं यज्ञस्य देवमृत्विजम् ॥ होतारं रत्नधातमम् ॥ १ ॥ ओ३म् ॥ अ॒ग्निमी॑ळे पु॒रोहि॑तं य॒ज्ञस्य॑ दे॒वमृ॒त्विज॑म् । होता॑रं रत्न॒धात॑मम् ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-12"
oldKey"RG_C01_S01_V01_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"........अग्निशब्दोऽयमग्र एवाभिपूज्यताम् । अग््रयत्वमग्रनेतृत्वमत्तिमङ्गागनेतृताम् ॥ ९ ॥"
id"Rigbhashyam-13"
oldKey"RG_C01_S01_V01_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"आह तं स्तौम्यशेषस्य पूर्वमेव हितं प्रभुम् । ऋत्विङि्नयामकत्वेन यज्ञानामृत्विजं सदा ॥ १० ॥"
id"Rigbhashyam-14"
oldKey"RG_C01_S01_V01_B03"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"द्योतनाद्विजयात् कान्त्या स्तुत्या व्यवहृतेरपि । गत्या रत्या च देवाख्यं होतृसंस्थं विशेषतः ॥ ११ ॥"
id"Rigbhashyam-15"
oldKey"RG_C01_S01_V01_B04"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अग्निसंस्थेन रूपेण यतोऽग्निर्होतृदेवता ।"
id"Rigbhashyam-16"
oldKey"RG_C01_S01_V01_B05"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"इन्द्रियाग्निषु चार्थानां यद्धोता होतृनामकः ॥ रतिधारकोत्तमत्वात् स रत्नधातम ईरितः ॥ १२ ॥"
id"Rigbhashyam-17"
oldKey"RG_C01_S01_V02"
type"verse"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"अग्निः पूर्वेभिर्ऋषिभिरीड्यो नूतनैरुत॥ स देवा एह वक्षति ॥ २ ॥ अ॒ग्निः पूर्वे॑भि॒र्ऋषि॑भि॒रीड्यो॒ नूत॑नैरु॒त । स दे॒वाँ एह व॑क्षति ॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-18"
oldKey"RG_C01_S01_V02_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"स पूर्वैर्नूतर्नैरेष्यैर्विज्ञानादृषिनामकैः । ईड्यो देवादिभिस्सर्वैस्स च देवानिहानयेत् ॥ १३ ॥॥"
id"Rigbhashyam-19"
oldKey"RG_C01_S01_V03"
type"verse"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"अग्निना रयिमश्नवत् पोषमेव दिवेदिवे । यशसं वीरवत्तमम् ॥३॥"
id"Rigbhashyam-20"
oldKey"RG_C01_S01_V03_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तेनैव रयिमाप्नोति वित्तं विद्याधनात्मकम् । दिवसे दिवसे नित्यं पुष्टिमेव न हीनताम् ॥ यशश्च पुत्रसंयुक्तं वीर्यवत्तममेव वा ॥ १४ ॥॥"
id"Rigbhashyam-21"
oldKey"RG_C01_S01_V04"
type"verse"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"अग्ने यं यज्ञमध्वरं विश्वतः परिभूरसि । स इद्देवेषु गच्छति ॥"
id"Rigbhashyam-22"
oldKey"RG_C01_S01_V04_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"यं यज्ञं परितो भूत्वा रक्षसि त्वं सदैव च । विधिमार्गस्थितं देवान् स एवाप्नोत्यसंशयम् ॥ १५ ॥"
id"Rigbhashyam-23"
oldKey"RG_C01_S01_V05"
type"verse"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"अग्निर्होता कविक्रतुस्सत्यश्चित्रश्रवस्तमः ॥ देवो देवेभिरागमत् ॥ ५, १ ॥"
id"Rigbhashyam-24"
oldKey"RG_C01_S01_V05_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"सोऽखिलग्रहणप्रज्ञः सद्गुणैः सन्ततोऽखिलम् । यमयत्यग््रयकीर्तीनाम् उत्तमो विबुधैः सह । आगन्ताऽखिलभक्तानां पूजास्वीकारतत्परः ॥ १६ ॥ ॥"
id"Rigbhashyam-25"
oldKey"RG_C01_S01_V06"
type"verse"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"यदङ्ग दाशुषे त्वमग्ने भद्रङ्करिष्यसि ॥ तवेत्तत् सत्यमङ्गिरः ॥ ६ ॥"
id"Rigbhashyam-26"
oldKey"RG_C01_S01_V06_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"यजमानाय यद्भद्रं कर्तुमिच्छसि सत्प्रिय । त्वच्चेष्टयैव कर्माणि वर्तयित्वा तदीहनम् ॥ १७ ॥"
id"Rigbhashyam-27"
oldKey"RG_C01_S01_V06_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तवैव सत्यमङ्गानां रसयद्वह्निगो हरिः । अङ्गिरा अङ्गिरःपुत्रो यतोऽग्निरभवत् क्वचित् ॥ १८ ॥"
id"Rigbhashyam-28"
oldKey"RG_C01_S01_V07"
type"verse"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"उप त्वाग्ने दिवेदिवे दोषावस्तर्धियावयम् ॥ नमो भरन्त एमसि ॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-29"
oldKey"RG_C01_S01_V07_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"वस्तर्दिनमहोरात्रमभीष्ट प्राणिनां सदा । अल्पा अपि वयं बुद्ध्या त्वामुच्चगुणमीश्वरम् । उपयाम मनःकर्मवाग्भिस्त्वन्नमसम्भराः ॥ १९ ॥"
id"Rigbhashyam-30"
oldKey"RG_C01_S01_V08"
type"verse"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"राजन्तमध्वराणा ङ्गोपामृतस्य दीदिविम् । वर्धमानं स्वे दमे ॥ ८ ॥"
id"Rigbhashyam-31"
oldKey"RG_C01_S01_V08_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"देदीप्यमानं स्वे सद्मन्यध्वरेशं सदावृधम् । यथार्थज्ञानगोपं त्वामुपेमसि पितेव नः ॥ २० ॥"
id"Rigbhashyam-32"
oldKey"RG_C01_S01_V09"
type"verse"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"स नः पितेव सूनवेऽग्ने सूपायनो भव ॥ सचस्वानस्स्वस्तये ॥ ९, २, १ ॥"
id"Rigbhashyam-33"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"सूपाश्रयो भव त्वं च यद्वदौरससूनवे । रक्ष सन्ततसौख्याय सम्यक्सत्त्वाय वा सदा ॥ २१ ॥ ॥"
id"Rigbhashyam-34"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"मुनिस्तु सर्वविद्यानां भगवान् पुरुषोत्तमः । विशेषतश्च वेदानां ‘यो ब्रह्माणम्’ इति श्रुतिः ॥"
id"Rigbhashyam-35"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B03"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"ऋग्वेदादिकमस्यैव श्वसितं प्राह चापरा ॥ २२ ॥"
id"Rigbhashyam-36"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B04"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"‘वाचो बभूवुरुशतीर्हयग्रीवात्’ इति स्फुटम् । वचो भागवतेऽप्यस्ति ब्रह्माण्डेऽपि तथा परम् ॥ २३॥"
id"Rigbhashyam-37"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B05"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"हयग्रीवादिमा विद्याः श्वसितत्वेन निःसृताः । ब्रह्मणा स्वीकृतास्ताश्च रुद्रशेषविपा अपि ॥ २४ ॥"
id"Rigbhashyam-38"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B06"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"दक्षाद्याः सनकाद्याश्च शक्राद्या मनवस्तथा । जगृहुस्ते च विश्वस्मिंश्चक्रुर्व्याप्तास्ततोऽखिलाः ॥ २५ ॥"
id"Rigbhashyam-39"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B07"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"उक्तं पद्मपुराणे च ‘कपिलो भगवानजः । प्रोवाच ब्रह्मणे विद्याः’ ‘हृदिस्थो बादरायणः ॥ २६॥"
id"Rigbhashyam-40"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B08"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"ओङ्कारपूर्विका विद्याः प्रेरयत्यखिलेष्वपि । सदैव ब्रह्मणे पूर्वम्’ इति सात्वतसंहिता ॥ २७॥"
id"Rigbhashyam-41"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B09"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"सकृन्निगदमात्रेण गृहीतं ब्रह्मणाऽखिलम् । अन्तर्गतस्य व्यासस्य प्रसादान्नित्यशक्तितः ॥ २८ ॥"
id"Rigbhashyam-42"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B10"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तेन चानन्तशक्तित्वात् युुगपत् समुदीरितम् । प्रथमप्रतिपत्तृत्वान्मुनिर्ब्रह्माऽखिलस्य च ॥ २९ ॥"
id"Rigbhashyam-43"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B11"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"सुपर्णोऽखिलवेदानां पञ्चरात्रस्य नागरा ।"
id"Rigbhashyam-44"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B12"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"द्वितीयप्रतिपत्तृत्वान्मुनित्वे सम्प्रकीर्तितौ ॥ ३० ॥"
id"Rigbhashyam-45"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B13"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"यः पश्यति स्वयं वाक्यं स ऋषिस्तस्य कीर्तितः । अर्वाक्तु द्वादशावृत्तेरधीत्याप्यृषिरेव सः ॥ ३१॥"
id"Rigbhashyam-46"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B14"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"यत्स्वयं प्रतिभातस्य संशयार्थं गुरोर्वचः । सुपर्णादेर्विरिञ्चस्य केवलं धर्मकारणम् ॥ ३२ ॥"
id"Rigbhashyam-47"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B15"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"ऋचामृषिस्ततः शक्रो यजुषां सूर्य एव च । सोमः साम्नां तृतीयास्ते प्रतिपत्तार ईरिताः ॥ ३३ ॥"
id"Rigbhashyam-48"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B16"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अथर्वाङ्गिरसामग्निरेकर्षिश्चाप्यथर्वणाम् । इत्युक्ताः समुदायस्य सन्त्यन्ये च पृथक् पृथक् ॥ ३४ ॥"
id"Rigbhashyam-49"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B17"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"एतज्ज्ञानाददृष्टस्य फलस्याप्तिः स्फुटं भवेत् । द्रष्टॄणां तु चतुर्थानां ज्ञानादप्यैहिकं भवेत् ॥ ३५ ॥"
id"Rigbhashyam-50"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B18"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"ते चैकस्यापि बहवः स्युः सूक्तस्यर्च एव वा ॥"
id"Rigbhashyam-51"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B19"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तस्यां तस्यामवस्थायां तत्तत्प्राप्तिविशेषतः ॥ ३६॥"
id"Rigbhashyam-52"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B20"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तेषां वाक्यस्वरूपेण प्रार्थनादिषु पश्यति । विष्णुर्ब्रह्मा सुपर्णो वा तत्तद्योग्यार्थभेदतः ॥ ३७ ॥"
id"Rigbhashyam-53"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B21"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"सर्ववेदाभिमानित्वाच्छ्रीर्ब्रह्माणी च भारती । द्रष्ट्र्यश्च सर्वविद्यानां व्याख्यातो ब्रह्मणा मरुत् ॥ ३८ ॥"
id"Rigbhashyam-54"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B22"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"स्वभर्त्रनन्तरं द्रष्ट्र्यस्तेभ्यस्तन्नोदिता हिरुक् । ताः स्तुवन्ति हरिं नित्यं विद्याभिस्ते च सर्वशः ॥ ३९ ॥"
id"Rigbhashyam-55"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B23"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"छन्दस्त्वेन मुनित्वेन तासां स्मृतिरुदीरिता । स्मर्तव्यास्ते च सर्वेऽपि मुनित्वेन पृथक्पृथक् ॥ ४०॥"
id"Rigbhashyam-56"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B24"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"गायत्री बृहती चैव ताः सर्वा गरुडस्तथा । ब्रह्माण्यनुष्टुबिन्द्राणी त्रिष्टप् स्वाहेति चोच्यते ॥ ४१ ॥"
id"Rigbhashyam-57"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B25"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"गायत्री जगती चैव वारुणी रोहिणी तथा । अनुष्टुप् बृहती चैव तारा पङ्क्तिः शची तथा ॥ ४२ ॥"
id"Rigbhashyam-58"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B26"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"उष्णिक् सौरी जगत्यश्च सर्वदेवस्त्रियो मताः । विराण्मित्रावरुणयोर्भार्ये इति च कीर्तिते ॥ ४३ ॥"
id"Rigbhashyam-59"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B27"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अतिछन्दांसि सर्वाणि सर्वदेव्यः प्रकीर्किताः । विराडिति च नामासां तास्ता ऊनाधिकेष्वपि ॥ ४४ ॥"
id"Rigbhashyam-60"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B28"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"निचृद् भुरिग् विरा सञ्ज्ञा प्रस्तारेत्यादि नाम च । बह्वीनामेकमानेन त्वेकं नाम च युज्यते ॥ सर्वाभिमानिता चैव तिसृणां तु यथाक्रमम् ॥ ४५ ॥"
id"Rigbhashyam-61"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B29"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"देवता सर्वविद्यानां स्वयं नारायणः प्रभुः । ऋते तत्र प्रसिद्धाश्च देवता श्रीस्तथाऽत्र च ॥ ४६ ॥"
id"Rigbhashyam-62"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B30"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"ऋते प्रसिद्धा ब्रह्मैव ततस्तेन क्रमेण च ।"
id"Rigbhashyam-63"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B31"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"पूर्वप्रसिद्धवर्जं तु शक्रान्ता देवता मताः ॥ ४७॥"
id"Rigbhashyam-64"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B32"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"ब्रह्मवायू गिरौ वीन्द्रशेषरुद्राश्च तत्स्त्रियः । शक्रकामौ कामपुत्रमनुदक्षाङ्गिरस्सुताः ॥ ४८ ॥"
id"Rigbhashyam-65"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B33"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तद्वच्छची रतिः सूर्यसोमधर्मादितत्स्त्रियः । प्रधानमरुतो वारिपतिरग्निश्च मारुताः ॥ ४९ ॥"
id"Rigbhashyam-66"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B34"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"निर्ऋतिः स्त्रियश्च सूर्यादेरश्विनावितरे तथा । अनन्तकोटिशतकदशार्धाद्यंशतः क्रमात् ॥ ५० ॥"
id"Rigbhashyam-67"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B35"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"ज्ञानभक्तिबलैश्वर्यपूर्वाखिलगुणैरपि । मुक्तावपि क्रमो ह्येष देवता उदिता इमाः ॥ ५१ ॥"
id"Rigbhashyam-68"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B36"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"इन्द्रावरा विशेषेण लिङ्गेनैव पृथक्पृथक् । देवतास्तत्र तत्र स्युरेष एव परो विधिः ॥ ५२॥"
id"Rigbhashyam-69"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B37"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"वेदादिवर्णपर्यन्तैर्मूर्तयः केशवस्य तु । समासव्यासयोगेन वाच्यास्तात्पर्यतः पृथक् । यथायोगं यथान्यायमन्यासामपि मूर्तयः ॥ ५३ ॥"
id"Rigbhashyam-70"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B38"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"ऋक्संहितायां स्वाध्याये निरुक्ते व्यासनिर्मिते । प्रवृत्ते चैतदखिलमुक्तं हि प्रभुणा स्वयम् ॥ ५४ ॥"
id"Rigbhashyam-71"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B39"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"‘सर्वे वेदाश्च’ ‘नामानि’ ‘ता वा एता ऋचस्तथा । ‘इन्द्रं मित्रं वरुणम्’ इत्याद्यत्र प्रमा परा ॥ ५५ ॥"
id"Rigbhashyam-72"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B40"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"देवतातारतम्यं च सर्वोत्कृष्टं च केशवम् । ज्ञात्वैव मुच्यते ह्यस्मान्नान्यथा तु कथञ्चन ॥ ५६॥"
id"Rigbhashyam-73"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B41"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"इति पैङ्गिश्रुतिश्चाह दृश्यतेऽत्र च सर्वशः । ‘न ते महित्वम्’ इत्यादिनैश्वरानेव केवलान् । गुणान् विष्णोः श्रुतिर्ह्याह नैव दोषान् कथञ्चन ॥ ५७ ॥"
id"Rigbhashyam-74"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B42"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"‘जाता परिबभूव’ इति मर्यादां ब्रह्मणोऽपि हि । ‘नैव रेमे बिभेद् ब्रह्मा ‘नासीत्’ इत्यादिकानपि ॥ ५८ ॥"
id"Rigbhashyam-75"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B43"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"दोषान् रुद्रे च तानेव ‘न मिनन्ति’ इति पूर्वकान् । ‘यं कामये तं तमुग्रं’ ‘रुद्राय धनुः’ इत्यपि ॥ ५९ ॥"
id"Rigbhashyam-76"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B44"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"‘अस्य देवस्य’ ‘मा शिश्नदेवा अपि गुः’ इत्यपि । ‘घ्नञ्छिश्नदेवान्’ इत्याद्या दोषा बहव ईरिताः ॥ ६० ॥"
id"Rigbhashyam-77"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B45"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"‘ततो वितिष्ठे योनिः’‘स एतावत्यहम्’ इत्यपि । अन्याश्रयत्वं देव्याश्च कथितं बहुशोऽपि हि ।"
id"Rigbhashyam-78"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B46"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तदाश्रयत्वमन्येषामपि तत्रैव निश्चयात् ॥ ६१ ॥"
id"Rigbhashyam-79"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B47"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"‘ब्रह्मैवाग्रे’ इति ह्युक्त्वा रुद्रादीनां ततो जनिः । उक्ता जातानि विश्वानि स पर्यभवदित्यपि । ‘यस्य च्छायामृतं मृत्युः’ इति चादरतोऽब्रवीत् ॥ ६२ ॥"
id"Rigbhashyam-80"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B48"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अनन्तादवरेशाना तस्याः प्राणस्ततश्च वाक् । तस्या रुद्र उमा तस्मादिन्द्रस्तस्यास्ततोऽपरे । सौपर्णश्रुतिरित्याह सप्ताक्षितय इत्यपि ॥ ६३ ॥"
id"Rigbhashyam-81"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B49"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"वायुरस्मा उपामन्थद् विश्वदेवाय वायवे । विश्वैर्देवैः स इत्याद्याः प्रमा अत्रापरा अपि ॥ ६४ ॥"
id"Rigbhashyam-82"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B50"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"नारायणोऽदितिर्वायुर्वाणी रुद्र उमा विभुः । इतरे च क्रमाद्धीनाः शतांशाद्वायुतोऽवराः ॥ ६५ ॥"
id"Rigbhashyam-83"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B51"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"‘अयं त एमि तन्वेति’ पूर्वा अन्या अपि स्फुटम् ॥ वायोराधिक्यमप्याहुः"
id"Rigbhashyam-84"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B52"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"इन्द्रं सोमं हुताशनम् ॥ ६६ ॥"
id"Rigbhashyam-85"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B53"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"सूर्यं रुद्रमिमान्् पञ्च देवानेको महात्मनः । सृजत्यत्ति महान्प्राण इति चाह तुरश्रुतिः ॥ ६७ ॥"
id"Rigbhashyam-86"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B54"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"‘वि हि सोतोरसृक्षत नेन्द्रं देवममंसत । न यस्येन्द्रः’ इति ह्याह विष्णोरिन्द्रस्य हीनताम् ॥ ६८ ॥"
id"Rigbhashyam-87"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B55"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"‘वेधा अजिन्वत्’ इत्यादि वचनं विष्णुनामतः । आनन्दश्रुतिरप्यस्य जीवतामेव दर्शयेत् ॥ ६९ ॥"
id"Rigbhashyam-88"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B56"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"आह सूर्यादपीन्द्रस्य वायोर्विष्णोरपीशताम् । ‘यः सूर्यं य उषसम्’ ‘म्रियन्ते पञ्च देवताः’ ॥ ७० ॥"
id"Rigbhashyam-89"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B57"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"‘चक्षुषा द्यौश्चादित्यश्च’ ‘चक्षोः सूर्यो अजायत’ । ‘यमादित्यो न वेद’ इति पूर्वा श्रुतिरथापरा ॥ ७१ ॥"
id"Rigbhashyam-90"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B58"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"‘विष्णोर्वातोऽजनिष्ट वातादिन्द्रस्ततो रविः । सोमश्चेति लयोऽप्येवं पूर्वे पूर्वे गुणाधिकाः’ ॥ ७२ ॥"
id"Rigbhashyam-91"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B59"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"‘विष्णोः प्राणो अजनिष्ट प्राणादिन्द्रो रविर्विधुः । लयोऽप्येतादृशस्तेषां पूर्वः पूर्वो गुणाधिकः’ ॥ ७३ ॥"
id"Rigbhashyam-92"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B60"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तुरश्रुतिश्च सौपर्णी पिङ्गश्रुतिरपीदृशी । अतः सर्वाधिको विष्णुर्निर्णीतः श्रुतिसञ्चयात् ॥ ७४ ॥"
id"Rigbhashyam-93"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B61"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अतो दोषवचो यत्र तद्वाक्यमवरं वदेत् । निर्दोषतैव विष्णोस्तु क्रमान्मध्यगतेष्वपि ॥ ७५ ॥"
id"Rigbhashyam-94"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B62"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"‘त्रयोऽर्थाः सर्ववेदेषु दशार्थाः सर्वभारते । विष्णोः सहस्रनामापि निरन्तरशतार्थकम्’ ॥७६ ॥"
id"Rigbhashyam-95"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B63"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"इति स्कान्दवचो यस्मादर्थभेदव्यपेक्षया । निर्दोषत्वं हरेर्वक्ति दोषमन्येष्वपि क्रमात् ॥ ७७ ॥"
id"Rigbhashyam-96"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B64"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तारतम्यस्य विज्ञप्त्यै वचो दोषस्य चार्थवत् ।"
id"Rigbhashyam-97"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B65"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"‘गुणाः श्रुताः’ इति ह्याह गुणैकनियतिं हरौ ॥ ७८ ॥"
id"Rigbhashyam-98"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B66"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"‘निर्दोषगुणपूर्णश्च विष्णुरेको न चापरः । अपूर्णा दोषरहिता मायैका तद्वशैव च ॥ ७९ ॥"
id"Rigbhashyam-99"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B67"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अदोषः प्रायशो ब्रह्मा दोषवन्तः क्रमात् परे’ । इति मान्यश्रुतिश्चाह भेदोऽर्थानां ततो मतः॥ ८० ॥"
id"Rigbhashyam-100"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B68"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"रूढिमेव समाश्रित्य विभज्यार्थान् यथाक्रमम् । विदोषगुणपूर्त्यर्थं विष्णौ योगार्थमानयेत् ॥ ८१ ॥"
id"Rigbhashyam-101"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B69"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"पश्चादेव यथायोगमितरेष्वपि संनयेत् ।"
id"Rigbhashyam-102"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B70"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"ऋग्वेदसंहितायां च प्रभुणैवं समीरितम् ॥ ८२ ॥"
id"Rigbhashyam-103"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B71"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"पृथग्रूपाणि विष्णोस्तु देवतान्तरगाणि च । अग्न्यादिसूक्तवाच्यानि नाम्ना सूक्तभिदा भवेत् ॥ ८३ ॥"
id"Rigbhashyam-104"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B72"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"‘नकिर्माकिः स्मसि’ इत्यादि प्रोक्ताऽधिक्यविवक्षया । ‘आधिक्येऽधिकम्’ इत्येव हरिणा सूत्रमीरितम् ॥ ८४ ॥"
id"Rigbhashyam-105"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B73"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"‘कृत्वी हत्वी’ इति पूर्वाश्च ‘तृतीयोऽतिशये’ यतः । विश्लिष्टार्थे च विश्लिष्टमूनार्थे चोनमिष्यते। व्यत्ययोऽभेदकरणस्वातन्त्र्येषु समीरितः ॥ ८५ ॥"
id"Rigbhashyam-106"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B74"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अभेदो हरिरूपाणां गुणानां च क्रियासु च । तस्यैवावयवानां च भेदः श्रीब्रह्मपूर्वकैः ॥ ८६ ॥"
id"Rigbhashyam-107"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B75"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"मुक्तैरपि जडैर्भेदः कैमुत्यादेव दृश्यते । ऋग्वेदसंहितायां च प्रोक्तमेतत्समस्तशः ॥ ८७ ॥"
id"Rigbhashyam-108"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B76"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अभेदः स्वगुणाद्यैश्च मुक्तानामपि सर्वशः । भेदाभेदस्त्वभेदश्च गुणैः संसारिणामपि । जडानामंशतो भेदः समुदायेन चोभयम् ॥ ८८ ॥"
id"Rigbhashyam-109"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B77"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"मनुष्यगन्धर्वपितृगणकार्मिकतात्विकाः । देवाः शक्रः शिवो ब्रह्मा मुक्तौ सौख्यादिभिर्गुणैः ॥ ८९॥"
id"Rigbhashyam-110"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B78"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"शतायुतोत्तरा नित्यमन्योन्यप्रीतिसंयुताः । ’इति सिद्धान्तगं वाक्यं स्वयं भगवतेरितम् ॥ ९०॥"
id"Rigbhashyam-111"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B79"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"स्वाध्यायस्तत्त्वविज्ञानं विष्णुभक्तिर्विरागता । निषिद्धकर्मसन्त्यागो विहितस्य सदा क्रिया ॥ ९१॥"
id"Rigbhashyam-112"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B80"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"सदा विष्णुस्मृतिश्चैव केवलं मोक्षसाधनम् । एतैर्विना न मोक्षः स्याद्भवेदेतैरपि ध्रुवम् ॥ ९२॥"
id"Rigbhashyam-113"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B81"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"‘ऋषिच्छन्दोदैवतानि ज्ञात्वाऽर्थं चैव भक्तितः । स्वाध्यायेनैव मोक्षः स्याद्विरक्तस्य हरिस्मृतेः’ ॥ ९३॥"
id"Rigbhashyam-114"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B82"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"‘जप्येनैव तु संसिद्ध्येद् ब्राह्मणो नात्र संशयः । कुर्यादन्यन्न वा कुर्यान्मैत्रो ब्राह्मण उच्यते ॥’ ९४ ॥"
id"Rigbhashyam-115"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B83"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"‘तस्मान्नित्यं हरिं ध्यायन्कुर्यात् स्वाध्यायमञ्जसा ।’ ‘ऐहिकामुष्मिका भोगा रक्तस्यान्यस्तु मुच्यते ।’ इति स्वाध्यायवचनं स्वयं भगवतोदितम् ॥ ९५ ॥"
id"Rigbhashyam-116"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B84"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"स्वाध्यायात्तु प्रवचने सहस्रगुणितं फलम् । अर्थद्रष्टुः कोटिगुणं ततोऽनन्तं नियामके ॥ ९६ ॥"
id"Rigbhashyam-117"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B85"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तर्कागमाभ्यां नियतिं यः करोत्यधिकं ततः । पूर्णं वेदाखिलद्रष्टुर्ब्रह्मणः फलमुच्यते ॥। ९७ ॥"
id"Rigbhashyam-118"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B86"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"स्तुत्यधर्मस्य भेदेन पदाद्यादिस्वरे भिदा । साधारणो विधिस्त्वेष विशेषो यत्र यत्र च ॥ ९९ ॥"
id"Rigbhashyam-119"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B87"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"क्रमादेव तदन्येषामृष्यादीनां स्वयोग्यतः ।"
id"Rigbhashyam-120"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B88"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"विपर्ययार्थकथने विपरीतं तथा तमः ॥ १०० ॥"
id"Rigbhashyam-121"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B89"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"यावत्प्रयोजको ज्ञाने तावत्तावच्छुभाधिकः । तथैव विपरीतेऽपि स्मृतौ ज्ञाने च तत्समम् ॥ १०१ ॥"
id"Rigbhashyam-122"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B90"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तमोनिरयमानुष्यस्वर्गमोक्षातिरेकतः । योग्यतातारतम्येन फलं सर्वेषु चोच्यते । इति प्रवृत्तवचनं विवेकेऽप्येतदीरितम् ॥ १०२ ॥"
id"Rigbhashyam-123"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B91"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"यादृशो योग्यतां यायात् स ज्ञेयोऽर्थस्तथा स्फुटम् । अनन्तनियमैर्युक्ता अनन्तार्थविशेषिणः । वेदा इति समासेन नियमोऽयं समीरितः ॥ १०३ ॥"
id"Rigbhashyam-124"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B92"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"ऋक्संहितागतं वाक्यमिति चान्यन्नियामकम् ।"
id"Rigbhashyam-125"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B93"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तस्माद्वन्द्याश्च पूज्याश्च ब्रह्माद्या ज्ञानयोजकाः । गुरुत्वेन क्रमादेव विशेषेणैव केशवः ॥ १०४ ॥"
id"Rigbhashyam-126"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B94"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"आरभ्य स्वगुरुं यावद्विष्णुरेवोत्तरोत्तराः । क्रमान्निष्फलताऽन्यत्र गुरुतत्त्वे समीरिता ॥ १०५ ॥"
id"Rigbhashyam-127"
oldKey"RG_C01_S01_V09_B95"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S01"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"एवं स्थितेऽग्निगं विष्णुमग्निनामानमेव च । मधुच्छन्दा ऋक्शतेन वाय्वादिगतमेव च । साग्न्यादिं स्तौति सद्भक्त्या तत्तन्नामानमेव च ॥ १०६ ॥"
id"Rigbhashyam-128"
oldKey"RG_C01_S02"
type"section"
parentnull
chapter"RG_C01"
verseType"sukta"
text"वायुसूक्तम्"
id"Rigbhashyam-129"
oldKey"RG_C01_S02_V01"
type"verse"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"वायवायाहि दर्शतेमे सोमा अरङ्कृताः ॥ तेषाम्पाहि श्रुधी हवम् ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-130"
oldKey"RG_C01_S02_V01_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"बलत्वादयनाच्चैव वायुरित्यभिधीयते । वात्यायुरिति वा ज्ञानात् वरणादाश्रयत्वतः ॥ १०७ ॥"
id"Rigbhashyam-131"
oldKey"RG_C01_S02_V01_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"‘वय बन्धने’ इत्यस्मात् संसारादेर्व्ययादपि । व्येत्यस्मिन्निति वा वायुः ‘वय श्रेष्ठत्वे’ इत्यपि ॥१०८॥"
id"Rigbhashyam-132"
oldKey"RG_C01_S02_V01_B03"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"मुख्यतो वासुदेवे ते गुणाः सन्त्येव सर्वशः । अनिषिद्धास्तदन्येषु यथायोग्यतया मताः ॥ १०९ ॥"
id"Rigbhashyam-133"
oldKey"RG_C01_S02_V01_B04"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"दर्शतस्ततदृष्टित्वात् सर्वज्ञोऽसौ यतो विभुः । भक्त्या ह्यलङ्कृताः सोमा मनांसि अन्ये हिरण्यतः ॥ हिरण्यालङ्कृता यस्माद्धूयन्ते वायवे सुताः ॥ ११० ॥"
id"Rigbhashyam-134"
oldKey"RG_C01_S02_V01_B05"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तान् पाहि श्रुधि चाह्वानं स्वातन्त्र्ये व्यत्ययोऽप्ययम् । मनोऽपि भोग्यमीशस्य प्रीतिमात्रेण केवलम् ॥ १११ ॥"
id"Rigbhashyam-135"
oldKey"RG_C01_S02_V01_B06"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"गुणाधिक्यं येन भवेद् वेदस्यार्थः स एव हि । प्रयोजकत्वान्नान्यस्य फलाभावात्तदर्थता ॥ ११२॥"
id"Rigbhashyam-136"
oldKey"RG_C01_S02_V01_B07"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"उपक्रमादयो यत्र तात्पर्यार्थस्स एव हि ॥ स्तुवन्ति शस्त्रैः स्तोतारो यथावद्यज्ञवेदिनः ॥ ११३ ॥ २॥"
id"Rigbhashyam-137"
oldKey"RG_C01_S02_V02"
type"verse"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"वाय उक्थेभिर्जरन्ते त्वामच्छा जरितारः । सुतसोमा अहर्विदः ॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-138"
oldKey"RG_C01_S02_V03"
type"verse"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"वायो तव प्रपृञ्चती धेना जिगाति दाशुषे ॥ उरूची सोम पीतये ॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-139"
oldKey"RG_C01_S02_V03_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"वाक् त्वत्स्मम्पर्किणी यज्ञकृते प्रापयतीप्सितम् । सोमपायातिमहती महार्थत्वात्त्वदर्थतः ॥ ११४॥३ ॥"
id"Rigbhashyam-140"
oldKey"RG_C01_S02_V04"
type"verse"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"इन्द्रवायू इमे सुता उपप्रयोभिरागतम् । इन्दवो वामुशन्ति हि ॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-141"
oldKey"RG_C01_S02_V04_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"इन्द्रः स परमैश्वर्यादिदमुद्दिश्य च द्रुतेः । ददर्शेदं दीप्तिमत्त्वादिदं रातीति वा भवेत् ॥ ११५ ॥"
id"Rigbhashyam-142"
oldKey"RG_C01_S02_V04_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"सोमाभिमानिनो देवा वामिच्छन्ति हि सोमगाः ।"
id"Rigbhashyam-143"
oldKey"RG_C01_S02_V04_B03"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"प्रियैरुपागतं तेनोपेन्द्रः सङ्कर्षणो हरिः ॥ ११६ ॥"
id"Rigbhashyam-144"
oldKey"RG_C01_S02_V04_B04"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"द्विरूपत्वाद् बहुत्वं च विशेषादेव केवलम् । एकस्यैव हरेर्नात्र भेदः शङ्क्यः कथञ्चन ॥ ११७ ॥"
id"Rigbhashyam-145"
oldKey"RG_C01_S02_V04_B05"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"एकमेवाद्वितीयं तत् ‘नेह नानास्ति किञ्चन ।’ ‘मृत्योः स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति ॥११८ ॥"
id"Rigbhashyam-146"
oldKey"RG_C01_S02_V04_B06"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"‘यथोदकं दुर्गे वृष्टं पर्वतेषु विधावति । एवं धर्मान् पृथक् पश्यंस्तानेवानु विधावति’॥ ११९ ॥"
id"Rigbhashyam-147"
oldKey"RG_C01_S02_V04_B07"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"उक्त्वा धर्मान् पृथक्त्वस्य निषेधादेवमेव हि । विशेषो ज्ञायते श्रुत्या भेदादन्यश्च साक्षितः ॥१२०॥४ ॥"
id"Rigbhashyam-148"
oldKey"RG_C01_S02_V05"
type"verse"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"वायविन्द्रश्च चेतथस्सुतानां वाजिनीवसू । तावायातमुपद्रवत् ॥ ५, ३ ॥"
id"Rigbhashyam-149"
oldKey"RG_C01_S02_V05_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"विजानतः सुतानन्नपतौ सूर्ये सदा स्थितौ । द्रवद्द्रुतं सुतात्पर्यद्योतकोऽभ्यास इष्यते ॥१२१॥ ५, ३ ॥"
id"Rigbhashyam-150"
oldKey"RG_C01_S02_V06"
type"verse"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"वायविन्द्रश्च सुन्वत आयातमुपनिष्कृतम् ॥ मक्ष्वि१त्था धिया नरा ॥ ६ ॥"
id"Rigbhashyam-151"
oldKey"RG_C01_S02_V06_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"यजन् सुन्वन् कृतस्यानुसारिकर्मैव निष्कृतम् । तदर्थं क्षिप्रमायातं धियेत्थम्भूतयाचलौ ॥ १२२॥"
id"Rigbhashyam-152"
oldKey"RG_C01_S02_V06_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"नरौ तावविनाशित्वादुपचारः क्वचिद्भवेत् । अमरत्ववद्यतो मोक्षो देवतानां सुनिश्चितः ॥ १२३॥ ६ ॥"
id"Rigbhashyam-153"
oldKey"RG_C01_S02_V07"
type"verse"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"मित्रं हुवे पूतदक्षं वरुणञ्च रिशादसम् ॥ धियङ्घृताचीं साधन्ता ॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-154"
oldKey"RG_C01_S02_V07_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"मित्वा त्रातीति मित्रोऽयं मितमह्ना करोति वा । मितं रातीति वा नित्यं मितं रमयतीति वा ॥ १२४ ॥"
id"Rigbhashyam-155"
oldKey"RG_C01_S02_V07_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"आवृणोतीति वरुणस्तमसाऽज्ञानतोऽपि वा । वरमुन्नयतीत्यस्मात् वरानन्दत्वतोऽपि वा ॥ १२५ ॥"
id"Rigbhashyam-156"
oldKey"RG_C01_S02_V07_B03"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"पूता दक्षा अनेनेति पूतदक्ष इतीरितः ।"
id"Rigbhashyam-157"
oldKey"RG_C01_S02_V07_B04"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तमाह्वयामि सुखिनं शमदन् रमते यतः । अनूनसुखभोक्तृत्वाद् रिशादा इति कीर्तितः ॥ १२६ ॥"
id"Rigbhashyam-158"
oldKey"RG_C01_S02_V07_B05"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"हरिर्घृतः सुशुद्धत्वाद् घृताची च तदञ्चनात् । स्वधीतिसाधको विष्णुर्भक्तानां च यथार्थतः ॥ १२७ ॥॥"
id"Rigbhashyam-159"
oldKey"RG_C01_S02_V08"
type"verse"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"ऋतेन मित्रावरुणावृतावृधावृतस्पृशा ॥ क्रतुम्बृहन्तमाशाथे ॥ ८ ॥"
id"Rigbhashyam-160"
oldKey"RG_C01_S02_V08_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"नित्यवृद्धः स भगवानृतेनानुपचारतः । ऋतस्पृक् वेदवाच्यत्वात् अन्यौ चेद्भगवान् ऋतः । ऋ गतावित्यतः सर्ववस्तुष्वनुगतत्वतः ॥ १२८ ॥"
id"Rigbhashyam-161"
oldKey"RG_C01_S02_V08_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तेन वृद्धौ तत्स्पृशौ च सर्वदा मित्रवारिपौ ॥"
id"Rigbhashyam-162"
oldKey"RG_C01_S02_V08_B03"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"संहितायां तु दैर्ध्यादिरुक्ताधिक्ये पदेऽन्यथा ॥ १२९ ॥"
id"Rigbhashyam-163"
oldKey"RG_C01_S02_V08_B04"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अनन्यार्थत्वविज्ञप्त्यै ईशाथे च महाक्रतुम् ।"
id"Rigbhashyam-164"
oldKey"RG_C01_S02_V08_B05"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"महत्सुखं वा ........................... ॥ ८ ॥"
id"Rigbhashyam-165"
oldKey"RG_C01_S02_V09"
type"verse"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"कवीनो मित्रावरुणा तुविजाता उरुक्षया । दक्षन्दधाते अपसम् ॥ ९, ४, २ ॥"
id"Rigbhashyam-166"
oldKey"RG_C01_S02_V09_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"............ तुविजौ ब्रह्मजातौ तथाविधौ । हरिस्तथैव भूतत्वात् स्थानं क्षय इहोच्यते ॥१३०॥"
id"Rigbhashyam-167"
oldKey"RG_C01_S02_V09_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S02"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"कर्मापसं च कर्तारं दक्षं कर्तारमेव वा । अस्मदर्थे दधाते तौ नित्यं बुद्धौ गतागतौ ॥ १३१॥"
id"Rigbhashyam-168"
oldKey"RG_C01_S03"
type"section"
parentnull
chapter"RG_C01"
verseType"sukta"
text"अश्विनीसूक्तम्"
id"Rigbhashyam-169"
oldKey"RG_C01_S03_V01"
type"verse"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"अश्विना यज्वरीरिषो द्रवत्पाणी शुभस्पती ॥ पुरुभुजा चनस्यतम् ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-170"
oldKey"RG_C01_S03_V01_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अन्नानि यज्ञयोग्यानि क्षिप्रहस्तौ शुभाधिपौ । बहुगोपौ बहुभुजौ नो योयजतमश्विनौ ॥ यज्ञे वृत्तान् स्वभागान् वा संयोजयतमाशु वै ॥१३२॥"
id"Rigbhashyam-171"
oldKey"RG_C01_S03_V01_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"आशुवानाद् गतेरश्वी क्षिप्रावगतितोऽथवा । अश्नुतेऽखिलमित्येवाप्यश्वजत्वात् तथाऽश्विनौ ॥ १३३ ॥"
id"Rigbhashyam-172"
oldKey"RG_C01_S03_V02"
type"verse"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"अश्विना पुरुदंससा नरा शवीरया धिया ॥ धिष्ण्या वनतङ्गिरः ॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-173"
oldKey"RG_C01_S03_V02_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"बहुकर्मकृतौ सौख्यवीर्यात्मिक्या धिया गिरः । अस्मदीयाः सम्भजतं धिष्ण्यौ सर्वाश्रयौ सदा ॥ १३४ ॥"
id"Rigbhashyam-174"
oldKey"RG_C01_S03_V03"
type"verse"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"दस्रा युवाकवस्सुता नासत्या वृक्तबर्हिषः ॥ आयातं रुद्रवर्तनी ॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-175"
oldKey"RG_C01_S03_V03_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"भेदकौ सर्वशत्रूणां दस्रौ सम्बन्धिनौ हि वाम् । सुता युवाकवः सोमा यज्वनः स्तृतबर्हिषः । नासत्यौ नासिकासंस्थौ नैव चासद्गुणौ क्वचित् ॥ १३५॥"
id"Rigbhashyam-176"
oldKey"RG_C01_S03_V03_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"रुजां द्रावणतो रुद्रो वायुस्तदनुवर्तनात् । स्नेहतोऽनुवशत्वाद्वा तन्मार्गगतितोऽथवा । ‘कस्मिन्न्वहम्’ इति श्रुत्या वासुदेवोऽश्विनावपि ॥ १३६ ॥"
id"Rigbhashyam-177"
oldKey"RG_C01_S03_V03_B03"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"रुद्रवर्तनिशब्दोक्ताः ................. ॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-178"
oldKey"RG_C01_S03_V04"
type"verse"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"इन्द्रा याहि चित्रभानो सुता इमे त्वायवः ॥ अण्वीभिस्तना पूतासः ॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-179"
oldKey"RG_C01_S03_V04_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text".................... चित्रं भद्रं रतं चितौ ॥"
id"Rigbhashyam-180"
oldKey"RG_C01_S03_V04_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"चिद्रतेश्चायनीयत्वाद् अदनाद्वा चितोऽभिदा । तादृशा रश्मयो ज्ञानमस्येति भगवान् परः ॥ १३७ ॥"
id"Rigbhashyam-181"
oldKey"RG_C01_S03_V04_B03"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"चित्रभानुरिति प्रोक्तस्तेजो वा तादृशं प्रभोः । त्वदिच्छव इमे सोमाः पटीभिस्सूक्ष्मतन्तुभिः ॥ विस्तृत्य शोधिताः ...."
id"Rigbhashyam-182"
oldKey"RG_C01_S03_V04_B04"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text".............सूक्ष्मप्रमाभिर्वा मनांसि च ॥१३८॥"
id"Rigbhashyam-183"
oldKey"RG_C01_S03_V04_B05"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"सोमानां मनसां चैव देवताः सोमरश्मिगाः । सोमभृत्याः समस्तस्य सोम एवाधिपो हरिः ॥ १३९ ॥"
id"Rigbhashyam-184"
oldKey"RG_C01_S03_V05"
type"verse"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"इन्द्रायाहि धियेषितो विप्रजूतस्सुतावतः ॥ उप ब्रह्माणि वाघतः ॥ ५ ॥"
id"Rigbhashyam-185"
oldKey"RG_C01_S03_V05_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अस्मद्बुद्ध्या प्रार्थितो वा स्वबुद्ध्या प्रेरितोऽपि वा । ब्राह्मणैः प्रेरितो भक्त्या वदतो होतुरञ्जसा ॥ १४० ॥"
id"Rigbhashyam-186"
oldKey"RG_C01_S03_V05_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"ब्रह्माणि सोमयुक्तानि यजमानस्य वेच्छतः ।"
id"Rigbhashyam-187"
oldKey"RG_C01_S03_V05_B03"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"उपायाह्यपि यः कोऽपि साधको यज्ञकृन्मतः । मानसो वाचिको वा स्याद्यज्ञो होता ह्वयन् स च ॥ १४१॥"
id"Rigbhashyam-188"
oldKey"RG_C01_S03_V06"
type"verse"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"इन्द्रा याहि तूतुजान उप ब्रह्माणि हरिवः ॥ सुते दधिष्व नश्चनः ॥ ६, ५ ॥"
id"Rigbhashyam-189"
oldKey"RG_C01_S03_V06_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"वेगवांस्तूतुजानः स्यात् संसारमुपसंहरन् । वर्तते येन हरिवा हरिभिर्वर्ततेऽथ वा ॥ १४२ ॥"
id"Rigbhashyam-190"
oldKey"RG_C01_S03_V06_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"हरणाद्विषयाणां च प्राणा हरय ईरिताः । तेषु वर्तत इत्यस्मात्तान् वाऽथ गमयेदसौ ॥१४३ ॥"
id"Rigbhashyam-191"
oldKey"RG_C01_S03_V06_B03"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"हरिवा हरिवान् वाऽपि विष्णुना वर्ततेऽथवा । चनो मन इह प्रोक्तं सुखं च क्वचिदीर्यते ॥१४४॥६,५॥"
id"Rigbhashyam-192"
oldKey"RG_C01_S03_V07"
type"verse"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"ओमासश्चर्षणीधृतो विश्वेदेवास आगत ॥ दाश्वांसो दाशुषस्सुतम् ॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-193"
oldKey"RG_C01_S03_V07_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"आ समन्तात् स्वीकृता मा ओमा इति च शब्दिताः । ओनामा भगवान् विष्णुस्तेन वा निर्मिताः सुराः ॥ ओता मानेषु मावैषु प्रोता ओमा इतीरिताः ॥१४५॥"
id"Rigbhashyam-194"
oldKey"RG_C01_S03_V07_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"प्रजाश्चर्षणयः प्रोक्ता विश्वे ते च प्रवेशनात् । सर्वे वाऽथ विशां वानाच्छब्दः कस्मै यथा भवेत् ॥१४६॥"
id"Rigbhashyam-195"
oldKey"RG_C01_S03_V07_B03"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"दातारो यजमाना वा... .......... ॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-196"
oldKey"RG_C01_S03_V08"
type"verse"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"विश्वे देवासो अप्तुरस्सुतमागन्त तूर्णयः ॥ उस्रा इव स्वसराणि ॥ ८ ॥"
id"Rigbhashyam-197"
oldKey"RG_C01_S03_V08_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"..................अप्तुरः कर्मवेगिनः ।"
id"Rigbhashyam-198"
oldKey"RG_C01_S03_V08_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"उस्रास्तु रश्मयश्चैव स्वसराणि दिनानि च ॥ १४७ ॥ ८ ॥"
id"Rigbhashyam-199"
oldKey"RG_C01_S03_V09"
type"verse"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"विश्वे देवासो अस्रिध एहि मायासो अद्रुहः ॥ मेधञ्जुुषन्त वह्नयः ॥ ९ ॥"
id"Rigbhashyam-200"
oldKey"RG_C01_S03_V09_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"असंसारादस्रिधस्ते देवाश्चेन्मोक्षनिश्चयात् । यथेष्टनिश्चितज्ञाना एहिमायाः समन्ततः ॥१४८ ॥"
id"Rigbhashyam-201"
oldKey"RG_C01_S03_V09_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अदुःखत्वादद्रुहस्ते मेधं यज्ञं जुषन्तु नः । वह्नयो वहनादस्य ॥ ९ ॥"
id"Rigbhashyam-202"
oldKey"RG_C01_S03_V10"
type"verse"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"पावका नस्सरस्वती वाजेभिर्वाजिनीवती ॥ यज्ञं वष्टु धिया वसुः ॥ १० ॥"
id"Rigbhashyam-203"
oldKey"RG_C01_S03_V10_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"...............शोधकत्वात्तु पावका ॥ १४९ ॥"
id"Rigbhashyam-204"
oldKey"RG_C01_S03_V10_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"सरणात् सर्वगत्वेन सर्वज्ञो वा सरो हरिः । सरसः सरतित्वाद्वा तद्वत्येव सरस्वती । हरौ गुणाः सरश्शब्दा देवी तु हरिवाचिनी ॥ १५०॥"
id"Rigbhashyam-205"
oldKey"RG_C01_S03_V10_B03"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"हरिप्रियत्वतो वायुः सरस्वांस्तत्प्रियाऽथवा । गुणस्त्वेन ततत्वाद्वा भगवांस्तु सरस्वती ॥ १५१॥"
id"Rigbhashyam-206"
oldKey"RG_C01_S03_V10_B04"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"स्त्रीरूपश्चैव पुंरूपो भगवान्न नपुंसकः । स्त्रीपुन्दोषविहीनत्वादपि तच्छब्दगोचरः ॥ १५२ ॥"
id"Rigbhashyam-207"
oldKey"RG_C01_S03_V10_B05"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अन्नेनो वाजिनामीशो वाजिनी सूर्य उच्यते । वाजीनच्छन्दसां वाऽपि स्वामी प्रोक्तः स वाजिनी ॥ १५३॥"
id"Rigbhashyam-208"
oldKey"RG_C01_S03_V10_B06"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"छन्दांस्यश्वा यतस्तस्य ते चेना अन्यवाजिना । अन्नवत्त्वाद्वाजिनी वाग् ज्ञानयुद्धत्वतोऽपि वा ॥१५४॥"
id"Rigbhashyam-209"
oldKey"RG_C01_S03_V10_B07"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"स पुत्रो वागुमा तस्याः पुत्री तद्वाजिनीवती ॥ सरस्वती हरिर्वाऽपि यज्ञं वहतु नोऽशनैः ॥ १५५ ॥"
id"Rigbhashyam-210"
oldKey"RG_C01_S03_V10_B08"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अन्नदा हि सदा देवी धिया सह वसेद्यतः । धियावसुर्नित्यबोधा .............. ॥ १० ॥"
id"Rigbhashyam-211"
oldKey"RG_C01_S03_V11"
type"verse"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"चोदयित्री सूनृतानाञ्चेेतन्ती सुमतीनाम् ॥ यज्ञन्दधे सरस्वती ॥ ११ ॥"
id"Rigbhashyam-212"
oldKey"RG_C01_S03_V11_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"....................सुवाचां प्रेरका सदा ॥ १५६ ॥"
id"Rigbhashyam-213"
oldKey"RG_C01_S03_V11_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"सुबुद्धिज्ञापिका सैव स्वातन्त्र्याल्लुप्तयो भवेत् । अनेनैव प्रकारेण सैव यज्ञादिधारिणी ॥ १५७ ॥ ११ ॥"
id"Rigbhashyam-214"
oldKey"RG_C01_S03_V12"
type"verse"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"महो अर्णस्सरस्वती प्रचेतयति केतुना ॥ धियो विश्वा विराजति ॥ १२, ६, ३, १ ॥"
id"Rigbhashyam-215"
oldKey"RG_C01_S03_V12_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"महो अर्णः परं ब्रह्म तेजस्त्वाच्च महत्त्वतः ।"
id"Rigbhashyam-216"
oldKey"RG_C01_S03_V12_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अरमानन्दरूपत्वात् णो हि निर्वृतिवाचकः ॥ १५८ ॥"
id"Rigbhashyam-217"
oldKey"RG_C01_S03_V12_B03"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तज्ज्ञापयति सा देवी ज्ञानं दत्वा महत्तरम् । महो अर्णः स्वयं देवः स्वमात्मानं प्रकाशयेत् । विराजयति विश्वाश्च धियः सुज्ञानदानतः ॥ १५९ ॥"
id"Rigbhashyam-218"
oldKey"RG_C01_S03_V12_B04"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"सूक्तं त्वनारतं प्रोक्तम् अनुवागेककालिका ॥ (वेदेषु आवापोद्वापे हेतुनिरूपणम्) अन्यथात्वं च तत्र स्यादावापोद्वापतस्त्वृचाम् ॥ १६०॥"
id"Rigbhashyam-219"
oldKey"RG_C01_S03_V12_B05"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"वेदानन्तत्वविज्ञप्त्यै तौ चक्रे बादरायणः ।"
id"Rigbhashyam-220"
oldKey"RG_C01_S03_V12_B06"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"ऋचः स ऋच उद्धृत्य ऋग्वेदं कृतवान् प्रभुः । यजूंषि निगदाच्चैव तथा सामानि सामतः ॥१६१॥"
id"Rigbhashyam-221"
oldKey"RG_C01_S03_V12_B07"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"एवं पुराणवचनादुद्धृता हि ततस्ततः । ऋचः शाखात्वमापन्नाः शिष्यतच्छिष्यकैरिमाः ॥१६२॥"
id"Rigbhashyam-222"
oldKey"RG_C01_S03_V12_B08"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"मानस्तेनेति पूर्वासु ह्यूनता दृश्यतेऽर्थतः । शुनःशेपोदिताभ्यश्च पठ्यन्तेऽन्यत्र काश्चन ॥ १६३॥"
id"Rigbhashyam-223"
oldKey"RG_C01_S03_V12_B09"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अत्राप्यक्रमतो दृष्टिरिति नैकक्रमो भवेत् ।"
id"Rigbhashyam-224"
oldKey"RG_C01_S03_V12_B10"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अनन्तत्वात्तु वेदानां प्रायः कर्मानुसारतः । सङ्क्षेेपं कृतवान् देवः शिष्याश्च तदनुज्ञया ॥ १६४ ॥"
id"Rigbhashyam-225"
oldKey"RG_C01_S03_V12_B11"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अष्टकाध्यायवर्गादि भेदं च कृतवान् प्रभुः । स्वाध्यायविश्रमार्थाय तस्मात् क्रमविपर्ययः ॥ १६५ ॥"
id"Rigbhashyam-226"
oldKey"RG_C01_S03_V12_B12"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S03"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तत्र तत्रैवान्तरिता दृश्यन्ते च खिला अपि । यत्रार्थे न विशेषोऽस्ति पदान्तरितताऽत्र च । यत्राल्पोऽपि विशेषोऽस्ति पदं नान्तरितं भवेत् ॥ १६६ ॥"
id"Rigbhashyam-227"
oldKey"RG_C01_S04"
type"section"
parentnull
chapter"RG_C01"
verseType"sukta"
text"ऐन्द्रसूक्तम्"
id"Rigbhashyam-228"
oldKey"RG_C01_S04_V01"
type"verse"
parent"RG_C01_S04"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"सुरूपकृत्नुमूतये सुदुघामिव गोदुहे ॥ जुहूमसि द्यविऽद्यवि ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-229"
oldKey"RG_C01_S04_V01_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S04"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"विष्णुं सुरूपकर्तारमभिप्रेतार्थसिद्धये । त्राणाय वा कामधेनुमिव दोहाय तत्स्थितेः ॥१६७॥"
id"Rigbhashyam-230"
oldKey"RG_C01_S04_V01_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S04"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"दिने दिने स्वाह्वयामः.......... ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-231"
oldKey"RG_C01_S04_V02"
type"verse"
parent"RG_C01_S04"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"उप नस्सवना गहि सोमस्य सोमपाः पिब ॥ गोदा इद्रेवतो मदः ॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-232"
oldKey"RG_C01_S04_V02_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S04"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"................ज्ञानदोऽस्यैव चाधिकम् । ज्ञानाख्यरयियुक्तस्य हिरण्यादिमतोऽपि वा ॥ १६८॥"
id"Rigbhashyam-233"
oldKey"RG_C01_S04_V02_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S04"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"सुखकारी भवान् ......॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-234"
oldKey"RG_C01_S04_V03"
type"verse"
parent"RG_C01_S04"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"अथा ते अन्तमानां विद्याम सुमतीनाम् ॥ मानो अतिख्य आगहि ॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-235"
oldKey"RG_C01_S04_V03_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S04"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text".................तस्माल्लभेम सुमतीस्तव । अन्ते मितास्त्वद्विषया मतयो ह्युत्तमोत्तमाः ॥ अस्मानतीत्य मा पश्य करुणार्द्रदृशा सदा ॥१६९॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-236"
oldKey"RG_C01_S04_V04"
type"verse"
parent"RG_C01_S04"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"परेहि विग्रमस्तृतमिन्द्रम्पृच्छा विपश्चितम् ॥ यस्ते सखिभ्य आवरम् ॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-237"
oldKey"RG_C01_S04_V04_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S04"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"मन्मनो वाऽथ शक्रो वा दूरेऽपि परमेश्वरम् । गच्छाग्राह्यमनष्टं च व्याप्तचित्तं य एव च ॥ सखिभ्य उत्तमो नित्यम् ................॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-238"
oldKey"RG_C01_S04_V05"
type"verse"
parent"RG_C01_S04"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"उत ब्रुवन्तु नोनिदो निरन्यतश्चिदारत । दधाना इन्द्र इद्दुवः ॥ ५, ७ ॥"
id"Rigbhashyam-239"
oldKey"RG_C01_S04_V05_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S04"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"..................निदस्तस्य समीपगाः ॥ १७०॥"
id"Rigbhashyam-240"
oldKey"RG_C01_S04_V05_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S04"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तेऽपि ब्रुवन्तु नो देवं प्रापुर्ये चान्यतोऽपि तम् । निर्गत्याज्ञानतस्त्वस्माद् दधाना ईश एव च । दुवः प्राणान् ब्रुवं त्वेव तेऽपि नः परमेश्वरम् ॥१७१॥५ ॥"
id"Rigbhashyam-241"
oldKey"RG_C01_S04_V06"
type"verse"
parent"RG_C01_S04"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"उत नः सुभगा अरिर्वोचेयुर्दस्म कृष्टयः ॥ स्यामेदिन्द्रस्य शर्मणि ॥ ६ ॥"
id"Rigbhashyam-242"
oldKey"RG_C01_S04_V06_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S04"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अरयोऽपि प्रजा अस्मान् वोचेयुः सुभगान् सदा । शत्रुभेदिंस्तवेन्द्रस्य स्यामैवानुग्रहे सुखे ॥१७२॥ ६ ॥"
id"Rigbhashyam-243"
oldKey"RG_C01_S04_V07"
type"verse"
parent"RG_C01_S04"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"एमाशुमाशवे भर यज्ञश्रियन्नृमादनम् ॥ पतयन्मन्दयत्सखम् ॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-244"
oldKey"RG_C01_S04_V07_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S04"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"आशुवीर्य तवैवाशुं सोमं क्षिप्रं मनोऽपि वा । आभरस्वोदरे तुष्ट्या हृदि वा यज्ञभूषणम् ॥ १७३॥"
id"Rigbhashyam-245"
oldKey"RG_C01_S04_V07_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S04"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"ईमेव पुंमदकरं मदादुत्पतनादिके । हेतुं मन्दत्वहेतुं च तत्सखीनां पुरोगतेः ॥१७४॥७॥"
id"Rigbhashyam-246"
oldKey"RG_C01_S04_V08"
type"verse"
parent"RG_C01_S04"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"अस्य पीत्वा शतक्रतो घनो वृत्राणामभवः ॥ प्रावो वाजेषु वाजिनम् ॥ ८ ॥"
id"Rigbhashyam-247"
oldKey"RG_C01_S04_V08_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S04"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"एनं पीत्वा बहुज्ञानाभूस्तमोभिरनावृतः । प्रसादादेव मुक्तेषु तमो सह्यतया घनः ॥ १७५॥"
id"Rigbhashyam-248"
oldKey"RG_C01_S04_V08_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S04"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"आवृतेरेव वृत्राणि ह्यज्ञानान्यन्नदं नरम् । प्रावो युद्धेषु योद्धारं भक्तं ज्ञानिनमेव च ॥ १७६॥ ८ ॥"
id"Rigbhashyam-249"
oldKey"RG_C01_S04_V09"
type"verse"
parent"RG_C01_S04"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"तन्त्वा वाजेषु वाजिनं वाजयामश्शतक्रतो । धनानामिन्द्र सातये ॥ ९ ॥"
id"Rigbhashyam-250"
oldKey"RG_C01_S04_V09_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S04"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"योधयामो वयं तं त्वां ज्ञानादिधनलब्धये । अज्ञानाद्यस्मदरिभिः ..............॥ ९ ॥"
id"Rigbhashyam-251"
oldKey"RG_C01_S04_V10"
type"verse"
parent"RG_C01_S04"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"यो रायो३ऽवनिर्महान्त्सुपारस्सुन्वतस्सखा ॥ तस्मा इन्द्राय गायत ॥ १०, ८, ४ ॥"
id"Rigbhashyam-252"
oldKey"RG_C01_S04_V10_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S04"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"............ योऽशेषद्रविणावनिः । सुखदः संसृतेः पारस्तस्मा इन्द्राय गायत ॥ १७७ ॥"
id"Rigbhashyam-253"
oldKey"RG_C01_S04_V10_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S04"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"कम्पोऽशेषग्रहे क्वापि लज्जायां वा पुरातने । पृथक्त्वे धृष्यतायां वा हरिणर्क्संहितोदितः ॥१७८ ॥ १० ॥"
id"Rigbhashyam-254"
oldKey"RG_C01_S05"
type"section"
parentnull
chapter"RG_C01"
verseType"sukta"
text"ऐन्द्रसूक्तम्"
id"Rigbhashyam-255"
oldKey"RG_C01_S05_V01"
type"verse"
parent"RG_C01_S05"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"आ त्वेता निषीदतेन्द्रमभि प्र गायत ॥ सखायस्स्तोमवाहसः ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-256"
oldKey"RG_C01_S05_V02"
type"verse"
parent"RG_C01_S05"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"पुरूतमम्पुरूणामीशानं वार्याणाम् ॥ इन्द्रं सोमे सचा सुते ॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-257"
oldKey"RG_C01_S05_V02_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S05"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"सुपूर्णानां पूर्णतमं वरेण्यानामधीश्वरम् । सुते सोमे सुखेनैव स चागायत तं प्रभुम् ॥१७१॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-258"
oldKey"RG_C01_S05_V03"
type"verse"
parent"RG_C01_S05"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"स घा नो योग आभुवत्स राये स पुरन्ध्याम् ॥ गमद्वाजेभिरास नः ॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-259"
oldKey"RG_C01_S05_V03_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S05"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"मुक्तौ योगायाऽसमन्ताद् भवेन्नो घोऽवधारणे । स एव भगवान् ज्ञानवित्ताय स च बुद्धिगः ॥ १८०॥"
id"Rigbhashyam-260"
oldKey"RG_C01_S05_V03_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S05"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"बुद्धिः पुराश्रयत्वेन पुरन्धिः पत्न््नयथापि वा । पत्न््नयर्थत्वे तु तादर्थ्यं सोऽन्नैः सह न आव्रजेत् ॥१८१॥३ ॥"
id"Rigbhashyam-261"
oldKey"RG_C01_S05_V04"
type"verse"
parent"RG_C01_S05"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"यस्य संस्थे न वृण्वते हरी समत्सु शत्रवः ॥ तस्मा इन्द्राय गायत ॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-262"
oldKey"RG_C01_S05_V04_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S05"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"यस्य स्थितौ न वृणुते हर्यग्रमपि शत्रवः । मनः पुरो वा विषयहरणान्मन एव च । बुद्धिश्च हरिशब्दोक्ते तमआदीनि शत्रवः ॥१८२॥४ ॥"
id"Rigbhashyam-263"
oldKey"RG_C01_S05_V05"
type"verse"
parent"RG_C01_S05"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"सुतपाव्ने सुता इमे शुचयो यन्ति वीतये ॥ सोमासो दध्याशिरः ॥ ५, ९ ॥"
id"Rigbhashyam-264"
oldKey"RG_C01_S05_V05_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S05"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"सोमपे शुचयः सोमाः प्राप्त्यै दधिविमिश्रिताः । मनांसि ध्यानयुक्तानि वायान्ति हरये सदा ॥ १८३ ॥५,९ ॥"
id"Rigbhashyam-265"
oldKey"RG_C01_S05_V06"
type"verse"
parent"RG_C01_S05"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"त्वं सुतस्य पीतये सद्यो वृद्धो अजायथाः ॥ इन्द्र ज्यैष्ठ्याय सुक्रतो ॥ ६ ॥"
id"Rigbhashyam-266"
oldKey"RG_C01_S05_V06_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S05"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"सदा पूर्णः शुभज्ञानज्यैष्ठ्यव्यक्त्यै सुताप्तये । न क्षुदादेरभिव्यक्तोऽभवः......... ॥ ६ ॥"
id"Rigbhashyam-267"
oldKey"RG_C01_S05_V07"
type"verse"
parent"RG_C01_S05"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"आ त्वा विशन्त्वाशवस्सोमास इन्द्र गिर्वणः ॥ शन्ते सन्तु प्रचेतसे ॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-268"
oldKey"RG_C01_S05_V07_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S05"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"......................... गीर्भिर्वृतप्रभो । प्रकृष्टचेतास्त्वद्भृत्यो योऽस्मै स्युः शङ्कराः सुताः ॥ १८४॥७ ॥"
id"Rigbhashyam-269"
oldKey"RG_C01_S05_V08"
type"verse"
parent"RG_C01_S05"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"त्वां स्तोमा अवीवृधन्त्वामुक्था शतक्रतो ॥ त्वां वर्धन्तु नो गिरः ॥ ८ ॥"
id"Rigbhashyam-270"
oldKey"RG_C01_S05_V08_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S05"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"व्यञ्जयन्त्यधिकं स्तोमाः साम््नयुक्थान्यृक्षु चैव हि । महागुणैः व्यञ्जयन्तु गिरोऽस्माकमपि प्रभो ॥ १८५ ॥"
id"Rigbhashyam-271"
oldKey"RG_C01_S05_V08_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S05"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"आकाशवृद्धिवद् वृद्धिर्विष्णोः स्यान्नैव चान्यथा । ‘न वर्धते नोकनीयान््’ इति ह्येनं श्रुतिर्जगौ ॥ १८६॥"
id"Rigbhashyam-272"
oldKey"RG_C01_S05_V08_B03"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S05"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"महातात्पर्यरोधाच्च श्रुत्यर्थो नापरो भवेत् । यद्यन्यापेक्षया वृद्धिरीशत्वं स्यात् कुतोऽस्य च ॥ अक्षितोतिरिति ह्यस्मात् पूर्णाभिप्रायतोदिता ॥ १८७॥८ ॥"
id"Rigbhashyam-273"
oldKey"RG_C01_S05_V09"
type"verse"
parent"RG_C01_S05"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"अक्षितोतिः सनेदिमं वाजमिन्द्रः सहस्रिणम् ॥ यस्मिन्विश्वानि पौंस्या ॥ ९ ॥"
id"Rigbhashyam-274"
oldKey"RG_C01_S05_V09_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S05"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अनन्तफलदं वाजमस्मत्तो लभतां स च । ददातु वा पौरुषाणि शक्तयो यत्र चाखिलाः ॥ १८८ ॥"
id"Rigbhashyam-275"
oldKey"RG_C01_S05_V09_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S05"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अतश्चानन्तशक्तित्वान्न वृद्ध्याद्याः कथञ्चन । सर्वोपेतेत्येतमर्थमभिप्रेत्याह वेदरा ॥ १८९॥९ ॥"
id"Rigbhashyam-276"
oldKey"RG_C01_S05_V10"
type"verse"
parent"RG_C01_S05"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"मानो मर्ता अभिद्रुहन्तनूनामिन्द्र गिर्वणः ॥ ईशानो यवया वधम् ॥ १०, १०, ५ ॥"
id"Rigbhashyam-277"
oldKey"RG_C01_S05_V10_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S05"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"मा मर्तानस्तनूनां तु द्रोग्धारः स्युः कथञ्चन । ईशोऽस्यपाकुरु वधं तेन नो मुक्तिदानतः ॥ १९०॥"
id"Rigbhashyam-278"
oldKey"RG_C01_S05_V10_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S05"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"मानुषेभ्यस्तनूनां च नैव नः स्युर्विपत्तयः । कालेन दैवतः प्राप्तः स्याददेहत्वतो वधः ॥ १९१ ॥ १० ॥"
id"Rigbhashyam-279"
oldKey"RG_C01_S06"
type"section"
parentnull
chapter"RG_C01"
verseType"sukta"
text"इन्द्रसूक्तम्"
id"Rigbhashyam-280"
oldKey"RG_C01_S06_V01"
type"verse"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"युञ्जन्ति ब्रध्नमरुषञ्चरन्तम्परि तस्थुषः ॥ रोचन्ते रोचना दिवि ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-281"
oldKey"RG_C01_S06_V01_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"पौंस्यानि वासुदेवस्य ब्रध्नं वृद्धं दिवाकरम् । अरुणं चरन्तं परितो गिरीन्युञ्जन्ति सर्वदा ॥ १९२ ॥"
id"Rigbhashyam-282"
oldKey"RG_C01_S06_V01_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तैरेवान्यानि चन्द्रादि रोचनानि त्रिविष्टपे । रोचयन्ति ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-283"
oldKey"RG_C01_S06_V02"
type"verse"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"युञ्जन्त्यस्य काम्या हरी विपक्षसा रथे ॥ शोणा धृष्णू नृवाहसा ॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-284"
oldKey"RG_C01_S06_V02_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text".........हरी चास्य मनोबुद्धी स्वशक्तयः । युञ्जन्त्यधिगुणत्वेन काम्यावश्वावथापि वा ॥ १९३ ॥"
id"Rigbhashyam-285"
oldKey"RG_C01_S06_V02_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"विशिष्टपक्षसंयुक्ताविव क्षिप्रतरौ सदा । रथे देहेऽपि वा देवाः स्वमनो बुद्धिमेव च ॥ १९४ ॥"
id"Rigbhashyam-286"
oldKey"RG_C01_S06_V02_B03"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अस्य देहे प्रयुञ्जन्ति सूर्यादीन् स्थापयन्ति च । सूर्यादिस्थापकत्वं च ब्रह्मादीनां भवेत् सदा ॥ १९५॥"
id"Rigbhashyam-287"
oldKey"RG_C01_S06_V02_B04"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"शोणौ च शमणौ प्रोक्तौ सुखप्राप्तौ यतस्सदा । श्यामौ मूर्धनि शोणौ च शक्राश्वावग्रगौ स्मृतौ ॥"
id"Rigbhashyam-288"
oldKey"RG_C01_S06_V02_B05"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"धृष्टौ नॄन् प्रति तं वेशं वहन्तौ तावुभावपि ॥ १९६॥२ ॥"
id"Rigbhashyam-289"
oldKey"RG_C01_S06_V03"
type"verse"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"केतुङ्कृण्वन्नकेतवे पेशो मर्या अपेशसे ॥ समुषद्भिरजायथाः ॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-290"
oldKey"RG_C01_S06_V03_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अज्ञाय कुर्वन् सज्ज्ञानं हेमाहेमाय चेश्वरः । उषद्भिः सम्प्रकाशद्भिः शक्तिभिर्व्यक्ततामगाः ॥ १९७ ॥"
id"Rigbhashyam-291"
oldKey"RG_C01_S06_V03_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"मर्या मरणवन्तोऽपि देवा एवम् ............॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-292"
oldKey"RG_C01_S06_V04"
type"verse"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"आदहस्वधामनु पुनर्गर्भत्वमेरिरे ॥ दधाना नाम यज्ञियम् ॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-293"
oldKey"RG_C01_S06_V04_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text".......................हरेर्वशात्॥ तदैव सुखमन्वेव पुनर्गूढत्वमापिरे ॥ १९८॥"
id"Rigbhashyam-294"
oldKey"RG_C01_S06_V04_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"स्वेच्छयैव परेशस्य शक्तयो देवता अपि । यज्ञे वाच्यं दधानाश्च नाम ........ ॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-295"
oldKey"RG_C01_S06_V05"
type"verse"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"वीळुचिदारुजत्नुभिर्गुहाचिदिन्द्र वह्निभिः ॥ अविन्द उस्रिया अनु ॥ ५, ११ ॥"
id"Rigbhashyam-296"
oldKey"RG_C01_S06_V05_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"....................... वीु दृढं ह्यपि ॥ १९९ ॥"
id"Rigbhashyam-297"
oldKey"RG_C01_S06_V05_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"आरुजद्भिः स्वसामर्थ्यैर्गुहायां संस्थितोऽपि सन् । वहद्भिरखिलं लोकं प्रकाशत्वानि लब्धवान् ।"
id"Rigbhashyam-298"
oldKey"RG_C01_S06_V05_B03"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"देवैर्वैतादृशैः साकमानुकूल्येन लब्धवान् ॥ २००॥ ५॥"
id"Rigbhashyam-299"
oldKey"RG_C01_S06_V06"
type"verse"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"देवयन्तो यथा मतिमच्छा विदद्वसुङ्गिरः ॥ महामनूषत श्रुतम् ॥ ६ ॥"
id"Rigbhashyam-300"
oldKey"RG_C01_S06_V06_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"सम्यक्प्रद्योतयन्तोऽमुं मतिरूपं यथास्थितम् । विदद्वित्तं महान्तं च विश्रुतं सुगिरोऽस्तुवन् ॥ २०१ ॥ ६ ॥"
id"Rigbhashyam-301"
oldKey"RG_C01_S06_V07"
type"verse"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"इन्द्रेण सं हि दृक्षसे सञ्जग्मानो अबिभ्युषा ॥ मन्दू समानवर्चसा ॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-302"
oldKey"RG_C01_S06_V07_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तस्य सन्दर्शनायैव सङ्गतस्तेन शङ्करः । मखात्मा पुरुहूतो वा श्रीभूमी च सुखात्मिके ॥ २०२ ॥७ ॥"
id"Rigbhashyam-303"
oldKey"RG_C01_S06_V08"
type"verse"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"अनवद्यैरभिद्युभिर्मखस्सहस्वदर्चति ॥ गणैरिन्द्रस्य काम्यैः ॥ ८ ॥"
id"Rigbhashyam-304"
oldKey"RG_C01_S06_V08_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अनवद्यैर्महाज्ञानैः प्रियैर्देवगणैः सह । वायुना च सहार्चन्ति सुधीत्वात् परमेश्वरम् ॥२०३ ॥ ८ ॥"
id"Rigbhashyam-305"
oldKey"RG_C01_S06_V09"
type"verse"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"अतः परिज्मन्नागहि दिवो वा रोचनादधि ॥ समस्मिन्नृञ्जते गिरः ॥ ९ ॥"
id"Rigbhashyam-306"
oldKey"RG_C01_S06_V09_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अतो हेतोरिहायाहि दिवो वा सूर्यमण्डलात् । परिज्मन् सर्वगास्माकमधिकृत्य समर्हणम् ॥ अस्मिन् गिरः प्राप्नुवन्ति सम्यक्परममुख्यतः ॥ २०४ ॥"
id"Rigbhashyam-307"
oldKey"RG_C01_S06_V09_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"युञ्जन्तीत्यत्र बाहुल्यात् देवयन्तोत इत्यपि । बाहुल्यादृ(ल्यात् दृष्टि)ष्टितो गीर्भिर्विनाऽर्थो नान्य इष्यते ॥ २०५॥ ९ ॥"
id"Rigbhashyam-308"
oldKey"RG_C01_S06_V10"
type"verse"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"इतो वा सातिमीमहे दिवो वा पार्थिवादधि ॥ इन्द्रं महो वा रजसः ॥ १०, १२, ६ ॥"
id"Rigbhashyam-309"
oldKey"RG_C01_S06_V10_B10"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S06"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"इतो दिवो वा पातालात् सातिं लाभस्वरूपिणम् । महतो रञ्जकात् विष्णोर्लोकाद्वा तमधीमहे ॥ २०६ ॥ १०,१२,६ ॥"
id"Rigbhashyam-310"
oldKey"RG_C01_S07"
type"section"
parentnull
chapter"RG_C01"
verseType"sukta"
text"ऐन्द्रसूूक्तम्"
id"Rigbhashyam-311"
oldKey"RG_C01_S07_V01"
type"verse"
parent"RG_C01_S07"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"इन्द्रमिद्गाथिनो बृहदिन्द्रमर्केभिरर्किणः ॥ इन्द्रं वाणीरनूषत ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-312"
oldKey"RG_C01_S07_V01_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S07"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तमेव गाथिनः साम्ना स्तुवन्त्यृग्भिश्च बह्वृचाः । बृहन्तमन्यवाणीभिरपि .............. ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-313"
oldKey"RG_C01_S07_V02"
type"verse"
parent"RG_C01_S07"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"इन्द्र इद्घर्योः सचा सम्मिश्ल आवचो युजा ॥ इन्द्रो वज्री हिरण्ययः ॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-314"
oldKey"RG_C01_S07_V02_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S07"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text".................. हर्यो विमिश्रितः ॥ २०७ ॥ रथेऽथवा मनोबुद्ध्योर्वाङ्मात्रेणैव योगिनोः ॥"
id"Rigbhashyam-315"
oldKey"RG_C01_S07_V02_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S07"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"सचा सुखेन वज्री च ज्ञानानन्दो हि धातुतः । हितश्च रमणीयश्च हिरण्यय इतीरितः ॥ २०८ ॥२ ॥"
id"Rigbhashyam-316"
oldKey"RG_C01_S07_V03"
type"verse"
parent"RG_C01_S07"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"इन्द्रो दीर्घाय चक्षस आसूर्यं रोहयद्दिवि ॥ वि गोभिरद्रिमैरयत् ॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-317"
oldKey"RG_C01_S07_V03_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S07"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"दीर्घकालं दर्शनाय सूर्यमारोहयद्दिवि । ज्ञानैरादरयोग्यं च प्राणात्मानं समैरयत् ॥ २०९॥३ ॥"
id"Rigbhashyam-318"
oldKey"RG_C01_S07_V04"
type"verse"
parent"RG_C01_S07"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"इन्द्र वाजेषु नोऽव सहस्रप्रधनेषु च ॥ उग्र उग्राभिरूतिभिः ॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-319"
oldKey"RG_C01_S07_V04_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S07"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"बहुभिर्युध्यमानेषु युद्धेष्वपि सदाऽव नः । दुष्टोग्रैः सदभिप्रायैः ...... ॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-320"
oldKey"RG_C01_S07_V05"
type"verse"
parent"RG_C01_S07"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"इन्द्रं वयं महाधन इन्द्रमर्भे हवामहे ॥ युजं वृत्रेषु वज्रिणम् ॥ ५, १३ ॥"
id"Rigbhashyam-321"
oldKey"RG_C01_S07_V05_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S07"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text".................महदल्पधनार्थिनः । हवामहेऽरिवर्ज्यं तं तमसां प्रतियोगिनम् ॥ २१० ॥ ५॥"
id"Rigbhashyam-322"
oldKey"RG_C01_S07_V06"
type"verse"
parent"RG_C01_S07"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"स नो वृषन्नमुञ्चरुं सत्रादावन्नपावृधि ॥ अस्मभ्यमप्रतिष्कुतः ॥ ६ ॥"
id"Rigbhashyam-323"
oldKey"RG_C01_S07_V06_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S07"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अस्मदीयं चरुं भोज्यमानन्दं त(त्व)मपावृणु । मोक्षगं सर्वदातस्त्वमप्रतिद्वन्द्व नो वृषन् ॥२११॥६ ॥"
id"Rigbhashyam-324"
oldKey"RG_C01_S07_V07"
type"verse"
parent"RG_C01_S07"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"तुञ्जे तुञ्जे य उत्तरे स्तोमा इन्द्रस्य वज्रिणः ॥ न विन्धे अस्य सुष्टुतिम् ॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-325"
oldKey"RG_C01_S07_V07_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S07"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"त्वयैव प्रेरणे जाते तत्र तत्र य उत्तराः । तेऽपि स्तोमाः सुष्टुतित्वमस्यानन्त्यान्न चाप्नुयुः ॥ २१२॥७ ॥"
id"Rigbhashyam-326"
oldKey"RG_C01_S07_V08"
type"verse"
parent"RG_C01_S07"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"वृषा यूथेव वंसगः कृष्टीरियर्त्योजसा ॥ ईशानो अप्रतिष्कुतः ॥ ८ ॥"
id"Rigbhashyam-327"
oldKey"RG_C01_S07_V08_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S07"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"प्रतिवीरो वृषा वंसस्तद्गन्ता वंसगो विभीः । यूथान्याकर्षति यथा प्रजाः प्रेरयति प्रभुः । अल्पस्यापि प्रसिद्ध्यैव दृष्टान्तत्वं तु युज्यते ॥२१३॥८॥"
id"Rigbhashyam-328"
oldKey"RG_C01_S07_V09"
type"verse"
parent"RG_C01_S07"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"य एकश्चर्षणीनां वसूनामिरज्यति ॥ इन्द्रः पञ्च क्षितीनाम् ॥ ९ ॥"
id"Rigbhashyam-329"
oldKey"RG_C01_S07_V09_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S07"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"राजा भवति वित्तानां प्रजानां चैक एव यः । देवगन्धर्वदैतेयपितृमानुषभेदतः । प्रजानामपि पञ्चानां सामान्याच्च विशेषतः ॥२१४॥९ ॥"
id"Rigbhashyam-330"
oldKey"RG_C01_S07_V10"
type"verse"
parent"RG_C01_S07"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"इन्द्रं वो विश्वतस्परि हवामहे जनेभ्यः ॥ अस्माकमस्तु केवलः ॥ १०, १४, ७, २ ॥"
id"Rigbhashyam-331"
oldKey"RG_C01_S07_V10_B10"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S07"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"सम्यग्घवामहे सर्वगतं च व्यक्तरूपतः । स्थातुमेकत्र वोऽर्थाय जना नोऽस्तु स केवलः ॥ २१५ ॥ ॥ १०,१४,७,२ ॥"
id"Rigbhashyam-332"
oldKey"RG_C01_S08"
type"section"
parentnull
chapter"RG_C01"
verseType"sukta"
text"ऐन्द्रसूक्तम्"
id"Rigbhashyam-333"
oldKey"RG_C01_S08_V01"
type"verse"
parent"RG_C01_S08"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"एन्द्र सानसिं रयिं सजत्वानं सदा सहम् ॥ वर्षिष्ठमूतये भर ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-334"
oldKey"RG_C01_S08_V01_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S08"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"जयिना सहितं लाभयुक्तं वित्तं सदाबलम् । वर्षिष्ठं सुमहद्रक्षानिमित्तं नित्यदा भर ॥ २१६ ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-335"
oldKey"RG_C01_S08_V02"
type"verse"
parent"RG_C01_S08"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"नियेन मुष्टिहत्यया नि वृत्रा रुणधामहै ॥ त्वोतासो न्यर्वता ॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-336"
oldKey"RG_C01_S08_V02_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S08"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"येनारीन् मुष्टियुद्धेन तमांसि ज्ञानयुद्धतः । त्वत्प्रेरिता निरुन्धामः कांश्चिद्वा तुरगादिभिः ॥"
id"Rigbhashyam-337"
oldKey"RG_C01_S08_V02_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S08"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"आवृत्त्यैवोपसर्गस्य क्रियाऽऽवृत्तिर्भविष्यति ॥२१७॥२ ॥"
id"Rigbhashyam-338"
oldKey"RG_C01_S08_V03"
type"verse"
parent"RG_C01_S08"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"इन्द्र त्वोतास आ वयं वज्रङ्घना ददीमहि ॥ जयेम संयुधि स्पृधः ॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-339"
oldKey"RG_C01_S08_V03_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S08"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"त्वत्प्रेरिता ज्ञानरतिं दृढत्वेनाऽददीमहि ॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-340"
oldKey"RG_C01_S08_V04"
type"verse"
parent"RG_C01_S08"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"वयं शूरेभिरस्तृभिरिन्द्र त्वया युजा वयम् ॥ सासह्याम पृतन्यतः ॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-341"
oldKey"RG_C01_S08_V04_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S08"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"त्वया पृतन्यतः शत्रूनभिष्याम सुयोद्धृभिः ॥२१८॥४ ॥"
id"Rigbhashyam-342"
oldKey"RG_C01_S08_V05"
type"verse"
parent"RG_C01_S08"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"महा इन्द्रः परश्च नु महित्वमस्तु वज्रिणे ॥ द्यौर्न प्रथिना शवः ॥ ५, १५ ॥"
id"Rigbhashyam-343"
oldKey"RG_C01_S08_V05_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S08"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"यस्मान्महाननादिश्च विष्णुर्जीवोऽवरस्तथा । तस्यैवास्तु महत्त्वं तन्न जीवब्रह्मतां स्मरेत् ।"
id"Rigbhashyam-344"
oldKey"RG_C01_S08_V05_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S08"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"आकाशवत् प्रथिम्नाऽसौ शवः सुखबले तथा ॥ २१९॥५॥"
id"Rigbhashyam-345"
oldKey"RG_C01_S08_V06"
type"verse"
parent"RG_C01_S08"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"(७६) समोहे वाय आशत नरस्तोकस्य सनितौ ॥ विप्रासो वा धियायवः ॥ ६ ॥"
id"Rigbhashyam-346"
oldKey"RG_C01_S08_V06_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S08"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अन्यसंवहनेनापि ये तं प्राप्ता जनार्दनम् । ज्ञानलाभेन तु नरस्त एव पशवो परे । विप्राश्चैव धिया युक्ता मूर्खाः शूद्रसमा मताः॥२२०॥६॥"
id"Rigbhashyam-347"
oldKey"RG_C01_S08_V07"
type"verse"
parent"RG_C01_S08"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"यः कुक्षिस्सोमपातमस्समुद्र इव पिन्वते ॥ उर्वीरापो न काकुदः ॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-348"
oldKey"RG_C01_S08_V07_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S08"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"यः कुक्षिस्तस्य देवस्य समुद्र इव सोऽखिलान् । कामान् क्षरति भक्ताय महाप इव तर्पकाः ॥ काकुदस्तस्य जिह्वास्तु बह्व्यो बहुमुखेषु याः ॥२२१॥७ ॥"
id"Rigbhashyam-349"
oldKey"RG_C01_S08_V08"
type"verse"
parent"RG_C01_S08"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"एवा ह्यस्य सूनृता विरप्शी गोमती मही ॥ पक्वा शाखा न दाशुषे ॥ ८ ॥"
id"Rigbhashyam-350"
oldKey"RG_C01_S08_V08_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S08"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"एवमेवास्य वाणी च वेदेता महती तथा । पक्वा शाखेव यजते वरदात्री विरप्शिनः ॥ २२२॥ बलिष्ठस्य हि ते ................. ॥ ८ ॥"
id"Rigbhashyam-351"
oldKey"RG_C01_S08_V09"
type"verse"
parent"RG_C01_S08"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"एवा हि ते विभूतय ऊतय इन्द्र मावते ॥ सद्यश्चित् सन्ति दाशुषे ॥ ९ ॥"
id"Rigbhashyam-352"
oldKey"RG_C01_S08_V09_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S08"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"............सन्ति सद्योऽपि यजते हि ते । मावते ज्ञानिने नित्यमूतयश्च विभूतयः ॥ २२३॥९ ॥"
id"Rigbhashyam-353"
oldKey"RG_C01_S08_V10"
type"verse"
parent"RG_C01_S08"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"एवा ह्यस्य काम्यास्तोम उक्थं च शंस्या ॥ इन्द्राय सोमपीतये ॥ १०, १६, ८ ॥"
id"Rigbhashyam-354"
oldKey"RG_C01_S08_V10_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S08"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"स्तोमा उक्थानि चैवास्य तस्मै काम्यानि सर्वदा । गेयाः शंस्यानि सोमस्य पीतये नान्यथा पिबेत् ॥ २२४ ॥ १० ॥"
id"Rigbhashyam-355"
oldKey"RG_C01_S09"
type"section"
parentnull
chapter"RG_C01"
verseType"sukta"
text"ऐन्द्रसूक्तम्"
id"Rigbhashyam-356"
oldKey"RG_C01_S09_V01"
type"verse"
parent"RG_C01_S09"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"इन्द्रेहि मत्स्यन्धसो विश्वेभिस्सोमपर्वभिः ॥ महा अभिष्टिरोजसा ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-357"
oldKey"RG_C01_S09_V01_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S09"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"सोमपाः सोमपर्वाणः सर्वं यस्मात्तदिच्छया । अभिष्टिरोजसा नित्यं मदं सुखमवाप्स्यसि ॥२२५ ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-358"
oldKey"RG_C01_S09_V02"
type"verse"
parent"RG_C01_S09"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"एमेनं सृजता सुते मन्दिमिन्द्राय मन्दिने ॥ चक्रिं विश्वानि चक्रये ॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-359"
oldKey"RG_C01_S09_V02_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S09"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"एनमासृजतेन्दौ च विष्णुं तं मदकारिणम् । मन्दिने विष्णवे सम्यक्कर्मिणं सर्वकर्मिणे ॥ २२६॥२॥"
id"Rigbhashyam-360"
oldKey"RG_C01_S09_V03"
type"verse"
parent"RG_C01_S09"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"मत्स्वा सुशिप्र मन्दिभिस्स्तोमेभिर्विश्वचर्षणे ॥ सचैषु सवनेष्वा ॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-361"
oldKey"RG_C01_S09_V03_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S09"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"स्वानन्द विश्वजीवेश मत्स्वास्मद्रक्षया सह ॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-362"
oldKey"RG_C01_S09_V04"
type"verse"
parent"RG_C01_S09"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"असृग्रमिन्द्र ते गिरः प्रति त्वामुदहासत । अजोषा वृषभं पतिम् ॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-363"
oldKey"RG_C01_S09_V04_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S09"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"त्वन्निस्सृता वेदवाचस्त्वां प्रत्येवाप्यनारतम् ॥ २२७ ॥"
id"Rigbhashyam-364"
oldKey"RG_C01_S09_V04_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S09"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"उच्चैर्मुख्यतया सम्यग्विसृष्टाः स्वपतिं प्रति । अजोषाः स्तुत्यरूपेण त्वत्सेव्यास्त्वदृते क्वचित् ॥ २२८॥४ ॥"
id"Rigbhashyam-365"
oldKey"RG_C01_S09_V05"
type"verse"
parent"RG_C01_S09"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"सञ्चोेदय चित्रमर्वाग्राध इन्द्र वरेण्यम् ॥ असदित्ते विभु प्रभु॥ ५, १७ ॥"
id"Rigbhashyam-366"
oldKey"RG_C01_S09_V05_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S09"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अर्वाङ् नीचान् प्रति त्वस्मान् भद्रं राधः प्रचोदय । अस्त्येव ते विशेषेण प्रकृष्टं शुभमच्युतम् ॥ २२९॥५॥"
id"Rigbhashyam-367"
oldKey"RG_C01_S09_V06"
type"verse"
parent"RG_C01_S09"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"अस्मान्त्सु तत्र चोदयेन्द्र राये रभस्वतः ॥ तुविद्युम्न यशस्वतः ॥ ६ ॥"
id"Rigbhashyam-368"
oldKey"RG_C01_S09_V06_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S09"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"रभस्वतः शब्दवतः स्तोतॄनस्मान् यशस्वतः । तत्र त्वयि महाराये महाकीर्ते सुचोदय ॥ २३०॥६ ।"
id"Rigbhashyam-369"
oldKey"RG_C01_S09_V07"
type"verse"
parent"RG_C01_S09"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"सङ्गोेमदिन्द्र वाजवदस्मे पृथु श्रवो बृहत् ॥ विश्वायुर्धेह्यक्षितम् ॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-370"
oldKey"RG_C01_S09_V07_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S09"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अस्मास्वतिबृहज्ज्ञानं नित्यं सन्धेहि चाक्षयम् ॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-371"
oldKey"RG_C01_S09_V08"
type"verse"
parent"RG_C01_S09"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"अस्मे धेहि श्रवो बृहद् द्युुम्नं सहस्रसातमम् ॥ इन्द्र ता रथिनीरिषः ॥ ८ ॥"
id"Rigbhashyam-372"
oldKey"RG_C01_S09_V08_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S09"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"विद्यां कीर्तिं सदेहान्नं बहुलाभयुतं बृहत् । प्रार्थने पौनरुक्त्यं न चोदयेति ततः पुनः ॥२३१॥८ ॥"
id"Rigbhashyam-373"
oldKey"RG_C01_S09_V09"
type"verse"
parent"RG_C01_S09"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"वसोरिन्द्रं वसुपतिङ्गीर्भिर्गृणन्त ऋग्मियम् ॥ होम गन्तारमूतये ॥ ९ ॥"
id"Rigbhashyam-374"
oldKey"RG_C01_S09_V09_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S09"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"वसोर्वसूनां च पतिं देवदेवेश्वरं प्रभुम् । ऋङ्मेयमाह्वयामोऽत्र गृणन्तोऽभीष्टसिद्धये ॥२३२॥९ ॥"
id"Rigbhashyam-375"
oldKey"RG_C01_S09_V10"
type"verse"
parent"RG_C01_S09"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"सुतेसुते न्योकसे बृहद् बृहत एदरिः । इन्द्राय शूषमर्चति ॥ १०, १८, ९ ॥"
id"Rigbhashyam-376"
oldKey"RG_C01_S09_V10_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S09"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अविनाश्यरिरुद्दिष्टो बृहच्छूषं सुखं प्रति । सुते सुते सद्गृहाय देवाय बृहतेऽर्चति ॥ २३३ ॥ १० ॥"
id"Rigbhashyam-377"
oldKey"RG_C01_S10"
type"section"
parentnull
chapter"RG_C01"
verseType"sukta"
text"ऐन्द्रसूक्तम्"
id"Rigbhashyam-378"
oldKey"RG_C01_S10_V01"
type"verse"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"गायन्ति त्वा गायत्रिणोऽर्चन्त्यर्कमर्किणः ॥ ब्रह्माणस्त्वा शतक्रत उद्वंशमिव येमिरे ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-379"
oldKey"RG_C01_S10_V01_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"गायन्ति सामगास्त्वृग्भिः शंसन्त्यृग्वेदिनोऽन्तिकम् । विरिञ्चास्त्वां बहुज्ञान शक्रकेतुमिवोच्छ्रितम् ॥ २३४ ॥"
id"Rigbhashyam-380"
oldKey"RG_C01_S10_V01_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"व्यजानन् .............. ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-381"
oldKey"RG_C01_S10_V02"
type"verse"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"यत्सानोस्सानुमारुहद् भूर्यस्पष्ट कर्त्वम् । तदिन्द्रो अर्थञ्चेतति यूथेन वृष्णिरेजति ॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-382"
oldKey"RG_C01_S10_V02_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"..........उच्चतोऽप्युच्चं सामर्थ्यं करणे तव । ततोऽपि भूरि यत्तेन चेतत्यर्थमतो भवान् ॥ मुक्तामुक्तसमूहेन शोभते गूढशक्तिमान् ॥ २३५ ॥"
id"Rigbhashyam-383"
oldKey"RG_C01_S10_V02_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"उच्चादुच्चं विरिञ्चादिगतं कर्तृत्वमेव यत् । भूरि स्पष्टमभूत्तेन परेशस्य ततश्च सः । चेतत्यर्थानशेषांश्च महायूथेन चेष्टते ॥ २३६॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-384"
oldKey"RG_C01_S10_V03"
type"verse"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"युक्ष्वा हि केशिना हरी वृषणा कक्ष्यप्रा । अथान इन्द्र सोमपा गिरामुपश्रुतिञ्चर ॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-385"
oldKey"RG_C01_S10_V03_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"कक्ष्याभिः पूरकौ पुष्ट्या युङ्क्ष्व त्वं केशिनौ हरी । अथोपगम्य शृणु नो गिरः ............. ॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-386"
oldKey"RG_C01_S10_V04"
type"verse"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"एहि स्तोमामभि स्वराभि गृणीह्यारुव । ब्रह्म च नो वसो सचेन्द्र यज्ञञ्च वर्धय ॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-387"
oldKey"RG_C01_S10_V04_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"..................अभिस्वर च स्तुतिम् ॥ २३७ ॥"
id"Rigbhashyam-388"
oldKey"RG_C01_S10_V04_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"प्रशंसां कुरु शब्दं च पुनर्हर्षान्महत्तरम् । ब्रह्म यज्ञं च नोऽन्तस्थो बहिष्ठश्चैव वर्धय ॥ २३८॥४ ॥"
id"Rigbhashyam-389"
oldKey"RG_C01_S10_V05"
type"verse"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"उक्थमिन्द्राय शंस्यं वर्धनम्पुरु निष्षिधे ॥ शक्रो यथा सुतेषु णो रारणत्सख्येषु च ॥ ५ ॥"
id"Rigbhashyam-390"
oldKey"RG_C01_S10_V05_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"नित्यवृद्धत्वतो विष्णोर्वर्धनं तु प्रकाशनम् । बहुशत्रून्निष्षिदसौ हरिर्दनुजघातकः ॥ २३९ ॥"
id"Rigbhashyam-391"
oldKey"RG_C01_S10_V05_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अस्मत्सख्याय शब्दं च चकारास्मासु संस्थितः । यथा सुतेषु सोमेषु करोत्यृत्विक्षु च स्थितः ॥ २४०॥५ ॥"
id"Rigbhashyam-392"
oldKey"RG_C01_S10_V06"
type"verse"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"तमित्सखित्व ईमहे तं राये तं सुवीर्ये । स शक्र उत नश्शकदिन्द्रो वसु दयमानः ॥ ६, १९ ॥"
id"Rigbhashyam-393"
oldKey"RG_C01_S10_V06_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तमेव शरणं नित्यं सखित्वाद्यर्थमीमहे । शक्त्यानन्दस्वरूपत्वाच्छक्रः सर्वत्र चाशकत् । अस्माकं च सदा वित्तं दददेव प्रवर्तते ॥ २४१॥६॥"
id"Rigbhashyam-394"
oldKey"RG_C01_S10_V07"
type"verse"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"सुविवृतं सुनिरजमिन्द्र त्वादातमिद्यशः । गवामपव्रजं वृधि कृणुष्व राधो अद्रिवः ॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-395"
oldKey"RG_C01_S10_V07_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"विस्पष्टं सुष्ट्वकाल्यं यशस्त्वद्दत्तमेव हि । गूढं ज्ञानसमूहं त्वं विवृण्वृद्धिं च नः कुरु ॥२४२॥"
id"Rigbhashyam-396"
oldKey"RG_C01_S10_V07_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अद्रिरादरणीयत्वात् प्राणस्तद्वर्तकोऽद्रिवाः । हरिः शक्रस्तथाऽद्रीणां छेदनाद्वारणादपि ॥ २४३॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-397"
oldKey"RG_C01_S10_V08"
type"verse"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"नहि त्वा रोदसी उभे ऋधायमाणमिन्वतः ॥ जेषस्स्वर्वतीरपस्सङ्गा अस्मभ्यन्धूनुहि ॥ ८ ॥"
id"Rigbhashyam-398"
oldKey"RG_C01_S10_V08_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"न त्वामृघायमाणं हि वर्धमानं तु रोदसी । सम्प्राप्नुतः श्रीभूमी च सहिते वाऽप्रसादतः ॥ २४४॥"
id"Rigbhashyam-399"
oldKey"RG_C01_S10_V08_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अपः प्रजाः सुखवतीरजयस्त्वद्वशत्वतः । ज्ञानानि सन्धूनुहि च प्रापयोच्चा अपि स्वयम् ॥ २४५॥८॥"
id"Rigbhashyam-400"
oldKey"RG_C01_S10_V09"
type"verse"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"आश्रुत्कर्ण श्रुधी हवन्नूचिद्दधिष्व मे गिरः । इन्द्र स्तोममिमम्मम कृष्वायुजश्चिदन्तरम् ॥ ९ ॥"
id"Rigbhashyam-401"
oldKey"RG_C01_S10_V09_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"बहुश्रवणकर्णास्मदाह्वानं शृृणु चादरात् । औव च गिरो धेहि मयि स्तोमं च मत्कृतम् ॥ २४६॥"
id"Rigbhashyam-402"
oldKey"RG_C01_S10_V09_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"प्रियं योगादपि कुरु ........... ॥ ९ ॥"
id"Rigbhashyam-403"
oldKey"RG_C01_S10_V10"
type"verse"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"विद्मा हि त्वा वृषन्तमं वाजेषु हवनश्रुतम् ॥ वृषन्तमस्य हूमह ऊतिं सहस्रसातमाम् ॥ १० ॥"
id"Rigbhashyam-404"
oldKey"RG_C01_S10_V10_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"....................विद्म त्वां शक्तिमत्तमम् । श्रोतारं युत्सु चाह्वानमाह्वयामस्तवावनम् ॥ २४७॥"
id"Rigbhashyam-405"
oldKey"RG_C01_S10_V10_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"बहुलाभोत्तममिति ............... ॥ १० ॥"
id"Rigbhashyam-406"
oldKey"RG_C01_S10_V10_B03"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text".................स्थानान्तरगते ऋचौ । दृष्ट्वेन्द्रं यज्ञगं याभ्यां मधुच्छन्दाः समस्तुवत् । आतून इति तेनैव न विरुद्धा शतर्चिता ॥ २४८॥॥"
id"Rigbhashyam-407"
oldKey"RG_C01_S10_V11"
type"verse"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"आतून इन्द्र कौशिक मन्दसानः सुतम्पिब ॥ नव्यमायुः प्रसूतिर कृधी सहस्रसामृषिम् ॥ ११ ॥"
id"Rigbhashyam-408"
oldKey"RG_C01_S10_V11_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"मात्रा कुशैर्गृहीतत्वाज्जन्मन्यासीत् स कौशिकः । गाधित्वाद्वा हिरण्याण्डकोशस्थत्वात् हरिस्तथा ॥ २४९॥"
id"Rigbhashyam-409"
oldKey"RG_C01_S10_V11_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"मन्दसानो नित्यसुखी स्तुत्यमायुश्च नस्तिर । ऋषिं सहस्रलाभं मां कुरु च............... ॥ ११ ॥"
id"Rigbhashyam-410"
oldKey"RG_C01_S10_V12"
type"verse"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"परि त्वा गिर्वणो गिर इमा भवन्तु विश्वतः ॥ वृद्धायुमनु वृद्धयो जुष्टा भवन्तु जुष्टयः ॥ १२, २०, १० ॥"
id"Rigbhashyam-411"
oldKey"RG_C01_S10_V12_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"........................त्वा इमा गिरः ॥ २५०॥"
id"Rigbhashyam-412"
oldKey"RG_C01_S10_V12_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"सर्वदा परितः सन्तु मदीयाः सर्वलाभिनम् । वृद्धिरूपा गिरो जुष्टाः सेवारूपाश्च सन्तु नः ॥ २५१॥१२॥"
id"Rigbhashyam-413"
oldKey"RG_C01_S10_V12_B03"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S10"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अष्टावृचः पुनस्तेन दृष्टा अन्यत्र गास्तपः । कुर्वता...............................॥ ॥"
id"Rigbhashyam-414"
oldKey"RG_C01_S11"
type"section"
parentnull
chapter"RG_C01"
verseType"sukta"
text"इन्द्रसूक्तम्"
id"Rigbhashyam-415"
oldKey"RG_C01_S11_V01"
type"verse"
parent"RG_C01_S11"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"इन्द्रं विश्वा अवीवृधन्त्समुद्र व्यचसङ्गिरः ॥ रथीतमं रथीनां वाजानां सत्पतिम्पतिम् ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-416"
oldKey"RG_C01_S11_V01_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S11"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text".... सम्यगुद्रिक्तगुणव्यक्तिस्तथाऽभिधः ॥ १५२ ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-417"
oldKey"RG_C01_S11_V02"
type"verse"
parent"RG_C01_S11"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"सख्येत इन्द्र वाजिनो मा भेम शवसस्पते ॥ त्वामभि प्रणोनुमो जेतारमपराजितम् ॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-418"
oldKey"RG_C01_S11_V03"
type"verse"
parent"RG_C01_S11"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"पूर्वीरिन्द्रस्य रातयो न विदस्यन्त्यूतयः ॥ यदी वाजस्य गोमतस्स्तोतृभ्यो मंहते मघम् ॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-419"
oldKey"RG_C01_S11_V03_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S11"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"प्रथमानि महत्त्वेन ते दानान्यवनानि च । न भिद्यन्ते न नश्यन्ति गोमदन्नं यशस्तथा ॥ २५३ ॥"
id"Rigbhashyam-420"
oldKey"RG_C01_S11_V03_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S11"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"यदि मंहते ददातीशः ............. ॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-421"
oldKey"RG_C01_S11_V04"
type"verse"
parent"RG_C01_S11"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"पुराम्भिन्दुर्युवाकविरमितौजा अजायत ॥ इन्द्रो विश्वस्य कर्मणो धर्ता वज्री पुरुष्टुतः ॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-422"
oldKey"RG_C01_S11_V05"
type"verse"
parent"RG_C01_S11"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"त्वं वलस्य गोमतोऽपावरद्रिवो बिलम् ॥ त्वान्देवा अबिभ्युषस्तुज्यमानास आविषुः ॥ ५ ॥"
id"Rigbhashyam-423"
oldKey"RG_C01_S11_V05_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S11"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"................वलस्तिर्यग्गतिर्धियः । वाचामन्यार्थबुद्धेस्तु बिलं मूलं तमो हि यत् । तदपावृतवांस्त्वं च प्रदर्श्य विनिवार्य च ॥ २५४ ॥"
id"Rigbhashyam-424"
oldKey"RG_C01_S11_V05_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S11"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"त्वां हि देवा भयापेताः प्रेर्यमाणास्त्वयैव च । छाद्यमानं गिरा दैत्यैररक्षन्निव सद्गिरा ॥ २५५॥"
id"Rigbhashyam-425"
oldKey"RG_C01_S11_V05_B03"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S11"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"इन्द्रस्य गोसवार्थे च समुत्सृष्टा जगत्यपि । चर्तुं गावो हृता दैत्यैः सरमारक्षिताः पुरा । तस्याः स्वसृत्वमुक्त्वैव तयोच्छिष्टं च गोपयः ॥ २५६॥"
id"Rigbhashyam-426"
oldKey"RG_C01_S11_V05_B04"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S11"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तदर्थं पणयो नाम ते दैत्या बलपूर्वकाः । इन्द्रेण निहताः पश्चाज्ज्ञात्वा च सरमाकृतम् ॥ २५७॥"
id"Rigbhashyam-427"
oldKey"RG_C01_S11_V05_B05"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S11"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"ताडयित्वा पदा वक्त्रात् सृते पयसि तां भयात् । शरणागतां प्रेषयित्वा दूत्येन पणिनां पुनः ॥ २५८॥"
id"Rigbhashyam-428"
oldKey"RG_C01_S11_V05_B06"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S11"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"भित्वा गिरिव्रजं तं च गावो यत्र प्रतिष्ठिताः । निःसारिताः पुनस्ताश्च गोसवेनेष्टमेव च ॥ तदा देवा भीत्यैव परितो जुगुपुः पतिम् ॥ २५९॥५ ॥"
id"Rigbhashyam-429"
oldKey"RG_C01_S11_V06"
type"verse"
parent"RG_C01_S11"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"तवाहं शूर रातिभिः प्रत्यायं सिन्धुमावदन् ॥ उपातिष्ठन्त गिर्वणो विदुष्टे तस्य कारवः ॥ ६ ॥"
id"Rigbhashyam-430"
oldKey"RG_C01_S11_V06_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S11"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तव दानैरहं सिन्धुं नदीं प्रत्यागमं पुनः । त्वामावदन् स्तुतिपदैर्यज्ञदीक्षार्थमुद्यतः ॥ २६०॥"
id"Rigbhashyam-431"
oldKey"RG_C01_S11_V06_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S11"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"उपातिष्ठन्त कर्तारो विदुस्त्वां यो गिरोदित ॥ ६ ॥"
id"Rigbhashyam-432"
oldKey"RG_C01_S11_V07"
type"verse"
parent"RG_C01_S11"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"मायाभिरिन्द्र मायिनन्त्वं शुष्णमवातिरः ॥ विदुष्टे तस्य मेधिरास्तेषां श्रवांस्युत्तिर ॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-433"
oldKey"RG_C01_S11_V07_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S11"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"शक्तिभिः शक्तिमन्तं त्वं शोषकं वृत्रमातिरः ॥ २६१॥"
id"Rigbhashyam-434"
oldKey"RG_C01_S11_V07_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S11"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तमो वा त्वां विदुर्मेधारतास्तेषां श्रवांसि च । विद्या उच्चैस्तरां देहि .................॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-435"
oldKey"RG_C01_S11_V08"
type"verse"
parent"RG_C01_S11"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"इन्द्रमीशानमोजसाऽभि स्तोमा अनूषत ॥ सहस्रं यस्य रातय उत वा सन्ति भूयसीः ॥ ८,२१,११,३॥"
id"Rigbhashyam-436"
oldKey"RG_C01_S11_V08_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S11"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"........यस्तुवन्ति त्वां सहौजसा ॥ २६२ ॥ ८, २१, ११, ३ ॥"
id"Rigbhashyam-437"
oldKey"RG_C01_S11_V08_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S11"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"ऋक्संहितायाः स्वाध्यायात् प्रबन्धाद्व्यासनिर्मितात् । ब्राह्मणेभ्यस्तथा मानात् प्रोक्ताः स्युर्मुनयोऽत्र ये ॥ २६३॥"
id"Rigbhashyam-438"
oldKey"RG_C01_S11_V08_B03"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S11"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"श्रुत्यभावादलिङ्गाच्च मुनिर्नान्यः प्रतीयते । श्रुतिलिङ्गान्यता यावत्तावत्पूर्वा प्रमा भवेत् ॥ २६४ ॥"
id"Rigbhashyam-439"
oldKey"RG_C01_S11_V08_B04"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S11"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"शतर्ग्भिरुत्तराभिस्तु वह्निनामानमच्युतम् । अस्तौन्मेधातिथिस्ताभ्य उत्तरा अपि तद्-दृशः ॥ २६५॥"
id"Rigbhashyam-440"
oldKey"RG_C01_S11_V08_B05"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S11"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अन्यत्रगास्तपस्यन् स ता ददर्श कदाचन । कालस्थानान्तरत्वं चेत्सङ्ख्यातोऽभ्यधिकं भवेत् ॥ २६६॥"
id"Rigbhashyam-441"
oldKey"RG_C01_S11_V08_B06"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S11"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अन्यस्थानगता अन्यदृष्टा अप्यत्रगा यदि । सङ्ख्यान्तर्भावमेष्यन्ति ता इतोपगता यतः ॥ २६७॥"
id"Rigbhashyam-442"
oldKey"RG_C01_S12"
type"section"
parentnull
chapter"RG_C01"
verseType"sukta"
text"अग्निसूक्तम्"
id"Rigbhashyam-443"
oldKey"RG_C01_S12_V01"
type"verse"
parent"RG_C01_S12"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"अग्निन्दूतं वृणीमहे होतारं विश्ववेदसम् ॥ अस्य यज्ञस्य सुक्रतुम्"
id"Rigbhashyam-444"
oldKey"RG_C01_S12_V01_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S12"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"यज्ञभागार्थमत्रस्थो देवैः सम्प्रेषितो यतः । दूतोऽग्निर्वासुदेवश्च तत्तत्प्रार्थितकृद्यतः । विश्ववेदाः स सर्वज्ञो यज्ञज्ञो यज्ञसुक्रतुः ॥ २६८ ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-445"
oldKey"RG_C01_S12_V02"
type"verse"
parent"RG_C01_S12"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"अग्निमग्निं हवीमभिस्सदा हवन्त विश्पतिम् ॥ हव्यवाहम्पुरुप्रियम् ॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-446"
oldKey"RG_C01_S12_V02_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S12"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अग्निनामा जामदग्न्यो भगवान् सम्प्रकीर्तितः । तस्य रूपबहुत्वेन वीप्सा चैवोपपद्यते । हवीमभिर्ऋगाह्वानैराह्वयन्त प्रजापतिम् ॥ २६९॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-447"
oldKey"RG_C01_S12_V03"
type"verse"
parent"RG_C01_S12"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"अग्ने देवा इहावह जज्ञानो वृक्तबर्हिषे ॥ असि होता न ईड्यः ॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-448"
oldKey"RG_C01_S12_V03_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S12"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"जज्ञानो व्यज्यमानस्तु वृक्तं प्रस्तुतमुच्यते । यजमानो वृक्तबर्हिः ...................॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-449"
oldKey"RG_C01_S12_V04"
type"verse"
parent"RG_C01_S12"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"ता उशतो विबोधय यदग्ने यासि दूत्यम् ॥ देवैरासत्सि बर्हिषि ॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-450"
oldKey"RG_C01_S12_V04_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S12"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"....................बोधयेशेच्छतः सुरान् ॥ २७०॥ देवैः सहोपविशसि.......... ॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-451"
oldKey"RG_C01_S12_V05"
type"verse"
parent"RG_C01_S12"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"घृताहवन दीदिवः प्रतिष्म रिषतो दह ॥ अग्ने त्वं रक्षस्विनः ॥ ५ ॥"
id"Rigbhashyam-452"
oldKey"RG_C01_S12_V05_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S12"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text".................... यस्य ते सुघृतं हविः । रिषतो नाशकान् रक्षो जनान् प्रति दहैव च ॥ २७१॥५ ॥"
id"Rigbhashyam-453"
oldKey"RG_C01_S12_V06"
type"verse"
parent"RG_C01_S12"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"अग्निनाग्निस्समिध्यते कविर्गृहपतिर्युवा ॥ हव्यवाड् जुह्वास्यः ॥ ६, २२ ॥"
id"Rigbhashyam-454"
oldKey"RG_C01_S12_V06_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S12"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"यस्याऽस्ये हूयते सोऽग्निः परेशेन समिध्यते । अथवाऽऽहवनीयोऽग्निर्मथितेन समिध्यते ॥ २७२॥६॥"
id"Rigbhashyam-455"
oldKey"RG_C01_S12_V07"
type"verse"
parent"RG_C01_S12"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"कविमग्निमुपस्तुहि सत्यधर्माणमध्वरे ॥ देवममीवचातनम् ॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-456"
oldKey"RG_C01_S12_V07_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S12"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"सत्यधर्मा सद्गुणभृद् दुःखघ्नोऽमीवचातनः । चातनं कालनं वा स्यात् ..............॥॥"
id"Rigbhashyam-457"
oldKey"RG_C01_S12_V08"
type"verse"
parent"RG_C01_S12"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"यस्त्वामग्ने हविष्पतिर्दूतन्देव सपर्यति ॥ तस्य स्म प्राविता भव ॥ ८ ॥"
id"Rigbhashyam-458"
oldKey"RG_C01_S12_V09"
type"verse"
parent"RG_C01_S12"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"यो अग्निन्देववीतये हविष्मा आविवासति ॥ तस्मै पावक मृय ॥ ९ ॥"
id"Rigbhashyam-459"
oldKey"RG_C01_S12_V09_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S12"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"...................देववीतिस्तु तद्गतिः ॥ २७३॥ आवासयति यस्त्वां च तं त्वं मृय सर्वदा ॥ ९ ॥"
id"Rigbhashyam-460"
oldKey"RG_C01_S12_V10"
type"verse"
parent"RG_C01_S12"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"स नः पावक दीदिवोऽग्ने देवा इहावह ॥ उप यज्ञं हविश्च नः ॥ १० ॥"
id"Rigbhashyam-461"
oldKey"RG_C01_S12_V10_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S12"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"त्वत्पूजाविषये देवानावहेन्द्रियमानिनः ॥ २७४ ॥ १० ॥"
id"Rigbhashyam-462"
oldKey"RG_C01_S12_V11"
type"verse"
parent"RG_C01_S12"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"स नस्स्तवान आभर गायत्रेण नवीयसा ॥ रयिं वीरवतीमिषम् ॥ ११ ॥"
id"Rigbhashyam-463"
oldKey"RG_C01_S12_V11_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S12"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"गायत्रेण स्तूयमानो दृश्यमानेन नो रयिम् । पुत्रयुक्तामिषं चैव वीर्ययुक्तामथावह ॥२७५ ॥ ११ ॥"
id"Rigbhashyam-464"
oldKey"RG_C01_S12_V12"
type"verse"
parent"RG_C01_S12"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"अग्ने शुक्रेण शोचिषा विश्वाभिर्देवहूतिभिः ॥ इमं स्तोमञ्जुुषस्व नः ॥ १२, २३, १२ ॥"
id"Rigbhashyam-465"
oldKey"RG_C01_S12_V12_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S12"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"ज्वलता तेजसा विश्वदेवाह्वानैर्वृणु स्तुतिम् ॥॥ १२,२३,१२॥"
id"Rigbhashyam-466"
oldKey"RG_C01_S13"
type"section"
parentnull
chapter"RG_C01"
verseType"sukta"
text"unknown"
id"Rigbhashyam-467"
oldKey"RG_C01_S13_V01"
type"verse"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"सुसमिद्धो न आवह देवा अग्ने हविष्मते ॥ होतः पावक यक्षि च ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-468"
oldKey"RG_C01_S13_V01_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अस्मद्धविष्मते देवानाहूय यज चादरात् ॥२७६ ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-469"
oldKey"RG_C01_S13_V02"
type"verse"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"मधुमन्तन्तनूनपाद्यज्ञन्देवेषु नः कवे ॥ अद्या कृणुहि वीतये ॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-470"
oldKey"RG_C01_S13_V02_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तनूभ्यो वाक् ततो देवो व्यक्तस्तेन तनूनपात् ॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-471"
oldKey"RG_C01_S13_V03"
type"verse"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"नराशंसमिह प्रियमस्मिन् यज्ञ उपह्वये ॥ मधुजिह्वं हविष्कृतम् ॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-472"
oldKey"RG_C01_S13_V03_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"नरैः स्तुत्यो नराशंसो वह्नेरन्याऽथवा तनूः ॥२७७॥३॥"
id"Rigbhashyam-473"
oldKey"RG_C01_S13_V04"
type"verse"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"अग्ने सुखतमे रथे देवा ईति आवह ॥ असि होता मनुर्हितः ॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-474"
oldKey"RG_C01_S13_V04_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"मनूनां च हितत्वेन मनुर्हित इतीरितः ॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-475"
oldKey"RG_C01_S13_V05"
type"verse"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"स्तृणीत बर्हिरानुषग्घृतपृष्ठम्मनीषिणः ॥ यत्रामृतस्य चक्षणम् ॥ ५ ॥"
id"Rigbhashyam-476"
oldKey"RG_C01_S13_V05_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"आनुषक् सर्वतो देवस्थानं बर्हिः स्तृणीत च ॥२७८॥"
id"Rigbhashyam-477"
oldKey"RG_C01_S13_V05_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"शुद्धस्य विष्णोर्यत् स्थानं घृतपृष्ठं हि तन्मनः । यत्र स्याद् दर्शनं विष्णोर्नित्यामरणधर्मिणः ॥ २७९॥५॥"
id"Rigbhashyam-478"
oldKey"RG_C01_S13_V06"
type"verse"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"विश्रयन्तामृतावृधो द्वारो देवीरसश्चतः ॥ अद्या नूनञ्च यष्टवे ॥ ६, २४ ॥"
id"Rigbhashyam-479"
oldKey"RG_C01_S13_V06_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"ऋतरूपेण हरिणा समृद्धाया ऋतावृधः । द्वारो देव्यः श्रियो दास्यः श्रयन्तामिह नो मखे ॥ २८०॥"
id"Rigbhashyam-480"
oldKey"RG_C01_S13_V06_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"मानसे बाह्ययज्ञे वा ह्यसङ्गत्वादसश्चतः । अद्याहनि तथा नूनमद्यैव यजनार्थतः ॥ २८१॥"
id"Rigbhashyam-481"
oldKey"RG_C01_S13_V06_B03"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"द्वारभूतः स भगवानपि साक्षान्मुमुक्षतः । स्त्रीरूपश्च सः ............... ॥ ॥ ६,२४॥"
id"Rigbhashyam-482"
oldKey"RG_C01_S13_V07"
type"verse"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"नक्तोषासा सुपेशसाऽस्मिन् यज्ञ उपह्वये ॥ इदन्नो बर्हिरासदे ॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-483"
oldKey"RG_C01_S13_V07_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"........नक्ता स्यान्नाक्तो यस्मात् स सर्वतः । उषाः प्रकाशरूपत्वात् सुभद्रे ते उपह्वये ॥ २८२ ॥"
id"Rigbhashyam-484"
oldKey"RG_C01_S13_V07_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अस्मिन् बर्हिषि संस्थित्यै ......... ॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-485"
oldKey"RG_C01_S13_V08"
type"verse"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"ता सुजिह्वा उपह्वये होतारा दैव्या कवी ॥ यज्ञन्नो यक्षतामिमम् ॥ ८ ॥"
id"Rigbhashyam-486"
oldKey"RG_C01_S13_V08_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"......................होतारौ देवगावपि । मथ्यमानोऽपरश्चैव वह्नी तद्गोऽथ वा हरिः ॥ २८३॥"
id"Rigbhashyam-487"
oldKey"RG_C01_S13_V08_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"आत्माऽन्तरात्मरूपेण द्विरूपो वा व्यवस्थितः । देवेषु यजतां यज्ञमस्मदीयमिमं सदा ॥ २८४॥८॥"
id"Rigbhashyam-488"
oldKey"RG_C01_S13_V09"
type"verse"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"इा सरस्वती मही तिस्रो देवीर्मयोभुवः ॥ बर्हिस्सीदन्त्वस्रिधः ॥ ९ ॥"
id"Rigbhashyam-489"
oldKey"RG_C01_S13_V09_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"ईेड्यत्वाद्धरिः श्रीर्वा भूरूपा सैव चापरा ।"
id"Rigbhashyam-490"
oldKey"RG_C01_S13_V09_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"मही तु भारती नाम वायव्या ब्रह्मणोऽपरा । तद्गतस्तादृशै रूपैः पृथक्स्थो वा हरिस्तथा ॥२८५ ॥९ ॥"
id"Rigbhashyam-491"
oldKey"RG_C01_S13_V10"
type"verse"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"इह त्वष्टारमग्रियं विश्वरूपमुपह्वये ॥ अस्माकमस्तु केवलः ॥ १० ॥"
id"Rigbhashyam-492"
oldKey"RG_C01_S13_V10_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"त्वष्टा तेजस्त्वतो विष्णुर्बलत्वाद्वा समीरितः । विश्वरूपकरत्वाच्च विश्वरूपोऽथ पूर्तितः ॥ २८६ ॥ १० ॥"
id"Rigbhashyam-493"
oldKey"RG_C01_S13_V11"
type"verse"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"अवसृजा वनस्पते देव देवेभ्यो हविः ॥ प्रदातुरस्तु चेतनम् ॥ ११ ॥"
id"Rigbhashyam-494"
oldKey"RG_C01_S13_V11_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"वननीयपतित्वेन वनस्पतिरितीरितः । ज्ञानं तु चेतनम् ................. ॥ ११ ॥"
id"Rigbhashyam-495"
oldKey"RG_C01_S13_V12"
type"verse"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"स्वाहा यज्ञङ्कृणोतनेन्द्राय यज्वनो गृहे ॥ तत्र देवा उपह्वये ॥ १२, १५, १३ ॥"
id"Rigbhashyam-496"
oldKey"RG_C01_S13_V12_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text".......स्वाहा स्वभागगतिमान् स्मृतः ॥ २८७ ॥"
id"Rigbhashyam-497"
oldKey"RG_C01_S13_V12_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S13"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अव्ययत्वाद् अमोषश्च ॥ ॥ १२, २५, १३ ॥"
id"Rigbhashyam-498"
oldKey"RG_C01_S14"
type"section"
parentnull
chapter"RG_C01"
verseType"sukta"
text"वैश्वदेवसूक्तम्"
id"Rigbhashyam-499"
oldKey"RG_C01_S14_V01"
type"verse"
parent"RG_C01_S14"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"ऐभिरग्ने दुवो गिरो विश्वेभिस्सोमपीतये ॥ देवेभिर्याहि यक्षि च ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-500"
oldKey"RG_C01_S14_V01_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S14"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"...............कामदोहा दुवः स्मृताः ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-501"
oldKey"RG_C01_S14_V02"
type"verse"
parent"RG_C01_S14"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"आ त्वा कण्वा अहूषत गृणन्ति विप्र ते धियः ॥ देवेभिरग्न आगहि ॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-502"
oldKey"RG_C01_S14_V03"
type"verse"
parent"RG_C01_S14"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"इन्द्रवायू बृहस्पतिम्मित्राग्निम्पूषणम्भगम् ॥ आदित्यान्मारुतङ्गणम् ॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-503"
oldKey"RG_C01_S14_V03_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S14"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"बृहन्पतिर्बृहत्या वा वाच एव बृहस्पतिः ॥२८८॥"
id"Rigbhashyam-504"
oldKey"RG_C01_S14_V03_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S14"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"मित्रेति मित्रावरुणौ पूषा नाम स पोषणात् । पूर्णत्वाद्वा भगः प्रोक्तः पूर्णैश्वर्यादिकत्वतः ॥ २८९ ॥"
id"Rigbhashyam-505"
oldKey"RG_C01_S14_V03_B04"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S14"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"आदिस्थत्वात् स आदित्य आददानः प्रयाति वा । बहुरूपत्वतश्चैव मानोक्तत्वात्तु मारुतः ॥ २९० ॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-506"
oldKey"RG_C01_S14_V04"
type"verse"
parent"RG_C01_S14"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"प्रवो भ्रियन्त इन्दवो मत्सरा मादयिष्णवः ॥ द्रप्सा मध्वश्चमूषदः ॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-507"
oldKey"RG_C01_S14_V04_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S14"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"मत्सरा मदकारित्वात्ताच्छील्यादुत्तरं पदम् । द्रप्सास्ते द्रवणाच्चैव चमसस्थाश्चमूषदः । शिरश्च चमसं प्रोक्तमिष्टदानात् तथेन्दवः ॥ २९१॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-508"
oldKey"RG_C01_S14_V05"
type"verse"
parent"RG_C01_S14"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"हविष्मन्तो अरङ्कृतः ॥ ५ ॥"
id"Rigbhashyam-509"
oldKey"RG_C01_S14_V05_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S14"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अवस्युर्यजमानः स्यादवनार्थप्रवृत्तितः । आत्मस्थं वा बहुवचो बहवो मुनयोऽत्र वा ॥२९२॥"
id"Rigbhashyam-510"
oldKey"RG_C01_S14_V05_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S14"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"उत्तराणां वचस्त्वेन स्वयं वदति चेश्वरः । अरङ्कृतोऽतिकर्तारस्त्वलङ्कर्तार एव वा ॥ २९३॥५ ॥"
id"Rigbhashyam-511"
oldKey"RG_C01_S14_V06"
type"verse"
parent"RG_C01_S14"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"घृतपृष्ठा मनोयुजो ये त्वा वहन्ति वह्नयः ॥ आ देवान् सोमपीतये ॥ ६, २६ ॥"
id"Rigbhashyam-512"
oldKey"RG_C01_S14_V06_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S14"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"स्निग्धपृष्ठाः समारूढा हरिणा वा विदोषिणा । मनोमात्रेण योज्याश्च त्वां देवांश्च वहन्ति ये ॥ २९४॥६॥"
id"Rigbhashyam-513"
oldKey"RG_C01_S14_V07"
type"verse"
parent"RG_C01_S14"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"तान्यजत्रा ऋतावृधोऽग्ने पत्नीवतस्कृधि ॥ मध्वस्सुजिह्व पायय ॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-514"
oldKey"RG_C01_S14_V07_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S14"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तैर्देवान् यजतः स्तोतॄन् ज्ञातेन ब्रह्मणैधितान् । पत्नीभिर्योजया गन्तुं सह मध्वश्च पायय ॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-515"
oldKey"RG_C01_S14_V08"
type"verse"
parent"RG_C01_S14"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"ये यजत्रा य ईड्यास्तेते पिबन्तु जिह्वया ॥ मधोरग्ने वषकृति ॥ ८ ॥"
id"Rigbhashyam-516"
oldKey"RG_C01_S14_V08_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S14"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"ते षष्ठ्यतोऽनुदात्तः स्यादुदात्तो बहुवाचकः । आवृत्तस्तु भवेदर्थस्ते पिबन्तु वषकृतौ ॥ २९६॥८ ॥"
id"Rigbhashyam-517"
oldKey"RG_C01_S14_V09"
type"verse"
parent"RG_C01_S14"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"आकीं सूर्यस्य रोचनाद्विश्वान् देवा उषर्बुधः ॥ विप्रो होतेह वक्षति ॥ ९ ॥"
id"Rigbhashyam-518"
oldKey"RG_C01_S14_V09_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S14"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"सूर्यस्य रोचनात् स्वर्गादावक्षत्यग्निरिन्दुपान् । उषःप्रकाशनाद् ब्रह्म तद्विदस्त उषर्बुधः ॥ ९ ॥"
id"Rigbhashyam-519"
oldKey"RG_C01_S14_V10"
type"verse"
parent"RG_C01_S14"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"विश्वेभिस्सोम्यम्मध्वग्न इन्द्रेण वायुना ॥ पिबा मित्रस्य धामभिः ॥ १० ॥"
id"Rigbhashyam-520"
oldKey"RG_C01_S14_V10_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S14"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"देवास्ते विष्णुधामत्वान्मित्रधामान ईरिताः ॥ २९७ ॥ १० ॥"
id"Rigbhashyam-521"
oldKey"RG_C01_S14_V11"
type"verse"
parent"RG_C01_S14"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"त्वं होता मनुर्हितोऽग्ने यज्ञेषु सीदसि ॥ सेम नो अध्वरं यज ॥ ११ ॥"
id"Rigbhashyam-522"
oldKey"RG_C01_S14_V12"
type"verse"
parent"RG_C01_S14"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"युक्ष्वा ह्यरुषी रथे हरितो देव रोहितः ॥ ताभिर्देवा इहावह ॥ १२, २७, १४ ॥"
id"Rigbhashyam-523"
oldKey"RG_C01_S14_V12_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S14"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अग्निवाहा अश्वतर्यो दूर्वापद्माग्निसप्रभाः । लोहिताः क्वचिदश्वाश्च रोहिन्मृग्योऽपि कुत्रचित् ॥ २९८॥ १२,२७,१४॥"
id"Rigbhashyam-524"
oldKey"RG_C01_S15"
type"section"
parentnull
chapter"RG_C01"
verseType"sukta"
text"ऋतुसूक्तम्"
id"Rigbhashyam-525"
oldKey"RG_C01_S15_V01"
type"verse"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"इन्द्र सोमम्पिब ऋतुना त्वा विशन्त्विन्दवः ॥ मत्सरासस्तदोकसः ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-526"
oldKey"RG_C01_S15_V01_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"ऋतुर्मार्गस्तु नेतृत्वान्नेष्टाऽग्निर्हरिरेव वा । ईष्टे न कश्चिदस्येति ग्ना नद्यश्च समीरिताः ॥ गतिशीलत्वतो ग्नास्ता ज्ञातृनेतृत्वतो हरिः ॥२९९॥"
id"Rigbhashyam-527"
oldKey"RG_C01_S15_V01_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"गमनान्नयनाद्वा ग्ना .............."
id"Rigbhashyam-528"
oldKey"RG_C01_S15_V01_B03"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"....................ऋतुपात्रमृतुस्तथा । सोमास्तदोकसः प्रोक्ता ऋतुपात्रस्थिता यतः ॥३००॥"
id"Rigbhashyam-529"
oldKey"RG_C01_S15_V01_B04"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"पत्नीनेतृत्वतो नेष्टा नेष्टर्त्विक् सम्प्रकीर्तितः ।"
id"Rigbhashyam-530"
oldKey"RG_C01_S15_V01_B05"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"ज्ञापयन्ति स्वलिङ्गानीत्यृतवः ष प्रकीर्तिताः ॥३०१॥"
id"Rigbhashyam-531"
oldKey"RG_C01_S15_V01_B06"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"पावनाच्चैव पोतारो मरुतः पोतृदेवताः । अग्निस्तु देवतानेष्ठुस्त्वष्टेन्द्रो विष्णुरेव वा ॥ ३०२॥१,२,३ ॥"
id"Rigbhashyam-532"
oldKey"RG_C01_S15_V02"
type"verse"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"मरुतः पिबत ऋतुना पोत्राद्यज्ञम्पुनीतन ॥ यूयं हिष्ठा सुदानवः ॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-533"
oldKey"RG_C01_S15_V03"
type"verse"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"अभि यज्ञङ्गृृणीहि नोऽग्नावो नेष्टः पिब ऋतुना ॥ त्वं हि रत्नधा असि ॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-534"
oldKey"RG_C01_S15_V04"
type"verse"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"अग्ने देवा इहावह सादया योनिषु त्रिषु ॥ परि भूष पिब ऋतुना ॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-535"
oldKey"RG_C01_S15_V04_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"वेद्युत्तरासदश्चैव प्राग्वंशो योनयः स्मृताः । भूष भूषय नो यज्ञम् ........ ॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-536"
oldKey"RG_C01_S15_V05"
type"verse"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"ब्राह्मणादिन्द्र राधसः पिबा सोममृतूरनु ॥ तवेद्धि सख्यमस्तृतम् ॥ ५ ॥"
id"Rigbhashyam-537"
oldKey"RG_C01_S15_V05_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"..................ब्राह्मणाच्छंसिपात्रतः । पिबेन्द्र नो राधसोऽर्थे त्वामनु त्वृतुदेवताः ॥३०३॥"
id"Rigbhashyam-538"
oldKey"RG_C01_S15_V05_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"स्तृतं छिन्नमिति प्रोक्तम् .......... ॥ ५ ॥"
id"Rigbhashyam-539"
oldKey"RG_C01_S15_V06"
type"verse"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"युवन्दक्षन्धृतव्रतमित्रावरुणदूभम् ॥ ऋतुना यज्ञमाशाथे ॥ ६, २८ ॥"
id"Rigbhashyam-540"
oldKey"RG_C01_S15_V06_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text".............अस्तभ्यं दुर्दभं स्मृतम् । दक्षाख्यं यजमानं चापीशाथे यज्ञमेव च । सोमं पीत्वर्तुपात्रेण सहवा तेन चर्तुना ॥ ६, २८ ॥"
id"Rigbhashyam-541"
oldKey"RG_C01_S15_V07"
type"verse"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"द्रविणोदा द्रविणसो ग्रावहस्तासो अध्वरे ॥ यज्ञेषु देवमीते ॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-542"
oldKey"RG_C01_S15_V07_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"होता च होतृकाश्चैव द्रविणोदा द्रवीणसः । अग्निश्चैवाग्नयस्तेषां देवता विष्णुमीते ॥३०५॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-543"
oldKey"RG_C01_S15_V08"
type"verse"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"द्रविणोदा ददातु नो वसूनि यानि शृण्विरे ॥ देवेषु ता वनामहे ॥ ८ ॥"
id"Rigbhashyam-544"
oldKey"RG_C01_S15_V09"
type"verse"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"द्रविणोदाः पिपीषति जुहोत प्र च तिष्ठत ॥ नेष्ट्रादृतुभिरिष्यत ॥ ९ ॥"
id"Rigbhashyam-545"
oldKey"RG_C01_S15_V09_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"पातुमिच्छति सोमं स सोमास्तस्मै प्रतिष्ठिताः । ऋतुपात्रैर्देवताभिः सहैवैनमभीप्सत ॥३०६॥ ९ ॥"
id"Rigbhashyam-546"
oldKey"RG_C01_S15_V10"
type"verse"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"यत्त्वा तुरीयमृतुभिर्द्रविणोदो यजामहे ॥ अध स्मानो ददिर्भव ॥ १० ॥"
id"Rigbhashyam-547"
oldKey"RG_C01_S15_V10_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"चतुर्थवारमपि यत्त्वां यजामो ददिर्भव ॥ १० ॥"
id"Rigbhashyam-548"
oldKey"RG_C01_S15_V11"
type"verse"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"अश्विना पिबतम्मधु दीद्यग्नी शुचिव्रता ॥ ऋतुना यज्ञवाहसा ॥ ११ ॥"
id"Rigbhashyam-549"
oldKey"RG_C01_S15_V11_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text".................दीद्यग्नी इति दीप्ताग्नी ॥ ११ ॥"
id"Rigbhashyam-550"
oldKey"RG_C01_S15_V12"
type"verse"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"गार्हपत्येन सन्त्य ऋतुना यज्ञनीरसि ॥ देवान्देवय ते यज ॥ १२, २९, १५ ॥"
id"Rigbhashyam-551"
oldKey"RG_C01_S15_V12_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"...............सन्त्योऽग्निः सन्ततत्वतः ॥३०७॥"
id"Rigbhashyam-552"
oldKey"RG_C01_S15_V12_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"विष्णुर्वर्त्वधिपो विष्णुः केशवादिस्वरूपतः । ‘ग्रहान् सोमस्य मिमते’ इति तस्यैव कथ्यते ॥ गार्हपत्येन पात्रेण यजमानस्तु देवयन् ॥ ३०८॥"
id"Rigbhashyam-553"
oldKey"RG_C01_S15_V12_B03"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S15"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"देवान्पातीति ............. ॥ १२, २९, १५ ॥"
id"Rigbhashyam-554"
oldKey"RG_C01_S16"
type"section"
parentnull
chapter"RG_C01"
verseType"sukta"
text"ऐन्द्रसूक्तम्"
id"Rigbhashyam-555"
oldKey"RG_C01_S16_V01"
type"verse"
parent"RG_C01_S16"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"आ त्वा वहन्तु हरयो वृषणं सोमपीतये ॥ इन्द्र त्वा सूरऽचक्षसः ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-556"
oldKey"RG_C01_S16_V01_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S16"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"..............सुष्ठूरीकुर्वति विषयान् यतः । चक्षूंषीन्द्रस्य हरयस्तेनोक्ताः सूरचक्षसः ॥ ३०९ ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-557"
oldKey"RG_C01_S16_V02"
type"verse"
parent"RG_C01_S16"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"इमा धाना घृतस्नुवो हरी इहोपवक्षतः ॥ इन्द्रं सुखतमे रथे ॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-558"
oldKey"RG_C01_S16_V02_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S16"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"भक्तिस्नुतानि धानानि बुद्धेर्धाना इति ह्यपि ॥२ ॥"
id"Rigbhashyam-559"
oldKey"RG_C01_S16_V03"
type"verse"
parent"RG_C01_S16"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"इन्द्रम् प्रातर्हवामह इन्द्रम् प्रयत्यध्वरे ॥ इन्द्रं सोमस्य पीतये ॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-560"
oldKey"RG_C01_S16_V03_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S16"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"‘प्रातः’ इत्यादिवाक्येन सवनत्रयमीरितम् । समाप्तत्वात् सोमपीतिस्तृतीयं सवनं स्मृतम् ॥३१०॥"
id"Rigbhashyam-561"
oldKey"RG_C01_S16_V04"
type"verse"
parent"RG_C01_S16"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"(१६२) उप नस्सुतमागहि हरिभिरिन्द्र केशिभिः ॥ सुते हि त्वा हवामहे ॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-562"
oldKey"RG_C01_S16_V05"
type"verse"
parent"RG_C01_S16"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"सेमन्नः स्तोममागह्युपेदं सवनं सुतम् ॥ गौरो न तृषितः पिब ॥ ५, ३० ॥"
id"Rigbhashyam-563"
oldKey"RG_C01_S16_V06"
type"verse"
parent"RG_C01_S16"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"इमे सोमास इन्दवस्सुतासो अधि बर्हिषि ॥ ता इन्द्र सहसे पिब ॥ ६ ॥"
id"Rigbhashyam-564"
oldKey"RG_C01_S16_V06_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S16"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"..... विष्णुविवक्षायां यजमानबलं सहः । तदिष्टस्यैव दानाय तद्गुणव्यक्तिरेव वा ॥ ३११॥"
id"Rigbhashyam-565"
oldKey"RG_C01_S16_V06_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S16"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"‘पूर्णमदः पूर्णमिदम्पूर्णात् पूर्णमुदच्यते’ । ‘हेयोपादेयरहितगुणपूर्णो हरिः सदा । अनुग्रहव्यक्तिरेव तद्गुणानां च नान्यथा’॥ ३१२ ॥"
id"Rigbhashyam-566"
oldKey"RG_C01_S16_V06_B03"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S16"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"इत्यादि वेदवाक्येभ्यो नैव वृद्धिर्हरेः क्वचित् ॥ ६ ॥"
id"Rigbhashyam-567"
oldKey"RG_C01_S16_V07"
type"verse"
parent"RG_C01_S16"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"अयन्ते स्तोमो अग्रियो हृदिस्पृगस्तु शन्तमः ॥ अथा सोमं सुतम् पिब ॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-568"
oldKey"RG_C01_S16_V08"
type"verse"
parent"RG_C01_S16"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"विश्वमित्सवनं सुतमिन्द्रो मदाय गच्छति ॥ वृत्रहा सोमपीतये ॥ ८ ॥"
id"Rigbhashyam-569"
oldKey"RG_C01_S16_V09"
type"verse"
parent"RG_C01_S16"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"सेमन्नः काममापृण गोभिरश्वैश्शतक्रतो ॥ स्तवाम त्वा स्वाध्यः ॥ ९, ३१, १६ ॥"
id"Rigbhashyam-570"
oldKey"RG_C01_S16_V09_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S16"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"पृण सम्पूरय स्वाध्यः सुधीतय इतीरिताः ॥३१३ ॥ ९, ३१, १६ ॥"
id"Rigbhashyam-571"
oldKey"RG_C01_S17"
type"section"
parentnull
chapter"RG_C01"
verseType"sukta"
text"ऐन्द्रावरुणसूक्तम्"
id"Rigbhashyam-572"
oldKey"RG_C01_S17_V01"
type"verse"
parent"RG_C01_S17"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"(१६८) इन्द्रावरुणयोरहं सम्राजोरव आ वृणे ॥ ता नो मृात र्इदृशे ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-573"
oldKey"RG_C01_S17_V01_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S17"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अविकारेण संस्थानमीदृक्त्वं नाम कीर्तितम् ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-574"
oldKey"RG_C01_S17_V02"
type"verse"
parent"RG_C01_S17"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"गन्तारा हि स्थोऽवसे हवं विप्रस्य मावतः ॥ धर्तारा चर्षणीनाम् ॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-575"
oldKey"RG_C01_S17_V02_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S17"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"मावतो ज्ञानयुक्तस्य प्रजाश्चर्षणयः स्मृताः ॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-576"
oldKey"RG_C01_S17_V03"
type"verse"
parent"RG_C01_S17"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"अनुकामन्तर्पयेथामिन्द्रावरुण राय आ ॥ ता वान्नेदिष्ठमीमहे ॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-577"
oldKey"RG_C01_S17_V03_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S17"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"नेदिष्ठत्वं समीपत्वं क्षिप्रं शरणमीमहे ॥३१४॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-578"
oldKey"RG_C01_S17_V04"
type"verse"
parent"RG_C01_S17"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"युवाकु हि शचीनां युवाकु सुमतीनाम् ॥ भूयाम वाजदाव्नाम् ॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-579"
oldKey"RG_C01_S17_V04_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S17"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"युवयोरेव वाक्यानां सुमतीनां च सर्वशः । भवेमान्नप्रदातॄणां सर्वदा विषया वयम् ॥ ३१५॥४ ॥"
id"Rigbhashyam-580"
oldKey"RG_C01_S17_V05"
type"verse"
parent"RG_C01_S17"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"इन्द्रस्सहस्रदाव्नां वरुणश्शंस्यानाम् ॥ क्रतुर्भवत्युक्थ्यः ॥ ५, ३२ ॥"
id"Rigbhashyam-581"
oldKey"RG_C01_S17_V05_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S17"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"क्रतुः प्रधान उक्थ्यश्च शस्त्रैस्स्तुत्यो विशेषतः ॥ ५,३२ ॥"
id"Rigbhashyam-582"
oldKey"RG_C01_S17_V06"
type"verse"
parent"RG_C01_S17"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"तयोरिदवसा वयं सनेम नि च धीमहि ॥ स्यादुत प्ररेचनम् ॥ ६ ॥"
id"Rigbhashyam-583"
oldKey"RG_C01_S17_V06_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S17"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"रक्षणेन तयोर्वित्तं ज्ञानं वा प्राप्नुमः सदा । निधीमहि च दानं च स्यादेवास्माकमर्थिने ॥ ३१६॥६ ॥"
id"Rigbhashyam-584"
oldKey"RG_C01_S17_V07"
type"verse"
parent"RG_C01_S17"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"इन्द्रावरुण वामहं हुवे चित्राय राधसे ॥ अस्मान्त्सु जिग्युषस्कृतम् ॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-585"
oldKey"RG_C01_S17_V07_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S17"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"ह्रस्वता संहितायां तु देवतैक्यप्रदर्शिनी । स्वरूपैक्यं हरौ तत्तु मत्यैक्यं भिन्नयोरपि ॥३१७॥ ७॥"
id"Rigbhashyam-586"
oldKey"RG_C01_S17_V08"
type"verse"
parent"RG_C01_S17"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"इन्द्रावरुण नूनुवां सिषासन्तीषु धीष्वा ॥ अस्मभ्यं शर्म यच्छतम् ॥ ८ ॥"
id"Rigbhashyam-587"
oldKey"RG_C01_S17_V08_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S17"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"अद्य वां नु नुमो लोपः स्वातन्त्र्यार्थे हि सूत्रतः । साधयन्तीषु धीष्वेव शर्मास्मभ्यं प्रयच्छतम् ॥ ८ ॥"
id"Rigbhashyam-588"
oldKey"RG_C01_S17_V09"
type"verse"
parent"RG_C01_S17"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"प्रवामश्नोतु सुष्टुतिरिन्द्रावरुण यां हुवे ॥ या मृधाथे सधस्तुतिम् ॥ ९, ३३, १७, ४ ॥"
id"Rigbhashyam-589"
oldKey"RG_C01_S17_V09_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S17"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"यथास्थितस्तुतिं यां च वर्धयेथे सदैवमे ॥ ३१८ ॥९॥"
id"Rigbhashyam-590"
oldKey"RG_C01_S18"
type"section"
parentnull
chapter"RG_C01"
verseType"sukta"
text"unknown"
id"Rigbhashyam-591"
oldKey"RG_C01_S18_V01"
type"verse"
parent"RG_C01_S18"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"सोमानं स्वरणङ्कृणुहि ब्रह्मणस्पते ॥ कक्षीवन्तं य औशिजः ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-592"
oldKey"RG_C01_S18_V01_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S18"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"सौम्यं शब्दं कृणु त्वं नो विष्णो वायो सुवाक्पते । कक्षीवन्तं प्रति हि यो दत्तो यः स उशिक्सुतः । विवक्षितो मुनिः सोऽपि तस्मादर्थोऽपि मां प्रति ॥३१९ ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-593"
oldKey"RG_C01_S18_V02"
type"verse"
parent"RG_C01_S18"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"यो रेवान्यो अमीवहा वसुवित्पुष्टिवर्धनः ॥ सनस्सिषक्तु यस्तुरः ॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-594"
oldKey"RG_C01_S18_V02_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S18"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"वित्तवान् रोेगहा ज्ञानवेत्ताऽस्माभिः सयुग् भवेत् । तुरो वेगाद्धरिर्वायुः ..................... ॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-595"
oldKey"RG_C01_S18_V03"
type"verse"
parent"RG_C01_S18"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"मानश्शंसो अररुषो धूर्तिः प्रणङ्मर्त्यस्य ॥ रक्षाणो ब्रह्मणस्पते ॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-596"
oldKey"RG_C01_S18_V03_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S18"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"..................अररुचातिरोषणात् । तस्य धूर्तिर्वचो नोऽस्मान् पूरयेद्रक्ष नो हरे ॥३॥"
id"Rigbhashyam-597"
oldKey"RG_C01_S18_V04"
type"verse"
parent"RG_C01_S18"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"सघा वीरो न रिष्यति यमिन्द्रो ब्रह्मणस्पतिः ॥ सोमो हिनोति मर्त्यम् ॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-598"
oldKey"RG_C01_S18_V04_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S18"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"घेति हावधृतिश्चैव सोमः सौम्यत्वतो हरिः । उना मया च युक्तत्वादूमैर्युक्तत्वतोऽपि वा ॥३२१ ॥ अमः स इति वा ....................... ॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-599"
oldKey"RG_C01_S18_V05"
type"verse"
parent"RG_C01_S18"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"त्वन्तम्ब्रह्मणस्पते सोम इन्द्रश्च मर्त्यम् ॥ दक्षिणा पात्वंहसः ॥ ५, ३४ ॥"
id"Rigbhashyam-600"
oldKey"RG_C01_S18_V05_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S18"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text".................साक्षाच्छ्रीर्दक्षेनेति तु दक्षिणा । दक्षिणा चतुरत्वाद्वा स्वयमेव जनार्दनः ॥ ५, ३४ ॥"
id"Rigbhashyam-601"
oldKey"RG_C01_S18_V06"
type"verse"
parent"RG_C01_S18"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"सदसस्पतिमद्भुतम्प्रियमिन्द्रस्य काम्यम् ॥ सनिम्मेधामयासिषम् ॥ ६ ॥"
id"Rigbhashyam-602"
oldKey"RG_C01_S18_V06_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S18"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"सदसस्पतिर्हरिस्साक्षाद् वायुरग्निरथापि वा । लाभज्ञानस्वरूपोऽसौ शरणं तमयासिषम् ॥३२३॥६॥"
id"Rigbhashyam-603"
oldKey"RG_C01_S18_V07"
type"verse"
parent"RG_C01_S18"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"यस्मादृतेन सिध्यति यज्ञो विपश्चितश्चन ॥ सधीनां योगमिन्वति ॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-604"
oldKey"RG_C01_S18_V07_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S18"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"धीप्रेरकः स ध्येयश्च धीभिर्योगं तदाऽप्नुते ॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-605"
oldKey"RG_C01_S18_V08"
type"verse"
parent"RG_C01_S18"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"आदृध्नोति हविष्कृतिम्प्राञ्चङ्कृणोत्यध्वरम् ॥ होत्रा देवेषु गच्छति ॥ ८ ॥"
id"Rigbhashyam-606"
oldKey"RG_C01_S18_V08_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S18"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"तस्माद्धविष्कृतः स्वृद्धिं करोति यजतो विभुः । करोति चोत्तमं यज्ञं देवाह्वानानि गच्छति ॥ ३२४॥८ ॥"
id"Rigbhashyam-607"
oldKey"RG_C01_S18_V09"
type"verse"
parent"RG_C01_S18"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"नराशंसं सुधृष्टममपश्यं सप्रथस्तमम् ॥ दिवो न सद्ममखसम् ॥ ९, ३५, १९ ॥"
id"Rigbhashyam-608"
oldKey"RG_C01_S18_V09_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S18"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"नरैः स्तुत्यो नराशंसो हरिर्धृष्टतमश्च सः । गुणानां प्रथिमाधिक्यात् सप्रथस्तम ईरितः । यस्य स्वर्गादपि गृहं मखः प्रियमिवेयते ॥ ३२५॥९, ३५, १८ ॥"
id"Rigbhashyam-609"
oldKey"RG_C01_S19"
type"section"
parentnull
chapter"RG_C01"
verseType"sukta"
text"अग्निमारुतसूक्तम्"
id"Rigbhashyam-610"
oldKey"RG_C01_S19_V01"
type"verse"
parent"RG_C01_S19"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"प्रतित्यञ्चारुमध्वरङ्गोेपीथाय प्रहूयसे ॥ मरुद्भिरग्न आगहि ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-611"
oldKey"RG_C01_S19_V01_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S19"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"यज्ञं प्रतिप्रति त्यं तं सम्यक् शास्त्रोक्तलक्षणम् । आहूयसे ............................ ॥ १ ॥"
id"Rigbhashyam-612"
oldKey"RG_C01_S19_V02"
type"verse"
parent"RG_C01_S19"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"न हि देवो न मर्त्यो महस्तव क्रतुम्परः ॥ मरुद्भिरग्न आगहि ॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-613"
oldKey"RG_C01_S19_V02_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S19"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"महान्नैव त्वदन्योऽस्ति (हि) क्रतुं प्रति ॥ ३२६ ॥"
id"Rigbhashyam-614"
oldKey"RG_C01_S19_V02_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S19"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"विष्णौ हि मुख्यतोऽर्थोऽयमग्नौ कांश्चिदृते सुरान् ॥ २ ॥"
id"Rigbhashyam-615"
oldKey"RG_C01_S19_V03"
type"verse"
parent"RG_C01_S19"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"ये महो रजसो विदुर्विश्वे देवासो अद्रुहः ॥ मरुद्भिरग्न आगहि ॥ ३॥"
id"Rigbhashyam-616"
oldKey"RG_C01_S19_V03_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S19"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"महतो रञ्जकात् स्वर्गादद्रोग्धारोऽखिलं विदुः ॥ ३ ॥"
id"Rigbhashyam-617"
oldKey"RG_C01_S19_V04"
type"verse"
parent"RG_C01_S19"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"य उग्रा अर्कमानृचुरनाधृष्टास ओजसा ॥ मरुद्भिरग्न आगहि ॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-618"
oldKey"RG_C01_S19_V04_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S19"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"प्राप्ता अर्कं विशेषेण सन्निधिस्तत्र यद्धरेः ॥ ४ ॥"
id"Rigbhashyam-619"
oldKey"RG_C01_S19_V05"
type"verse"
parent"RG_C01_S19"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"ये शुभ्रा घोरवर्पस सुक्षत्रासो रिशादसः ॥ मरुद्भिरग्न आगहि ॥ ५, ३६ ॥"
id"Rigbhashyam-620"
oldKey"RG_C01_S19_V05_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S19"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"शुद्धा घोरबलाः क्षेत्रत्रातारः क्षतितोऽपि वा । रम्यसत्सुखभोक्तारो मरुतो मारुतत्वतः ॥ ३२८ ॥"
id"Rigbhashyam-621"
oldKey"RG_C01_S19_V05_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S19"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"एतादृशानि रूपाणि प्राणाग्निस्थानि चेशितुः । पृथग् वा तादृशान्येव देवगान्यपि सर्वशः ॥३२९॥५॥"
id"Rigbhashyam-622"
oldKey"RG_C01_S19_V06"
type"verse"
parent"RG_C01_S19"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"येनाकस्याधि रोचने दिवि देवास आसते ॥ मरुद्भिरग्न आगहि ॥ ६ ॥"
id"Rigbhashyam-623"
oldKey"RG_C01_S19_V06_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S19"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"स्वर्गोपरि प्रकाशे च सूर्यादावासते सुराः । नाको निर्दुःखरूपत्वाद् द्यौः प्रकाशस्वरूपतः ॥३३०॥६॥"
id"Rigbhashyam-624"
oldKey"RG_C01_S19_V07"
type"verse"
parent"RG_C01_S19"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"य ईङ्खयन्ति पर्वतान् तिरस्समुद्रमर्णवम् ॥ मरुद्भिरग्न आगहि ॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-625"
oldKey"RG_C01_S19_V07_B01"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S19"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"प्रतोलयन्ति च गिरींस्तिरस्कृत्य च सागरम् । पुरुषान् प्रकृतिं वाऽपि पर्ववन्तो हि जन्मना ॥"
id"Rigbhashyam-626"
oldKey"RG_C01_S19_V07_B02"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S19"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"पुरुषाः सुसमुद्रेकात् समुद्रः प्रकृतिर्मता ॥ ३३१॥"
id"Rigbhashyam-627"
oldKey"RG_C01_S19_V07_B03"
type"bhashya"
parent"RG_C01_S19"
chapter"RG_C01"
verseTypenull
text"प्रकृतेः पुरुषाणां च प्रेरकः सन् सदा हरे । स्वरूपैर्बहुभिर्युक्त आयाहि सम सद्गुणैः ॥३३२॥ ७ ॥"
id"Rigbhashyam-628"
oldKey"RG_C01_S19_V08"
type"verse"
parent"RG_C01_S19"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"आये तन्वन्ति रश्मिभिस्तिरस्समुद्रमोजसा ॥ मरुद्भिरग्न आगहि ॥ ८ ॥"
id"Rigbhashyam-629"
oldKey"RG_C01_S19_V09"
type"verse"
parent"RG_C01_S19"
chapter"RG_C01"
verseType"mantra"
text"अभि त्वा पूर्वपीतये सृजामि सोम्यम्मधु ॥ मरुद्भिरग्न आगहि ॥ ९, ३७, १, १९ ॥"
Retrieved from "https://dev.anandamakaranda.in/index.php?title=JSON:Rigbhashyam&oldid=6961"