Brahmasutra: Difference between revisions

Line 1:

~~__TOC__~~

</p>

== (समन्वयाध्यायः) ~~प्रथमाध्यायः~~ ==

<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="(समन्वयाध्यायः)_प्रथमाध्यायः"><span id=".28.E0.A4.B8.E0.A4.AE.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.AF.E0.A4.83.29_.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.A5.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.AF.E0.A4.83"></span><span data-deva="(समन्वयाध्यायः) प्रथमाध्यायः">(समन्वयाध्यायः) प्रथमाध्यायः</span></h2></div>

=== प्रथमः पादः ~~===~~

</p>

<div class="introduction-line">नारायणं गुणैः सर्वैरुदीर्णं दोषवर्जितम् ।</div>

<div class="introduction-line">ज्ञेयं गम्यं गुरूंश्चापि नत्वा सूत्रार्थ उच्यते ॥</div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="नारायणं गुणैः सर्वैरुदीर्णं दोषवर्जितम् ।">नारायणं गुणैः सर्वैरुदीर्णं दोषवर्जितम् ।</span></div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="ज्ञेयं गम्यं गुरूंश्चापि नत्वा सूत्रार्थ उच्यते ॥">ज्ञेयं गम्यं गुरूंश्चापि नत्वा सूत्रार्थ उच्यते ॥</span></div>

</div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="द्वापरे सर्वत्र ज्ञान आकुलीभूते तन्निर्णयाय ब्रह्मरुद्रेन्द्रादिभिरर्थितो भगवान् नारायणो व्यासत्वेनावततार । अथेष्टानिष्टप्राप्तिपरिहारेच्छूनां तद्योगमविजानतां तज्ज्ञापनार्थं वेदमुत्सन्नं व्यञ्जयंश्चतुर्धा व्यभजत्। चतुर्विंशतिधैकशतधा सहस्रधा द्वादशधा च । तदर्थनिर्णयाय ब्रह्मसूत्राणि चकार ।">द्वापरे सर्वत्र ज्ञान आकुलीभूते तन्निर्णयाय ब्रह्मरुद्रेन्द्रादिभिरर्थितो भगवान् नारायणो व्यासत्वेनावततार । अथेष्टानिष्टप्राप्तिपरिहारेच्छूनां तद्योगमविजानतां तज्ज्ञापनार्थं वेदमुत्सन्नं व्यञ्जयंश्चतुर्धा व्यभजत्। चतुर्विंशतिधैकशतधा सहस्रधा द्वादशधा च । तदर्थनिर्णयाय ब्रह्मसूत्राणि चकार ।</span></div>

</div>

<div class="introduction-line"><span class="gr-reference gr-ref-skanda-id"><span data-deva="नारायणाद्विनिष्पन्नं ज्ञानं कृतयुगे स्थितम् ।">नारायणाद्विनिष्पन्नं ज्ञानं कृतयुगे स्थितम् ।</span><br><span data-deva="किञ्चित् तदन्यथा जातं त्रेतायां द्वापरेऽखिलम् ॥">किञ्चित् तदन्यथा जातं त्रेतायां द्वापरेऽखिलम् ॥</span><br><span data-deva="गौतमस्य ऋषेः शापार्ज्ज्ञाने त्वज्ञानतां गते ।">गौतमस्य ऋषेः शापार्ज्ज्ञाने त्वज्ञानतां गते ।</span><br><span data-deva="सङ्कीर्णबुद्धयो देवा ब्रह्मरुद्रपुरस्सराः ॥">सङ्कीर्णबुद्धयो देवा ब्रह्मरुद्रपुरस्सराः ॥</span><br><span data-deva="शरण्यं शरणं जग्मुर्नारायणमनामयम् ।">शरण्यं शरणं जग्मुर्नारायणमनामयम् ।</span><br><span data-deva="तैर्विज्ञापितकार्यस्तु भगवान् पुरुषोत्तमः॥">तैर्विज्ञापितकार्यस्तु भगवान् पुरुषोत्तमः॥</span><br><span data-deva="अवतीर्णो महायोगी सत्यवत्यां पराशरात् ।">अवतीर्णो महायोगी सत्यवत्यां पराशरात् ।</span><br><span data-deva="उत्सन्नान् भगवान् वेदानुज्जहार हरिः स्वयम् ॥">उत्सन्नान् भगवान् वेदानुज्जहार हरिः स्वयम् ॥</span><br><span data-deva="चतुर्धा व्यभजत् तांश्च चतुर्विंशतिधा पुनः ।">चतुर्धा व्यभजत् तांश्च चतुर्विंशतिधा पुनः ।</span><br><span data-deva="शतधा चैकधा चैव तथैव च सहस्रधा ॥">शतधा चैकधा चैव तथैव च सहस्रधा ॥</span><br><span data-deva="कृष्णो द्वादशधा चैव पुनस्तस्यार्थवित्तये ।">कृष्णो द्वादशधा चैव पुनस्तस्यार्थवित्तये ।</span><br><span data-deva="चकार ब्रह्मसूत्राणि येषां सूत्रत्वमञ्जसा ॥">चकार ब्रह्मसूत्राणि येषां सूत्रत्वमञ्जसा ॥</span></span></div>

</div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="अल्पाक्षरमसन्दिग्धं सारवद्विश्वतोमुखम् ।">अल्पाक्षरमसन्दिग्धं सारवद्विश्वतोमुखम् ।</span></div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="अस्तोभमनवद्यं च सूत्रं सूत्रविदो विदुः ॥">अस्तोभमनवद्यं च सूत्रं सूत्रविदो विदुः ॥</span></div>

</div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="निर्विशेषितसूत्रत्वं ब्रह्मसूत्रस्य चाप्यतः ।">निर्विशेषितसूत्रत्वं ब्रह्मसूत्रस्य चाप्यतः ।</span></div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="यथा व्यासत्वमेकस्य कृष्णस्यान्ये विशेषणात् ॥">यथा व्यासत्वमेकस्य कृष्णस्यान्ये विशेषणात् ॥</span></div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="सविशेषणसूत्राणि ह्यपराणि विदो विदुः ।">सविशेषणसूत्राणि ह्यपराणि विदो विदुः ।</span></div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="मुख्यस्य निर्विशेषेण शब्दोऽन्येषां विशेषतः ॥">मुख्यस्य निर्विशेषेण शब्दोऽन्येषां विशेषतः ॥</span></div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="इति वेदविदः प्राहुः शब्दतत्त्वार्थवेदिनः ।">इति वेदविदः प्राहुः शब्दतत्त्वार्थवेदिनः ।</span></div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="सूत्रेषु येषु सर्वेऽपि निर्णयाः समुदीरिताः ॥">सूत्रेषु येषु सर्वेऽपि निर्णयाः समुदीरिताः ॥</span></div>

</div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="शब्दजातस्य सर्वस्य यत्प्रमाणश्च निर्णयः ।">शब्दजातस्य सर्वस्य यत्प्रमाणश्च निर्णयः ।</span></div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="एवं विधानि सूत्राणि कृत्वा व्यासो महायशाः ॥">एवं विधानि सूत्राणि कृत्वा व्यासो महायशाः ॥</span></div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="ब्रह्मरुद्रादिदेवेषु मनुष्यपितृपक्षिषु ।">ब्रह्मरुद्रादिदेवेषु मनुष्यपितृपक्षिषु ।</span></div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="ज्ञानं संस्थाप्य भगवान् क्रीडते पुरुषोत्तमः ॥ इत्यादि ।">ज्ञानं संस्थाप्य भगवान् क्रीडते पुरुषोत्तमः ॥ इत्यादि ।</span></div>

</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="जिज्ञासाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A001"></span></p><h4 id="जिज्ञासाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.9C.E0.A4.BF.E0.A4.9C.E0.A5.8D.E0.A4.9E.E0.A4.BE.E0.A4.B8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="जिज्ञासाधिकरणम्">जिज्ञासाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् ओम् अथातो ब्रह्मजिज्ञासा ओम् ॥ 01-01-01 ॥">ओम् ओम् अथातो ब्रह्मजिज्ञासा ओम् ॥ 01-01-01 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B01" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B01" style="position: relative;"><span data-deva="‘अथ’ शब्दो मङ्गलार्थोऽधिकारानन्तर्यार्थश्च । ‘अतः’ शब्दो हेत्वर्थः।">‘अथ’ शब्दो मङ्गलार्थोऽधिकारानन्तर्यार्थश्च । ‘अतः’ शब्दो हेत्वर्थः।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B02" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B02" style="position: relative;"><span data-deva="उक्तं च गारुडे –

">उक्तं च गारुडे –

</span><span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id"><span data-deva="अथातः शब्दपूर्वाणि सूत्राणि निखिलान्यपि ।">अथातः शब्दपूर्वाणि सूत्राणि निखिलान्यपि ।</span><br><span data-deva="प्रारभन्ते नियत्यैव तत् किमत्र नियामकम् ॥">प्रारभन्ते नियत्यैव तत् किमत्र नियामकम् ॥</span><br><span data-deva="कश्चार्थस्तु तयोर्विद्वन् कथमुत्तमता तयोः ।">कश्चार्थस्तु तयोर्विद्वन् कथमुत्तमता तयोः ।</span><br><span data-deva="एतदाख्याहि मे ब्रह्मन् यथा ज्ञास्यामि तत्त्वतः ॥">एतदाख्याहि मे ब्रह्मन् यथा ज्ञास्यामि तत्त्वतः ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B03" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B03" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id"><span data-deva="एवमुक्तो नारदेन ब्रह्मा प्रोवाच सत्तमः ।">एवमुक्तो नारदेन ब्रह्मा प्रोवाच सत्तमः ।</span><br><span data-deva="आनन्तर्येऽधिकारस्य मङ्गलार्थे तथैव च ॥">आनन्तर्येऽधिकारस्य मङ्गलार्थे तथैव च ॥</span><br><span data-deva="अतशब्दस्त्वतः शब्दो हेत्वर्थे समुदीरितः ।">अतशब्दस्त्वतः शब्दो हेत्वर्थे समुदीरितः ।</span><br><span data-deva="परस्य ब्रह्मणो विष्णोः प्रसादादिति वा भवेत् ॥">परस्य ब्रह्मणो विष्णोः प्रसादादिति वा भवेत् ॥</span><br><span data-deva="स हि सर्वमनोवृत्तिप्रेरकः समुदाहृतः ।">स हि सर्वमनोवृत्तिप्रेरकः समुदाहृतः ।</span><br><span data-deva="सिसृक्षोः परमाद्विष्णोः प्रथमं द्वौ विनिःसृतौ ॥">सिसृक्षोः परमाद्विष्णोः प्रथमं द्वौ विनिःसृतौ ॥</span><br><span data-deva="ओङ्कारश्चाथशब्दश्च तस्मात् प्राथमिकौ क्रमात् ।">ओङ्कारश्चाथशब्दश्च तस्मात् प्राथमिकौ क्रमात् ।</span><br><span data-deva="तद्धेतुत्वं वदंश्चापि तृतीयोऽत उदाहृतः॥">तद्धेतुत्वं वदंश्चापि तृतीयोऽत उदाहृतः॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B04" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B04" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id"><span data-deva="अकारः सर्ववागात्मा परब्रह्माभिधायकः ।">अकारः सर्ववागात्मा परब्रह्माभिधायकः ।</span><br><span data-deva="तथौ प्राणात्मकौ प्रोक्तौ व्याप्तिस्थितिविधायकौ ॥">तथौ प्राणात्मकौ प्रोक्तौ व्याप्तिस्थितिविधायकौ ॥</span><br><span data-deva="अतश्च पूर्वमुच्चार्याः सर्व एते सतां मताः ।">अतश्च पूर्वमुच्चार्याः सर्व एते सतां मताः ।</span><br><span data-deva="अथातःशब्दयोरेवं वीर्यमाज्ञाय तत्त्वतः ॥">अथातःशब्दयोरेवं वीर्यमाज्ञाय तत्त्वतः ॥</span><br><span data-deva="सूत्रेषु तु महाप्राज्ञास्तावेवादौ प्रयुञ्जते ॥ इति।">सूत्रेषु तु महाप्राज्ञास्तावेवादौ प्रयुञ्जते ॥ इति।</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B05" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B05" style="position: relative;"><span data-deva="अधिकारश्चोक्तो भागवततन्त्रे –

">अधिकारश्चोक्तो भागवततन्त्रे –

</span><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatatantra-id"><span data-deva="मन्दमध्योत्तमत्वेन त्रिविधा ह्यधिकारिणः ।">मन्दमध्योत्तमत्वेन त्रिविधा ह्यधिकारिणः ।</span><br><span data-deva="तत्र मन्दा मनुष्येषु य उत्तमगणा मताः ॥">तत्र मन्दा मनुष्येषु य उत्तमगणा मताः ॥</span><br><span data-deva="मध्यमा ऋषिगन्धर्वा देवास्तत्रोत्तमा मताः ।">मध्यमा ऋषिगन्धर्वा देवास्तत्रोत्तमा मताः ।</span><br><span data-deva="इति जातिकृतो भेदस्तथाऽन्यो गुणपूर्वकः ॥">इति जातिकृतो भेदस्तथाऽन्यो गुणपूर्वकः ॥</span><br><span data-deva="भक्तिमान् परमे विष्णौ यस्त्वध्ययनवान् नरः ।">भक्तिमान् परमे विष्णौ यस्त्वध्ययनवान् नरः ।</span><br><span data-deva="अधमः शमादिसंयुक्तो मध्यमः समुदाहृतः ॥">अधमः शमादिसंयुक्तो मध्यमः समुदाहृतः ॥</span><br><span data-deva="आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तमसारं चाप्यनित्यकम् ।">आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तमसारं चाप्यनित्यकम् ।</span><br><span data-deva="विज्ञाय जातवैराग्यो विष्णुपादैकसंश्रयः ॥">विज्ञाय जातवैराग्यो विष्णुपादैकसंश्रयः ॥</span><br><span data-deva="स उत्तमोऽधिकारी स्यात् सन्न्यस्ताखिलकर्मवान् इति ।">स उत्तमोऽधिकारी स्यात् सन्न्यस्ताखिलकर्मवान् इति ।</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B06" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B06" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmasutra-id"><span data-deva="‘अध्ययनमात्रवतः’(ब्र.सू.३.४.१२)">‘अध्ययनमात्रवतः’(ब्र.सू.३.४.१२)</span></span> <span class="gr-reference gr-ref-Brahmasutra-id"><span data-deva="‘नाविशेषात्’(ब्र.सू.३.४.१३)">‘नाविशेषात्’(ब्र.सू.३.४.१३)</span></span><span data-deva=" इति चोपरि ।"> इति चोपरि ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B07" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B07" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakaupanishad-id"><span data-deva="‘शान्तो दान्त उपरतस्तितिक्षुः समाहितो भूत्वाऽऽत्मन्येवाऽत्मानं पश्येत्’(बृ.उ.४.४.२३)।">‘<span class="gr-crosslink" data-gr-href="https://dev.anandamakaranda.in/Bruhadaranyaka#Bruhadaranyaka-851">शान्तो दान्त उपरतस्तितिक्षुः समाहितो भूत्वाऽऽत्मन्येवाऽत्मानं पश्येत्</span>’(बृ.उ.४.४.२३)।</span></span> <span class="gr-reference gr-ref-Mundakaupanishad-id"><span data-deva="‘परीक्ष्य लोकान् कर्मचितान् ब्राह्मणो निर्वेदमायात् । नास्त्यकृतः कृतेन । तद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत् समित्पाणिः श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठम् ।”(मुण्डक.उ.१.२.१२)">‘परीक्ष्य लोकान् कर्मचितान् ब्राह्मणो निर्वेदमायात् । नास्त्यकृतः कृतेन । तद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत् समित्पाणिः श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठम् ।”(मुण्डक.उ.१.२.१२)</span></span> <span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id"><span data-deva="‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ।’(क.उ.२.२३)">‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ।’(क.उ.२.२३)</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B08" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B08" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Shwetashwataropanishad-id"><span data-deva="“ यस्य देवे परा भक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ ।">“ यस्य देवे परा भक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ ।</span><br><span data-deva="तस्यैते कथिता(तस्यैतेऽकथिता) ह्यर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः ॥”(श्वे.उ.६.२३)">तस्यैते कथिता(तस्यैतेऽकथिता) ह्यर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः ॥”(श्वे.उ.६.२३)</span></span><span data-deva="

इत्यादि श्रुतिभ्यश्च ॥">

इत्यादि श्रुतिभ्यश्च ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B09" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B09" style="position: relative;"><span data-deva="व्योमसंहितायां च –

">व्योमसंहितायां च –

</span><p><span class="gr-reference gr-ref-Vyomasamhita-id"><span data-deva="‘अन्त्यजा अपि ये भक्ता नामज्ञानाधिकारिणः ।">‘अन्त्यजा अपि ये भक्ता नामज्ञानाधिकारिणः ।</span><br><span data-deva="स्त्रीशूद्रब्रह्मबन्धूनां तन्त्रज्ञानेऽधिकारिता ॥">स्त्रीशूद्रब्रह्मबन्धूनां तन्त्रज्ञानेऽधिकारिता ॥</span></span>

<span class="gr-reference gr-ref-Vyomasamhita-id"><span data-deva="एकदेशे परोक्ते तु न तु ग्रन्थपुरस्सरे ।">एकदेशे परोक्ते तु न तु ग्रन्थपुरस्सरे ।</span><br><span data-deva="त्रैवर्णिकानां वेदोक्ते सम्यग्भक्तिमतां हरौ ॥">त्रैवर्णिकानां वेदोक्ते सम्यग्भक्तिमतां हरौ ॥</span></span>

</p>

<span class="gr-reference gr-ref-Vyomasamhita-id"><span data-deva="आहुरप्युत्तमस्त्रीणामधिकारं तु वैदिके ।">आहुरप्युत्तमस्त्रीणामधिकारं तु वैदिके ।</span><br><span data-deva="यथोर्वशी यमी चैव शच्याद्याश्च तथाऽपरा ॥’ इति ॥">यथोर्वशी यमी चैव शच्याद्याश्च तथाऽपरा ॥’ इति ॥</span><br><span data-deva="तथाऽऽपराः मुनिस्त्रियः नरादिकुलजाश्च ।">तथाऽऽपराः मुनिस्त्रियः नरादिकुलजाश्च ।</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B10" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B10" style="position: relative;"><span data-deva="यतो नारायणप्रसादम् ऋते न मोक्षः, न च ज्ञानं विना अत्यर्थप्रसादः, अतो ब्रह्मजिज्ञासा कर्तव्या ।">यतो नारायणप्रसादम् ऋते न मोक्षः, न च ज्ञानं विना अत्यर्थप्रसादः, अतो ब्रह्मजिज्ञासा कर्तव्या ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B11" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B11" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhatsamhita-id"><span data-deva="‘यत्रानवसरोऽन्यत्र पदं तत्र प्रतिष्ठितम् ।">‘यत्रानवसरोऽन्यत्र पदं तत्र प्रतिष्ठितम् ।</span><br><span data-deva="वाक्यं वेति सतां नीतिः सावकाशे न तद्भवेत्॥’">वाक्यं वेति सतां नीतिः सावकाशे न तद्भवेत्॥’</span></span></span><span data-deva="इति बृहत्संहितायाम् ।">इति बृहत्संहितायाम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B12" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B12" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति । नान्यः पन्था अयनाय विद्यते ॥’(तै.आ.३.१२)">‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति । नान्यः पन्था अयनाय विद्यते ॥’(तै.आ.३.१२)</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B13" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B13" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id"><span data-deva="‘प्रियो हि ज्ञानिनोऽत्यर्थमहं स च मम प्रियः ।’(भ.गी.७.१७)">‘प्रियो हि ज्ञानिनोऽत्यर्थमहं स च मम प्रियः ।’(भ.गी.७.१७)</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B14" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B14" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id"><span data-deva="‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यः ।’(क.उ.२.२३)">‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यः ।’(क.उ.२.२३)</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B15" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B15" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id"><span data-deva="‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निधिध्यासितव्यः।’(बृ.उ.६.५.६)">‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निधिध्यासितव्यः।’(बृ.उ.६.५.६)</span></span><span data-deva="

इत्यादिश्रुतिस्मृतिभ्यः ।">

इत्यादिश्रुतिस्मृतिभ्यः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B16" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B16" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Naradiya-id"><span data-deva="‘कर्मणात्वधमः प्रोक्तः प्रसादः, श्रवणादिभिः । ">‘कर्मणात्वधमः प्रोक्तः प्रसादः, श्रवणादिभिः । </span><br><span data-deva="मध्यमो, ज्ञानसम्पत्त्या प्रसादस्तूत्तमो मतः ॥">मध्यमो, ज्ञानसम्पत्त्या प्रसादस्तूत्तमो मतः ॥</span><br><span data-deva="प्रसादात्त्वधमाद्विष्णोः स्वर्गलोकः प्रकीर्तितः । ">प्रसादात्त्वधमाद्विष्णोः स्वर्गलोकः प्रकीर्तितः । </span><br><span data-deva="मध्यमाज्जनलोकादिः, उत्तमस्त्वेव मुक्तिदः ॥">मध्यमाज्जनलोकादिः, उत्तमस्त्वेव मुक्तिदः ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B17" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B17" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Naradiya-id"><span data-deva="श्रवणं मननं चैव ध्यानं भक्तिस्तथैव च । ">श्रवणं मननं चैव ध्यानं भक्तिस्तथैव च । </span><br><span data-deva="साधनं ज्ञानसम्पत्तौ प्रधानं नान्यदिष्यते ॥">साधनं ज्ञानसम्पत्तौ प्रधानं नान्यदिष्यते ॥</span><br><span data-deva="न चैतानि विना कश्चिज्ज्ञानमाप कुतश्चन’।">न चैतानि विना कश्चिज्ज्ञानमाप कुतश्चन’।</span></span><span data-deva="

इति नारदीये ।">

इति नारदीये ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B18" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B18" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मशब्दश्च विष्ण्वावेव">ब्रह्मशब्दश्च विष्ण्वावेव</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B19" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B19" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishat-id"><span data-deva="‘यमन्तः समुद्रे कवयोऽवयन्ति तदक्षरे परमे प्रजाः ।">‘यमन्तः समुद्रे कवयोऽवयन्ति तदक्षरे परमे प्रजाः ।</span><br><span data-deva="यतः प्रसूता जगतः प्रसूती तोयेन जीवान्व्यससर्ज भूम्याम्’(म.ना.उ.१.३)">यतः प्रसूता जगतः प्रसूती तोयेन जीवान्व्यससर्ज भूम्याम्’(म.ना.उ.१.३)</span></span></span><br><span data-deva="इत्युक्त्वा">इत्युक्त्वा</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishat-id"><span data-deva="‘तदेवर्तं तदु सत्यमाहुस्तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)">‘तदेवर्तं तदु सत्यमाहुस्तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)</span></span></span><span data-deva=" इति हि शृतिः ॥"> इति हि शृतिः ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B20" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B20" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishat-id"><span data-deva="‘तन्नो विष्णुः’(म.ना.उ.३.१६)">‘तन्नो विष्णुः’(म.ना.उ.३.१६)</span></span></span><span data-deva=" इति वचनाद्विष्णुरेव हि तत्रोच्यते ॥ न चेतरशब्दात् तत्प्राप्तिः"> इति वचनाद्विष्णुरेव हि तत्रोच्यते ॥ न चेतरशब्दात् तत्प्राप्तिः</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B21" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B21" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhallaveyashruti-id"><span data-deva="‘नामानि विश्वाऽभि न सन्ति लोके यदाविरासीदनृतस्य सर्वम् ।">‘नामानि विश्वाऽभि न सन्ति लोके यदाविरासीदनृतस्य सर्वम् ।</span><br><span data-deva="नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति तं वै विष्णुं परममुदाहरन्ति’">नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति तं वै विष्णुं परममुदाहरन्ति’</span></span></span><span data-deva=" इति भाल्लवेयश्रुतिः"> इति भाल्लवेयश्रुतिः</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B22" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B22" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘यो देवानां नामधा एक एव तं सम्प्रश्नं भुवना यन्त्यन्या’(ऋ.सं.१०.८२.३)">‘यो देवानां नामधा एक एव तं सम्प्रश्नं भुवना यन्त्यन्या’(ऋ.सं.१०.८२.३)</span></span><span data-deva=" इत्येवशब्दान्नान्येषां सर्वनामता ।"> इत्येवशब्दान्नान्येषां सर्वनामता ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B23" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B23" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘अजस्य नाभावध्येकमर्पितं यस्मिन् विश्वानि भुवनानि तस्थुः’(ऋ.सं.१०.८२.६)">‘अजस्य नाभावध्येकमर्पितं यस्मिन् विश्वानि भुवनानि तस्थुः’(ऋ.सं.१०.८२.६)</span></span></span><span data-deva=" इति विष्णोर्हि लिङ्गम् ।"> इति विष्णोर्हि लिङ्गम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B24" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B24" style="position: relative;"><span data-deva="न च प्रसिद्धार्थं विनाऽन्योऽर्थो युज्यते ॥">न च प्रसिद्धार्थं विनाऽन्योऽर्थो युज्यते ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B25" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B25" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘‘अजस्य नाभौ’ इति, यस्य नाभेरभूच्छ्रुतेः पुष्करं लोकसारम् ।">‘‘अजस्य नाभौ’ इति, यस्य नाभेरभूच्छ्रुतेः पुष्करं लोकसारम् ।</span><br><span data-deva=" तस्मै नमो व्यस्तसमस्तविश्वविभूतये विष्णवे लोककर्त्रे’’"> तस्मै नमो व्यस्तसमस्तविश्वविभूतये विष्णवे लोककर्त्रे’’</span></span></span><span data-deva=" इति स्कान्दे ।"> इति स्कान्दे ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B26" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B26" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘परो दिवा पर एना पृथिव्या’(ऋ.सं.१०.८२.५)">‘परो दिवा पर एना पृथिव्या’(ऋ.सं.१०.८२.५)</span></span></span><span data-deva=" इति समाख्याश्रुतौ ॥"> इति समाख्याश्रुतौ ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B27" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B27" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘यं कामये तं तमुग्रं कृणोमि तं ब्रह्माणं तमृषिं तं सुमेधाम्’(ऋ.सं.१०.१२५.५)">‘यं कामये तं तमुग्रं कृणोमि तं ब्रह्माणं तमृषिं तं सुमेधाम्’(ऋ.सं.१०.१२५.५)</span></span></span><span data-deva=" इत्युक्त्वा "> इत्युक्त्वा </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘मम योनिरप्स्वन्तः समुद्रे’(ऋ.सं.१०.१२५.७)">‘मम योनिरप्स्वन्तः समुद्रे’(ऋ.सं.१०.१२५.७)</span></span></span><span data-deva=" इत्याह ।"> इत्याह ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B28" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B28" style="position: relative;"><span data-deva="उग्रो रुद्रः । समुद्रेऽन्तर्नारायणः । प्रसिद्धत्वात्, सूचितत्वाच्चास्यार्थस्य । न चाविरोधे प्रसिद्धः परित्यज्यते । उक्तान्यायेन च श्रुतय एतमेव वदन्ति ।">उग्रो रुद्रः । समुद्रेऽन्तर्नारायणः । प्रसिद्धत्वात्, सूचितत्वाच्चास्यार्थस्य । न चाविरोधे प्रसिद्धः परित्यज्यते । उक्तान्यायेन च श्रुतय एतमेव वदन्ति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B29" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B29" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Harivamsha-id"><span data-deva="‘वेदे रामायणे चैव पुराणे भारते तथा ।">‘वेदे रामायणे चैव पुराणे भारते तथा ।</span><br><span data-deva="आदावन्ते च मध्ये च विष्णुः सर्वत्र गीयते’">आदावन्ते च मध्ये च विष्णुः सर्वत्र गीयते’</span></span></span><span data-deva=" इति हरिवंशेषु ॥"> इति हरिवंशेषु ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B30" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B30" style="position: relative;"><span data-deva="न चेतरग्रन्थविरोधः">न चेतरग्रन्थविरोधः</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B31" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B31" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id"><span data-deva="‘एषं मोहं सृजाम्याशु यो जनान् मोहयिष्यति ।">‘एषं मोहं सृजाम्याशु यो जनान् मोहयिष्यति ।</span><br><span data-deva="त्वं च रुद्र महाबाहो मोहशास्त्राणि कारय ॥">त्वं च रुद्र महाबाहो मोहशास्त्राणि कारय ॥</span><br><span data-deva="अतथ्यानि वितथ्यानि दर्शयस्व महाभुज ।">अतथ्यानि वितथ्यानि दर्शयस्व महाभुज ।</span><br><span data-deva="प्रकाशं कुरु चात्मानामप्रकाशं च मां कुरु’">प्रकाशं कुरु चात्मानामप्रकाशं च मां कुरु’</span></span><span data-deva=" इति वाराह वचनात् ॥"> इति वाराह वचनात् ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B32" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B32" style="position: relative;"><span data-deva="शैव च स्कान्दे –

">शैव च स्कान्दे –

</span><p><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘श्वपचादपि कष्टत्वं ब्रह्मेशानादयः सुराः ।">‘श्वपचादपि कष्टत्वं ब्रह्मेशानादयः सुराः ।</span><br><span data-deva="तदैवाच्युत यान्त्येव यदैव त्वं पराङ्‍मुखः॥’">तदैवाच्युत यान्त्येव यदैव त्वं पराङ्‍मुखः॥’</span></span><span data-deva=" इति ॥

ब्राह्मे च ब्रह्मवैवर्ते –

"> इति ॥

ब्राह्मे च ब्रह्मवैवर्ते –

</span></p>

<span class="gr-reference gr-ref-Brahmavaivarta-id"><span data-deva="‘नाहं न च शिवोऽन्ये च तच्छक्त्येकांशभागिनः ।">‘नाहं न च शिवोऽन्ये च तच्छक्त्येकांशभागिनः ।</span><br><span data-deva="बालः क्रीडनकैर्यद्वत् क्रीडतेऽस्माभिरच्युतः’">बालः क्रीडनकैर्यद्वत् क्रीडतेऽस्माभिरच्युतः’</span></span><span data-deva=" इति ॥"> इति ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B33" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B33" style="position: relative;"><span data-deva="न च वैष्णवेषु तथा । तच्च ‘एष मोहम्’ इत्युक्तम् ॥

इति जिज्ञासाधिकरणम् ॥">न च वैष्णवेषु तथा । तच्च ‘एष मोहम्’ इत्युक्तम् ॥

इति जिज्ञासाधिकरणम् ॥</span></div>

</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="जन्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A002"></span></p><h4 id="जन्माधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.9C.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="जन्माधिकरणम्">जन्माधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="ब्रह्मणो लक्षणमाह –">ब्रह्मणो लक्षणमाह –</span></div>

</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V02_B1" data-verse="BS_C01_S01_V02" data-block-id="BS_C01_S01_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सृष्टि-स्थिति-संहार-नियमन-ज्ञान-अज्ञान-बन्ध-मोक्षाः यतः ।">सृष्टि-स्थिति-संहार-नियमन-ज्ञान-अज्ञान-बन्ध-मोक्षाः यतः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V02_B2" data-verse="BS_C01_S01_V02" data-block-id="BS_C01_S01_V02_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘उत्पत्तिस्थितिसंहारा नियतिर्ज्ञानमावृतिः ।">‘उत्पत्तिस्थितिसंहारा नियतिर्ज्ञानमावृतिः ।</span><br><span data-deva=" बन्धमोक्षौ च पुरुषाद्यस्मात् स हरिरेकराट्’"> बन्धमोक्षौ च पुरुषाद्यस्मात् स हरिरेकराट्’</span></span></span><span data-deva=" इति स्कान्दे ।"> इति स्कान्दे ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V02_B3" data-verse="BS_C01_S01_V02" data-block-id="BS_C01_S01_V02_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते । येन जातानि जीवन्ति । यत्प्रयन्त्यभिसंविशन्ति । तद्विजिज्ञासस्व । तद्ब्रह्म’(तै.उ.३.१)">‘यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते । येन जातानि जीवन्ति । यत्प्रयन्त्यभिसंविशन्ति । तद्विजिज्ञासस्व । तद्ब्रह्म’(तै.उ.३.१)</span></span></span><span data-deva=" इति ।"> इति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V02_B4" data-verse="BS_C01_S01_V02" data-block-id="BS_C01_S01_V02_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘य उ त्रिधातु पृथिवीमुत द्यामेको दाधार भुवनानि विश्वा ।’(ऋ.सं.१.१५४.४)">‘य उ त्रिधातु पृथिवीमुत द्यामेको दाधार भुवनानि विश्वा ।’(ऋ.सं.१.१५४.४)</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V02_B5" data-verse="BS_C01_S01_V02" data-block-id="BS_C01_S01_V02_B5" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘चतुर्भिस्साकं नवतिं च नामभिश्चक्रं न वृत्तिं व्यतीरँवीविपत् ।’(ऋ.सं.१.१५५.६)">‘चतुर्भिस्साकं नवतिं च नामभिश्चक्रं न वृत्तिं व्यतीरँवीविपत् ।’(ऋ.सं.१.१५५.६)</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V02_B6" data-verse="BS_C01_S01_V02" data-block-id="BS_C01_S01_V02_B6" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘परो मात्रया तन्वा वृधान न ते महित्वमन्वश्नुवन्ति ।’(ऋ.सं.७.९९.१)">‘परो मात्रया तन्वा वृधान न ते महित्वमन्वश्नुवन्ति ।’(ऋ.सं.७.९९.१)</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V02_B7" data-verse="BS_C01_S01_V02" data-block-id="BS_C01_S01_V02_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘न ते विष्णो जायमानो न जातो देव महिम्नः परमन्तमाप।’(ऋ.सं.७.९९.२)">‘न ते विष्णो जायमानो न जातो देव महिम्नः परमन्तमाप।’(ऋ.सं.७.९९.२)</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V02_B8" data-verse="BS_C01_S01_V02" data-block-id="BS_C01_S01_V02_B8" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘यो नः पिता जनिता यो विधाता धामानि वेद भुवनानि विश्वा’(ऋ.सं.१०.८२.३)">‘यो नः पिता जनिता यो विधाता धामानि वेद भुवनानि विश्वा’(ऋ.सं.१०.८२.३)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादि च ॥02॥"> इत्यादि च ॥02॥</span><br><span data-deva="॥ इति जन्माधिकरणम् ॥">॥ इति जन्माधिकरणम् ॥</span></div>

</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S01_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A003"></span></p><h4 id="शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B6.E0.A4.BE.E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.AF.E0.A5.8B.E0.A4.A8.E0.A4.BF.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्">शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अनुमानतोऽन्ये न कल्पनीयाः –">अनुमानतोऽन्ये न कल्पनीयाः –</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं शास्त्रयोनित्वात् ओम् ॥ 01-01-03 ॥">ओं शास्त्रयोनित्वात् ओम् ॥ 01-01-03 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B1" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyabrahmana-id"><span data-deva="‘नावेदविन्मनुते तं बृहन्तं सर्वानुभूमात्मानं साम्पराये’ ॥(तै.ब्रा.३.१२.९)">‘नावेदविन्मनुते तं बृहन्तं सर्वानुभूमात्मानं साम्पराये’ ॥(तै.ब्रा.३.१२.९)</span></span>

<span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘औपनिषदः पुरुषः’">‘औपनिषदः पुरुषः’</span></span><span data-deva=" इत्यादिश्रुतिभ्यः ॥"> इत्यादिश्रुतिभ्यः ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B2" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न चानुमानस्य नियतप्रामाण्यम् ॥">न चानुमानस्य नियतप्रामाण्यम् ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B3" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B3" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id"><span data-deva="‘श्रुतिसाहाय्यरहितमनुमानं न कुत्रचित् ।">‘श्रुतिसाहाय्यरहितमनुमानं न कुत्रचित् ।</span><br><span data-deva="निश्चयात् साधयेदर्थं प्रमाणान्तरमेव च ॥">निश्चयात् साधयेदर्थं प्रमाणान्तरमेव च ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B4" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B4" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id"><span data-deva="श्रुतिस्मृतिसहायं यत् प्रमाणान्तरमुत्तमम् ।">श्रुतिस्मृतिसहायं यत् प्रमाणान्तरमुत्तमम् ।</span><br><span data-deva="प्रमाणपदवीं गच्छेन्नात्र कार्याविचारणा ॥">प्रमाणपदवीं गच्छेन्नात्र कार्याविचारणा ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B5" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B5" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id"><span data-deva="पूर्वोत्तराविरोधेन कोऽत्रार्थोऽभिमतो भवेत् ।">पूर्वोत्तराविरोधेन कोऽत्रार्थोऽभिमतो भवेत् ।</span><br><span data-deva="इत्याद्यमूहनं तर्कः शुष्कतर्कं तु वर्जयेत्’">इत्याद्यमूहनं तर्कः शुष्कतर्कं तु वर्जयेत्’</span></span></span><span data-deva=" इत्यादि कौर्मे॥"> इत्यादि कौर्मे॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B6" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B6" style="position: relative;"><span data-deva="शक्यत्वाच्चानुमानानां सर्वत्र ।">शक्यत्वाच्चानुमानानां सर्वत्र ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B7" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id"><span data-deva="‘सर्वत्र शक्यते कर्तुमागमं हि विनाऽनुमा ।">‘सर्वत्र शक्यते कर्तुमागमं हि विनाऽनुमा ।</span><br><span data-deva="तस्मान्न सा शक्तिमती विनागममुदीक्षितुम् ।’">तस्मान्न सा शक्तिमती विनागममुदीक्षितुम् ।’</span></span></span><span data-deva=" इति वाराहे ।"> इति वाराहे ।</span></div>

<p><span data-deva="(नास्तिक्यवादनिरासः )">(नास्तिक्यवादनिरासः )</span></p>

</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B8" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B8" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id"><span data-deva="‘रेतो धातुर्वटकणिका घृतधूमाधिवासनम् ।">‘रेतो धातुर्वटकणिका घृतधूमाधिवासनम् ।</span><br><span data-deva="जातिस्मृतिरयस्कान्तः सूर्यकान्तोऽम्बुभक्षणम् ॥">जातिस्मृतिरयस्कान्तः सूर्यकान्तोऽम्बुभक्षणम् ॥</span></span>

<p><span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id"><span data-deva="प्रेत्य भूताप्ययश्चैव देवताभ्युपयाचनम् ।">प्रेत्य भूताप्ययश्चैव देवताभ्युपयाचनम् ।</span><br><span data-deva="मृते कर्मनिवृत्तिश्च प्रमाणमिति निश्चयः ॥’(म.भा.१२.२२०.३०-३१)">मृते कर्मनिवृत्तिश्च प्रमाणमिति निश्चयः ॥’(म.भा.१२.२२०.३०-३१)</span></span>

<div class="~~introduction~~-~~line~~">द्वापरे सर्वत्र ज्ञान आकुलीभूते तन्निर्णयाय ब्रह्मरुद्रेन्द्रादिभिरर्थितो भगवान् नारायणो व्यासत्वेनावततार । अथेष्टानिष्टप्राप्तिपरिहारेच्छूनां तद्योगमविजानतां तज्ज्ञापनार्थं वेदमुत्सन्नं व्यञ्जयंश्चतुर्धा व्यभजत्। चतुर्विंशतिधैकशतधा सहस्रधा द्वादशधा च । तदर्थनिर्णयाय ब्रह्मसूत्राणि चकार ।</div>

</p><span data-deva="

इति मोक्षधर्मवचनान्न नास्तिक्यवादो युज्यते ।">

इति मोक्षधर्मवचनान्न नास्तिक्यवादो युज्यते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B9" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B9" style="position: relative;"><span data-deva="दर्शनाच्च तप आधिफलस्य ॥">दर्शनाच्च तप आधिफलस्य ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B10" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B10" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘ऋग्यजुःसामाथर्वाश्च भारतं पञ्चरात्रकम्।">‘ऋग्यजुःसामाथर्वाश्च भारतं पञ्चरात्रकम्।</span><br><span data-deva=" मूलरामायणं चैव शास्त्रमित्यभिदीयते ॥"> मूलरामायणं चैव शास्त्रमित्यभिदीयते ॥</span><br><span data-deva="यच्चानुकूलमेतस्य तच्च शास्त्रं प्रकीर्तितम् ।">यच्चानुकूलमेतस्य तच्च शास्त्रं प्रकीर्तितम् ।</span><br><span data-deva=" अतोऽन्यो ग्रन्थविस्तारो नैव शास्त्रं कुवर्त्म तत्’॥"> अतोऽन्यो ग्रन्थविस्तारो नैव शास्त्रं कुवर्त्म तत्’॥</span></span></span><span data-deva="इति स्कान्दे ॥">इति स्कान्दे ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B11" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B11" style="position: relative;"><span data-deva="‘साङ्ख्यं योगः पाशुपतं वेदारण्यकमेव च’। इत्यारभ्य, वेदपञ्चरात्रयोरैक्याभिप्रायेण पञ्चरात्रस्यैव प्रामाण्यमुक्तम्, इतरेषां भिन्नमतत्वं प्रदर्श्य मोक्षधर्मेष्वपि । ‘शास्त्रं योनिः= प्रमाणमस्य’ इति शास्त्रयोनि ॥ 03 ॥

इति शास्त्रयोनित्वाधिकरणम् ॥ 03 ॥">‘साङ्ख्यं योगः पाशुपतं वेदारण्यकमेव च’। इत्यारभ्य, वेदपञ्चरात्रयोरैक्याभिप्रायेण पञ्चरात्रस्यैव प्रामाण्यमुक्तम्, इतरेषां भिन्नमतत्वं प्रदर्श्य मोक्षधर्मेष्वपि । ‘शास्त्रं योनिः= प्रमाणमस्य’ इति शास्त्रयोनि ॥ 03 ॥

इति शास्त्रयोनित्वाधिकरणम् ॥ 03 ॥</span></div>

</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S01_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="समन्वयाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A004"></span></p><h4 id="समन्वयाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.AE.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="समन्वयाधिकरणम्">समन्वयाधिकरणम्</span></h4>

<~~div class~~="~~introduction~~" id="~~BS_C01_S01_I03~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S01_I03~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S01~~">

~~<div class~~="~~introduction~~-~~line~~">~~तच्चोक्तं स्कान्दे –~~</~~div~~>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अज्ञानां प्रतीयमानमपि नेतरेषां शास्त्रयोनित्वम् , कुतः ? ।">अज्ञानां प्रतीयमानमपि नेतरेषां शास्त्रयोनित्वम् , कुतः ? ।</span></div>

<~~div class~~="~~introduction-line~~"~~><span~~ class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~skanda~~-id">~~नारायणाद्विनिष्पन्नं ज्ञानं कृतयुगे स्थितम् ।~~<~~br/~~>~~किञ्चित् तदन्यथा जातं त्रेतायां द्वापरेऽखिलम् ॥~~<br/>~~गौतमस्य ऋषेः शापार्ज्ज्ञाने त्वज्ञानतां गते ।~~<~~br/~~>~~सङ्कीर्णबुद्धयो देवा ब्रह्मरुद्रपुरस्सराः ॥~~<br/>~~शरण्यं शरणं जग्मुर्नारायणमनामयम् ।~~<br/>~~तैर्विज्ञापितकार्यस्तु भगवान् पुरुषोत्तमः॥~~<~~br/~~>~~अवतीर्णो महायोगी सत्यवत्यां पराशरात् ।~~<~~br/~~>~~उत्सन्नान् भगवान् वेदानुज्जहार हरिः स्वयम् ॥~~<~~br/>चतुर्धा व्यभजत् तांश्च चतुर्विंशतिधा पुनः~~ ।~~<br/>शतधा चैकधा चैव तथैव च सहस्रधा ॥<br/~~>~~कृष्णो द्वादशधा चैव पुनस्तस्यार्थवित्तये~~ ।~~<br/>चकार ब्रह्मसूत्राणि येषां सूत्रत्वमञ्जसा ॥~~</span></div>

</div>

<div class="~~introduction~~-~~line~~">~~अल्पाक्षरमसन्दिग्धं सारवद्विश्वतोमुखम्~~ ।</div>

<div class="~~introduction~~-~~line~~">~~अस्तोभमनवद्यं च सूत्रं सूत्रविदो विदुः~~ ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V04_B2" data-verse="BS_C01_S01_V04" data-block-id="BS_C01_S01_V04_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhatsamhita-id"><span data-deva="‘उपक्रमोपसंहारावभ्यासोऽपूर्वता फलम् ।">‘उपक्रमोपसंहारावभ्यासोऽपूर्वता फलम् ।</span><br><span data-deva="अर्थवादोपपत्ती च लिङ्गं तात्पर्यनिर्णये॥’">अर्थवादोपपत्ती च लिङ्गं तात्पर्यनिर्णये॥’</span></span><span data-deva=" इति ॥"> इति ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V04_B5" data-verse="BS_C01_S01_V04" data-block-id="BS_C01_S01_V04_B5" style="position: relative;"><span data-deva="उपक्रमादितात्पर्यलिङ्गैः सम्यङ् निरूप्यमाणे तदेव शास्त्रगम्यम् ।">उपक्रमादितात्पर्यलिङ्गैः सम्यङ् निरूप्यमाणे तदेव शास्त्रगम्यम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V04_B6" data-verse="BS_C01_S01_V04" data-block-id="BS_C01_S01_V04_B6" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatha-id"><span data-deva="‘मां विधत्तेऽभिदत्ते मां विकल्प्योऽपोह्य इत्यहम् ।">‘मां विधत्तेऽभिदत्ते मां विकल्प्योऽपोह्य इत्यहम् ।</span><br><span data-deva="इत्यस्या हृदयं साक्षान्नान्यो मद्वेद कश्चन’(भाग.११.२१.४३)">इत्यस्या हृदयं साक्षान्नान्यो मद्वेद कश्चन’(भाग.११.२१.४३)</span></span></span><span data-deva=" इति भागवते ॥ 04 ॥"> इति भागवते ॥ 04 ॥</span><br><span data-deva="॥ इति समन्वयाधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥ इति समन्वयाधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>

</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S01_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ईक्षत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A005"></span></p><h4 id="ईक्षत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.88.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.B7.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="ईक्षत्यधिकरणम्">ईक्षत्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="introduction-line">~~निर्विशेषितसूत्रत्वं ब्रह्मसूत्रस्य चाप्यतः ।~~</~~div~~>

<div class="introduction-line"><span data-deva="ननु ">ननु </span><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishat-id"><span data-deva="‘यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह’(तै.उ.२.४.२२)">‘यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह’(तै.उ.२.४.२२)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishat-id"><span data-deva="‘अशब्दमस्पर्शमरूपमव्ययं तथाऽरसं नित्यमगन्धवच्च यत्’(क.उ.१.३.१५)">‘अशब्दमस्पर्शमरूपमव्ययं तथाऽरसं नित्यमगन्धवच्च यत्’(क.उ.१.३.१५)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Bashkalashruti-id"><span data-deva="‘अवचनेनैव प्रोवाच’(बाष्कलश्रुति)">‘अवचनेनैव प्रोवाच’(बाष्कलश्रुति)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishat-id"><span data-deva="‘यद्वाचाऽनभ्युदितम् । येन वागभ्युद्यते । यच्छ्रोत्रेण न शृणोति येन श्रोत्रमिदं श्रुतम्’(क.उ.१)">‘यद्वाचाऽनभ्युदितम् । येन वागभ्युद्यते । यच्छ्रोत्रेण न शृणोति येन श्रोत्रमिदं श्रुतम्’(क.उ.१)</span></span><span data-deva=" इत्यादिभिर्न तच्छब्दगोचरम् ।"> इत्यादिभिर्न तच्छब्दगोचरम् ।</span></div>

<~~div~~ class="~~introduction~~-~~line~~">~~यथा व्यासत्वमेकस्य कृष्णस्यान्ये विशेषणात् ॥~~</~~div~~>

<~~div~~ class="~~introduction~~-~~line~~">~~सविशेषणसूत्राणि ह्यपराणि विदो विदुः ।~~</~~div~~>

<~~div~~ class="~~introduction~~-~~line~~">~~मुख्यस्य निर्विशेषेण शब्दोऽन्येषां विशेषतः ॥~~</~~div~~>

<~~div~~ class="~~introduction~~-~~line~~">~~इति वेदविदः प्राहुः शब्दतत्त्वार्थवेदिनः~~ ।</div>

<div class="introduction-line">~~सूत्रेषु येषु सर्वेऽपि निर्णयाः समुदीरिताः ॥~~</div>

</div>

<div class="~~introduction~~-~~line~~">~~शब्दजातस्य सर्वस्य यत्प्रमाणश्च निर्णयः~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V05_B1" data-verse="BS_C01_S01_V05" data-block-id="BS_C01_S01_V05_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Shatprashnopanishat-id"><span data-deva="‘स एतस्मात् जीवघनात् परात् परं पुरिशयं पुरुषमीक्षते’(प्र.उ.५.५)">‘स एतस्मात् जीवघनात् परात् परं पुरिशयं पुरुषमीक्षते’(प्र.उ.५.५)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id"><span data-deva="‘आत्मन्येवात्मनं पश्येत्’(बृ.उ.६.४.२३)">‘आत्मन्येवात्मनं पश्येत्’(बृ.उ.६.४.२३)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id"><span data-deva="‘विज्ञाय प्रज्ञां कुर्वीत’(बृ.उ.६.४.२१)">‘विज्ञाय प्रज्ञां कुर्वीत’(बृ.उ.६.४.२१)</span></span><span data-deva=" इत्यादिवचनैः ईक्षणीयत्वाद् वाच्यमेव । औपनिषदत्वात् न अवचनेनेक्षणम् ॥"> इत्यादिवचनैः ईक्षणीयत्वाद् वाच्यमेव । औपनिषदत्वात् न अवचनेनेक्षणम् ॥</span></div>

<div class="~~introduction~~-~~line~~">~~एवं विधानि सूत्राणि कृत्वा व्यासो महायशाः~~ ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V05_B2" data-verse="BS_C01_S01_V05" data-block-id="BS_C01_S01_V05_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishat-id"><span data-deva="‘सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति तपांसि सर्वाणि च यद्वदन्ति’(कठ.२.१५)">‘सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति तपांसि सर्वाणि च यद्वदन्ति’(कठ.२.१५)</span></span></span><span data-deva=", ">, </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavdgeeta-id"><span data-deva="‘वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद् वेदविदेव चाहम्’(भ.गी.१५.१५)">‘वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद् वेदविदेव चाहम्’(भ.गी.१५.१५)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिशृतिस्मृतिभ्यश्च ॥"> इत्यादिशृतिस्मृतिभ्यश्च ॥</span></div>

<div class="~~introduction~~-~~line~~">~~ब्रह्मरुद्रादिदेवेषु मनुष्यपितृपक्षिषु~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V05_B3" data-verse="BS_C01_S01_V05" data-block-id="BS_C01_S01_V05_B3" style="position: relative;"><span data-deva="अवाच्यत्वादिकं त्वप्रसिद्धत्वात् ।">अवाच्यत्वादिकं त्वप्रसिद्धत्वात् ।</span></div>

<div class="~~introduction~~-~~line~~">~~ज्ञानं संस्थाप्य भगवान् क्रीडते पुरुषोत्तमः~~ ॥ ~~इत्यादि~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V05_B4" data-verse="BS_C01_S01_V05" data-block-id="BS_C01_S01_V05_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘न तदीदृगिति ज्ञेयं न वाच्यं न च तर्क्यते ।">‘न तदीदृगिति ज्ञेयं न वाच्यं न च तर्क्यते ।</span><br><span data-deva=" पश्यन्तोऽपि न पश्यन्ति मेरो रूपं विपश्चितः’"> पश्यन्तोऽपि न पश्यन्ति मेरो रूपं विपश्चितः’</span></span></span><span data-deva=" इति वत् ॥"> इति वत् ॥</span><br> <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id"><span data-deva="अप्रसिद्धेरवाच्यं तद्वाच्यं सर्वागमोक्तितः ।">अप्रसिद्धेरवाच्यं तद्वाच्यं सर्वागमोक्तितः ।</span><br><span data-deva=" अतर्क्यं तर्क्यमज्ञेयं ज्ञेयमेवं परं स्मृतम्॥’"> अतर्क्यं तर्क्यमज्ञेयं ज्ञेयमेवं परं स्मृतम्॥’</span></span></span><span data-deva=" इति गारुडे ॥"> इति गारुडे ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V05_B15" data-verse="BS_C01_S01_V05" data-block-id="BS_C01_S01_V05_B15" style="position: relative;"><span data-deva="न चाशब्दत्वमितरसिद्धम् ॥05॥">न चाशब्दत्वमितरसिद्धम् ॥05॥</span></div>

</div>

<~~span id~~="gr-~~adh-BS_C01_S01_A001~~" ~~class~~="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~जिज्ञासाधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="~~gr-adh-BS_C01_S01_A001~~"></span~~><h4~~ class="gr-~~section-head~~">~~जिज्ञासाधिकरणम्~~<~~/h4>~~

~~<div~~ class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S01_V01" data~~-~~block~~-~~id=~~"~~BS_C01_S01_V01" data~~-~~doc="BS" data~~-~~chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"~~><span class="~~shloka~~-~~block~~"~~><span class~~="~~shloka~~-~~line~~"~~>ओम् ओम् अथातो ब्रह्मजिज्ञासा ओम् ॥ 01~~-01-~~01 ॥</span~~><~~/span></div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V06_B2" data-verse="BS_C01_S01_V06" data-block-id="BS_C01_S01_V06_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vamana-id"><span data-deva="‘यो गुणैः सर्वतोहीनो यश्च दोषविवर्जितः ।">‘यो गुणैः सर्वतोहीनो यश्च दोषविवर्जितः ।</span><br><span data-deva=" हेयोपादेयरहितः स आत्मेत्यभिधीयते ॥"> हेयोपादेयरहितः स आत्मेत्यभिधीयते ॥</span><br><span data-deva=" एतदन्यस्वभावो यः सोऽनात्मेति सतां मतम् ॥"> एतदन्यस्वभावो यः सोऽनात्मेति सतां मतम् ॥</span><br><span data-deva=" अनात्मन्यात्मशब्दस्तु सोपचारः प्रयुज्यते॥’"> अनात्मन्यात्मशब्दस्तु सोपचारः प्रयुज्यते॥’</span></span></span><span data-deva=" इति वामने ॥"> इति वामने ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V06_B3" data-verse="BS_C01_S01_V06" data-block-id="BS_C01_S01_V06_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Talavakarabrahmanam-id"><span data-deva="‘द्वे वाव ब्रह्मणो रूपे-आत्मा चैव अनात्मा च । तत्र यः स आत्मा स नित्यः शुद्धः केवलो निर्गुणश्च । अथ ह योऽनीदृशः सोऽनात्मा’">‘द्वे वाव ब्रह्मणो रूपे-आत्मा चैव अनात्मा च । तत्र यः स आत्मा स नित्यः शुद्धः केवलो निर्गुणश्च । अथ ह योऽनीदृशः सोऽनात्मा’</span></span></span><span data-deva="इति तलवकारब्राह्मणम् ।">इति तलवकारब्राह्मणम् ।</span></div>

~~<div class~~="~~bhashya~~-~~collection~~" id="~~bhashya~~-~~BS_C01_S01_V01~~" data-block-id="~~bhashya-BS_C01_S01_V01~~">

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B01"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B01~~">~~‘अथ’ शब्दो मङ्गलार्थोऽधिकारानन्तर्यार्थश्च । ‘अतः’ शब्दो हेत्वर्थः।<~~/div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V07" data-block-id="BS_C01_S01_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं तन्निष्ठस्य मोक्षोपदेशात् ओम् ॥ 01-01-07 ॥">ओं तन्निष्ठस्य मोक्षोपदेशात् ओम् ॥ 01-01-07 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V01_B02~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V01~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V01_B02~~">~~उक्तं च गारुडे –~~

<span class="gr-reference gr-ref-~~Garuda~~-id">~~अथातः शब्दपूर्वाणि सूत्राणि निखिलान्यपि ।~~<br/>~~प्रारभन्ते नियत्यैव तत् किमत्र नियामकम् ॥~~<br/>~~कश्चार्थस्तु तयोर्विद्वन् कथमुत्तमता तयोः ।~~<~~br/~~>~~एतदाख्याहि मे ब्रह्मन् यथा ज्ञास्यामि तत्त्वतः~~ ॥</span><~~/div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V07_B1" data-verse="BS_C01_S01_V07" data-block-id="BS_C01_S01_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न हि गौणात्मनिष्ठस्य मोक्षः ।">न हि गौणात्मनिष्ठस्य मोक्षः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V07_B2" data-verse="BS_C01_S01_V07" data-block-id="BS_C01_S01_V07_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id"><span data-deva="‘यस्यानुवित्तः प्रतिबुद्ध आत्माऽस्मिन् सन्दोहे गहने प्रविष्टः ।">‘यस्यानुवित्तः प्रतिबुद्ध आत्माऽस्मिन् सन्दोहे गहने प्रविष्टः ।</span><br><span data-deva="स विश्वकृत् स हि सर्वस्य कर्ता तस्य लोकः स उ लोक एव’(बृ.उ.६.४.१३)">स विश्वकृत् स हि सर्वस्य कर्ता तस्य लोकः स उ लोक एव’(बृ.उ.६.४.१३)</span></span><span data-deva="

<~~div class="bhashyam~~-~~block" id~~="~~BS_C01_S01_V01_B03~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V01~~" ~~data-block~~-id="~~BS_C01_S01_V01_B03~~"><span class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Garuda~~-id">~~एवमुक्तो नारदेन ब्रह्मा प्रोवाच सत्तमः ।~~<~~br/>आनन्तर्येऽधिकारस्य मङ्गलार्थे तथैव च ॥<br/~~>~~अतशब्दस्त्वतः शब्दो हेत्वर्थे समुदीरितः ।~~<~~br/~~>~~परस्य ब्रह्मणो विष्णोः प्रसादादिति वा भवेत् ॥~~<~~br/~~>स ~~हि सर्वमनोवृत्तिप्रेरकः समुदाहृतः~~ ।<br/>~~सिसृक्षोः परमाद्विष्णोः प्रथमं द्वौ विनिःसृतौ ॥~~<br/>~~ओङ्कारश्चाथशब्दश्च तस्मात् प्राथमिकौ क्रमात् ।~~<br/>~~तद्धेतुत्वं वदंश्चापि तृतीयोऽत उदाहृतः॥~~</span></div>

इत्यात्मनिष्ठस्य मोक्ष उपदिश्यते ।">

इत्यात्मनिष्ठस्य मोक्ष उपदिश्यते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V01_B04~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V01~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V01_B04~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Garuda-id~~">अकारः सर्ववागात्मा परब्रह्माभिधायकः ।<br/>तथौ प्राणात्मकौ प्रोक्तौ व्याप्तिस्थितिविधायकौ ॥<br/>~~अतश्च पूर्वमुच्चार्याः सर्व एते सतां मताः ।~~<br/>~~अथातःशब्दयोरेवं वीर्यमाज्ञाय तत्त्वतः ॥~~<br/>~~सूत्रेषु तु महाप्राज्ञास्तावेवादौ प्रयुञ्जते ॥ इति।~~<~~/span></div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V07_B3" data-verse="BS_C01_S01_V07" data-block-id="BS_C01_S01_V07_B3" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id"><span data-deva="‘अयमात्मा ब्रह्म॥’(बृ.उ.४.५.१९,माण्डूक्य.उ.१.२)">‘अयमात्मा ब्रह्म॥’(बृ.उ.४.५.१९,माण्डूक्य.उ.१.२)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id"><span data-deva="‘ब्रह्मेति परमात्मेति भगवानिति शब्द्यते’(भाग.१.२.११)">‘ब्रह्मेति परमात्मेति भगवानिति शब्द्यते’(भाग.१.२.११)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id"><span data-deva="‘दत्तं दूर्वाससं सोममात्मेशब्रह्मसम्भवान्’(भाग.३.१.१५)">‘दत्तं दूर्वाससं सोममात्मेशब्रह्मसम्भवान्’(भाग.३.१.१५)</span></span><span data-deva=" ॥

"> ॥

~~<div~~ class="~~bhashyam~~-block" id="~~BS_C01_S01_V01_B05~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V01~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S01_V01_B05~~"~~>अधिकारश्चोक्तो भागवततन्त्रे –~~

</span><p><span data-deva="‘चेतनस्तु द्विधा प्रोक्तो जीव आत्मेति च प्रभो ।

~~<span class~~="gr-~~reference gr~~-~~ref-Bhagavatatantra-id~~">~~मन्दमध्योत्तमत्वेन त्रिविधा ह्यधिकारिणः ।~~<~~br/~~>~~तत्र मन्दा मनुष्येषु य उत्तमगणा मताः ॥~~<~~br/~~>~~मध्यमा ऋषिगन्धर्वा देवास्तत्रोत्तमा मताः ।~~<~~br/~~>~~इति जातिकृतो भेदस्तथाऽन्यो गुणपूर्वकः~~ ॥<br/>भक्तिमान् परमे विष्णौ यस्त्वध्ययनवान् नरः ।<br/>अधमः शमादिसंयुक्तो मध्यमः समुदाहृतः ॥<~~br/>आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तमसारं चाप्यनित्यकम् ।<br~~/>~~विज्ञाय जातवैराग्यो विष्णुपादैकसंश्रयः ॥~~<br/>~~स उत्तमोऽधिकारी स्यात् सन्न्यस्ताखिलकर्मवान् इति ।~~</span></div>

जीवा ब्रह्मादयः प्रोक्ता आत्मैकस्तु जनार्दनः ॥

इतरेष्वात्मशब्दस्तु सोपचारः प्रयुज्यते(रोऽभिधीयते) ॥

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S01_V01_B06" data~~-~~verse="BS_C01_S01_V01~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V01_B06~~"><~~span~~ class="~~gr-reference gr-ref-Brahmasutra~~-id"~~>‘अध्ययनमात्रवतः’(ब्र.सू.३.४.१२)</span> <span class~~="gr-~~reference gr-ref-Brahmasutra~~-id">~~‘नाविशेषात्’(ब्र.सू.३.४.१३)~~</span> ~~इति चोपरि ।~~</div>

">‘चेतनस्तु द्विधा प्रोक्तो जीव आत्मेति च प्रभो ।

जीवा ब्रह्मादयः प्रोक्ता आत्मैकस्तु जनार्दनः ॥

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V01_B07~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V01~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V01_B07~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Bruhadaranyakaupanishad~~-id">‘शान्तो दान्त उपरतस्तितिक्षुः समाहितो भूत्वाऽऽत्मन्येवाऽत्मानं पश्येत्’(बृ.उ.४.४.२३)।</span> <span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Mundakaupanishad-id~~">‘परीक्ष्य लोकान् कर्मचितान् ब्राह्मणो निर्वेदमायात् । नास्त्यकृतः कृतेन । तद्विज्ञानार्थं स ~~गुरुमेवाभिगच्छेत् समित्पाणिः श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठम् ।”~~(~~मुण्डक~~.उ.१.२.१२)</span> <span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id~~">~~‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ।’(क.उ.२.२३)~~</span></div>

इतरेष्वात्मशब्दस्तु सोपचारः प्रयुज्यते(रोऽभिधीयते) ॥

</span></p><span data-deva="

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V01_B08~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V01~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V01_B08~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Shwetashwataropanishad~~-id">~~“ यस्य देवे परा भक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ ।~~<~~br/>तस्यैते कथिता~~(~~तस्यैतेऽकथिता) ह्यर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः ॥”(श्वे~~.उ.६.२३)~~</span~~>

तस्यात्मनो निर्गुणस्य ज्ञानान्मोक्ष उदाहृतः ॥">

~~इत्यादि श्रुतिभ्यश्च ॥~~</~~div~~>

तस्यात्मनो निर्गुणस्य ज्ञानान्मोक्ष उदाहृतः ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V07_B4" data-verse="BS_C01_S01_V07" data-block-id="BS_C01_S01_V07_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘सगुणास्त्वपरे प्रोक्तास्तज्ज्ञानान्नैव मुच्यते ।">‘सगुणास्त्वपरे प्रोक्तास्तज्ज्ञानान्नैव मुच्यते ।</span><br><span data-deva="परो हि पुरुषो विष्णुः तस्मान्मोक्षस्ततः स्मृतः’">परो हि पुरुषो विष्णुः तस्मान्मोक्षस्ततः स्मृतः’</span></span></span><span data-deva=" इति पाद्मे ॥ 07 ॥"> इति पाद्मे ॥ 07 ॥</span></div>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B09"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B09~~">~~व्योमसंहितायां च –~~

<span class="gr-reference gr-ref-~~Vyomasamhita~~-id">~~‘अन्त्यजा अपि ये भक्ता नामज्ञानाधिकारिणः ।~~<br/>~~स्त्रीशूद्रब्रह्मबन्धूनां तन्त्रज्ञानेऽधिकारिता ॥~~</span>

<span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Vyomasamhita-id"~~>एकदेशे परोक्ते तु न तु ग्रन्थपुरस्सरे ।<br/>त्रैवर्णिकानां वेदोक्ते सम्यग्भक्तिमतां हरौ ॥</span>

<span class="gr-reference gr-ref-~~Vyomasamhita~~-id">~~आहुरप्युत्तमस्त्रीणामधिकारं तु वैदिके ।~~<~~br/>यथोर्वशी यमी चैव शच्याद्याश्च तथाऽपरा ॥’ इति ॥<br/~~>~~तथाऽऽपराः मुनिस्त्रियः नरादिकुलजाश्च ।~~</span></~~div~~>

<~~div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B10~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V01~~" ~~data-block-id="BS_C01_S01_V01_B10">यतो नारायणप्रसादम् ऋते न मोक्षः, न~~ च ~~ज्ञानं विना अत्यर्थप्रसादः, अतो ब्रह्मजिज्ञासा कर्तव्या~~ ।</~~div~~>

<~~div class=~~"bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V01_B11~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V01~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V01_B11~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Bruhatsamhita~~-id">~~‘यत्रानवसरोऽन्यत्र पदं तत्र प्रतिष्ठितम् ।~~<br/>~~वाक्यं वेति सतां नीतिः सावकाशे न तद्भवेत्॥’~~</span></span>~~इति बृहत्संहितायाम् ।~~</~~div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B12"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V01~~" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B12"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति । नान्यः पन्था अयनाय विद्यते ॥’(तै.आ.३.१२)</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B13" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B13"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id">‘प्रियो हि ज्ञानिनोऽत्यर्थमहं स च मम प्रियः ।’(भ.गी.७.१७)</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B14" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B14"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id">‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यः ।’(क.उ.२.२३)</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B15" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B15"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निधिध्यासितव्यः।’(बृ.उ.६.५.६)</span>

~~इत्यादिश्रुतिस्मृतिभ्यः ।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B16" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B16"><span class="gr-reference gr-ref-Naradiya-id">‘कर्मणात्वधमः प्रोक्तः प्रसादः, श्रवणादिभिः । <br/>मध्यमो, ज्ञानसम्पत्त्या प्रसादस्तूत्तमो मतः ॥<br/>प्रसादात्त्वधमाद्विष्णोः स्वर्गलोकः प्रकीर्तितः । <br/>मध्यमाज्जनलोकादिः, उत्तमस्त्वेव मुक्तिदः ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B17" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B17"><span class="gr-reference gr-ref-Naradiya-id">श्रवणं मननं चैव ध्यानं भक्तिस्तथैव च । <br/>साधनं ज्ञानसम्पत्तौ प्रधानं नान्यदिष्यते ॥<br/>न चैतानि विना कश्चिज्ज्ञानमाप कुतश्चन’।</span>

~~इति नारदीये ।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B18" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B18">ब्रह्मशब्दश्च विष्ण्वावेव</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B19" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B19"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishat-id">‘यमन्तः समुद्रे कवयोऽवयन्ति तदक्षरे परमे प्रजाः ।<br/>यतः प्रसूता जगतः प्रसूती तोयेन जीवान्व्यससर्ज भूम्याम्’(म.ना.उ.१.३)</span></span><br/>इत्युक्त्वा<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishat-id">‘तदेवर्तं तदु सत्यमाहुस्तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)</span></span> इति हि शृतिः ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B20" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B20"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishat-id">‘तन्नो विष्णुः’(म.ना.उ.३.१६)</span></span> इति वचनाद्विष्णुरेव हि तत्रोच्यते ॥ न चेतरशब्दात् तत्प्राप्तिः</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B21" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B21"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhallaveyashruti-id">‘नामानि विश्वाऽभि न सन्ति लोके यदाविरासीदनृतस्य सर्वम् ।<br/>नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति तं वै विष्णुं परममुदाहरन्ति’</span></span> इति भाल्लवेयश्रुतिः</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B22" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B22"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘यो देवानां नामधा एक एव तं सम्प्रश्नं भुवना यन्त्यन्या’(ऋ.सं.१०.८२.३)</span> इत्येवशब्दान्नान्येषां सर्वनामता ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B23" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B23"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘अजस्य नाभावध्येकमर्पितं यस्मिन् विश्वानि भुवनानि तस्थुः’(ऋ.सं.१०.८२.६)</span></span> इति विष्णोर्हि लिङ्गम् ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B24" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B24">न च प्रसिद्धार्थं विनाऽन्योऽर्थो युज्यते ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B25" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B25"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘‘अजस्य नाभौ’ इति, यस्य नाभेरभूच्छ्रुतेः पुष्करं लोकसारम् ।<br/> तस्मै नमो व्यस्तसमस्तविश्वविभूतये विष्णवे लोककर्त्रे’’</span></span> इति स्कान्दे ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B26" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B26"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘परो दिवा पर एना पृथिव्या’(ऋ.सं.१०.८२.५)</span></span> इति समाख्याश्रुतौ ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B27" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B27"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘यं कामये तं तमुग्रं कृणोमि तं ब्रह्माणं तमृषिं तं सुमेधाम्’(ऋ.सं.१०.१२५.५)</span></span> इत्युक्त्वा <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘मम योनिरप्स्वन्तः समुद्रे’(ऋ.सं.१०.१२५.७)</span></span> इत्याह ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B28" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B28">उग्रो रुद्रः । समुद्रेऽन्तर्नारायणः । प्रसिद्धत्वात्, सूचितत्वाच्चास्यार्थस्य । न चाविरोधे प्रसिद्धः परित्यज्यते । उक्तान्यायेन च श्रुतय एतमेव वदन्ति ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B29" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B29"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Harivamsha-id">‘वेदे रामायणे चैव पुराणे भारते तथा ।<br/>आदावन्ते च मध्ये च विष्णुः सर्वत्र गीयते’</span></span> इति हरिवंशेषु ॥</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B30" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B30">न चेतरग्रन्थविरोधः</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B31" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B31"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">‘एषं मोहं सृजाम्याशु यो जनान् मोहयिष्यति ।<br/>त्वं च रुद्र महाबाहो मोहशास्त्राणि कारय ॥<br/>अतथ्यानि वितथ्यानि दर्शयस्व महाभुज ।<br/>प्रकाशं कुरु चात्मानामप्रकाशं च मां कुरु’</span> इति वाराह वचनात् ॥</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B32" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B32">शैव च स्कान्दे –~~

<span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘श्वपचादपि कष्टत्वं ब्रह्मेशानादयः सुराः ।<br/>तदैवाच्युत यान्त्येव यदैव त्वं पराङ्‍मुखः॥’</span> इति ॥

~~ब्राह्मे च ब्रह्मवैवर्ते –~~

<span class="gr-reference gr-ref-Brahmavaivarta-id">‘नाहं न च शिवोऽन्ये च तच्छक्त्येकांशभागिनः ।<br/>बालः क्रीडनकैर्यद्वत् क्रीडतेऽस्माभिरच्युतः’</span> इति ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B33" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B33">न च वैष्णवेषु तथा । तच्च ‘एष मोहम्’ इत्युक्तम् ॥

~~इति जिज्ञासाधिकरणम् ॥</div>~~

</div>

<~~span id~~="gr-~~adh-BS_C01_S01_A002~~" ~~class~~="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~जन्माधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C01_S01_A002~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~जन्माधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V08" data-block-id="BS_C01_S01_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं हेयत्वावचनाच्च ओम् ॥ 01-01-08 ॥">ओं हेयत्वावचनाच्च ओम् ॥ 01-01-08 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V08_B1" data-verse="BS_C01_S01_V08" data-block-id="BS_C01_S01_V08_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishat-id"><span data-deva="‘तमेवैकं जानथ आत्मानमन्या वाचो विमुञ्चथ । अमृतस्यैष सेतुः’(मुण्डक.उ.२.२.५)">‘तमेवैकं जानथ आत्मानमन्या वाचो विमुञ्चथ । अमृतस्यैष सेतुः’(मुण्डक.उ.२.२.५)</span></span><span data-deva=" इति अन्येषां हेयत्ववचनात्, अस्य अहेयत्ववचनात् न गौण आत्मा ॥ 08 ॥"> इति अन्येषां हेयत्ववचनात्, अस्य अहेयत्ववचनात् न गौण आत्मा ॥ 08 ॥</span></div>

<~~div~~ class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~ब्रह्मणो लक्षणमाह –~~</div>

</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V09_B1" data-verse="BS_C01_S01_V09" data-block-id="BS_C01_S01_V09_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id"><span data-deva="‘पूर्णमदः पूर्णमिदं पूर्णात्पूर्णमुदच्यते ।">‘पूर्णमदः पूर्णमिदं पूर्णात्पूर्णमुदच्यते ।</span><br><span data-deva="पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते॥’(बृ.उ.५.१.१)">पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते॥’(बृ.उ.५.१.१)</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V09_B2" data-verse="BS_C01_S01_V09" data-block-id="BS_C01_S01_V09_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘स आत्मन आत्मानमुद्धृत्य आत्मन्येव विलापयति, अथ आत्मैव भवति’।">‘स आत्मन आत्मानमुद्धृत्य आत्मन्येव विलापयति, अथ आत्मैव भवति’।</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V02_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V02~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V02_B1~~">~~सृष्टि~~-~~स्थिति~~-~~संहार~~-~~नियमन~~-~~ज्ञान~~-~~अज्ञान~~-~~बन्ध-मोक्षाः यतः ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V09_B3" data-verse="BS_C01_S01_V09" data-block-id="BS_C01_S01_V09_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘स देवो बहुधा भूत्वा निर्गुणः पुरुषोत्तमः।

">‘स देवो बहुधा भूत्वा निर्गुणः पुरुषोत्तमः।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V02_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V02~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V02_B2~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Skanda~~-id">~~‘उत्पत्तिस्थितिसंहारा नियतिर्ज्ञानमावृतिः ।~~<br/> ~~बन्धमोक्षौ च पुरुषाद्यस्मात् स हरिरेकराट्’~~</span></span> ~~इति स्कान्दे ।~~</div>

</span><p><span data-deva="एकीभूय पुनः शेते निर्दोषो हरिरादिकृत्॥’

">एकीभूय पुनः शेते निर्दोषो हरिरादिकृत्॥’

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V02_B3~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V02~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V02_B3~~"><span ~~class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id~~">‘यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते । येन जातानि जीवन्ति । यत्प्रयन्त्यभिसंविशन्ति । तद्विजिज्ञासस्व । तद्ब्रह्म’(तै.उ.३.१)</span></span> इति ।</div>

</span></p><span data-deva="

इति स्वस्यैव स्वस्मिन्नप्ययवचनात् ।">

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V02_B4~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V02~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V02_B4~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Rigveda-id~~">~~‘य उ त्रिधातु पृथिवीमुत द्यामेको दाधार भुवनानि विश्वा ।’(ऋ.सं.१.१५४.४)~~</span></~~span~~></div>

इति स्वस्यैव स्वस्मिन्नप्ययवचनात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V09_B4" data-verse="BS_C01_S01_V09" data-block-id="BS_C01_S01_V09_B4" style="position: relative;"><span data-deva="न हि गौणात्मनि निर्दोषस्य लयः ॥ 09 ॥">न हि गौणात्मनि निर्दोषस्य लयः ॥ 09 ॥</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S01_V02_B5~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V02~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S01_V02_B5~~"><~~span~~ class="gr-~~blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Rigveda-id~~">~~‘चतुर्भिस्साकं नवतिं~~ च ~~नामभिश्चक्रं न वृत्तिं व्यतीरँवीविपत् ।’(ऋ.सं.१.१५५.६)~~</span></~~span~~></div>

</div>

<div class="~~bhashyam~~-block" id="~~BS_C01_S01_V02_B6~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V02~~" data-~~block~~-id="~~BS_C01_S01_V02_B6~~"><span class="gr-~~blockquote~~"><span class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Rigveda~~-id">~~‘परो मात्रया तन्वा वृधान न ते महित्वमन्वश्नुवन्ति ।’(ऋ.सं.७.९९.१)~~</span></span></div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="न च कासुचित् शाखासु अन्यथा उच्यते ।">न च कासुचित् शाखासु अन्यथा उच्यते ।</span></div>

</div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S01_V02_B7" data~~-~~verse="BS_C01_S01_V02~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V02_B7"><span class="gr~~-~~blockquote~~"~~><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Rigveda-id~~">~~‘न ते विष्णो जायमानो न जातो देव महिम्नः परमन्तमाप।’(ऋ.सं.७.९९.२)</span></span></div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V10" data-block-id="BS_C01_S01_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं गतिसामान्यात् ओम् ॥ 01-01-10 ॥">ओं गतिसामान्यात् ओम् ॥ 01-01-10 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V02_B8~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V02~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V02_B8~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Rigveda~~-id">~~‘यो नः पिता जनिता यो विधाता धामानि वेद भुवनानि विश्वा’(ऋ.सं.१०.८२.३)~~</span></span> ~~इत्यादि च ॥02॥~~<br/>॥ इति ~~जन्माधिकरणम्~~ ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V10_B1" data-verse="BS_C01_S01_V10" data-block-id="BS_C01_S01_V10_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Paingishruti-id"><span data-deva="‘सर्वे वेदा युक्तयः सुप्रमाणा ब्राह्मं ज्ञानं परमं त्वेकमेव ।">‘सर्वे वेदा युक्तयः सुप्रमाणा ब्राह्मं ज्ञानं परमं त्वेकमेव ।</span><br><span data-deva="प्रकाशयन्ते न विरोधः कुतश्चिद् वेदेषु सर्वेषु तथेतिहासे॥’">प्रकाशयन्ते न विरोधः कुतश्चिद् वेदेषु सर्वेषु तथेतिहासे॥’</span></span></span><span data-deva="इति पैङ्गिश्रुतेः, गतेः= ज्ञानस्य साम्यमेव ॥ 10 ॥">इति पैङ्गिश्रुतेः, गतेः= ज्ञानस्य साम्यमेव ॥ 10 ॥</span></div>

</div>

<~~span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C01_S01_A003~~" class="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-~~adh~~-~~BS_C01_S01_A003~~"></span><h4 class="gr-~~section~~-~~head~~">~~शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V11_B1" data-verse="BS_C01_S01_V11" data-block-id="BS_C01_S01_V11_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Shwetashvataropanishat-id"><span data-deva="‘एको देवः सर्वभूतेषु गूढः सर्वव्यापी सर्वभूतान्तरात्मा ।">‘एको देवः सर्वभूतेषु गूढः सर्वव्यापी सर्वभूतान्तरात्मा ।</span><br><span data-deva="कर्माध्यक्षः सर्वभूताधिवासः साक्षी चेता केवलो निर्गुणश्च॥’(श्वे.उ१.१)">कर्माध्यक्षः सर्वभूताधिवासः साक्षी चेता केवलो निर्गुणश्च॥’(श्वे.उ१.१)</span></span><span data-deva=" इति ॥"> इति ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~अनुमानतोऽन्ये न कल्पनीयाः –~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V11_B2" data-verse="BS_C01_S01_V11" data-block-id="BS_C01_S01_V11_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न हि अशब्दः श्रूयते ।">न हि अशब्दः श्रूयते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V11_B4" data-verse="BS_C01_S01_V11" data-block-id="BS_C01_S01_V11_B4" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वशब्दावाच्यस्य लक्षणाऽयुक्तेः ॥ 11 ॥">सर्वशब्दावाच्यस्य लक्षणाऽयुक्तेः ॥ 11 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V11_B5" data-verse="BS_C01_S01_V11" data-block-id="BS_C01_S01_V11_B5" style="position: relative;"><span data-deva="॥ इति ईक्षत्यधिकरणम् ॥">॥ इति ईक्षत्यधिकरणम् ॥</span></div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S01_V03~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01~~" data-verse~~-type~~="~~sutra~~"~~><span class="shloka-block"><span class~~="~~shloka-line~~"~~>ओं शास्त्रयोनित्वात् ओम् ॥ 01-01-03 ॥</span></span></div~~>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="तमेव समन्वयं प्रकटयति ‘आनन्दमयोऽभ्यासात्’ इत्यादिना समस्तेनाध्यायेन प्रायेण । प्रायेणान्यत्र प्रसिद्धानां शब्दानां परमात्मनि समन्वयः प्रदर्श्यतेऽस्मिन् पादे ।">तमेव समन्वयं प्रकटयति ‘आनन्दमयोऽभ्यासात्’ इत्यादिना समस्तेनाध्यायेन प्रायेण । प्रायेणान्यत्र प्रसिद्धानां शब्दानां परमात्मनि समन्वयः प्रदर्श्यतेऽस्मिन् पादे ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B1" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B1"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyabrahmana-id">‘नावेदविन्मनुते तं बृहन्तं सर्वानुभूमात्मानं साम्पराये’ ॥(तै.ब्रा.३.१२.९)</span>

<span ~~class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘औपनिषदः पुरुषः’</span> इत्यादिश्रुतिभ्यः ॥</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B2" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B2">न चानुमानस्य नियतप्रामाण्यम् ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B3" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B3"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">‘श्रुतिसाहाय्यरहितमनुमानं न कुत्रचित् ।<br/>निश्चयात् साधयेदर्थं प्रमाणान्तरमेव च ॥</span></div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B4"~~ data-~~verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B4"><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Koorma-id">श्रुतिस्मृतिसहायं यत् प्रमाणान्तरमुत्तमम्~~ ।~~<br/>प्रमाणपदवीं गच्छेन्नात्र कार्याविचारणा ॥</span></div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B5" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B5"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">पूर्वोत्तराविरोधेन कोऽत्रार्थोऽभिमतो भवेत् ।~~<br/>इत्याद्यमूहनं तर्कः शुष्कतर्कं तु वर्जयेत्’</span></span> इत्यादि कौर्मे॥</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B6" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B6~~">~~शक्यत्वाच्चानुमानानां सर्वत्र~~ ।~~</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B7" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B7"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">‘सर्वत्र शक्यते कर्तुमागमं हि विनाऽनुमा ।~~<br/>तस्मान्न सा शक्तिमती विनागममुदीक्षितुम् ।’~~</span></~~span> इति वाराहे ।</div>~~

~~<p>(नास्तिक्यवादनिरासः )</p>~~

</div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S01_V03_B8" data-verse="BS_C01_S01_V03~~" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B8"><span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id">‘रेतो धातुर्वटकणिका घृतधूमाधिवासनम् ।<br/>जातिस्मृतिरयस्कान्तः सूर्यकान्तोऽम्बुभक्षणम् ॥</span>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="नान्यथा तददृष्टेः ।">नान्यथा तददृष्टेः ।</span></div>

<span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id">प्रेत्य भूताप्ययश्चैव देवताभ्युपयाचनम् ।<br/>मृते कर्मनिवृत्तिश्च प्रमाणमिति निश्चयः ॥’(म.भा.१२.२२०.३०-३१)</span>

~~इति मोक्षधर्मवचनान्न नास्तिक्यवादो युज्यते ।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B9~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V03~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C01_S01_V03_B9~~"~~>दर्शनाच्च तप आधिफलस्य ॥</div~~>

<div class="~~bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B10" data~~-~~verse="BS_C01_S01_V03" data~~-~~block-id="BS_C01_S01_V03_B10~~"><span ~~class="gr~~-~~blockquote"><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Skanda-id~~">‘ऋग्यजुःसामाथर्वाश्च भारतं पञ्चरात्रकम्।<br/> मूलरामायणं चैव शास्त्रमित्यभिदीयते ॥<br/>यच्चानुकूलमेतस्य तच्च शास्त्रं प्रकीर्तितम् ।~~<br/> अतोऽन्यो ग्रन्थविस्तारो नैव शास्त्रं कुवर्त्म तत्’॥</span>~~</span>~~इति स्कान्दे ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B11" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B11">‘साङ्ख्यं योगः पाशुपतं वेदारण्यकमेव च’। इत्यारभ्य, वेदपञ्चरात्रयोरैक्याभिप्रायेण पञ्चरात्रस्यैव प्रामाण्यमुक्तम्, इतरेषां भिन्नमतत्वं प्रदर्श्य मोक्षधर्मेष्वपि । ‘शास्त्रं योनिः= प्रमाणमस्य’ इति शास्त्रयोनि ॥ 03 ॥

~~इति शास्त्रयोनित्वाधिकरणम् ॥ 03 ॥</div>~~

</div>

<~~span id~~="gr-~~adh-BS_C01_S01_A004~~" ~~class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~समन्वयाधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh~~-~~BS_C01_S01_A004~~"></span><~~h4 class~~="~~gr-section-head~~">~~समन्वयाधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V12_I03" data-verse="BS_C01_S01" data-block-id="BS_C01_S01_V12_I03" style="position: relative;"><span data-deva="‘ब्रह्मजिज्ञासा कर्तव्या’ इत्युक्तम् । तच्च ब्रह्म ">‘ब्रह्मजिज्ञासा कर्तव्या’ इत्युक्तम् । तच्च ब्रह्म </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishat-id"><span data-deva="‘ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा’(तै.उ.२.५.२)">‘ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा’(तै.उ.२.५.२)</span></span></span><span data-deva=" इत्यानन्दमयावयवरूपं प्रतीयते ।"> इत्यानन्दमयावयवरूपं प्रतीयते ।</span></div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="न ह्यवयविनं विना अवयवमात्रस्य ज्ञेयतेत्यत आह –">न ह्यवयविनं विना अवयवमात्रस्य ज्ञेयतेत्यत आह –</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">~~अज्ञानां प्रतीयमानमपि नेतरेषां शास्त्रयोनित्वम् , कुतः ? ।~~</div>

</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S01_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आनन्दमयाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A006"></span></p><h4 id="आनन्दमयाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.A8.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A6.E0.A4.AE.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="आनन्दमयाधिकरणम्">आनन्दमयाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V12" data-block-id="BS_C01_S01_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् आनन्दमयोऽभ्यासात् ओम् ॥ 01-01-12 ॥">ओम् आनन्दमयोऽभ्यासात् ओम् ॥ 01-01-12 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V12_B1" data-verse="BS_C01_S01_V12" data-block-id="BS_C01_S01_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="आनन्दमयो ब्रह्मादिः, प्रकृतिः,विष्णुः वा ?">आनन्दमयो ब्रह्मादिः, प्रकृतिः,विष्णुः वा ?</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V12_B2" data-verse="BS_C01_S01_V12" data-block-id="BS_C01_S01_V12_B2" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मशब्दात् हिरण्यगर्भस्य प्राप्तिः, शतानन्दनाम्ना च । अष्टमूर्तित्वात्, सूर्ये प्रोक्तत्वाच्च रुद्रस्य । एवमन्येषामपि।">ब्रह्मशब्दात् हिरण्यगर्भस्य प्राप्तिः, शतानन्दनाम्ना च । अष्टमूर्तित्वात्, सूर्ये प्रोक्तत्वाच्च रुद्रस्य । एवमन्येषामपि।</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id"><span data-deva="‘मम योनिर्महद्ब्रह्म’(भ.गी.१४.३)">‘मम योनिर्महद्ब्रह्म’(भ.गी.१४.३)</span></span></span><span data-deva=" इति ब्रह्मशब्दात्, बहुभावाच्च प्रकृतेः । ‘बृह= जाति-जीव-कमलासन-शब्दराशिषु’ इति ब्रह्मशब्दादेव सर्वजीवानाम्, अन्नमयत्वादेश्च ।"> इति ब्रह्मशब्दात्, बहुभावाच्च प्रकृतेः । ‘बृह= जाति-जीव-कमलासन-शब्दराशिषु’ इति ब्रह्मशब्दादेव सर्वजीवानाम्, अन्नमयत्वादेश्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V12_B3" data-verse="BS_C01_S01_V12" data-block-id="BS_C01_S01_V12_B3" style="position: relative;"><span data-deva="तथाऽपि न त आनन्दमयशब्देनोच्यन्ते, किन्तु विष्णुरेव ।">तथाऽपि न त आनन्दमयशब्देनोच्यन्ते, किन्तु विष्णुरेव ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V04_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V04~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V04_B2~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Bruhatsamhita~~-id">~~‘उपक्रमोपसंहारावभ्यासोऽपूर्वता फलम्~~ ।<br/>~~अर्थवादोपपत्ती च लिङ्गं तात्पर्यनिर्णये॥’~~</span> ~~इति~~ ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V12_B4" data-verse="BS_C01_S01_V12" data-block-id="BS_C01_S01_V12_B4" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishat-id"><span data-deva="‘तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)">‘तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyopanishat-id"><span data-deva="‘एतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’(ऐ.आ.३.२.३.१२)">‘एतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’(ऐ.आ.३.२.३.१२)</span></span><span data-deva=" ,

"> ,

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V04_B5~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V04~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V04_B5~~">~~उपक्रमादितात्पर्यलिङ्गैः सम्यङ् निरूप्यमाणे तदेव शास्त्रगम्यम्~~ ।</div>

</span><p><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘ब्रह्मशब्दः परे विष्णौ नान्यत्र क्वचिदिष्यते ।">‘ब्रह्मशब्दः परे विष्णौ नान्यत्र क्वचिदिष्यते ।</span><br><span data-deva="असम्पूर्णाः परे यस्माद् उपचारेण वा भवेत्॥’">असम्पूर्णाः परे यस्माद् उपचारेण वा भवेत्॥’</span></span>

</p>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V04_B6~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V04~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V04_B6~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Bhagavatha~~-id">~~‘मां विधत्तेऽभिदत्ते मां विकल्प्योऽपोह्य इत्यहम्~~ ।<br/>~~इत्यस्या हृदयं साक्षान्नान्यो मद्वेद कश्चन’~~(~~भाग~~.११.२१.४३)</span></span> ~~इति भागवते~~ ॥ 04 ॥<br/>॥ ~~इति समन्वयाधिकरणम्~~ ॥ 04 ॥</div>

<span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id"><span data-deva="‘ब्रह्मेति परमात्मेति भगवानिति शब्द्यते’(भाग.१.२.११)">‘ब्रह्मेति परमात्मेति भगवानिति शब्द्यते’(भाग.१.२.११)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Vyasasmriti-id"><span data-deva="‘वासुदेवात्मकं ब्रह्म मूलमन्त्रेण वा यतिः’(व्या.स्मृ.)">‘वासुदेवात्मकं ब्रह्म मूलमन्त्रेण वा यतिः’(व्या.स्मृ.)</span></span><span data-deva=" इत्यादिषु तस्मिन्नेव प्रसिद्धब्रह्मशब्दाभ्यासात् ॥ 12 ॥"> इत्यादिषु तस्मिन्नेव प्रसिद्धब्रह्मशब्दाभ्यासात् ॥ 12 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं विकारशब्दान्नेति चेन्न प्राचुर्यात् ओम् ॥ 01-01-13 ॥">ओं विकारशब्दान्नेति चेन्न प्राचुर्यात् ओम् ॥ 01-01-13 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V13_B1" data-verse="BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="विकारात्मकत्वात् तदभिमानित्वाच्च युज्यते प्रकृत्यादीनां मयट् शब्दः । न तु परमात्मन इति मा भूत् । प्रचुरानन्दत्वाद्धि आनन्दमयः । न तु तद्विकारत्वात् ॥">विकारात्मकत्वात् तदभिमानित्वाच्च युज्यते प्रकृत्यादीनां मयट् शब्दः । न तु परमात्मन इति मा भूत् । प्रचुरानन्दत्वाद्धि आनन्दमयः । न तु तद्विकारत्वात् ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V13_B2" data-verse="BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13_B2" style="position: relative;"><span data-deva="अन्नादीनां च प्राचुर्यमेव ॥">अन्नादीनां च प्राचुर्यमेव ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V13_B3" data-verse="BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘अद्यतेऽत्ति च’(तै.उ.२.२)">‘अद्यतेऽत्ति च’(तै.उ.२.२)</span></span></span><span data-deva=" इति व्याखानात् तत्प्राचुर्यं च युज्यते ॥"> इति व्याखानात् तत्प्राचुर्यं च युज्यते ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V13_B4" data-verse="BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13_B4" style="position: relative;"><span data-deva="उपजीव्यत्वमेव आद्यत्वम् ।">उपजीव्यत्वमेव आद्यत्वम् ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘स वा एषः’(तै.उ.२.२)">‘स वा एषः’(तै.उ.२.२)</span></span></span><span data-deva="इत्यन्यप्रारम्भात् ॥">इत्यन्यप्रारम्भात् ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V13_B5" data-verse="BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13_B5" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘येऽन्नं ब्रह्मोपासते’(तै.उ.२.२)">‘येऽन्नं ब्रह्मोपासते’(तै.उ.२.२)</span></span></span><span data-deva="इत्यादिब्रह्मशब्दाद् बहुरूपत्त्वाच्च न विकारित्वमविरोधश्च ।">इत्यादिब्रह्मशब्दाद् बहुरूपत्त्वाच्च न विकारित्वमविरोधश्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V13_B7" data-verse="BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13_B7" style="position: relative;"><span data-deva="स्वरूपे च युज्यते प्रचुरप्रकाशो रविरितिवत् ॥13॥">स्वरूपे च युज्यते प्रचुरप्रकाशो रविरितिवत् ॥13॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V14" data-block-id="BS_C01_S01_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं तद्धेतुव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-01-14 ॥">ओं तद्धेतुव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-01-14 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V14_B1" data-verse="BS_C01_S01_V14" data-block-id="BS_C01_S01_V14_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’(तै.उ.२.७)">‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’(तै.उ.२.७)</span></span></span><span data-deva=" इति ॥14॥"> इति ॥14॥</span></div>

</div>

<~~span id~~="gr-~~adh-BS_C01_S01_A005~~" ~~class~~="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~ईक्षत्यधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C01_S01_A005~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~ईक्षत्यधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V15" data-block-id="BS_C01_S01_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं मान्त्रवर्णिकमेव च गीयते ओम् ॥ 01-01-15 ॥">ओं मान्त्रवर्णिकमेव च गीयते ओम् ॥ 01-01-15 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V15_B1" data-verse="BS_C01_S01_V15" data-block-id="BS_C01_S01_V15_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१)">‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१)</span></span></span><span data-deva=" इति सूचयित्वा"> इति सूचयित्वा</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म’(तै.उ.२.१)">‘सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म’(तै.उ.२.१)</span></span></span><span data-deva=" इति मन्त्रवर्णलक्षितं परमेव ब्रह्म शब्दानुसन्धानाद् गीयते ।"> इति मन्त्रवर्णलक्षितं परमेव ब्रह्म शब्दानुसन्धानाद् गीयते ।</span></div>

<~~div~~ class="~~introduction~~-~~line~~">~~ननु~~ <span class="gr-reference gr-ref-~~Taittiriyopanishat~~-id">~~‘यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह’~~(तै.उ.२.४.२२)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-~~Kathopanishat~~-id">~~‘अशब्दमस्पर्शमरूपमव्ययं तथाऽरसं नित्यमगन्धवच्च यत्’~~(क.उ.१.३.१५)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-~~Bashkalashruti~~-id">~~‘अवचनेनैव प्रोवाच’(बाष्कलश्रुति)~~</span> , <span class="gr-reference gr-ref-~~Kathopanishat~~-id">~~‘यद्वाचाऽनभ्युदितम्~~ । ~~येन वागभ्युद्यते~~ । ~~यच्छ्रोत्रेण न शृणोति येन श्रोत्रमिदं श्रुतम्’(क.उ.१)~~</span> ~~इत्यादिभिर्न तच्छब्दगोचरम्~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V15_B2" data-verse="BS_C01_S01_V15" data-block-id="BS_C01_S01_V15_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न चावयवत्वविरोधः । ">न चावयवत्वविरोधः । </span><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘स शिरः स दक्षिणः पक्षः स उत्तरः पक्षः स आत्मा स पुच्छम्’">‘स शिरः स दक्षिणः पक्षः स उत्तरः पक्षः स आत्मा स पुच्छम्’</span></span><span data-deva="

इति तस्यैवावयवत्वोक्तेश्चतुर्वेदशिखायाम्">

इति तस्यैवावयवत्वोक्तेश्चतुर्वेदशिखायाम्</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V15_B3" data-verse="BS_C01_S01_V15" data-block-id="BS_C01_S01_V15_B3" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhathsamhita-id"><span data-deva="‘शिरो नारायणः पक्षो दक्षिणः सव्य एव च ।">‘शिरो नारायणः पक्षो दक्षिणः सव्य एव च ।</span><br><span data-deva="प्रद्युम्नश्चानिरुद्धश्च सन्दोहो वासुदेवकः ॥">प्रद्युम्नश्चानिरुद्धश्च सन्दोहो वासुदेवकः ॥</span><br><span data-deva="नारायणोऽथ सन्दोहो वासुदेवः शिरोऽपि वा ।">नारायणोऽथ सन्दोहो वासुदेवः शिरोऽपि वा ।</span><br><span data-deva="पुच्छं सङ्कर्षणः प्रोक्त एक एव तु पञ्चधा ॥">पुच्छं सङ्कर्षणः प्रोक्त एक एव तु पञ्चधा ॥</span><br><span data-deva="अङ्गाङ्गित्वेन भगवान् क्रीडते पुरुषोत्तमः ।">अङ्गाङ्गित्वेन भगवान् क्रीडते पुरुषोत्तमः ।</span><br><span data-deva="ऐश्वर्यान्न विरोधश्च चिन्त्यस्तस्मिन् जनार्दने ॥">ऐश्वर्यान्न विरोधश्च चिन्त्यस्तस्मिन् जनार्दने ॥</span><br><span data-deva="अतर्क्ये हि कुतस्तर्कस्त्वप्रमेये कुतः प्रमा’">अतर्क्ये हि कुतस्तर्कस्त्वप्रमेये कुतः प्रमा’</span></span><span data-deva=" इति बृहत्संहितायाम् ॥"> इति बृहत्संहितायाम् ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V15_B4" data-verse="BS_C01_S01_V15" data-block-id="BS_C01_S01_V15_B4" style="position: relative;"><span data-deva="रसशब्देन विशेषणात् तत्सारभूतं चिन्मात्रमेवोच्यते ।">रसशब्देन विशेषणात् तत्सारभूतं चिन्मात्रमेवोच्यते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V15_B5" data-verse="BS_C01_S01_V15" data-block-id="BS_C01_S01_V15_B5" style="position: relative;"><span data-deva="इदमिति च दृश्यमानसन्निहितत्वात् ।">इदमिति च दृश्यमानसन्निहितत्वात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V15_B6" data-verse="BS_C01_S01_V15" data-block-id="BS_C01_S01_V15_B6" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="‘अनन्योऽप्यन्यशब्देन तथैको बहुरूपवान् ।">‘अनन्योऽप्यन्यशब्देन तथैको बहुरूपवान् ।</span><br><span data-deva="प्रोच्यते भगवान् विष्णुरैश्वर्यात् पुरुषोत्तमः॥’">प्रोच्यते भगवान् विष्णुरैश्वर्यात् पुरुषोत्तमः॥’</span></span><span data-deva=" इति ब्रह्माण्डे ।"> इति ब्रह्माण्डे ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V15_B7" data-verse="BS_C01_S01_V15" data-block-id="BS_C01_S01_V15_B7" style="position: relative;"><span data-deva="न चोक्तप्राप्त्या विरिञ्चादिरुच्यते ॥ 15 ॥">न चोक्तप्राप्त्या विरिञ्चादिरुच्यते ॥ 15 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V16" data-block-id="BS_C01_S01_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं नेतरोऽनुपपत्तेः ओम् ॥ 01-01-16 ॥">ओं नेतरोऽनुपपत्तेः ओम् ॥ 01-01-16 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V16_B1" data-verse="BS_C01_S01_V16" data-block-id="BS_C01_S01_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न ह्यन्यज्ञानान्मोक्ष उपपद्यते ।">न ह्यन्यज्ञानान्मोक्ष उपपद्यते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V16_B2" data-verse="BS_C01_S01_V16" data-block-id="BS_C01_S01_V16_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति नान्यः पन्था अयनाय विद्यते’(तै.आ.३.१२.७)">‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति नान्यः पन्था अयनाय विद्यते’(तै.आ.३.१२.७)</span></span></span><span data-deva=" इति ह्युक्तम् ॥16॥"> इति ह्युक्तम् ॥16॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V05_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V05~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V05_B1~~"~~><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Shatprashnopanishat-id~~">~~‘स एतस्मात् जीवघनात् परात् परं पुरिशयं पुरुषमीक्षते’(प्र.उ.५.५)</span> ,~~ <span ~~class="gr-reference gr~~-~~ref-Bruhadaranyakopanishat-id">‘आत्मन्येवात्मनं पश्येत्’(बृ.उ.६.४.२३)</span> , <span class~~="~~gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id~~">~~‘विज्ञाय प्रज्ञां कुर्वीत’(बृ.उ.६.४.२१)~~</span> ~~इत्यादिवचनैः ईक्षणीयत्वाद् वाच्यमेव । औपनिषदत्वात् न अवचनेनेक्षणम् ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V05_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V05~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V05_B2~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Kathopanishat~~-id">~~‘सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति तपांसि सर्वाणि च यद्वदन्ति’(कठ.२.१५)~~</span~~></span>, <span class="gr~~-~~blockquote"><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Bhagavdgeeta-id~~">~~‘वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद् वेदविदेव चाहम्’~~(भ.गी.१५.१५)</span></span> ~~इत्यादिशृतिस्मृतिभ्यश्च ॥~~</~~div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V05_B3"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V05" data-block-id="BS_C01_S01_V05_B3">अवाच्यत्वादिकं त्वप्रसिद्धत्वात् ।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V05_B4" data-verse="BS_C01_S01_V05" data-block-id="BS_C01_S01_V05_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id~~">‘न तदीदृगिति ज्ञेयं न वाच्यं न च तर्क्यते ।<br/> पश्यन्तोऽपि न पश्यन्ति मेरो रूपं विपश्चितः’</span></span> इति वत् ॥<br/> <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id">अप्रसिद्धेरवाच्यं तद्वाच्यं सर्वागमोक्तितः ।<br/> अतर्क्यं तर्क्यमज्ञेयं ज्ञेयमेवं परं स्मृतम्॥’</span></span> ~~इति गारुडे ॥</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V05_B15" data-verse="BS_C01_S01_V05" data-block-id="BS_C01_S01_V05_B15">न चाशब्दत्वमितरसिद्धम् ॥05॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं भेदव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-01-17 ॥">ओं भेदव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-01-17 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B1" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘ते ये शतं प्रजापतेरानन्दाः’(तै.उ.२.२०(२८))">‘ते ये शतं प्रजापतेरानन्दाः’(तै.उ.२.२०(२८))</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘अदृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते अथ सोऽभयं गतो भवति’(तै.आ.२.१६)">‘अदृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते अथ सोऽभयं गतो भवति’(तै.आ.२.१६)</span></span>

<span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘स यश्चायं पुरुषे’(तै.उ.२.२१(२७))">‘स यश्चायं पुरुषे’(तै.उ.२.२१(२७))</span></span><span data-deva=" इत्यादिभेदव्यपदेशात् ।"> इत्यादिभेदव्यपदेशात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B2" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न च">न च</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘तत्त्वमसि’(छा.उ.६.८)">‘तत्त्वमसि’(छा.उ.६.८)</span></span></span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id"><span data-deva="‘अहं ब्रह्मास्मि’(बृ.उ.३.५.४)">‘अहं ब्रह्मास्मि’(बृ.उ.३.५.४)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिश्रुतिविरोधः ॥ "> इत्यादिश्रुतिविरोधः ॥ </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhallaveyashruti-id"><span data-deva="‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति’">‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति’</span></span></span><span data-deva=" इति तत्तच्छब्दवाच्यत्वोक्तेः ॥"> इति तत्तच्छब्दवाच्यत्वोक्तेः ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V06_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V06~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V06_B2~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Vamana~~-id">~~‘यो गुणैः सर्वतोहीनो यश्च दोषविवर्जितः~~ ।<br/> ~~हेयोपादेयरहितः स आत्मेत्यभिधीयते ॥~~<br/> ~~एतदन्यस्वभावो यः सोऽनात्मेति सतां मतम् ॥~~<br/> ~~अनात्मन्यात्मशब्दस्तु सोपचारः प्रयुज्यते॥’~~</span></span> ~~इति वामने ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B3" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B3" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id"><span data-deva="‘इदं हि विश्वं भगवानिवेतरो यतो जगत्स्थाननिरोधसम्भवः’(भाग.१.५.२०)">‘इदं हि विश्वं भगवानिवेतरो यतो जगत्स्थाननिरोधसम्भवः’(भाग.१.५.२०)</span></span>

<span class="gr-reference gr-ref-Turashruti-id"><span data-deva="‘असर्वः सर्व इत्यपि’">‘असर्वः सर्व इत्यपि’</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id"><span data-deva="‘विद्याऽऽत्मनि भिदाभोधः’(भाग.११.१९.३९)">‘विद्याऽऽत्मनि भिदाभोधः’(भाग.११.१९.३९)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id"><span data-deva="‘भेददृष्ट्वाऽभिमानेन निस्सङ्गेनापि कर्मणा’(भाग.३.३.१२)">‘भेददृष्ट्वाऽभिमानेन निस्सङ्गेनापि कर्मणा’(भाग.३.३.१२)</span></span> <span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः ।’(मु.उ.३.१.२)">‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः ।’(मु.उ.३.१.२)</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V06_B3~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V06~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V06_B3~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Talavakarabrahmanam~~-id">~~‘द्वे वाव ब्रह्मणो रूपे~~-~~आत्मा चैव अनात्मा~~ च । ~~तत्र यः स आत्मा स नित्यः शुद्धः केवलो निर्गुणश्च~~ । ~~अथ ह योऽनीदृशः सोऽनात्मा’~~</span></span>~~इति तलवकारब्राह्मणम्~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B4" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘असर्वः सर्व इवात्मैव सन्ननात्मेव प्रत्यङ् पराङ् वैक ईयते बहुधेयते’,‘स पुरुषः’, ‘स ईश्वरः’, ‘स ब्रह्म’ ।">‘असर्वः सर्व इवात्मैव सन्ननात्मेव प्रत्यङ् पराङ् वैक ईयते बहुधेयते’,‘स पुरुषः’, ‘स ईश्वरः’, ‘स ब्रह्म’ ।</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B5" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B5" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘सर्वान्तर्यामको विष्णुः सर्वनाम्नाऽभिधीयते ।">‘सर्वान्तर्यामको विष्णुः सर्वनाम्नाऽभिधीयते ।</span><br><span data-deva="एषोऽहं त्वमसौ चेति न तु सर्वस्वरूपतः’">एषोऽहं त्वमसौ चेति न तु सर्वस्वरूपतः’</span></span><span data-deva=" ॥"> ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B6" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B6" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id"><span data-deva="‘नैतदिच्छन्ति पुरुषमेकं कुरुकुलोद्वह’(म.भा.१२.३६०.२)">‘नैतदिच्छन्ति पुरुषमेकं कुरुकुलोद्वह’(म.भा.१२.३६०.२)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादेश्च ।"> इत्यादेश्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B8" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B8" style="position: relative;"><span data-deva="उपपद्यते च विरोधे । प्रमादात्मकत्वाद्बन्धस्य विमुक्तत्वं च युज्यते ।">उपपद्यते च विरोधे । प्रमादात्मकत्वाद्बन्धस्य विमुक्तत्वं च युज्यते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B9" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B9" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id"><span data-deva="‘मुक्तिर्हित्वाऽन्यथारूपं स्वरूपेण व्यवस्थितिः’(भाग.२.१०.६)">‘मुक्तिर्हित्वाऽन्यथारूपं स्वरूपेण व्यवस्थितिः’(भाग.२.१०.६)</span></span></span><span data-deva=" इति हि भागवते ॥17॥"> इति हि भागवते ॥17॥</span></div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S01_V07~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01~~" data-verse~~-type="sutra"><span class~~="~~shloka-block~~"~~><span class~~="~~shloka-line~~">~~ओं तन्निष्ठस्य मोक्षोपदेशात् ओम् ॥ 01-01-07 ॥</span></span></div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="न च तत्तदनुमानविरोधः ।">न च तत्तदनुमानविरोधः ।</span></div>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V07_B1"~~ data-~~verse="BS_C01_S01_V07" data-block-id~~="~~BS_C01_S01_V07_B1">~~न ~~हि गौणात्मनिष्ठस्य मोक्षः~~ ।~~</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V07_B2" data-verse="BS_C01_S01_V07" data-block-id="BS_C01_S01_V07_B2~~"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id">‘यस्यानुवित्तः प्रतिबुद्ध आत्माऽस्मिन् सन्दोहे गहने प्रविष्टः ।<br/>स विश्वकृत् स हि सर्वस्य कर्ता तस्य लोकः स उ लोक एव’(बृ.उ.६.४.१३)</span>

~~इत्यात्मनिष्ठस्य मोक्ष उपदिश्यते ।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V07_B3" data-verse="BS_C01_S01_V07" data-block-id="BS_C01_S01_V07_B3"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id">‘अयमात्मा ब्रह्म॥’(बृ.उ.४.५.१९,माण्डूक्य.उ.१.२)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘ब्रह्मेति परमात्मेति भगवानिति शब्द्यते’(भाग.१.२.११)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘दत्तं दूर्वाससं सोममात्मेशब्रह्मसम्भवान्’(भाग.३.१.१५)</span> ॥

~~‘चेतनस्तु द्विधा प्रोक्तो जीव आत्मेति~~ च ~~प्रभो~~ ।

~~जीवा ब्रह्मादयः प्रोक्ता आत्मैकस्तु जनार्दनः ॥~~

~~इतरेष्वात्मशब्दस्तु सोपचारः प्रयुज्यते(रोऽभिधीयते) ॥~~

~~तस्यात्मनो निर्गुणस्य ज्ञानान्मोक्ष उदाहृतः ॥~~</~~div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V07_B4" data-verse="BS_C01_S01_V07" data-block-id="BS_C01_S01_V07_B4"><~~span ~~class="gr-blockquote"~~><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘सगुणास्त्वपरे प्रोक्तास्तज्ज्ञानान्नैव मुच्यते ।<br/>परो हि पुरुषो विष्णुः तस्मान्मोक्षस्ततः स्मृतः’</span></span> इति पाद्मे ॥ 07 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S01_V08~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V08~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ~~हेयत्वावचनाच्च~~ ओम् ॥ 01-01-08 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V18" data-block-id="BS_C01_S01_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं कामाच्च नानुमानापेक्षा ओम् ॥ 18-18 ॥">ओं कामाच्च नानुमानापेक्षा ओम् ॥ 18-18 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V18_B1" data-verse="BS_C01_S01_V18" data-block-id="BS_C01_S01_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथाकामं ह्यनुमातुं शक्यते । अतो न तत्त्वे पृथगनुमानमपेक्ष्यते ।">यथाकामं ह्यनुमातुं शक्यते । अतो न तत्त्वे पृथगनुमानमपेक्ष्यते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V08_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V08~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V08_B1~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Mundakopanishat~~-id">~~‘तमेवैकं जानथ आत्मानमन्या वाचो विमुञ्चथ । अमृतस्यैष सेतुः’~~(~~मुण्डक~~.उ.२.२.५)</span> इति ~~अन्येषां हेयत्ववचनात्, अस्य अहेयत्ववचनात् न गौण आत्मा~~ ॥ 08 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V18_B2" data-verse="BS_C01_S01_V18" data-block-id="BS_C01_S01_V18_B2" style="position: relative;"><span data-deva="उक्तं च स्कान्दे –‘यथाकामाऽनुमा यस्मात् तस्मात् साऽनपगा श्रुतेः ।">उक्तं च स्कान्दे –‘यथाकामाऽनुमा यस्मात् तस्मात् साऽनपगा श्रुतेः ।</span><br><span data-deva="पूर्वापराविरोधाय(पूर्वोत्तराविरोधाय) चेष्यते नान्यथा क्वचित्’ इति ॥">पूर्वापराविरोधाय(पूर्वोत्तराविरोधाय) चेष्यते नान्यथा क्वचित्’ इति ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V18_B3" data-verse="BS_C01_S01_V18" data-block-id="BS_C01_S01_V18_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id"><span data-deva="‘नैषा तर्केण मतिराऽऽपनेया’(कठ.उ.२.९)">‘नैषा तर्केण मतिराऽऽपनेया’(कठ.उ.२.९)</span></span></span><span data-deva=" इति च ॥ 18 ॥"> इति च ॥ 18 ॥</span></div>

</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V19_B1" data-verse="BS_C01_S01_V19" data-block-id="BS_C01_S01_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अस्य जीवस्य । युक्तिसमुच्चये चशब्दः ।">अस्य जीवस्य । युक्तिसमुच्चये चशब्दः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V09_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V09~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V09_B1~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Bruhadaranyakopanishat~~-id">~~‘पूर्णमदः पूर्णमिदं पूर्णात्पूर्णमुदच्यते ।~~<~~br/>पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते॥’~~(बृ.उ.५.१.१)</span></~~div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V19_B2" data-verse="BS_C01_S01_V19" data-block-id="BS_C01_S01_V19_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चिता’(तै.उ.२.१)">‘सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चिता’(तै.उ.२.१)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘अनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते’(तै.उ.२.७)">‘अनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते’(तै.उ.२.७)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्‍क्रामति’(तै.उ.२.८)">‘एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्‍क्रामति’(तै.उ.२.८)</span></span><span data-deva=" इत्यादि ॥19॥"> इत्यादि ॥19॥</span></div>

</div>

<~~div~~ class="~~bhashyam~~-~~block"~~ id~~="BS_C01_S01_V09_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V09~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S01_V09_B2~~"><span ~~class="gr-blockquote"~~><span class="gr-reference gr-ref-~~Pramana~~-id">~~‘स आत्मन आत्मानमुद्धृत्य आत्मन्येव विलापयति, अथ आत्मैव भवति’।~~</span></span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S01_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्तःस्थत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A007"></span></p><h4 id="अन्तःस्थत्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A4.83.E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.A5.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अन्तःस्थत्वाधिकरणम्">अन्तःस्थत्वाधिकरणम्</span></h4>

<~~div~~ class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S01_V09_B3~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V09~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V09_B3~~">~~‘स देवो बहुधा भूत्वा निर्गुणः पुरुषोत्तमः।~~

<div class="introduction-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘अदृश्येऽनात्म्ये’(तै.उ.२.७.१)">‘अदृश्येऽनात्म्ये’(तै.उ.२.७.१)</span></span></span><span data-deva=" इत्युक्तम् । तच्चादृष्यत्वम्,"> इत्युक्तम् । तच्चादृष्यत्वम्,</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘अन्तः प्रविष्टं कर्तारमेतम् । अन्तश्चन्द्रमसि मनसा चरन्ततम् । सहैव सन्तं न विजानन्ति देवाः’(तै.आ.३.११)">‘अन्तः प्रविष्टं कर्तारमेतम् । अन्तश्चन्द्रमसि मनसा चरन्ततम् । सहैव सन्तं न विजानन्ति देवाः’(तै.आ.३.११)</span></span></span><span data-deva=" इत्यन्तःस्थस्य कस्यचिदुच्यते ।"> इत्यन्तःस्थस्य कस्यचिदुच्यते ।</span></div>

~~एकीभूय पुनः शेते निर्दोषो हरिरादिकृत्॥’~~

~~इति स्वस्यैव स्वस्मिन्नप्ययवचनात् ।~~</~~div~~>

<div class="~~bhashyam~~-block" id="~~BS_C01_S01_V09_B4~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V09~~" data-~~block~~-id="~~BS_C01_S01_V09_B4~~">न ~~हि गौणात्मनि निर्दोषस्य लयः ॥ 09 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-blockquote"><span data-deva="‘अदृश्येऽनात्म्ये’(तै.उ.२.७.१)">‘अदृश्येऽनात्म्ये’(तै.उ.२.७.१)</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">न ~~च कासुचित् शाखासु अन्यथा उच्यते~~ ।</div>

<div class="gr-blockquote"><span data-deva="‘अन्तः प्रविष्टं कर्तारमेतम् । अन्तश्चन्द्रमसि मनसा चरन्ततम् । सहैव सन्तं न विजानन्ति देवाः’(तै.आ.३.११)">‘अन्तः प्रविष्टं कर्तारमेतम् । अन्तश्चन्द्रमसि मनसा चरन्ततम् । सहैव सन्तं न विजानन्ति देवाः’(तै.आ.३.११)</span></div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="स च">स च</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘इन्द्रो राजा’(तै.आ.३.११.६)">‘इन्द्रो राजा’(तै.आ.३.११.६)</span></span></span><span data-deva=",">,</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘सप्तयुञ्जन्ति’(तै.आ.३.११.८)">‘सप्तयुञ्जन्ति’(तै.आ.३.११.८)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिभिरन्यः प्रतीयते । तस्मात् स एवानन्दमय इति न मन्तव्यम् ।"> इत्यादिभिरन्यः प्रतीयते । तस्मात् स एवानन्दमय इति न मन्तव्यम् ।</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S01_V10~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V10~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ~~गतिसामान्यात्~~ ओम् ॥ 01-01-10 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V20" data-block-id="BS_C01_S01_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं अन्तस्तद्धर्मोपदेशात् ओम् ॥ 01-01-20 ॥">ओं अन्तस्तद्धर्मोपदेशात् ओम् ॥ 01-01-20 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V10_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V10~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V10_B1~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Paingishruti~~-id">~~‘सर्वे वेदा युक्तयः सुप्रमाणा ब्राह्मं ज्ञानं परमं त्वेकमेव~~ ।<br/>~~प्रकाशयन्ते न विरोधः कुतश्चिद् वेदेषु सर्वेषु तथेतिहासे॥’~~</span></span>इति ~~पैङ्गिश्रुतेः, गतेः~~= ~~ज्ञानस्य साम्यमेव~~ ॥ 10 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V20_B1" data-verse="BS_C01_S01_V20" data-block-id="BS_C01_S01_V20_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अन्तः श्रूयमाणो विष्णुरेव ।">अन्तः श्रूयमाणो विष्णुरेव ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V20_B2" data-verse="BS_C01_S01_V20" data-block-id="BS_C01_S01_V20_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘अन्तः समुद्रे मनसा चरन्तम् ब्रह्मान्वविन्दद्दशहोतारमर्णे’(तै.उ.३.११.१)">‘अन्तः समुद्रे मनसा चरन्तम् ब्रह्मान्वविन्दद्दशहोतारमर्णे’(तै.उ.३.११.१)</span></span></span><span data-deva=" ।"> ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V20_B3" data-verse="BS_C01_S01_V20" data-block-id="BS_C01_S01_V20_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘समुद्रेऽन्तः कवयो विचक्षते मरीचीनां पदमिच्छन्ति वेधसः’(तै.आ.३.११.११)">‘समुद्रेऽन्तः कवयो विचक्षते मरीचीनां पदमिच्छन्ति वेधसः’(तै.आ.३.११.११)</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V20_B4" data-verse="BS_C01_S01_V20" data-block-id="BS_C01_S01_V20_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘यस्याण्डकोशं शुष्ममाहुः’(तै.आ.३.११.४)">‘यस्याण्डकोशं शुष्ममाहुः’(तै.आ.३.११.४)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादि तद्धर्मोपदेशात् ।"> इत्यादि तद्धर्मोपदेशात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V20_B5" data-verse="BS_C01_S01_V20" data-block-id="BS_C01_S01_V20_B5" style="position: relative;"><span data-deva="स हि क्षीरसमुद्रशायी । तस्य च वीर्यमण्डकोशः ।">स हि क्षीरसमुद्रशायी । तस्य च वीर्यमण्डकोशः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V20_B6" data-verse="BS_C01_S01_V20" data-block-id="BS_C01_S01_V20_B6" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Vyasasmruti-id"><span data-deva="‘सोऽभिध्याय शरीरात् स्वात् सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः ।">‘सोऽभिध्याय शरीरात् स्वात् सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः ।</span><br><span data-deva="अप एव ससर्जादौ तासु वीर्यमवासृजत् ॥">अप एव ससर्जादौ तासु वीर्यमवासृजत् ॥</span><br><span data-deva="तदण्डमभवद्धैमं सहस्रांशुसमप्रभम् ।">तदण्डमभवद्धैमं सहस्रांशुसमप्रभम् ।</span><br><span data-deva="यस्मिन् जज्ञे स्वयं ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः ॥">यस्मिन् जज्ञे स्वयं ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः ॥</span><br><span data-deva="आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः ।">आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः ।</span><br><span data-deva="अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः’">अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः’</span></span><span data-deva=" इति व्यासस्मृतौ ।

"> इति व्यासस्मृतौ ।

</span><span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id"><span data-deva="‘अहं तत्तेजो रश्मीन्नारायणम् पुरुषं जातमग्रतः । पुरुषात् प्रकृतिर्जगदण्डम्’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 20 ॥">‘अहं तत्तेजो रश्मीन्नारायणम् पुरुषं जातमग्रतः । पुरुषात् प्रकृतिर्जगदण्डम्’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 20 ॥</span></span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V21" data-block-id="BS_C01_S01_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं भेदव्यपदेशाच्चान्यः ओम् ॥ 01-01-21 ॥">ओं भेदव्यपदेशाच्चान्यः ओम् ॥ 01-01-21 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V21_B1" data-verse="BS_C01_S01_V21" data-block-id="BS_C01_S01_V21_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Shruti-id"><span data-deva="‘इन्द्रस्यात्मानिहितः पञ्च होता’">‘इन्द्रस्यात्मानिहितः पञ्च होता’</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘वायोरात्मानं कवयो निचिक्युः’(तै.आ.३.११)">‘वायोरात्मानं कवयो निचिक्युः’(तै.आ.३.११)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘अन्तरादित्ये मनसा चरन्तम्’(तै.आ.३.११)">‘अन्तरादित्ये मनसा चरन्तम्’(तै.आ.३.११)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘देवानां हृदयं ब्रह्मान्वविन्दत्(तै.आ.३.११)’">‘देवानां हृदयं ब्रह्मान्वविन्दत्(तै.आ.३.११)’</span></span><span data-deva=" इत्यादिभेदव्यपदेशात् ॥ 21 ॥

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V11_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V11~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V11_B1~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Shwetashvataropanishat~~-id">~~‘एको देवः सर्वभूतेषु गूढः सर्वव्यापी सर्वभूतान्तरात्मा ।~~<~~br/~~>~~कर्माध्यक्षः सर्वभूताधिवासः साक्षी चेता केवलो निर्गुणश्च॥’(श्वे.उ१.१)~~</span> ~~इति ॥~~</~~div~~>

॥इति अन्तस्थत्वाधिकरणम् ॥ 07 ॥"> इत्यादिभेदव्यपदेशात् ॥ 21 ॥

॥इति अन्तस्थत्वाधिकरणम् ॥ 07 ॥</span></div>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V11_B2" data-verse="BS_C01_S01_V11"~~ data-~~block-id~~="~~BS_C01_S01_V11_B2~~">~~न हि अशब्दः श्रूयते ।~~</~~div~~>

<~~div~~ class="~~bhashyam~~-~~block"~~ id~~="BS_C01_S01_V11_B3~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V11~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S01_V11_B3~~">~~न चाप्रसिद्धं कल्प्यम् ।~~</~~div~~>

<~~div~~ class="~~bhashyam~~-~~block"~~ id~~="BS_C01_S01_V11_B4~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V11~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S01_V11_B4~~">~~सर्वशब्दावाच्यस्य लक्षणाऽयुक्तेः ॥ 11 ॥~~</~~div~~>

<~~div~~ class="~~bhashyam~~-~~block"~~ id~~="BS_C01_S01_V11_B5~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V11~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S01_V11_B5~~">॥ ~~इति ईक्षत्यधिकरणम्~~ ॥</div>

</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S01_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आकाशाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A008"></span></p><h4 id="आकाशाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.B6.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="आकाशाधिकरणम्">आकाशाधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line">तमेव समन्वयं प्रकटयति ‘आनन्दमयोऽभ्यासात्’ इत्यादिना समस्तेनाध्यायेन प्रायेण । प्रायेणान्यत्र प्रसिद्धानां शब्दानां परमात्मनि समन्वयः प्रदर्श्यतेऽस्मिन् पादे ।</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’(तै.उ.२.१५)">‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’(तै.उ.२.१५)</span></span></span><span data-deva=" इति आकाशस्यऽऽनन्दमयत्वे हेतुरुक्तः, न तु विष्णोः । इति न मन्तव्यम् । यतः –"> इति आकाशस्यऽऽनन्दमयत्वे हेतुरुक्तः, न तु विष्णोः । इति न मन्तव्यम् । यतः –</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V22" data-block-id="BS_C01_S01_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् आकाशस्तल्लिङ्गात् ओम् ॥ 01-01-22 ॥">ओम् आकाशस्तल्लिङ्गात् ओम् ॥ 01-01-22 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~नान्यथा तददृष्टेः~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V22_B1" data-verse="BS_C01_S01_V22" data-block-id="BS_C01_S01_V22_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘अस्य लोकस्य का गतिरित्याकाश इति होवाच’(छा.उ.१.९)">‘अस्य लोकस्य का गतिरित्याकाश इति होवाच’(छा.उ.१.९)</span></span></span><span data-deva=" इत्यत्र भूताकाशस्य प्राप्तिः । न चासौ युज्यते, किन्तु विष्णुरेव ।"> इत्यत्र भूताकाशस्य प्राप्तिः । न चासौ युज्यते, किन्तु विष्णुरेव ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V22_B2" data-verse="BS_C01_S01_V22" data-block-id="BS_C01_S01_V22_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘स एष परोवरीयानुद्गीथः स एषोऽनन्तः’(छा.उ.१.९)">‘स एष परोवरीयानुद्गीथः स एषोऽनन्तः’(छा.उ.१.९)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादि तल्लिङ्गात् ।"> इत्यादि तल्लिङ्गात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V22_B3" data-verse="BS_C01_S01_V22" data-block-id="BS_C01_S01_V22_B3" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘विष्णोर्नु कं वीर्याणि प्रोवोचं यः पार्थिवानि विममे रजांसि’(ऋ.सं.१.१५४.१)">‘विष्णोर्नु कं वीर्याणि प्रोवोचं यः पार्थिवानि विममे रजांसि’(ऋ.सं.१.१५४.१)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="परो मात्रया तन्वा वृधान’(ऋ.सं.७.९९.१)">परो मात्रया तन्वा वृधान’(ऋ.सं.७.९९.१)</span></span><span data-deva=" इत्यादिना तस्यैव(तस्य) तल्लिङ्गम् ।"> इत्यादिना तस्यैव(तस्य) तल्लिङ्गम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V22_B4" data-verse="BS_C01_S01_V22" data-block-id="BS_C01_S01_V22_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="‘अनन्तो भगवान् ब्रह्म आनन्देत्यादिभिः पदैः ।">‘अनन्तो भगवान् ब्रह्म आनन्देत्यादिभिः पदैः ।</span><br><span data-deva="प्रोच्यते विष्णुरेवैकः परेषामुपचारतः’">प्रोच्यते विष्णुरेवैकः परेषामुपचारतः’</span></span></span><span data-deva=" इति ब्राह्मे ।"> इति ब्राह्मे ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V22_B5" data-verse="BS_C01_S01_V22" data-block-id="BS_C01_S01_V22_B5" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhallaveya-id"><span data-deva="‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति’">‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति’</span></span></span><span data-deva=" इति चोक्तम् ॥ 22 ॥"> इति चोक्तम् ॥ 22 ॥</span><br><span data-deva="॥ इति आकाशाधिकरणम् ॥">॥ इति आकाशाधिकरणम् ॥</span></div>

</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S01_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्राणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A009"></span></p><h4 id="प्राणाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="प्राणाधिकरणम्">प्राणाधिकरणम्</span></h4>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V12_I03~~" data-verse="~~BS_C01_S01~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V12_I03~~">~~‘ब्रह्मजिज्ञासा कर्तव्या’ इत्युक्तम् । तच्च ब्रह्म~~ <span class="gr-~~blockquote~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Taittiriyopanishat~~-id">~~‘ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा’~~(तै.उ.२.५.२)</span></span> ~~इत्यानन्दमयावयवरूपं प्रतीयते ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V23_B1" data-verse="BS_C01_S01_V23" data-block-id="BS_C01_S01_V23_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘‘तद्वैत्वं प्राणो अभवः महान् भोगः प्रजापतेः ।">‘‘तद्वैत्वं प्राणो अभवः महान् भोगः प्रजापतेः ।</span><br><span data-deva="भुजः करिष्यमाणः यद्देवान् प्राणयो न व ॥’(तै.आ.३.१४)">भुजः करिष्यमाणः यद्देवान् प्राणयो न व ॥’(तै.आ.३.१४)</span></span>

<~~div class~~="~~leading-bhashya-line~~">~~न ह्यवयविनं विना अवयवमात्रस्य ज्ञेयतेत्यत आह –~~</div>

<p><span data-deva="इति महाभोगशब्देन परमानन्दत्वं प्राणस्योक्तम् । स च प्राणः प्रसिद्धेर्वायुरित्यापतति । न चैवं यतो विष्णुरेव प्राणः ।

">इति महाभोगशब्देन परमानन्दत्वं प्राणस्योक्तम् । स च प्राणः प्रसिद्धेर्वायुरित्यापतति । न चैवं यतो विष्णुरेव प्राणः ।

</span></p><span data-deva="

अत एव ">

अत एव </span><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘श्रीश्च ते लक्ष्मीश्च पत्न्यौ अहोरात्रे पार्श्वे’(तै.आ.३.१३)">‘श्रीश्च ते लक्ष्मीश्च पत्न्यौ अहोरात्रे पार्श्वे’(तै.आ.३.१३)</span></span><span data-deva=" इत्यादि तल्लिङ्गादेव ॥ 23 ॥"> इत्यादि तल्लिङ्गादेव ॥ 23 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V23_B4" data-verse="BS_C01_S01_V23" data-block-id="BS_C01_S01_V23_B4" style="position: relative;"><span data-deva="॥ इति प्राणाधिकरणम् ॥ 9 ॥">॥ इति प्राणाधिकरणम् ॥ 9 ॥</span></div>

</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S01_A010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ज्योतिरधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A010"></span></p><h4 id="ज्योतिरधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.9C.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A5.8B.E0.A4.A4.E0.A4.BF.E0.A4.B0.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="ज्योतिरधिकरणम्">ज्योतिरधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C01_S01_A006~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~आनन्दमयाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C01_S01_A006~~"></span><~~h4 class="gr-section-head"~~>~~आनन्दमयाधिकरणम्~~</h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘यो वेद निहितं गुहायाम्’(तै.उ.२.१)">‘यो वेद निहितं गुहायाम्’(तै.उ.२.१)</span></span></span><span data-deva=" इत्युक्तम् । तच्च गुहानिहितम् "> इत्युक्तम् । तच्च गुहानिहितम् </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘वि मे कर्णा पतयतो विचक्षुर्वीदं ज्योतिर्हृदय आहितं यत् । विमे मनश्चरति दूर आधीः किं स्विद् वक्ष्यामि किमु नो मनिष्ये’(ऋ.सं.६.९.६)">‘वि मे कर्णा पतयतो विचक्षुर्वीदं ज्योतिर्हृदय आहितं यत् । विमे मनश्चरति दूर आधीः किं स्विद् वक्ष्यामि किमु नो मनिष्ये’(ऋ.सं.६.९.६)</span></span></span><span data-deva=" इति ज्योतिरुक्तम् । तच्च ज्योतिरग्निसूक्तत्वात् प्रसिद्धेश्चाग्निरेवेति प्राप्तम् । अत आह –"> इति ज्योतिरुक्तम् । तच्च ज्योतिरग्निसूक्तत्वात् प्रसिद्धेश्चाग्निरेवेति प्राप्तम् । अत आह –</span></div>

~~<div class="verse-block"~~ id="~~BS_C01_S01_V12~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C01_S01_V12" data~~-~~doc="BS" data~~-~~chapter="BS_C01" data~~-~~verse~~-~~type="sutra~~"><span ~~class~~="~~shloka-block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~ओम् आनन्दमयोऽभ्यासात् ओम् ॥ 01-01-12 ॥~~</span></~~span></div~~>

<div class="bhashya~~-collection~~" id="~~bhashya-BS_C01_S01_V12~~" data-block-id="~~bhashya-BS_C01_S01_V12">~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V12_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V12~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C01_S01_V12_B1~~">~~आनन्दमयो ब्रह्मादिः, प्रकृतिः,विष्णुः वा ?</div>~~

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C01_S01_V12_B2" data~~-~~verse="BS_C01_S01_V12" data-block-id="BS_C01_S01_V12_B2~~">ब्रह्मशब्दात् हिरण्यगर्भस्य प्राप्तिः, शतानन्दनाम्ना च । अष्टमूर्तित्वात्, सूर्ये प्रोक्तत्वाच्च रुद्रस्य । एवमन्येषामपि।<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Bhagavadgeeta~~-id">~~‘मम योनिर्महद्ब्रह्म’~~(भ.गी.१४.३)</span></span> इति ब्रह्मशब्दात्, बहुभावाच्च प्रकृतेः । ‘बृह= जाति-जीव-कमलासन-शब्दराशिषु’ इति ब्रह्मशब्दादेव सर्वजीवानाम्, अन्नमयत्वादेश्च ।</~~div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V12_B3"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V12" data-block-id="BS_C01_S01_V12_B3~~">~~तथाऽपि न त आनन्दमयशब्देनोच्यन्ते, किन्तु विष्णुरेव~~ ।</~~div~~>

<~~div~~ class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C01_S01_V12_B4" data-verse="BS_C01_S01_V12" data-block-id="BS_C01_S01_V12_B4~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Mahanarayanopanishat~~-id">~~‘तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’~~(म.ना.उ.१.६)~~</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Aitareyopanishat-id~~">~~‘एतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’~~(ऐ.आ.३.२.~~३.१२~~)</span> ,

<span ~~class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘ब्रह्मशब्दः परे विष्णौ नान्यत्र क्वचिदिष्यते ।<br/~~>~~असम्पूर्णाः परे यस्माद् उपचारेण वा भवेत्॥’~~</span>

<span ~~class="gr~~-~~reference gr-ref-Bhagavata-id">‘ब्रह्मेति परमात्मेति भगवानिति शब्द्यते’(भाग.१.२.११)</span> , <span class~~="~~gr-reference gr-ref-Vyasasmriti-id~~">~~‘वासुदेवात्मकं ब्रह्म मूलमन्त्रेण वा यतिः’(व्या.स्मृ.)~~</span> ~~इत्यादिषु तस्मिन्नेव प्रसिद्धब्रह्मशब्दाभ्यासात् ॥ 12 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S01_V13~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V13~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ~~विकारशब्दान्नेति चेन्न प्राचुर्यात्~~ ओम् ॥ 01-01-13 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V24" data-block-id="BS_C01_S01_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं ज्योतिश्चरणाभिधानात् ओम् ॥ 24-24 ॥">ओं ज्योतिश्चरणाभिधानात् ओम् ॥ 24-24 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashya-collection" id="bhashya-~~BS_C01_S01_V13~~" data-block-id="bhashya-~~BS_C01_S01_V13">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V24_B1" data-verse="BS_C01_S01_V24" data-block-id="BS_C01_S01_V24_B1" style="position: relative;"><span data-deva="विष्णुरेव ज्योतिः । कर्णादीनां विचरणाभिधानात् । स हि ">विष्णुरेव ज्योतिः । कर्णादीनां विचरणाभिधानात् । स हि </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘परो मात्रया तन्वावृधान’(ऋ.सं.७.९९.१)">‘परो मात्रया तन्वावृधान’(ऋ.सं.७.९९.१)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिना कर्णादिविदूरः ॥ 24 ॥"> इत्यादिना कर्णादिविदूरः ॥ 24 ॥</span><br><span data-deva="॥ इति ज्योतिरधिकरणम् ॥ 10 ॥">॥ इति ज्योतिरधिकरणम् ॥ 10 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V13_B1" data-verse="BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13_B1">विकारात्मकत्वात् तदभिमानित्वाच्च युज्यते प्रकृत्यादीनां मयट् शब्दः । न तु परमात्मन इति मा भूत् । प्रचुरानन्दत्वाद्धि आनन्दमयः । न तु तद्विकारत्वात् ॥</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V13_B2" data-verse=~~"~~BS_C01_S01_V13" data-block-id~~="~~BS_C01_S01_V13_B2~~"~~>अन्नादीनां च प्राचुर्यमेव ॥</div~~>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V13_B3~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V13~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V13_B3~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘अद्यतेऽत्ति च’(तै.उ.२.२)</span></span> इति व्याखानात् तत्प्राचुर्यं च युज्यते ॥</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V13_B4"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13_B4~~">~~उपजीव्यत्वमेव आद्यत्वम्~~ ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Taittiriyopanishad~~-id"~~>‘स वा एषः’(तै.उ.२.२)</span~~></span~~>इत्यन्यप्रारम्भात् ॥</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V13_B5"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13_B5"><span class="gr-blockquote~~">~~<span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘येऽन्नं ब्रह्मोपासते’~~(तै.उ.२.२)</span></span>~~इत्यादिब्रह्मशब्दाद् बहुरूपत्त्वाच्च न विकारित्वमविरोधश्च ।~~</~~div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V13_B6"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13_B6~~">~~न च पृथक्कल्पना युक्ता ।~~</~~div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V13_B7"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13_B7~~">~~स्वरूपे च युज्यते प्रचुरप्रकाशो रविरितिवत् ॥13॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S01_V14~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V14~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ~~तद्धेतुव्यपदेशाच्च ओम्~~ ॥ 01-01-14 ॥</span></span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S01_A011" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="गायत्र्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A011"></span></p><h4 id="गायत्र्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.97.E0.A4.BE.E0.A4.AF.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="गायत्र्यधिकरणम्">गायत्र्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V25" data-block-id="BS_C01_S01_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं छन्दोऽभिधानान्नेति चेन्न तथा चेतोऽर्पणनिगदात् तथा हि दर्शनम् ओं॥ 01-01-25 ॥">ओं छन्दोऽभिधानान्नेति चेन्न तथा चेतोऽर्पणनिगदात् तथा हि दर्शनम् ओं॥ 01-01-25 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V14_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V14~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V14_B1~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Taittiriyopanishad~~-id">~~‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’~~(तै.उ.२.७)</span></span> इति ~~॥14॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V25_B1" data-verse="BS_C01_S01_V25" data-block-id="BS_C01_S01_V25_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘अथ यदतः परो दिवो ज्योतिर्दीप्यते’(छा.उ.३.१३.७)">‘अथ यदतः परो दिवो ज्योतिर्दीप्यते’(छा.उ.३.१३.७)</span></span></span><span data-deva=" इत्युक्तस्य ज्योतिषो "> इत्युक्तस्य ज्योतिषो </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘गायत्री वा इदं सर्वम्’(छा.उ.३.१२.१)">‘गायत्री वा इदं सर्वम्’(छा.उ.३.१२.१)</span></span></span><span data-deva=" इति गायत्र्या समारम्भः कृतः । तस्मान्न विष्णुरिति चेन्न ।"> इति गायत्र्या समारम्भः कृतः । तस्मान्न विष्णुरिति चेन्न ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V25_B2" data-verse="BS_C01_S01_V25" data-block-id="BS_C01_S01_V25_B2" style="position: relative;"><span data-deva="तथा चेतोऽर्पणार्थं हि निगद्यते । अग्नि गायत्र्यादिशब्दार्थरूपोऽसाविति चेतोऽर्पणार्थं हि निगद्यते । तथा हि दर्शनं ">तथा चेतोऽर्पणार्थं हि निगद्यते । अग्नि गायत्र्यादिशब्दार्थरूपोऽसाविति चेतोऽर्पणार्थं हि निगद्यते । तथा हि दर्शनं </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘गायति त्रायति च’(छा.उ.३.१२.१)">‘गायति त्रायति च’(छा.उ.३.१२.१)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादि ।"> इत्यादि ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V25_B3" data-verse="BS_C01_S01_V25" data-block-id="BS_C01_S01_V25_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vamana-id"><span data-deva="‘सर्वच्छन्दोऽभिधो ह्येष सर्वदेवाभिधोऽह्यसौ(प्यसौ) ।">‘सर्वच्छन्दोऽभिधो ह्येष सर्वदेवाभिधोऽह्यसौ(प्यसौ) ।</span><br><span data-deva=" सर्वलोकाभिधोऽह्येषः तेषां तदुपचारतः’"> सर्वलोकाभिधोऽह्येषः तेषां तदुपचारतः’</span></span></span><span data-deva=" इति वामने ॥ 25 ॥"> इति वामने ॥ 25 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S01_V15~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V15~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ~~मान्त्रवर्णिकमेव च गीयते~~ ओम् ॥ 01-01-15 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V26" data-block-id="BS_C01_S01_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं भूतादिपादव्यपदेशोपपत्तेश्चैवम् ओम् ॥ 01-01-26 ॥">ओं भूतादिपादव्यपदेशोपपत्तेश्चैवम् ओम् ॥ 01-01-26 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V26_B4" data-verse="BS_C01_S01_V26" data-block-id="BS_C01_S01_V26_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘तावानस्य महिमा ततो ज्यायांश्च पुरुषः ।">‘तावानस्य महिमा ततो ज्यायांश्च पुरुषः ।</span><br><span data-deva="पादोऽस्य सर्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि’(छा.उ.३.१२.६)">पादोऽस्य सर्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि’(छा.उ.३.१२.६)</span></span></span><span data-deva=" इति ।"> इति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V15_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V15~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V15_B1~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Taittiriyopanishad~~-id">~~‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१)~~</span></span> ~~इति सूचयित्वा~~<~~span class="gr-blockquote"~~><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id~~">~~‘सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म’~~(तै.उ.२.१)</span></span> ~~इति मन्त्रवर्णलक्षितं परमेव ब्रह्म शब्दानुसन्धानाद् गीयते ।~~</~~div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V26_B5" data-verse="BS_C01_S01_V26" data-block-id="BS_C01_S01_V26_B5" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘सुवर्णं कोशं रजसा परीवृतम् देवानां वसुधानीं विराजम् । अमृतस्य पूर्णां तामु कलां वि चक्षते । पादं षड्ढोतुर्न किलाविवित्से’(तै.आ.३.१.१)">‘सुवर्णं कोशं रजसा परीवृतम् देवानां वसुधानीं विराजम् । अमृतस्य पूर्णां तामु कलां वि चक्षते । पादं षड्ढोतुर्न किलाविवित्से’(तै.आ.३.१.१)</span></span></span><span data-deva=" इति श्रुतेः पाद इति एकदेशपरिमितं, चतुर्भागबल इतिवद् भिन्नं च शब्दात् ।"> इति श्रुतेः पाद इति एकदेशपरिमितं, चतुर्भागबल इतिवद् भिन्नं च शब्दात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V26_B6" data-verse="BS_C01_S01_V26" data-block-id="BS_C01_S01_V26_B6" style="position: relative;"><span data-deva="स हि पुरुषसूक्ताभिधेयः">स हि पुरुषसूक्ताभिधेयः</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘यज्ञेन यज्ञमयजन्त’(तै.आ.३.१२)">‘यज्ञेन यज्ञमयजन्त’(तै.आ.३.१२)</span></span></span><span data-deva=" इति यज्ञशब्दात् ।"> इति यज्ञशब्दात् ।</span></div>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V15_B2"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V15" data-block-id="BS_C01_S01_V15_B2~~">~~न चावयवत्वविरोधः~~ । ~~<span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘स शिरः स दक्षिणः पक्षः स उत्तरः पक्षः स आत्मा स पुच्छम्’~~</span>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V26_B9" data-verse="BS_C01_S01_V26" data-block-id="BS_C01_S01_V26_B9" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘यज्ञो(वै) विष्णुर्देवता’ इति हि श्रुतिः ।">‘यज्ञो(वै) विष्णुर्देवता’ इति हि श्रुतिः ।</span><br><span data-deva="तस्मिन् काले महाराज राम एवाभिधीयते ।">तस्मिन् काले महाराज राम एवाभिधीयते ।</span><br><span data-deva=" यथा हि पौरुषे सूक्ते विष्णुरेवाभिधीयते’"> यथा हि पौरुषे सूक्ते विष्णुरेवाभिधीयते’</span></span></span><span data-deva="।">।</span><br><span data-deva="इति च स्कान्दे ॥ 26 ॥">इति च स्कान्दे ॥ 26 ॥</span></div>

~~इति तस्यैवावयवत्वोक्तेश्चतुर्वेदशिखायाम्~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V15_B3~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V15~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V15_B3~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Bruhathsamhita~~-id">~~‘शिरो नारायणः पक्षो दक्षिणः सव्य एव च~~ ।~~<br/~~>प्रद्युम्नश्चानिरुद्धश्च सन्दोहो वासुदेवकः ॥<br/>नारायणोऽथ सन्दोहो वासुदेवः शिरोऽपि वा ।<br/>~~पुच्छं सङ्कर्षणः प्रोक्त एक एव तु पञ्चधा ॥~~<br/>~~अङ्गाङ्गित्वेन भगवान् क्रीडते पुरुषोत्तमः ।~~<br/>~~ऐश्वर्यान्न विरोधश्च चिन्त्यस्तस्मिन् जनार्दने ॥~~<~~br/~~>~~अतर्क्ये हि कुतस्तर्कस्त्वप्रमेये कुतः प्रमा’~~</span> ~~इति बृहत्संहितायाम् ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V15_B4~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V15~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V15_B4~~">~~रसशब्देन विशेषणात् तत्सारभूतं चिन्मात्रमेवोच्यते ।~~</~~div~~>

<~~div~~ class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S01_V15_B5~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V15~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S01_V15_B5~~">~~इदमिति च दृश्यमानसन्निहितत्वात्~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V15_B6~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V15~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V15_B6~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Brahmanda~~-id">~~‘अनन्योऽप्यन्यशब्देन तथैको बहुरूपवान्~~ ।<br/>~~प्रोच्यते भगवान् विष्णुरैश्वर्यात् पुरुषोत्तमः॥’~~</span> ~~इति ब्रह्माण्डे~~ ।</~~div~~>

<~~div class="bhashyam~~-~~block" id~~="~~BS_C01_S01_V15_B7~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V15~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S01_V15_B7~~">~~न चोक्तप्राप्त्या विरिञ्चादिरुच्यते~~ ॥ 15 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S01_V16~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V16~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">~~ओं नेतरोऽनुपपत्तेः~~ ओम् ॥ 01-01-16 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V27" data-block-id="BS_C01_S01_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् उपदेशभेदान्नेति चेन्नोभयस्मिन्नप्यविरोधात् ओम् ॥ 01-01-27॥">ओम् उपदेशभेदान्नेति चेन्नोभयस्मिन्नप्यविरोधात् ओम् ॥ 01-01-27॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V27_B1" data-verse="BS_C01_S01_V27" data-block-id="BS_C01_S01_V27_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘त्रिपादस्यामृतं दिवि’(छा.उ.३.१२.६)">‘त्रिपादस्यामृतं दिवि’(छा.उ.३.१२.६)</span></span><span data-deva=" इति पूर्वोपदेशः ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V16_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V16~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V16_B1~~">~~न ह्यन्यज्ञानान्मोक्ष उपपद्यते ।~~<~~/div>~~

"> इति पूर्वोपदेशः ।

</span><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘परो दिवः’(छा.उ.३.१३.७)">‘परो दिवः’(छा.उ.३.१३.७)</span></span><span data-deva=" इति पञ्चम्यन्तः पश्चिमः । तस्मान्नैकं वस्त्वत्रोच्यत इति चेन्न । त्रिसप्तलोकापेक्षयोभयस्मिन्नप्यविरोधात् ॥ 27 ॥"> इति पञ्चम्यन्तः पश्चिमः । तस्मान्नैकं वस्त्वत्रोच्यत इति चेन्न । त्रिसप्तलोकापेक्षयोभयस्मिन्नप्यविरोधात् ॥ 27 ॥</span></div>

~~<div~~ class="~~bhashyam~~-~~block"~~ id~~="BS_C01_S01_V16_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V16~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S01_V16_B2~~"><span ~~class="gr-blockquote"~~><span class="gr-reference gr-ref-~~Taittiriyaaranyaka~~-id">~~‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति नान्यः पन्था अयनाय विद्यते’~~(तै.आ.३.१२.७)</span></span> इति ~~ह्युक्तम् ॥16॥~~</div>

</div>

<~~div class~~="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S01_V17" data~~-~~block~~-~~id="BS_C01_S01_V17~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C01~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra"><span class="shloka~~-~~block"><span class="shloka~~-~~line~~"~~>ओं भेदव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-01-17 ॥</span~~></span></~~div~~>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S01_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्तिमप्राणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A012"></span></p><h4 id="अन्तिमप्राणाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A4.BF.E0.A4.AE.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अन्तिमप्राणाधिकरणम्">अन्तिमप्राणाधिकरणम्</span></h4>

<~~div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V17" data-block-~~id="~~bhashya-BS_C01_S01_V17~~">

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="प्राणो विष्णुरित्युक्तम् । तत्र">प्राणो विष्णुरित्युक्तम् । तत्र</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘ता वा एताः शीर्षन् श्रियः श्रिताश्चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् प्राणः’(ऐ.आ.२.१.४)">‘ता वा एताः शीर्षन् श्रियः श्रिताश्चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् प्राणः’(ऐ.आ.२.१.४)</span></span></span><span data-deva=" इत्यत्र प्राणस्य विष्णुत्वं न युज्यते(विद्यते) । इन्द्रियैः सहाभिधानादित्यत आह-"> इत्यत्र प्राणस्य विष्णुत्वं न युज्यते(विद्यते) । इन्द्रियैः सहाभिधानादित्यत आह-</span></div>

~~<div~~ class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C01_S01_V17_B1" data~~-~~verse="BS_C01_S01_V17" data~~-~~block~~-~~id="BS_C01_S01_V17_B1~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘ते ये शतं प्रजापतेरानन्दाः’(तै~~.उ.२.२०(२८))</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘अदृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते अथ सोऽभयं गतो भवति’(तै.आ.२.~~१६)</span>~~

~~<span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘स यश्चायं पुरुषे’(तै~~.उ.२.~~२१(२७))</span> इत्यादिभेदव्यपदेशात् ।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B2" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B2">न च<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘तत्त्वमसि’(छा.उ.६.~~८)</span></span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘अहं ब्रह्मास्मि’(बृ~~.उ.३.५.४)</span></span> इत्यादिश्रुतिविरोधः ॥ <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhallaveyashruti-id">‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति’</span></span> इति तत्तच्छब्दवाच्यत्वोक्तेः ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B3" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B3"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘इदं हि विश्वं भगवानिवेतरो यतो जगत्स्थाननिरोधसम्भवः’(भाग.१.५.~~२०)</span>~~

<span class="gr-reference gr-ref-Turashruti-id">‘असर्वः सर्व इत्यपि’</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘विद्याऽऽत्मनि भिदाभोधः’(भाग.११.१९.~~३९)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘भेददृष्ट्वाऽभिमानेन निस्सङ्गेनापि कर्मणा’(भाग~~.३.३.~~१२)~~</span> <span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id~~">~~‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः ।’(मु.उ.३.१.२)~~</span></~~div~~>

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S01_V17_B4" data-verse="BS_C01_S01_V17~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V17_B4~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"~~><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Pramana-id~~">‘असर्वः सर्व इवात्मैव सन्ननात्मेव प्रत्यङ् पराङ् वैक ईयते बहुधेयते’,‘स पुरुषः’, ‘स ईश्वरः’, ‘स ब्रह्म’ ।</span></span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C01_S01_V17_B5" data~~-~~verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B5~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Pramana-id~~">~~‘सर्वान्तर्यामको विष्णुः सर्वनाम्नाऽभिधीयते~~ ।~~<br/>एषोऽहं त्वमसौ चेति न तु सर्वस्वरूपतः’~~</span~~> ॥</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B6" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B6"~~><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Mahabharata~~-id">~~‘नैतदिच्छन्ति पुरुषमेकं कुरुकुलोद्वह’~~(म.भा.१२.~~३६०~~.२)~~</span></span> इत्यादेश्च ।</div>~~

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B8"~~ data-~~verse~~="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B8">उपपद्यते च विरोधे । प्रमादात्मकत्वाद्बन्धस्य विमुक्तत्वं च युज्यते ।~~</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B9" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block~~-~~id="BS_C01_S01_V17_B9~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘मुक्तिर्हित्वाऽन्यथारूपं स्वरूपेण व्यवस्थितिः’(~~भाग.२.१०.६~~)</span>~~</span> इति हि भागवते ॥17॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V28" data-block-id="BS_C01_S01_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं प्राणस्तथाऽनुगमात् ओम् ॥ 01-01-28 ॥">ओं प्राणस्तथाऽनुगमात् ओम् ॥ 01-01-28 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~न च तत्तदनुमानविरोधः~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V28_B1" data-verse="BS_C01_S01_V28" data-block-id="BS_C01_S01_V28_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘तं देवाः प्राणयन्त’(ऐ.आ.२.१.५)">‘तं देवाः प्राणयन्त’(ऐ.आ.२.१.५)</span></span></span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘स एषोऽसुः स एष प्राणः’(ऐ.आ.२.१.५)">‘स एषोऽसुः स एष प्राणः’(ऐ.आ.२.१.५)</span></span></span> <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘प्राण ऋच इत्येव विद्यात्’(ऐ.आ.२.२.२)">‘प्राण ऋच इत्येव विद्यात्’(ऐ.आ.२.२.२)</span></span></span><span data-deva=" ,"> ,</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="’तदयं प्राणोऽधिष्ठति’(ऐ.आ.२.३.८)">’तदयं प्राणोऽधिष्ठति’(ऐ.आ.२.३.८)</span></span></span><span data-deva=" इत्याद्यनुगमादत्रापि प्राणो विष्णुरेव ।"> इत्याद्यनुगमादत्रापि प्राणो विष्णुरेव ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V28_B2" data-verse="BS_C01_S01_V28" data-block-id="BS_C01_S01_V28_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘विष्णुमेवानयन् देवा विष्णुं भूतिमुपासते ।">‘विष्णुमेवानयन् देवा विष्णुं भूतिमुपासते ।</span><br><span data-deva=" स एव सर्ववेदोक्तस्तद्रथो देह उच्यते’"> स एव सर्ववेदोक्तस्तद्रथो देह उच्यते’</span></span></span><span data-deva=" इति स्कान्दे । ब्रह्मशब्दानुगमाच्च ॥ 28 ॥"> इति स्कान्दे । ब्रह्मशब्दानुगमाच्च ॥ 28 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V29" data-block-id="BS_C01_S01_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं न वक्तुरात्मोपदेशादिति चेदध्यात्मसम्बन्धभूमा ह्यस्मिन् ओम् ॥ 01-01-29 ॥">ओं न वक्तुरात्मोपदेशादिति चेदध्यात्मसम्बन्धभूमा ह्यस्मिन् ओम् ॥ 01-01-29 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S01_V18~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V18~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ~~कामाच्च नानुमानापेक्षा~~ ओम् ॥ 18-18 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V29_B1" data-verse="BS_C01_S01_V29" data-block-id="BS_C01_S01_V29_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘प्राणो वा अहमस्म्यृषे’(ऐ.आ.२.२.३)">‘प्राणो वा अहमस्म्यृषे’(ऐ.आ.२.२.३)</span></span></span><span data-deva=" इति वक्तुरात्मोपदेशादिन्द्र एवेति चेन्न । "> इति वक्तुरात्मोपदेशादिन्द्र एवेति चेन्न । </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘प्राणस्त्वं प्राणः सर्वाणि भूतानि’(ऐ.आ.२.२.३)">‘प्राणस्त्वं प्राणः सर्वाणि भूतानि’(ऐ.आ.२.२.३)</span></span></span><span data-deva=" इति बह्वध्यात्मसम्बन्धो ह्यत्र विद्यते ॥ 29 ॥"> इति बह्वध्यात्मसम्बन्धो ह्यत्र विद्यते ॥ 29 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V18_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V18~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V18_B1~~">~~यथाकामं ह्यनुमातुं शक्यते । अतो न तत्त्वे पृथगनुमानमपेक्ष्यते ।~~<~~/div>~~

~~<div~~ class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S01_V18_B2" data~~-~~verse="BS_C01_S01_V18~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S01_V18_B2~~">~~उक्तं च स्कान्दे –‘यथाकामाऽनुमा यस्मात् तस्मात् साऽनपगा श्रुतेः ।~~<br/>~~पूर्वापराविरोधाय(पूर्वोत्तराविरोधाय) चेष्यते नान्यथा क्वचित्’ इति ॥~~</~~div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V18_B3"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V18" data-block-id="BS_C01_S01_V18_B3~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Kathopanishad~~-id">~~‘नैषा तर्केण मतिराऽऽपनेया’~~(कठ.उ.२.९)</span></span> इति च ॥ 18 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V30" data-block-id="BS_C01_S01_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं शास्त्रदृष्ट्यातूपदेशो वामदेववत् ओम् ॥ 01-01-30 ॥">ओं शास्त्रदृष्ट्यातूपदेशो वामदेववत् ओम् ॥ 01-01-30 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V30_B1" data-verse="BS_C01_S01_V30" data-block-id="BS_C01_S01_V30_B1" style="position: relative;"><span data-deva="शास्त्रमन्तर्यामी ">शास्त्रमन्तर्यामी </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id"><span data-deva="‘संविच्छास्त्रं परं पदम्’">‘संविच्छास्त्रं परं पदम्’</span></span></span><span data-deva=" इति हि भागवते ।"> इति हि भागवते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V19_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V19~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V19_B1~~">~~अस्य जीवस्य~~ । ~~युक्तिसमुच्चये चशब्दः~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V30_B2" data-verse="BS_C01_S01_V30" data-block-id="BS_C01_S01_V30_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘तत्तन्नाम्नोच्यते विष्णुः सर्वशास्त्रत्वहेतुतः ।">‘तत्तन्नाम्नोच्यते विष्णुः सर्वशास्त्रत्वहेतुतः ।</span><br><span data-deva="न क्वापि किञ्चिन्नामास्ति तमृते पुरुषोत्तमम्’">न क्वापि किञ्चिन्नामास्ति तमृते पुरुषोत्तमम्’</span></span></span><span data-deva="इति(च) पाद्मे ।">इति(च) पाद्मे ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V30_B3" data-verse="BS_C01_S01_V30" data-block-id="BS_C01_S01_V30_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘अहं मनुरभवं सूर्यश्च’(ऋ.सं.४.२६.१)">‘अहं मनुरभवं सूर्यश्च’(ऋ.सं.४.२६.१)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिवत् ॥ 30 ॥"> इत्यादिवत् ॥ 30 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V19_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V19~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V19_B2~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Taittiriyopanishad~~-id">~~‘सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चिता’~~(~~तै.उ.२.१~~)</span> , <~~span~~ class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Taittiriyopanishad~~-id">~~‘अनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते’(तै.उ.२.७)~~</span> , <span class="gr-reference gr-ref-~~Taittiriyopanishad~~-id">~~‘एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्‍क्रामति’~~(तै.उ.२.८)</span> ~~इत्यादि ॥19॥~~</div>

</div>

<span id="gr-~~adh~~-~~BS_C01_S01_A007~~" class="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~अन्तःस्थत्वाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-~~adh~~-~~BS_C01_S01_A007~~"></span><h4 class="gr-~~section~~-~~head~~">~~अन्तःस्थत्वाधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V31" data-block-id="BS_C01_S01_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं जीवमुख्यप्राणलिङ्गान्नेति चेन्नोपासात्रैविध्यादाश्रितत्वादिह तद्योगात् ओम् ॥ 01-01-31 ॥">ओं जीवमुख्यप्राणलिङ्गान्नेति चेन्नोपासात्रैविध्यादाश्रितत्वादिह तद्योगात् ओम् ॥ 01-01-31 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V31_B1" data-verse="BS_C01_S01_V31" data-block-id="BS_C01_S01_V31_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘तावन्ति शतसंवत्सरस्याह्नां सहस्राणि भवन्ति’(ऐ.आ.२.२.४)">‘तावन्ति शतसंवत्सरस्याह्नां सहस्राणि भवन्ति’(ऐ.आ.२.२.४)</span></span></span><span data-deva=" इति जीवलिङ्गम् । प्राणसंवादादि मुख्यप्राणलिङ्गम् । तस्मान्नेति चेन्न । अन्तर्बहिः सर्वगतत्वेनेत्युपासात्रैविध्यादिहाश्रितत्वाच्च ।"> इति जीवलिङ्गम् । प्राणसंवादादि मुख्यप्राणलिङ्गम् । तस्मान्नेति चेन्न । अन्तर्बहिः सर्वगतत्वेनेत्युपासात्रैविध्यादिहाश्रितत्वाच्च ।</span></div>

<div class="introduction-line"><span class="gr-~~blockquote~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Taittiriyopanishad~~-id">~~‘अदृश्येऽनात्म्ये’~~(तै.उ.२.७.१)</span></span> ~~इत्युक्तम्~~ । ~~तच्चादृष्यत्वम्,~~<span class="gr-~~blockquote~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Taittiriyaaranyaka~~-id">‘अन्तः प्रविष्टं कर्तारमेतम् । अन्तश्चन्द्रमसि मनसा चरन्ततम् । सहैव सन्तं न विजानन्ति देवाः’(तै.आ.३.११)</span></span> ~~इत्यन्तःस्थस्य कस्यचिदुच्यते~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V31_B2" data-verse="BS_C01_S01_V31" data-block-id="BS_C01_S01_V31_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘स एतमेव सीमानं विदार्यैतया द्वारा प्रापद्यत’(ऐ.आ.२.४.३)">‘स एतमेव सीमानं विदार्यैतया द्वारा प्रापद्यत’(ऐ.आ.२.४.३)</span></span>

<p><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘स एतमेव पुरुषं ब्रह्म ततममपश्यत्’(ऐ.आ.२.४.३)">‘स एतमेव पुरुषं ब्रह्म ततममपश्यत्’(ऐ.आ.२.४.३)</span></span>

</p>

<span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘एतद्धस्म वै तद्विद् विद्वानाह महिदास ऐतरेयः’(ऐ.आ.२.१.८)">‘एतद्धस्म वै तद्विद् विद्वानाह महिदास ऐतरेयः’(ऐ.आ.२.१.८)</span></span><span data-deva=" इत्यादिना ।"> इत्यादिना ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V31_B3" data-verse="BS_C01_S01_V31" data-block-id="BS_C01_S01_V31_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="‘महिदासाभिधो जज्ञे इतरायास्तपोबलात् ।">‘महिदासाभिधो जज्ञे इतरायास्तपोबलात् ।</span><br><span data-deva="साक्षात् स भगवान् विष्णुर्यस्तन्त्रं वैष्णवं व्यधात्’">साक्षात् स भगवान् विष्णुर्यस्तन्त्रं वैष्णवं व्यधात्’</span></span></span><span data-deva=" इति ब्रह्माण्डे ।"> इति ब्रह्माण्डे ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V31_B4" data-verse="BS_C01_S01_V31" data-block-id="BS_C01_S01_V31_B4" style="position: relative;"><span data-deva="तत्तदुपासनायोग्यतया च पुरुषाणाम् ।">तत्तदुपासनायोग्यतया च पुरुषाणाम् ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="‘केषाञ्चित् सर्वगत्वेन केषाञ्चिद्धृदये हरिः ।">‘केषाञ्चित् सर्वगत्वेन केषाञ्चिद्धृदये हरिः ।</span><br><span data-deva="केषाञ्चिद्बहिरेवासावुपास्यः पुरुषोत्तमः’">केषाञ्चिद्बहिरेवासावुपास्यः पुरुषोत्तमः’</span></span></span><span data-deva=" इति ब्राह्मे ॥"> इति ब्राह्मे ॥</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="‘अग्नौ क्रियावतां विष्णुर्योगिनां हृदये हरिः ।">‘अग्नौ क्रियावतां विष्णुर्योगिनां हृदये हरिः ।</span><br><span data-deva="प्रतिमास्वप्रबुद्धानां सर्वत्र विदितत्मानाम्’">प्रतिमास्वप्रबुद्धानां सर्वत्र विदितत्मानाम्’</span></span></span><span data-deva=" इति च ॥ 31 ॥"> इति च ॥ 31 ॥</span><br><span data-deva="॥ इति पादान्त्यप्राणाधिकरणम् ॥ 12 ॥">॥ इति पादान्त्यप्राणाधिकरणम् ॥ 12 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥01-01 ॥">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥01-01 ॥</span></div>

</p>

<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="द्वितीयः_पादः"><span id=".E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.A4.E0.A5.80.E0.A4.AF.E0.A4.83_.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.83"></span><span data-deva="द्वितीयः पादः">द्वितीयः पादः</span></h3></div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="लिङ्गात्मकानां शब्दानां विष्णौ प्रवृत्तिं दर्शयति अस्मिन् पादे प्राधान्येन ।">लिङ्गात्मकानां शब्दानां विष्णौ प्रवृत्तिं दर्शयति अस्मिन् पादे प्राधान्येन ।</span></div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="तच्च ">तच्च </span><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘तस्यैतस्यासावादित्यो रसः’(ऐ.आ.३.२.३)">‘तस्यैतस्यासावादित्यो रसः’(ऐ.आ.३.२.३)</span></span><span data-deva=" इत्यादिनाऽऽदित्यस्य प्रतीयत इत्यतोऽब्रवीत् ।"> इत्यादिनाऽऽदित्यस्य प्रतीयत इत्यतोऽब्रवीत् ।</span></div>

</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S02_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वगतत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S02_A012"></span></p><h4 id="सर्वगतत्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.97.E0.A4.A4.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सर्वगतत्वाधिकरणम्">सर्वगतत्वाधिकरणम्</span></h4>

<~~div~~ class="gr-~~blockquote~~">~~‘अदृश्येऽनात्म्ये’(तै~~.उ.२.७.१)</~~div~~>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V01" data-block-id="BS_C01_S02_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं सर्वत्र प्रसिद्धोपदेशात् ओम् ॥ 01-02-01 ॥">ओं सर्वत्र प्रसिद्धोपदेशात् ओम् ॥ 01-02-01 ॥</span></span></span></div>

<div class="gr-~~blockquote~~">‘अन्तः प्रविष्टं कर्तारमेतम् । अन्तश्चन्द्रमसि मनसा चरन्ततम् । सहैव सन्तं न विजानन्ति देवाः’(तै.आ.३.११)</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V01_B1" data-verse="BS_C01_S02_V01" data-block-id="BS_C01_S02_V01_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘स यश्चायमशरीरः प्रज्ञात्मा’(ऐ.आ.३.२.४)">‘स यश्चायमशरीरः प्रज्ञात्मा’(ऐ.आ.३.२.४)</span></span></span><span data-deva="इत्यादिना सर्वत्रोच्यमानो नारायण एव । ">इत्यादिना सर्वत्रोच्यमानो नारायण एव । </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishad-id"><span data-deva="‘तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)">‘तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)</span></span></span><span data-deva=",">,</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id"><span data-deva="‘परमं यो महद्ब्रह्म’(म.भा.१३.२५४.९)(विष्णुसहस्रनाम)">‘परमं यो महद्ब्रह्म’(म.भा.१३.२५४.९)(विष्णुसहस्रनाम)</span></span></span><span data-deva=",">,</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘वासुदेवात् परः को नु ब्रह्मशब्दोदितो भवेत् ।">‘वासुदेवात् परः को नु ब्रह्मशब्दोदितो भवेत् ।</span><br><span data-deva="स हि सर्वगुणैः पूर्णस्तदन्ये तूपचारतः’ ॥">स हि सर्वगुणैः पूर्णस्तदन्ये तूपचारतः’ ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V01_B2" data-verse="BS_C01_S02_V01" data-block-id="BS_C01_S02_V01_B2" style="position: relative;"><span data-deva="इति तस्मिन्नेव प्रसिद्धब्रह्मशब्दोपदेशात् ॥ 01 ॥">इति तस्मिन्नेव प्रसिद्धब्रह्मशब्दोपदेशात् ॥ 01 ॥</span></div>

<div class="~~introduction~~-~~line~~">~~स च~~<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Taittiriyaaranyaka~~-id">~~‘इन्द्रो राजा’~~(तै.आ.३.११.६)</span></span>,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Taittiriyaaranyaka~~-id">~~‘सप्तयुञ्जन्ति’~~(तै.आ.३.११.८)</span></span> ~~इत्यादिभिरन्यः प्रतीयते~~ । ~~तस्मात्~~ स ~~एवानन्दमय~~ इति ~~न मन्तव्यम् ।~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V02" data-block-id="BS_C01_S02_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं विवक्षितगुणोपपत्तेश्च ओम् ॥ 01-02-02 ॥">ओं विवक्षितगुणोपपत्तेश्च ओम् ॥ 01-02-02 ॥</span></span></span></div>

~~<div class="gr-blockquote">‘इन्द्रो राजा’(तै.आ.३.११.६)</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V02_B1" data-verse="BS_C01_S02_V02" data-block-id="BS_C01_S02_V02_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘स योऽतोऽश्रुतः’(ऐ.आ.३.२.४)">‘स योऽतोऽश्रुतः’(ऐ.आ.३.२.४)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादि । स हि"> इत्यादि । स हि</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘न ते विष्णो जायमानः’(ऋ.सं.७.९९.२)">‘न ते विष्णो जायमानः’(ऋ.सं.७.९९.२)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिनाऽश्रुतत्वादिगुणकः(गुणः) ।"> इत्यादिनाऽश्रुतत्वादिगुणकः(गुणः) ।</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id"><span data-deva="‘स सविता स वायुः स इन्द्रः सोऽश्रुतः सोऽदृष्टो यो हरिर्यः परमो यो विष्णुर्योऽनन्तः’">‘स सविता स वायुः स इन्द्रः सोऽश्रुतः सोऽदृष्टो यो हरिर्यः परमो यो विष्णुर्योऽनन्तः’</span></span></span><span data-deva=" इत्यादि चतुर्वेदशिखायाम् ॥02॥"> इत्यादि चतुर्वेदशिखायाम् ॥02॥</span></div>

~~<div class="gr-blockquote">‘सप्तयुञ्जन्ति’(तै.आ.३.११.८)</div>~~

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S01_V20~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V20~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ~~अन्तस्तद्धर्मोपदेशात्~~ ओम् ॥ 01-01-20 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V20_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V20~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V20_B1">अन्तः श्रूयमाणो विष्णुरेव ।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V20_B2" data-verse="BS_C01_S01_V20~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C01_S01_V20_B2~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Taittiriyopanishad~~-id">~~‘अन्तः समुद्रे मनसा चरन्तम् ब्रह्मान्वविन्दद्दशहोतारमर्णे’~~(तै.उ.३.११.१)~~</span></span> ।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V20_B3" data-verse="BS_C01_S01_V20" data-block-id="BS_C01_S01_V20_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id~~">~~‘समुद्रेऽन्तः कवयो विचक्षते मरीचीनां पदमिच्छन्ति वेधसः’~~(तै.आ.३.११.११)</span></span></~~div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V20_B4"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V20" data-block-id="BS_C01_S01_V20_B4~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Taittiriyaaranyaka~~-id">~~‘यस्याण्डकोशं शुष्ममाहुः’~~(तै.आ.३.११.४)</span></span> ~~इत्यादि तद्धर्मोपदेशात् ।~~</~~div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V20_B5"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V20" data-block-id="BS_C01_S01_V20_B5~~">~~स हि क्षीरसमुद्रशायी । तस्य च वीर्यमण्डकोशः~~ ।</~~div~~>

<~~div~~ class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C01_S01_V20_B6" data-verse="BS_C01_S01_V20" data-block-id="BS_C01_S01_V20_B6~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Vyasasmruti~~-id">~~‘सोऽभिध्याय शरीरात् स्वात् सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः ।~~<~~br/~~>~~अप एव ससर्जादौ तासु वीर्यमवासृजत् ॥~~<br/>~~तदण्डमभवद्धैमं सहस्रांशुसमप्रभम् ।~~<br/>यस्मिन् जज्ञे स्वयं ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः ॥<br/>आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः ।<br/>अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः’</span> ~~इति व्यासस्मृतौ ।~~

<span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id~~">‘अहं तत्तेजो रश्मीन्नारायणम् पुरुषं जातमग्रतः । पुरुषात् प्रकृतिर्जगदण्डम्’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ~~॥ 20 ॥~~</span></div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S01_V21~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01~~" data-verse~~-type="sutra"><span class~~="~~shloka-block~~"~~><span class~~="~~shloka-line~~">~~ओं भेदव्यपदेशाच्चान्यः ओम् ॥ 01-01-21 ॥</span></span></div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="न चादित्यशब्दाच्चक्षुर्मयत्वादेश्च जीव इति वाच्यम् ।">न चादित्यशब्दाच्चक्षुर्मयत्वादेश्च जीव इति वाच्यम् ।</span></div>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V21_B1"~~ data-verse="BS_C01_S01_V21" data-block-id="BS_C01_S01_V21_B1"><span class="gr-reference gr-ref-Shruti-id">‘इन्द्रस्यात्मानिहितः पञ्च होता’</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘वायोरात्मानं कवयो निचिक्युः’(तै.आ.३.११)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘अन्तरादित्ये मनसा चरन्तम्’(तै.आ.३.११)</span> , <span class="~~gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id~~">~~‘देवानां हृदयं ब्रह्मान्वविन्दत्(तै.आ.३.११)’~~</span> ~~इत्यादिभेदव्यपदेशात् ॥ 21 ॥~~

~~॥इति अन्तस्थत्वाधिकरणम् ॥ 07 ॥~~</div>

</div>

<~~span id~~="gr-~~adh-BS_C01_S01_A008~~" ~~class~~="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~आकाशाधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C01_S01_A008~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~आकाशाधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V03" data-block-id="BS_C01_S02_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् अनुपपत्तेस्तुन शारीरः ओम् ॥ 01-02-03 ॥">ओम् अनुपपत्तेस्तुन शारीरः ओम् ॥ 01-02-03 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V03_B1" data-verse="BS_C01_S02_V03" data-block-id="BS_C01_S02_V03_B1" style="position: relative;"><span data-deva="एकस्य सर्वशरीरस्थत्वानुपपत्तेरेव ॥ 03 ॥">एकस्य सर्वशरीरस्थत्वानुपपत्तेरेव ॥ 03 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya-line~~"~~><span class~~="gr-~~blockquote~~"~~><span class=~~"gr-~~reference gr-ref-Taittiriyopanishad~~-id">~~‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’(तै.उ.२.१५)~~</span></span> ~~इति आकाशस्यऽऽनन्दमयत्वे हेतुरुक्तः, न तु विष्णोः । इति न मन्तव्यम् । यतः –~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V04" data-block-id="BS_C01_S02_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं कर्मकर्तृव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-02-04 ॥">ओं कर्मकर्तृव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-02-04 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S01_V22~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V22~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् ~~आकाशस्तल्लिङ्गात्~~ ओम् ॥ 01-01-22 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V04_B1" data-verse="BS_C01_S02_V04" data-block-id="BS_C01_S02_V04_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘आत्मानां परस्मै शंसति’(ऐ.आ.३.२.३)">‘आत्मानां परस्मै शंसति’(ऐ.आ.३.२.३)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादि ॥04॥"> इत्यादि ॥04॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V22_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V22~~" data-block-id="BS_C01_S01_V22_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘अस्य लोकस्य का गतिरित्याकाश इति होवाच’(छा.उ.१.९)</span></span> इत्यत्र भूताकाशस्य प्राप्तिः । न चासौ युज्यते, किन्तु विष्णुरेव ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V22_B2~~" ~~data-verse="BS_C01_S01_V22" data-block-id~~="~~BS_C01_S01_V22_B2~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Chandogyopanishad~~-id">~~‘स एष परोवरीयानुद्गीथः स एषोऽनन्तः’(छा.उ.१.९)~~</span~~></span> इत्यादि तल्लिङ्गात् ।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V22_B3" data-verse="BS_C01_S01_V22"~~ data-~~block-id="BS_C01_S01_V22_B3"><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘विष्णोर्नु कं वीर्याणि प्रोवोचं यः पार्थिवानि विममे रजांसि’~~(ऋ.सं.१.~~१५४~~.१)~~</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id~~">~~परो मात्रया तन्वा वृधान’~~(ऋ.सं.७.९९.१)</span> ~~इत्यादिना तस्यैव(तस्य) तल्लिङ्गम् ।~~</~~div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V22_B4" data-verse="BS_C01_S01_V22" data-block-id="BS_C01_S01_V22_B4"><~~span ~~class="gr-blockquote"~~><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘अनन्तो भगवान् ब्रह्म आनन्देत्यादिभिः पदैः ।<br/>प्रोच्यते विष्णुरेवैकः परेषामुपचारतः’</span></span~~> इति ब्राह्मे ।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V22_B5"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V22" data-block-id="BS_C01_S01_V22_B5~~">~~<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhallaveya-id">‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति’</span>~~</span> ~~इति चोक्तम् ॥ 22 ॥<br/>॥ इति आकाशाधिकरणम् ॥~~</div>

</div>

<span id="gr-adh-BS_C01_S01_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्राणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A009"></span><h4 class="gr-section-head">प्राणाधिकरणम्</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V05" data-block-id="BS_C01_S02_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं शब्दविशेषात् ओम् ॥ 05-36 ॥">ओं शब्दविशेषात् ओम् ॥ 05-36 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V05_B1" data-verse="BS_C01_S02_V05" data-block-id="BS_C01_S02_V05_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘एतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’(ऐ.आ.३.२.३)">‘एतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’(ऐ.आ.३.२.३)</span></span></span><span data-deva=" इति । न हि जीवमेव ब्रह्मेत्याचक्षते ।"> इति । न हि जीवमेव ब्रह्मेत्याचक्षते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V05_B2" data-verse="BS_C01_S02_V05" data-block-id="BS_C01_S02_V05_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Indradyumnashakha-id"><span data-deva="‘एष उ एव ब्रह्मैष उ एवात्मैष उ एव सवितैष उ एवेन्द्र एष उ एव हरिर्हरति परः परानन्दः’">‘एष उ एव ब्रह्मैष उ एवात्मैष उ एव सवितैष उ एवेन्द्र एष उ एव हरिर्हरति परः परानन्दः’</span></span></span><span data-deva=" इति चेन्द्रद्युम्नशाखायाम् ॥ 05 ॥"> इति चेन्द्रद्युम्नशाखायाम् ॥ 05 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V23_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V23~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V23_B1~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Taittiriyaaranyaka~~-id">~~‘‘तद्वैत्वं प्राणो अभवः महान् भोगः प्रजापतेः ।~~<~~br/~~>~~भुजः करिष्यमाणः यद्देवान् प्राणयो न व ॥’~~(तै.आ.३.१४)</span>

इति महाभोगशब्देन परमानन्दत्वं प्राणस्योक्तम् । स च प्राणः प्रसिद्धेर्वायुरित्यापतति । न ~~चैवं यतो विष्णुरेव प्राणः~~ ।

~~अत एव <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id~~">~~‘श्रीश्च ते लक्ष्मीश्च पत्न्यौ अहोरात्रे पार्श्वे’(तै.आ.३.१३)~~</span> ~~इत्यादि तल्लिङ्गादेव ॥ 23 ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V23_B4~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V23~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V23_B4~~">॥ इति ~~प्राणाधिकरणम्~~ ॥ 9 ॥</div>

</div>

<~~span id~~="gr-~~adh-BS_C01_S01_A010~~" ~~class~~="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~ज्योतिरधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C01_S01_A010~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~ज्योतिरधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V06" data-block-id="BS_C01_S02_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं स्मृतेश्च ओम् ॥ 01-02-06 ॥">ओं स्मृतेश्च ओम् ॥ 01-02-06 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V06_B1" data-verse="BS_C01_S02_V06" data-block-id="BS_C01_S02_V06_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id"><span data-deva="‘अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः’(भ.गी.१०.२०)">‘अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः’(भ.गी.१०.२०)</span></span></span><span data-deva=",">,</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id"><span data-deva="‘गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा’(भ.गी.१५.१३)">‘गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा’(भ.गी.१५.१३)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादि ।"> इत्यादि ।</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Taittiriyopanishad~~-id">~~‘यो वेद निहितं गुहायाम्’~~(तै.उ.२.१)</span></span> ~~इत्युक्तम् । तच्च गुहानिहितम्~~ <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Rigveda~~-id">‘वि मे कर्णा पतयतो विचक्षुर्वीदं ज्योतिर्हृदय आहितं यत् । विमे मनश्चरति दूर आधीः किं स्विद् वक्ष्यामि किमु नो मनिष्ये’(ऋ.सं.६.९.६)</span></span> ~~इति ज्योतिरुक्तम्~~ । ~~तच्च ज्योतिरग्निसूक्तत्वात् प्रसिद्धेश्चाग्निरेवेति प्राप्तम्~~ । ~~अत आह –~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V06_B2" data-verse="BS_C01_S02_V06" data-block-id="BS_C01_S02_V06_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न चाप्रामाणिकं कल्प्यम् ॥ 06 ॥">न चाप्रामाणिकं कल्प्यम् ॥ 06 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V07" data-block-id="BS_C01_S02_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् अर्भकौकस्त्वात् तद्व्यपदेशाच्च नेति चेन्न निचाय्यत्वादेवं व्योमवच्च ओम् ॥01-02-07 ॥">ओम् अर्भकौकस्त्वात् तद्व्यपदेशाच्च नेति चेन्न निचाय्यत्वादेवं व्योमवच्च ओम् ॥01-02-07 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S01_V24~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V24~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">~~ओं ज्योतिश्चरणाभिधानात्~~ ओम् ॥ 24-24 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V07_B1" data-verse="BS_C01_S02_V07" data-block-id="BS_C01_S02_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वेषु भूतेषु’ इति अल्पौकस्त्वात्, चक्षुर्मयत्वादिना जीवव्यपदेशाच्च नेति चेन्न ।">‘सर्वेषु भूतेषु’ इति अल्पौकस्त्वात्, चक्षुर्मयत्वादिना जीवव्यपदेशाच्च नेति चेन्न ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V07_B2" data-verse="BS_C01_S02_V07" data-block-id="BS_C01_S02_V07_B2" style="position: relative;"><span data-deva="अर्भकौकस्त्वेन चक्षुर्मयत्वादिरूपेण च तस्यैव विष्णोर्निचाय्यत्वात् ।">अर्भकौकस्त्वेन चक्षुर्मयत्वादिरूपेण च तस्यैव विष्णोर्निचाय्यत्वात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V24_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V24~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V24_B1~~">~~विष्णुरेव ज्योतिः~~ । ~~कर्णादीनां विचरणाभिधानात्~~ । ~~स हि~~ <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Rigveda~~-id">~~‘परो मात्रया तन्वावृधान’(ऋ.सं.७.९९.१)~~</span></span> ~~इत्यादिना कर्णादिविदूरः ॥ 24 ॥~~<br/>॥ इति ~~ज्योतिरधिकरणम्~~ ॥ 10 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V07_B3" data-verse="BS_C01_S02_V07" data-block-id="BS_C01_S02_V07_B3" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वगतत्वेऽप्यल्पौकस्त्वं च युज्यते, व्योमवत् ।">सर्वगतत्वेऽप्यल्पौकस्त्वं च युज्यते, व्योमवत् ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘सर्वेन्द्रियमयो विष्णुः सर्वप्राणिषु च स्थितः ।">‘सर्वेन्द्रियमयो विष्णुः सर्वप्राणिषु च स्थितः ।</span><br><span data-deva="सर्वनामाभिधेयश्च सर्ववेदोदितश्च सः’">सर्वनामाभिधेयश्च सर्ववेदोदितश्च सः’</span></span></span><span data-deva=" इति स्कान्दे ॥ 07 ॥"> इति स्कान्दे ॥ 07 ॥</span></div>

</div>

<span id="gr-adh-BS_C01_S01_A011" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="गायत्र्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A011"></span><h4 class="gr-section-head">गायत्र्यधिकरणम्</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V08" data-block-id="BS_C01_S02_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं सम्भोगप्राप्तिरिति चेन्न वैशेष्यात् ओम् ॥ 08-39 ॥">ओं सम्भोगप्राप्तिरिति चेन्न वैशेष्यात् ओम् ॥ 08-39 ॥</span></span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सर्वगतत्वाधिकरणम् ॥ 01 ॥">॥ इति सर्वगतत्वाधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S01_V25~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V25~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ~~छन्दोऽभिधानान्नेति~~ चेन्न ~~तथा चेतोऽर्पणनिगदात् तथा हि दर्शनम् ओं॥ 01~~-01-25 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V08_B1" data-verse="BS_C01_S02_V08" data-block-id="BS_C01_S02_V08_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘जीवपरयोरेकशरीरस्थत्वे समानभोगप्राप्तिः ? इति चेन्न । सामर्थ्य वैशेष्यात् ।">‘जीवपरयोरेकशरीरस्थत्वे समानभोगप्राप्तिः ? इति चेन्न । सामर्थ्य वैशेष्यात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V08_B2" data-verse="BS_C01_S02_V08" data-block-id="BS_C01_S02_V08_B2" style="position: relative;"><span data-deva="उक्तं च गारुडे

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V25_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V25~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V25_B1~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class="gr~~-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘अथ यदतः परो दिवो ज्योतिर्दीप्यते’(छा.उ.३.१३.७)</span></span> इत्युक्तस्य ज्योतिषो <span class="~~gr-blockquote~~">~~<span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘गायत्री वा इदं सर्वम्’(छा.उ.३.१२.१)~~</span>~~</span> इति गायत्र्या समारम्भः कृतः । तस्मान्न विष्णुरिति चेन्न ।~~</div>

">उक्तं च गारुडे

</span><span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id"><span data-deva="‘सर्वज्ञाल्पज्ञताभेदात् सर्वशक्त्यल्पशक्तितः ।">‘सर्वज्ञाल्पज्ञताभेदात् सर्वशक्त्यल्पशक्तितः ।</span><br><span data-deva="स्वातन्त्र्यपारतन्त्र्याभ्यां सम्भोगो नेशजीवयोः’">स्वातन्त्र्यपारतन्त्र्याभ्यां सम्भोगो नेशजीवयोः’</span></span><span data-deva=" इति च ॥08॥"> इति च ॥08॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V25_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V25~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V25_B2~~">तथा चेतोऽर्पणार्थं हि निगद्यते । अग्नि गायत्र्यादिशब्दार्थरूपोऽसाविति चेतोऽर्पणार्थं हि निगद्यते । तथा हि दर्शनं <span ~~class~~="~~gr-blockquote~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Chandogyopanishad~~-id">~~‘गायति त्रायति च’(छा.उ.३.१२.१)~~</span></span> ~~इत्यादि ।~~<~~/div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V25_B3"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V25" data-block-id="BS_C01_S01_V25_B3~~"><span ~~class="gr-blockquote"~~><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Vamana-id~~">‘सर्वच्छन्दोऽभिधो ह्येष सर्वदेवाभिधोऽह्यसौ(प्यसौ) ।<br/> सर्वलोकाभिधोऽह्येषः तेषां तदुपचारतः’</span>~~</span> इति वामने ॥ 25 ॥~~</div>

</div>

<~~div class~~="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S01_V26" data~~-~~block~~-~~id="BS_C01_S01_V26~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C01~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra"><span class="shloka~~-~~block"><span class="shloka~~-~~line~~">~~ओं भूतादिपादव्यपदेशोपपत्तेश्चैवम् ओम् ॥ 01-01-26 ॥~~</span></~~span~~><~~/div>~~

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S02_A013" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अत्तृत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S02_A013"></span></p><h4 id="अत्तृत्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अत्तृत्वाधिकरणम्">अत्तृत्वाधिकरणम्</span></h4>

~~<div class~~="~~bhashya-collection~~" id="~~bhashya~~-~~BS_C01_S01_V26" data~~-~~block~~-~~id="bhashya~~-~~BS_C01_S01_V26~~">

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘जन्माद्यस्य यतः’(ब्र.सू.१.१.२) इत्युक्तम् । तत्रात्तृत्वं,">‘जन्माद्यस्य यतः’(ब्र.सू.१.१.२) इत्युक्तम् । तत्रात्तृत्वं,</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id"><span data-deva="‘स यद्यदेवासृजत तत्तदत्तुमध्रियत । सर्वां वा अत्तीति तददितेरदितित्वम्’(बृ.उ.३.२.५)">‘स यद्यदेवासृजत तत्तदत्तुमध्रियत । सर्वां वा अत्तीति तददितेरदितित्वम्’(बृ.उ.३.२.५)</span></span></span><span data-deva=" इत्यदितेः प्रतीयते ।"> इत्यदितेः प्रतीयते ।</span></div>

<~~div class="bhashyam-block"~~ id="~~BS_C01_S01_V26_B4" data-verse="BS_C01_S01_V26" data-block-id="BS_C01_S01_V26_B4~~"><span ~~class="gr-blockquote"~~><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id~~">‘तावानस्य महिमा ततो ज्यायांश्च पुरुषः ।<br/>पादोऽस्य सर्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि’(छा.उ.३.१२.६)</span></span> ~~इति ।~~</~~div~~>

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S01_V26_B5~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V26~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S01_V26_B5~~"><~~span~~ class="gr-~~blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id~~">‘सुवर्णं कोशं रजसा परीवृतम् देवानां वसुधानीं विराजम् । अमृतस्य पूर्णां तामु कलां वि चक्षते । पादं षड्ढोतुर्न किलाविवित्से’(तै.आ.३.१.१)</span></span> इति श्रुतेः पाद इति एकदेशपरिमितं, चतुर्भागबल इतिवद् भिन्नं च शब्दात् ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V26_B6" data-verse="BS_C01_S01_V26" data-block-id="BS_C01_S01_V26_B6">स हि पुरुषसूक्ताभिधेयः~~<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Taittiriyaaranyaka~~-id">~~‘यज्ञेन यज्ञमयजन्त’~~(तै.आ.३.१२)</span></span> ~~इति यज्ञशब्दात् ।~~</~~div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V26_B9"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V26" data-block-id="BS_C01_S01_V26_B9"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id~~">~~‘यज्ञो(वै) विष्णुर्देवता’ इति हि श्रुतिः~~ ।<br/>तस्मिन् काले महाराज राम एवाभिधीयते ।<br/> यथा हि पौरुषे सूक्ते विष्णुरेवाभिधीयते’</span>~~</span>।<br/>इति च स्कान्दे ॥ 26 ॥~~</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S01_V27~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V27~~" data-~~doc~~="BS" ~~data-chapter~~="~~BS_C01" data-verse-type="sutra~~"><~~span~~ class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~ओम् उपदेशभेदान्नेति चेन्नोभयस्मिन्नप्यविरोधात् ओम् ॥ 01-01-27॥~~</span></span~~></div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘स यद्यदेवासृजत’ इति पुल्लिङ्गम् च ">‘स यद्यदेवासृजत’ इति पुल्लिङ्गम् च </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id"><span data-deva="‘कूटस्थोऽक्षर उच्यते’(भ.गी.१५.१६)">‘कूटस्थोऽक्षर उच्यते’(भ.गी.१५.१६)</span></span></span><span data-deva="इतिवत् (इत्यादिवत्) । अत्रोच्यते –">इतिवत् (इत्यादिवत्) । अत्रोच्यते –</span></div>

~~<div~~ class="~~bhashya~~-~~collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V27" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V27~~">

<~~div~~ class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C01_S01_V27_B1" data~~-~~verse="BS_C01_S01_V27" data~~-~~block~~-id~~="BS_C01_S01_V27_B1~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id~~">~~‘त्रिपादस्यामृतं दिवि’~~(~~छा.उ~~.३.१२.६)</span> ~~इति पूर्वोपदेशः ।~~

<span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id~~">~~‘परो दिवः’~~(~~छा.उ.३.१३.७~~)</span> इति पञ्चम्यन्तः पश्चिमः । तस्मान्नैकं वस्त्वत्रोच्यत इति चेन्न । त्रिसप्तलोकापेक्षयोभयस्मिन्नप्यविरोधात् ॥ 27 ॥</div>

</div>

<~~span id~~="gr-~~adh-BS_C01_S01_A012~~" ~~class~~="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~अन्तिमप्राणाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-~~adh~~-~~BS_C01_S01_A012"~~></span><h4 class="gr-~~section~~-~~head~~">~~अन्तिमप्राणाधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V09" data-block-id="BS_C01_S02_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् अत्ताचराचरग्रहणात् ओम् ॥ 09-40 ॥">ओम् अत्ताचराचरग्रहणात् ओम् ॥ 09-40 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V09_B1" data-verse="BS_C01_S02_V09" data-block-id="BS_C01_S02_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न हि चराचरस्य= सर्वस्य अत्तृत्वमदितेः ।">न हि चराचरस्य= सर्वस्य अत्तृत्वमदितेः ।</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~प्राणो विष्णुरित्युक्तम् । तत्र~~<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Aitareyaaranyaka~~-id">‘ता वा एताः शीर्षन् श्रियः श्रिताश्चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् प्राणः’(ऐ.आ.२.१.४)</span></span> इत्यत्र प्राणस्य विष्णुत्वं न युज्यते(विद्यते) । इन्द्रियैः सहाभिधानादित्यत आह-</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V09_B2" data-verse="BS_C01_S02_V09" data-block-id="BS_C01_S02_V09_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘स्रष्टा पाता तथैवात्ता निखिलस्यैक एव तु ।">‘स्रष्टा पाता तथैवात्ता निखिलस्यैक एव तु ।</span><br><span data-deva=" वासुदेवः परः पुंसामितरेऽल्पस्य वा न वा’"> वासुदेवः परः पुंसामितरेऽल्पस्य वा न वा’</span></span></span><span data-deva=" इति स्कान्दे ।"> इति स्कान्दे ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V09_B3" data-verse="BS_C01_S02_V09" data-block-id="BS_C01_S02_V09_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shruthi-id"><span data-deva="‘एकः पुरस्ताद्य इदं बभूव यतो बभूव भुवनस्य गोपाः ।">‘एकः पुरस्ताद्य इदं बभूव यतो बभूव भुवनस्य गोपाः ।</span><br><span data-deva="यमप्येति भुवनं साम्पराये स नो हरिर्घृतमिहायुषेऽत्तु देवः’">यमप्येति भुवनं साम्पराये स नो हरिर्घृतमिहायुषेऽत्तु देवः’</span></span></span><span data-deva=" इति श्रुतिः ॥ 09 ॥"> इति श्रुतिः ॥ 09 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V10" data-block-id="BS_C01_S02_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं प्रकरणाच्च ओम् ॥ 01-02-10 ॥">ओं प्रकरणाच्च ओम् ॥ 01-02-10 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S01_V28~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V28~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ~~प्राणस्तथाऽनुगमात्~~ ओम् ॥ 01-01-28 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अत्तृत्वाधिकरणम् ॥ 02 ॥">॥ इति अत्तृत्वाधिकरणम् ॥ 02 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V10_B1" data-verse="BS_C01_S02_V10" data-block-id="BS_C01_S02_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अप्संवत्सरसृष्ट्यादिना तत्प्रकरणाच्च(प्रकरणत्वाच्च) ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V28_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V28~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V28_B1~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id~~">~~‘तं देवाः प्राणयन्त’~~(~~ऐ.आ.२.१.५~~)</span><~~/span><span class="gr-blockquote"~~><span class="gr-reference gr-ref-~~Aitareyaaranyaka~~-id">~~‘स एषोऽसुः स एष प्राणः’(ऐ.आ.२.१.५)~~</span></span> <span ~~class~~="~~gr-blockquote~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Aitareyaaranyaka~~-id">~~‘प्राण ऋच इत्येव विद्यात्’(ऐ.आ.२.२.२)~~</span></span> ,<span ~~class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id~~">~~’तदयं प्राणोऽधिष्ठति’(ऐ.आ.२.३.८)~~</span></span> ~~इत्याद्यनुगमादत्रापि प्राणो विष्णुरेव ।~~</~~div~~>

">अप्संवत्सरसृष्ट्यादिना तत्प्रकरणाच्च(प्रकरणत्वाच्च) ।

</span><p><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘नेहाऽसीत् किञ्चनाप्यादौ मृत्युरासीद्धरिस्तदा ।">‘नेहाऽसीत् किञ्चनाप्यादौ मृत्युरासीद्धरिस्तदा ।</span><br><span data-deva="सोऽत्मनो मनसाऽस्राक्षीद् अप एव जनार्दनः’ ॥">सोऽत्मनो मनसाऽस्राक्षीद् अप एव जनार्दनः’ ॥</span></span>

<~~div~~ class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C01_S01_V28_B2" data~~-~~verse="BS_C01_S01_V28" data~~-~~block~~-id~~="BS_C01_S01_V28_B2~~"><span ~~class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Skanda-id~~">~~‘विष्णुमेवानयन् देवा विष्णुं भूतिमुपासते ।~~<br/> ~~स एव सर्ववेदोक्तस्तद्रथो देह उच्यते’~~</span></span> इति ~~स्कान्दे । ब्रह्मशब्दानुगमाच्च~~ ॥ 28 ॥</div>

<span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="शयानस्तासु भगवान् निर्ममेऽण्डं महत्तरम् ।">शयानस्तासु भगवान् निर्ममेऽण्डं महत्तरम् ।</span><br><span data-deva="तत्र संवत्सरं नाम ब्रह्माणमसृजत् प्रभुः ॥">तत्र संवत्सरं नाम ब्रह्माणमसृजत् प्रभुः ॥</span><br><span data-deva="तमत्तुं व्याददादास्यं तदाऽसौ विरुराव ह ॥">तमत्तुं व्याददादास्यं तदाऽसौ विरुराव ह ॥</span></span>

</p>

<span class="gr-reference gr-ref-Brahmavaivarte-id"><span data-deva="अथ तं(तत्) कृपया विष्णुः सृष्टिकर्मण्ययोजयत् ।">अथ तं(तत्) कृपया विष्णुः सृष्टिकर्मण्ययोजयत् ।</span><br><span data-deva="सोऽसृजद्भुवनं विश्वमद्यार्थं हरये विभुः">सोऽसृजद्भुवनं विश्वमद्यार्थं हरये विभुः</span></span><span data-deva=" इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 10 ॥"> इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 10 ॥</span></div>

</div>

<~~div class~~="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S01_V29" data~~-~~block~~-~~id="BS_C01_S01_V29~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C01~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~ओं न वक्तुरात्मोपदेशादिति चेदध्यात्मसम्बन्धभूमा ह्यस्मिन् ओम् ॥ 01-01-29 ॥~~</span></span></~~div~~>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S02_A014" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="गुहाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S02_A014"></span></p><h4 id="गुहाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.97.E0.A5.81.E0.A4.B9.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="गुहाधिकरणम्">गुहाधिकरणम्</span></h4>

<div class="bhashya~~-collection~~" id="~~bhashya-BS_C01_S01_V29~~" data-block-id="~~bhashya-BS_C01_S01_V29">~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V29_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V29~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C01_S01_V29_B1~~"><~~span~~ class="gr-~~blockquote"><span class="gr~~-~~reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id~~">~~‘प्राणो वा अहमस्म्यृषे’(ऐ.आ.२.२.३)~~</span~~></span> इति वक्तुरात्मोपदेशादिन्द्र एवेति चेन्न । <span class="gr~~-~~blockquote"><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id~~">~~‘प्राणस्त्वं प्राणः सर्वाणि भूतानि’(ऐ.आ.२.२.३)~~</span>~~</span> इति बह्वध्यात्मसम्बन्धो ह्यत्र विद्यते ॥ 29 ॥~~</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S01_V30~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01~~" data-verse~~-type~~="~~sutra~~"~~><span class~~="~~shloka-block~~">~~<span class="shloka-line">ओं शास्त्रदृष्ट्यातूपदेशो वामदेववत् ओम् ॥ 01-01-30 ॥</span></span></div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id"><span data-deva="‘ऋतं पिबन्तौ सुकृतस्य लोके गुहां प्रविष्टौ परमे परार्धे ।">‘ऋतं पिबन्तौ सुकृतस्य लोके गुहां प्रविष्टौ परमे परार्धे ।</span><br><span data-deva=" छायाऽऽतपौ ब्रह्मविदो वदन्ति पञ्चाग्नयो ये च त्रिनाचिकेताः’ ।(क.उ.१.३.१)"> छायाऽऽतपौ ब्रह्मविदो वदन्ति पञ्चाग्नयो ये च त्रिनाचिकेताः’ ।(क.उ.१.३.१)</span></span></span><br><span data-deva=" इति पिबन्तौ प्रतीयेते, तौ कौ ? इति । उच्यते ।"> इति पिबन्तौ प्रतीयेते, तौ कौ ? इति । उच्यते ।</span></div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V30_B1" data-verse="BS_C01_S01_V30" data-block-id="BS_C01_S01_V30_B1">शास्त्रमन्तर्यामी~~ <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Bhagavata~~-id">~~‘संविच्छास्त्रं परं पदम्’~~</span~~></span> इति हि भागवते ।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V30_B2"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V30" data-block-id="BS_C01_S01_V30_B2~~"><span ~~class="gr-blockquote"~~><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Padma-id~~">~~‘तत्तन्नाम्नोच्यते विष्णुः सर्वशास्त्रत्वहेतुतः~~ ।<br/>~~न क्वापि किञ्चिन्नामास्ति तमृते पुरुषोत्तमम्’~~</span></span>~~इति(च) पाद्मे ।~~<~~/div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V30_B3"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S01_V30" data-block-id="BS_C01_S01_V30_B3~~">~~<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘अहं मनुरभवं सूर्यश्च’(ऋ.सं.४.२६.१)~~</span>~~</span> इत्यादिवत् ॥ 30 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S01_V31~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V31~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं जीवमुख्यप्राणलिङ्गान्नेति चेन्नोपासात्रैविध्यादाश्रितत्वादिह तद्योगात् ओम् ॥ 01-01-31 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V11" data-block-id="BS_C01_S02_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं गुहां प्रविष्टावात्मानौ हि तद्दर्शनात् ओम् ॥ 01-02-11 ॥">ओं गुहां प्रविष्टावात्मानौ हि तद्दर्शनात् ओम् ॥ 01-02-11 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V11_B1" data-verse="BS_C01_S02_V11" data-block-id="BS_C01_S02_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="गुहां प्रविष्टौ पिबन्तौ विष्णुरूपे एव ।">गुहां प्रविष्टौ पिबन्तौ विष्णुरूपे एव ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V31_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V31~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V31_B1~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id~~">~~‘तावन्ति शतसंवत्सरस्याह्नां सहस्राणि भवन्ति’(ऐ.आ.२.२.४)~~</span></span> इति जीवलिङ्गम् । प्राणसंवादादि मुख्यप्राणलिङ्गम् । तस्मान्नेति चेन्न । अन्तर्बहिः सर्वगतत्वेनेत्युपासात्रैविध्यादिहाश्रितत्वाच्च ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V11_B2" data-verse="BS_C01_S02_V11" data-block-id="BS_C01_S02_V11_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘घर्मा समन्ता त्रिवृतं व्यापतुः तयोर्जुष्टिं मातरिश्वा जगाम’(ऋ.सं.१०.११४.११)">‘घर्मा समन्ता त्रिवृतं व्यापतुः तयोर्जुष्टिं मातरिश्वा जगाम’(ऋ.सं.१०.११४.११)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिना तद्दर्शनात् ।"> इत्यादिना तद्दर्शनात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V11_B3" data-verse="BS_C01_S02_V11" data-block-id="BS_C01_S02_V11_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhathsamhita-id"><span data-deva="‘आत्माऽन्तरात्मेति हरिरेक एव द्विधा स्थितः ।">‘आत्माऽन्तरात्मेति हरिरेक एव द्विधा स्थितः ।</span><br><span data-deva="निविष्टो हृदयेनित्यं रसं पिबति कर्मजम्">निविष्टो हृदयेनित्यं रसं पिबति कर्मजम्</span></span></span><span data-deva="इति बृहत्संहितायाम् ।">इति बृहत्संहितायाम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V31_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V31~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V31_B2~~"><span class="gr-~~reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id~~">~~‘स एतमेव सीमानं विदार्यैतया द्वारा प्रापद्यत’(ऐ.आ.२.४.३)</span>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V11_B5" data-verse="BS_C01_S02_V11" data-block-id="BS_C01_S02_V11_B5" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘शुभं पिबत्यसौ नित्यं नाशुभं स हरिः पिबेत् ।">‘शुभं पिबत्यसौ नित्यं नाशुभं स हरिः पिबेत् ।</span><br><span data-deva="पूर्णानन्दमयस्यास्य चेष्टा न ज्ञायते क्वचित्’">पूर्णानन्दमयस्यास्य चेष्टा न ज्ञायते क्वचित्’</span></span></span><span data-deva="इति पाद्मे ॥">इति पाद्मे ॥</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘यो वेद निहितं गुहायाम्’(तै.उ.२.१)">‘यो वेद निहितं गुहायाम्’(तै.उ.२.१)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिना प्रसिद्धं ‘हि’शब्देन दर्शयति ॥ 11 ॥"> इत्यादिना प्रसिद्धं ‘हि’शब्देन दर्शयति ॥ 11 ॥</span></div>

<span class="gr-reference gr-ref-~~Aitareyaaranyaka~~-id">~~‘स एतमेव पुरुषं ब्रह्म ततममपश्यत्’~~(ऐ.आ.२.४.३)</span>

<span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id~~">~~‘एतद्धस्म वै तद्विद् विद्वानाह महिदास ऐतरेयः’(ऐ.आ.२.१.८)~~</span> ~~इत्यादिना ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V31_B3~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V31~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V31_B3~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Brahmanda~~-id">~~‘महिदासाभिधो जज्ञे इतरायास्तपोबलात्~~ ।<br/>~~साक्षात् स भगवान् विष्णुर्यस्तन्त्रं वैष्णवं व्यधात्’~~</span></span> इति ~~ब्रह्माण्डे~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S01_V31_B4~~" data-verse="~~BS_C01_S01_V31~~" data-block-id="~~BS_C01_S01_V31_B4~~"~~>तत्तदुपासनायोग्यतया च पुरुषाणाम् ।<br/~~><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Brahme~~-id">~~‘केषाञ्चित् सर्वगत्वेन केषाञ्चिद्धृदये~~ हरिः ।<br/>~~केषाञ्चिद्बहिरेवासावुपास्यः पुरुषोत्तमः’~~</span></span> इति ~~ब्राह्मे~~ ॥<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Brahme~~-id">~~‘अग्नौ क्रियावतां विष्णुर्योगिनां हृदये हरिः ।~~<br/>~~प्रतिमास्वप्रबुद्धानां सर्वत्र विदितत्मानाम्’~~</span></span> ~~इति च~~ ॥ 31 ॥<br/>~~॥ इति पादान्त्यप्राणाधिकरणम् ॥ 12 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥01-01 ॥</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V12" data-block-id="BS_C01_S02_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं विशेषणाच्च ओम् ॥ 01-02-12 ॥">ओं विशेषणाच्च ओम् ॥ 01-02-12 ॥</span></span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति गुहाधिकरणम् ॥ 03 ॥">॥ इति गुहाधिकरणम् ॥ 03 ॥</span></div>

=== ~~द्वितीयः पादः~~ ===

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V12_B1" data-verse="BS_C01_S02_V12" data-block-id="BS_C01_S02_V12_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id"><span data-deva="‘यः सेतुरीजानानामक्षरं ब्रह्म तत्परम्’(क.उ.१.३.२)">‘यः सेतुरीजानानामक्षरं ब्रह्म तत्परम्’(क.उ.१.३.२)</span></span></span><span data-deva=" इति ।"> इति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V12_B2" data-verse="BS_C01_S02_V12" data-block-id="BS_C01_S02_V12_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘पृथग् वक्तुं गुणास्तस्य न शक्यन्तेऽमितत्वतः ।">‘पृथग् वक्तुं गुणास्तस्य न शक्यन्तेऽमितत्वतः ।</span><br><span data-deva="यतोऽतो ब्रह्मशब्देन सर्वेषां ग्रहणं भवेत्’ ॥">यतोऽतो ब्रह्मशब्देन सर्वेषां ग्रहणं भवेत्’ ॥</span></span>

<div class="~~introduction~~-~~line~~">लिङ्गात्मकानां शब्दानां विष्णौ प्रवृत्तिं दर्शयति अस्मिन् पादे प्राधान्येन ।</~~div~~>

<span class="gr-reference gr-ref-Brahmapurana-id"><span data-deva="एतस्माद्ब्रह्मशब्दोऽयं विष्णोरेव विशेषणम् ।">एतस्माद्ब्रह्मशब्दोऽयं विष्णोरेव विशेषणम् ।</span><br><span data-deva="अमिता हि गुणा यस्मान्नान्येषां तमृते विभुम्’(प्रभुम्) ॥">अमिता हि गुणा यस्मान्नान्येषां तमृते विभुम्’(प्रभुम्) ॥</span></span><span data-deva=" इति ब्राह्मे ।"> इति ब्राह्मे ।</span></div>

<~~div~~ class="~~introduction~~-~~line~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Aitareyaaranyaka~~-id">~~‘ब्रह्म ततमम्’(ऐ.आ.२.४.३)~~</span> इति ~~सर्वगतत्वमुक्तं विष्णोः~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V12_B3" data-verse="BS_C01_S02_V12" data-block-id="BS_C01_S02_V12_B3" style="position: relative;"><span data-deva="न च जीवे समन्वयोऽभिधीयते ।">न च जीवे समन्वयोऽभिधीयते ।</span></div>

<div class="~~introduction~~-~~line~~">~~तच्च~~ <span class="gr-reference gr-ref-~~Aitareyaaranyaka~~-id">~~‘तस्यैतस्यासावादित्यो रसः’(ऐ.आ.३.२.३)~~</span> ~~इत्यादिनाऽऽदित्यस्य प्रतीयत इत्यतोऽब्रवीत्~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V12_B4" data-verse="BS_C01_S02_V12" data-block-id="BS_C01_S02_V12_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Paingishruti-id"><span data-deva="‘सत्य आत्मा, सत्यो जीवः, सत्यं भिदा सत्यं भिदा सत्यं भिदा, मैवाऽरुवण्यो मैवाऽरुवण्यो मैवाऽरुवण्यः’">‘सत्य आत्मा, सत्यो जीवः, सत्यं भिदा सत्यं भिदा सत्यं भिदा, मैवाऽरुवण्यो मैवाऽरुवण्यो मैवाऽरुवण्यः’</span></span></span><span data-deva=" इति पैङ्गिश्रुतिः ।"> इति पैङ्गिश्रुतिः ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhallaveyashruti-id"><span data-deva="‘आत्मा हि परमः स्वतन्त्रोऽधिगुणः, जीवोऽल्पशक्तिरस्वतन्त्रोऽवरः’">‘आत्मा हि परमः स्वतन्त्रोऽधिगुणः, जीवोऽल्पशक्तिरस्वतन्त्रोऽवरः’</span></span></span><span data-deva=" इति च भाल्लवेयश्रुतिः ।"> इति च भाल्लवेयश्रुतिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V12_B5" data-verse="BS_C01_S02_V12" data-block-id="BS_C01_S02_V12_B5" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘यथेश्वरस्य जीवस्य भेदः सत्यो विनिश्चयात् ।">‘यथेश्वरस्य जीवस्य भेदः सत्यो विनिश्चयात् ।</span><br><span data-deva="एवमेव हि मे वाचं सत्यां कर्तुमिहार्हसि’ ॥">एवमेव हि मे वाचं सत्यां कर्तुमिहार्हसि’ ॥</span></span>

<p><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘यथेश्वरश्च जीवश्च सत्यभेदौ परस्परम् ।">‘यथेश्वरश्च जीवश्च सत्यभेदौ परस्परम् ।</span><br><span data-deva="तेन सत्येन मां देवास्त्रायन्तु सहकेशवाः ॥’">तेन सत्येन मां देवास्त्रायन्तु सहकेशवाः ॥’</span></span>

</p><span data-deva="

इत्यदेर्नासत्यो भेदः ॥ 12 ॥">

इत्यदेर्नासत्यो भेदः ॥ 12 ॥</span></div>

</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S02_A015" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इत्यन्तराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S02_A015"></span></p><h4 id="इत्यन्तराधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.87.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="इत्यन्तराधिकरणम्">इत्यन्तराधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C01_S02_A012~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~सर्वगतत्वाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C01_S02_A012~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~सर्वगतत्वाधिकरणम्~~</h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘आदित्ये विष्णुः’ इत्युक्तम् ।">‘आदित्ये विष्णुः’ इत्युक्तम् ।</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘य एष आदित्ये पुरुषः सोऽहमस्मि, स एवाहमस्मि’(छां.उ.४.११)">‘य एष आदित्ये पुरुषः सोऽहमस्मि, स एवाहमस्मि’(छां.उ.४.११)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादावग्नीनामेवाऽदित्यस्थत्वमुच्यते ।"> इत्यादावग्नीनामेवाऽदित्यस्थत्वमुच्यते ।</span></div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S02_V01~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V01~~" data-~~doc~~="BS" ~~data-chapter~~="~~BS_C01~~" data-~~verse-type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span class="~~shloka~~-~~line~~">~~ओं सर्वत्र प्रसिद्धोपदेशात् ओम् ॥ 01~~-~~02-01 ॥~~</span></span></div>

</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अतोऽक्ष्यादित्ययोरैक्याद्,">अतोऽक्ष्यादित्ययोरैक्याद्,</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘य एषोऽन्तरक्षिणि पुरुषो दृश्यत’(छां.उ.४.१५)">‘य एषोऽन्तरक्षिणि पुरुषो दृश्यत’(छां.उ.४.१५)</span></span></span><span data-deva=" इत्यत्राप्यग्निरेवोच्यते ।"> इत्यत्राप्यग्निरेवोच्यते ।</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C01_S02_V01_B1" data~~-~~verse="BS_C01_S02_V01~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S02_V01_B1~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Aitareyaaranyaka~~-id">~~‘स यश्चायमशरीरः प्रज्ञात्मा’~~(ऐ.आ.३.२.४)</span></span>~~इत्यादिना सर्वत्रोच्यमानो नारायण एव ।~~ <span ~~class="gr-blockquote"~~><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishad-id~~">~~‘तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)~~</span></~~span~~>,<~~span~~ class="gr-~~blockquote~~"><~~span~~ class="gr-~~reference gr~~-~~ref-Mahabharata-id~~">~~‘परमं यो महद्ब्रह्म’(म.भा.१३.२५४.९)(विष्णुसहस्रनाम)~~</span></span~~>,<br/~~><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Pramana~~-id">~~‘वासुदेवात् परः को नु ब्रह्मशब्दोदितो भवेत् ।~~<~~br/~~>~~स हि सर्वगुणैः पूर्णस्तदन्ये तूपचारतः’ ॥~~</span></span></~~div~~>

</div>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V01_B2"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S02_V01" data-block-id="BS_C01_S02_V01_B2~~">~~इति तस्मिन्नेव प्रसिद्धब्रह्मशब्दोपदेशात् ॥ 01 ॥~~</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अतः ">अतः </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="तत् ‘यथा पुष्करपलाश आपो न श्लिष्यन्ते, एवम् एवंविधि पापं कर्म न श्लिष्यते’(छां.उ.४.१४.३)">तत् ‘यथा पुष्करपलाश आपो न श्लिष्यन्ते, एवम् एवंविधि पापं कर्म न श्लिष्यते’(छां.उ.४.१४.३)</span></span></span><span data-deva=" इत्यग्निज्ञानादेव सर्वपापश्लेषात् मोक्षोपपत्तिरिति । अतोऽब्रवीत् (ब्रवीति) –"> इत्यग्निज्ञानादेव सर्वपापश्लेषात् मोक्षोपपत्तिरिति । अतोऽब्रवीत् (ब्रवीति) –</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S02_V02~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V02~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">~~ओं विवक्षितगुणोपपत्तेश्च~~ ओम् ॥ 01-02-02 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V13_B1" data-verse="BS_C01_S02_V13" data-block-id="BS_C01_S02_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="चक्षुरन्तस्थो विष्णुरेव।">चक्षुरन्तस्थो विष्णुरेव।</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘त्रिपादस्यामृतं दिवि’(ऋ.सं.१०.९०.३)">‘त्रिपादस्यामृतं दिवि’(ऋ.सं.१०.९०.३)</span></span></span><span data-deva="इत्यादिना तस्यैवामृतत्वाद्युपपत्तेः।">इत्यादिना तस्यैवामृतत्वाद्युपपत्तेः।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V02_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V02~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V02_B1~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Aitareyaaranyaka~~-id">~~‘स योऽतोऽश्रुतः’~~(ऐ.आ.३.२.४)</span></span> ~~इत्यादि~~ । ~~स हि~~<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Rigveda~~-id">~~‘न ते विष्णो जायमानः’~~(ऋ.सं.७.९९.२)</span></span> ~~इत्यादिनाऽश्रुतत्वादिगुणकः(गुणः)~~ ।<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Chaturvedashikha~~-id">‘स सविता स वायुः स इन्द्रः सोऽश्रुतः सोऽदृष्टो यो हरिर्यः परमो यो विष्णुर्योऽनन्तः’</span></span> ~~इत्यादि चतुर्वेदशिखायाम् ॥02॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V13_B2" data-verse="BS_C01_S02_V13" data-block-id="BS_C01_S02_V13_B2" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मशब्दाद्युपपत्तेश्च ।">ब्रह्मशब्दाद्युपपत्तेश्च ।</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘सोऽहमस्मि’(छां.उ.४.११.१)">‘सोऽहमस्मि’(छां.उ.४.११.१)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादि त्वन्तर्याम्यपेक्षया ।"> इत्यादि त्वन्तर्याम्यपेक्षया ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V13_B3" data-verse="BS_C01_S02_V13" data-block-id="BS_C01_S02_V13_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahakoorma-id"><span data-deva="‘अन्तर्यामिणमीशेशमपेक्ष्याहं त्वमित्यपि ।">‘अन्तर्यामिणमीशेशमपेक्ष्याहं त्वमित्यपि ।</span><br><span data-deva="सर्वे शब्दाः प्रयुज्यन्ते सति भेदेऽपि वस्तुषु’">सर्वे शब्दाः प्रयुज्यन्ते सति भेदेऽपि वस्तुषु’</span></span></span><span data-deva=" इति महाकौर्मे ॥ 13 ॥"> इति महाकौर्मे ॥ 13 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V14" data-block-id="BS_C01_S02_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं स्थानादिव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-02-14 ॥">ओं स्थानादिव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-02-14 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~न चादित्यशब्दाच्चक्षुर्मयत्वादेश्च जीव~~ इति ~~वाच्यम्~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V14_B1" data-verse="BS_C01_S02_V14" data-block-id="BS_C01_S02_V14_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘तद्यदस्मिन् सर्पिर्वोदकं वा सिञ्चति वर्त्मनी एव गच्छति’(छां.उ.४.१५.१)">‘तद्यदस्मिन् सर्पिर्वोदकं वा सिञ्चति वर्त्मनी एव गच्छति’(छां.उ.४.१५.१)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिस्थानशक्तिः, "> इत्यादिस्थानशक्तिः, </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘वामनिः, भामनिः’(छां.उ.४.१५.३-४)">‘वामनिः, भामनिः’(छां.उ.४.१५.३-४)</span></span></span><span data-deva=" इत्याद्यात्मशक्तिश्चोच्यते । तस्य ह्येत्यल्लिङ्गम् ।"> इत्याद्यात्मशक्तिश्चोच्यते । तस्य ह्येत्यल्लिङ्गम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V14_B2" data-verse="BS_C01_S02_V14" data-block-id="BS_C01_S02_V14_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id"><span data-deva="‘स ईशः सोऽसपत्नः स हरिः स परः स परोवरीयान् यदिदं चक्षुषि सर्पिर्वोदकं वा सिञ्चति वर्त्मनी एव गच्छति स वामनः स भामनः स आनन्दः सोऽच्युतः’">‘स ईशः सोऽसपत्नः स हरिः स परः स परोवरीयान् यदिदं चक्षुषि सर्पिर्वोदकं वा सिञ्चति वर्त्मनी एव गच्छति स वामनः स भामनः स आनन्दः सोऽच्युतः’</span></span></span><span data-deva=" इति चतुर्वेदशिखायाम् ।"> इति चतुर्वेदशिखायाम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V14_B3" data-verse="BS_C01_S02_V14" data-block-id="BS_C01_S02_V14_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vamana-id"><span data-deva="‘यत्स्थानत्वादिदं चक्षुरसङ्गं सर्ववस्तुभिः ।">‘यत्स्थानत्वादिदं चक्षुरसङ्गं सर्ववस्तुभिः ।</span><br><span data-deva=" स वामनः परोऽस्माकं गतिरित्येव चिन्तयेत्’"> स वामनः परोऽस्माकं गतिरित्येव चिन्तयेत्’</span></span></span><span data-deva=" इति वामने ॥ 14 ॥"> इति वामने ॥ 14 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V15" data-block-id="BS_C01_S02_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं सुखविशिष्टाभिधानादेव च ओम् ॥ 01-02-15 ॥">ओं सुखविशिष्टाभिधानादेव च ओम् ॥ 01-02-15 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S02_V03~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V03~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् ~~अनुपपत्तेस्तुन शारीरः~~ ओम् ॥ 01-02-03 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V15_B1" data-verse="BS_C01_S02_V15" data-block-id="BS_C01_S02_V15_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘प्राणो ब्रह्म कं ब्रह्म खं ब्रह्म’(छां.उ.४.१०.५)">‘प्राणो ब्रह्म कं ब्रह्म खं ब्रह्म’(छां.उ.४.१०.५)</span></span><span data-deva=" इति, "> इति, </span><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id"><span data-deva="‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म’(बृ.उ.५.९.२८)">‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म’(बृ.उ.५.९.२८)</span></span> <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात्’(तै.उ.३.६)">‘आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात्’(तै.उ.३.६)</span></span><span data-deva=" इत्यादेस्तस्यैव हि लक्षणम् ।"> इत्यादेस्तस्यैव हि लक्षणम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V15_B4" data-verse="BS_C01_S02_V15" data-block-id="BS_C01_S02_V15_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmavaivarte-id"><span data-deva="‘लक्षणं परमानन्दो विष्णोरेव न संशयः ।">‘लक्षणं परमानन्दो विष्णोरेव न संशयः ।</span><br><span data-deva="अव्यक्तादितृणान्तास्तु विप्लु(विपृ)डानन्दभागिनः’">अव्यक्तादितृणान्तास्तु विप्लु(विपृ)डानन्दभागिनः’</span></span></span><span data-deva=" इति ब्रह्मवैवर्ते ॥"> इति ब्रह्मवैवर्ते ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V03_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V03~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V03_B1~~">~~एकस्य सर्वशरीरस्थत्वानुपपत्तेरेव~~ ॥ 03 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S02_V04~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V04~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ~~कर्मकर्तृव्यपदेशाच्च~~ ओम् ॥ 01-02-04 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V16" data-block-id="BS_C01_S02_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं श्रुतोपनिषत्कगत्यभिधानाच्च ओम् ॥ 01-02-16 ॥">ओं श्रुतोपनिषत्कगत्यभिधानाच्च ओम् ॥ 01-02-16 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V16_B1" data-verse="BS_C01_S02_V16" data-block-id="BS_C01_S02_V16_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘स एनान् ब्रह्म गमयति’(छां.उ.४.१५.५)">‘स एनान् ब्रह्म गमयति’(छां.उ.४.१५.५)</span></span></span><span data-deva=" इति । न ह्यन्यविद्यया अन्यगतिर्युक्ता ॥16॥"> इति । न ह्यन्यविद्यया अन्यगतिर्युक्ता ॥16॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V04_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V04~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V04_B1~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Aitareyaaranyaka~~-id">~~‘आत्मानां परस्मै शंसति’~~(ऐ.आ.३.२.३)</span></span> ~~इत्यादि ॥04॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S02_V05~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V05~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">~~ओं शब्दविशेषात्~~ ओम् ॥ 05-36 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V17" data-block-id="BS_C01_S02_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् अनवस्थितेरसम्भवाच्च नेतरः ओम् ॥ 01-02-17॥">ओम् अनवस्थितेरसम्भवाच्च नेतरः ओम् ॥ 01-02-17॥</span></span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इत्यन्तराधिकरणम् ॥">॥ इत्यन्तराधिकरणम् ॥</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S02_V05_B1" data~~-~~verse="BS_C01_S02_V05~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V05_B1"><span class="gr~~-~~blockquote~~"~~><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id~~">‘एतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’(ऐ.आ.३.२.३)</span></span> इति । न हि जीवमेव ब्रह्मेत्याचक्षते ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V17_B1" data-verse="BS_C01_S02_V17" data-block-id="BS_C01_S02_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="जीवस्य जीवान्तरनियामकत्वेऽनवस्थितेः, साम्यादसम्भवाच्च न जीवः । नियमप्रमाणाभावात्(नियमे प्रमाणाभावात्) । अनीश्वरापेक्षत्वाच्च ॥ 17 ॥">जीवस्य जीवान्तरनियामकत्वेऽनवस्थितेः, साम्यादसम्भवाच्च न जीवः । नियमप्रमाणाभावात्(नियमे प्रमाणाभावात्) । अनीश्वरापेक्षत्वाच्च ॥ 17 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V05_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V05~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V05_B2~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Indradyumnashakha-id~~">‘एष उ एव ब्रह्मैष उ एवात्मैष उ एव सवितैष उ एवेन्द्र एष उ एव हरिर्हरति परः परानन्दः’</span></span> ~~इति चेन्द्रद्युम्नशाखायाम् ॥ 05 ॥~~</div>

</div>

<~~div class~~="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S02_V06" data~~-~~block~~-~~id="BS_C01_S02_V06~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C01~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~ओं स्मृतेश्च ओम् ॥ 01-02-06 ॥~~</span></span></~~div~~>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S02_A016" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इत्यन्तर्याम्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S02_A016"></span></p><h4 id="इत्यन्तर्याम्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.87.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.AE.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="इत्यन्तर्याम्यधिकरणम्">इत्यन्तर्याम्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id"><span data-deva="‘यः पृथिव्यां तिष्ठन् पृथिव्या अन्तरो यं पृथिवी न वेद यस्य पृथिवी शरीरं यः पृथिवीमन्तरो यमयत्येष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’(बृ.उ.५.७.३)">‘यः पृथिव्यां तिष्ठन् पृथिव्या अन्तरो यं पृथिवी न वेद यस्य पृथिवी शरीरं यः पृथिवीमन्तरो यमयत्येष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’(बृ.उ.५.७.३)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिना अन्तर्याम्युच्यते ।"> इत्यादिना अन्तर्याम्युच्यते ।</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C01_S02_V06_B1" data~~-~~verse="BS_C01_S02_V06" data-block-id="BS_C01_S02_V06_B1~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Bhagavadgeeta~~-id">~~‘अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः’~~(भ.गी.१०.२०)~~</span></span>,<span class="gr-blockquote~~">~~<span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id">‘गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा’~~(भ.गी.१५.१३)</span></span> ~~इत्यादि ।~~</~~div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V06_B2"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S02_V06" data-block-id="BS_C01_S02_V06_B2~~">~~न चाप्रामाणिकं कल्प्यम् ॥ 06 ॥~~</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S02_V07~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V07~~" data-~~doc~~="BS" ~~data-chapter="BS_C01" data-verse-type~~="~~sutra~~"><~~span~~ class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">ओम् अर्भकौकस्त्वात् तद्व्यपदेशाच्च नेति चेन्न निचाय्यत्वादेवं व्योमवच्च ओम् ॥01-02-07 ॥</span></span~~></div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="तत्र च ">तत्र च </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘एतदमृतम्’(छां.उ.४.१५.१)">‘एतदमृतम्’(छां.उ.४.१५.१)</span></span></span><span data-deva=" इत्युक्तममृतत्वमुच्यते । स च "> इत्युक्तममृतत्वमुच्यते । स च </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘यस्य पृथिवी शरीरम्’">‘यस्य पृथिवी शरीरम्’</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिना सर्वात्मकत्वात् प्रकृतिस्तत्तज्जीवो वा युक्तः ।"> इत्यादिना सर्वात्मकत्वात् प्रकृतिस्तत्तज्जीवो वा युक्तः ।</span></div>

~~<div~~ class="~~bhashya~~-~~collection~~" id="~~bhashya~~-~~BS_C01_S02_V07" data~~-~~block~~-id~~="bhashya-BS_C01_S02_V07~~">

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V07_B1"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S02_V07" data-block-id="BS_C01_S02_V07_B1~~">‘सर्वेषु भूतेषु’ इति अल्पौकस्त्वात्, चक्षुर्मयत्वादिना जीवव्यपदेशाच्च नेति चेन्न ।</~~div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V07_B2" data-verse="BS_C01_S02_V07" data-block-id="BS_C01_S02_V07_B2"~~>~~अर्भकौकस्त्वेन चक्षुर्मयत्वादिरूपेण च तस्यैव विष्णोर्निचाय्यत्वात् ।~~</~~div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V07_B3"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S02_V07" data-block-id="BS_C01_S02_V07_B3~~">~~सर्वगतत्वेऽप्यल्पौकस्त्वं~~ च ~~युज्यते, व्योमवत् ।~~<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Skanda~~-id">~~‘सर्वेन्द्रियमयो विष्णुः सर्वप्राणिषु च स्थितः ।~~<br/>~~सर्वनामाभिधेयश्च सर्ववेदोदितश्च सः’~~</span></span> ~~इति स्कान्दे ॥ 07 ॥~~</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S02_V08~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01~~" data-verse~~-type~~="~~sutra~~"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं सम्भोगप्राप्तिरिति चेन्न वैशेष्यात् ओम् ॥ 08-39 ॥</span></span></div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="न हि विष्णोः पृथिव्यादिशरीरत्वमङ्गीक्रियते ? इत्यत आह –">न हि विष्णोः पृथिव्यादिशरीरत्वमङ्गीक्रियते ? इत्यत आह –</span></div>

~~<div class~~="~~gr-author-note~~"~~>॥ इति सर्वगतत्वाधिकरणम् ॥ 01 ॥</div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V08_B1"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S02_V08" data-block-id="BS_C01_S02_V08_B1~~">~~‘जीवपरयोरेकशरीरस्थत्वे समानभोगप्राप्तिः~~ ? ~~इति चेन्न । सामर्थ्य वैशेष्यात् ।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V08_B2" data-verse="BS_C01_S02_V08" data-block-id="BS_C01_S02_V08_B2">उक्तं च गारुडे~~

<span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id">‘सर्वज्ञाल्पज्ञताभेदात् सर्वशक्त्यल्पशक्तितः ।<br/>स्वातन्त्र्यपारतन्त्र्याभ्यां सम्भोगो नेशजीवयोः’</span> ~~इति च ॥08॥~~</div>

</div>

<~~span id~~="gr-~~adh-BS_C01_S02_A013~~" ~~class~~="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~अत्तृत्वाधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C01_S02_A013~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~अत्तृत्वाधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V18" data-block-id="BS_C01_S02_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् अन्तर्याम्यधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-02-18 ॥">ओम् अन्तर्याम्यधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-02-18 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V18_B1" data-verse="BS_C01_S02_V18" data-block-id="BS_C01_S02_V18_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id"><span data-deva="‘यं पृथिवी न वेद’ ‘यः पृथिव्या अन्तरः’(बृ.उ.५.७.३)">‘यं पृथिवी न वेद’ ‘यः पृथिव्या अन्तरः’(बृ.उ.५.७.३)</span></span></span><span data-deva=", इत्यादिना अधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशाद्विष्णुरेवान्तर्यामी ।">, इत्यादिना अधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशाद्विष्णुरेवान्तर्यामी ।</span></div>

<~~div~~ class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~‘जन्माद्यस्य यतः’~~(~~ब्र~~.सू.१.१.२) ~~इत्युक्तम्~~ । ~~तत्रात्तृत्वं~~,<span class="gr-~~blockquote~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Bruhadaranyakopanishad~~-id">‘स ~~यद्यदेवासृजत तत्तदत्तुमध्रियत । सर्वां वा अत्तीति तददितेरदितित्वम्’~~(बृ.उ.३.२.५)</span></span> ~~इत्यदितेः प्रतीयते ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V18_B2" data-verse="BS_C01_S02_V18" data-block-id="BS_C01_S02_V18_B2" style="position: relative;"><span data-deva="स हि ">स हि </span><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘न ते विष्णो चायमानो न जातः’(ऋ.सं.७.९९.२)">‘न ते विष्णो चायमानो न जातः’(ऋ.सं.७.९९.२)</span></span>

<span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘स योऽतोऽश्रुतोऽगतोऽमतोऽनतोऽदृष्टोऽविज्ञातोऽनादिष्टः सर्वेषां भूतामन्तरपुरुष’(ऐ.आ.३.२.४)">‘स योऽतोऽश्रुतोऽगतोऽमतोऽनतोऽदृष्टोऽविज्ञातोऽनादिष्टः सर्वेषां भूतामन्तरपुरुष’(ऐ.आ.३.२.४)</span></span><span data-deva=" इत्यादिनाऽविदितोऽन्तरश्च ॥ 18 ॥"> इत्यादिनाऽविदितोऽन्तरश्च ॥ 18 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V19" data-block-id="BS_C01_S02_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं न च स्मार्तमतद्धर्माभिलापात् ओम् ॥ 01-02-19 ॥">ओं न च स्मार्तमतद्धर्माभिलापात् ओम् ॥ 01-02-19 ॥</span></span></span></div>

<~~div~~ class="~~leading~~-~~bhashya~~-line">~~‘स यद्यदेवासृजत’ इति पुल्लिङ्गम्~~ च <span class="gr-~~blockquote~~"><~~span~~ class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Bhagavadgeeta~~-id">~~‘कूटस्थोऽक्षर उच्यते’(भ.गी.१५.१६)~~</span></span>~~इतिवत् (इत्यादिवत्) । अत्रोच्यते –~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V19_B1" data-verse="BS_C01_S02_V19" data-block-id="BS_C01_S02_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="त्रिगुणत्वादिप्रधानधर्मानुक्तेर्न स्मृत्युक्तं प्रधानमन्तर्यामि ॥19॥">त्रिगुणत्वादिप्रधानधर्मानुक्तेर्न स्मृत्युक्तं प्रधानमन्तर्यामि ॥19॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V20" data-block-id="BS_C01_S02_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं शारीरश्चोभयेऽपि हि भेदेनैनमधीयते ओम् ॥ 01-02-20 ॥">ओं शारीरश्चोभयेऽपि हि भेदेनैनमधीयते ओम् ॥ 01-02-20 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S02_V09~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V09~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् ~~अत्ताचराचरग्रहणात्~~ ओम् ॥ 09-40 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इत्यन्तर्याम्यधिकरणम् ॥ 05 ॥">॥ इत्यन्तर्याम्यधिकरणम् ॥ 05 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V20_B1" data-verse="BS_C01_S02_V20" data-block-id="BS_C01_S02_V20_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id"><span data-deva="‘य आत्मनि तिष्ठन्नात्मनोऽन्तरो यमात्मा न वेद यस्यात्मा">‘य आत्मनि तिष्ठन्नात्मनोऽन्तरो यमात्मा न वेद यस्यात्मा</span><br><span data-deva="शरीरं य आत्मानमन्तरो यमयत्येष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’">शरीरं य आत्मानमन्तरो यमयत्येष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’</span><br><span data-deva="‘यो विज्ञाने तिष्ठन् विज्ञानादन्तरो यं विज्ञानं न वेद यस्य विज्ञानं शरीरं’(बृ.उ.५.७.२२)">‘यो विज्ञाने तिष्ठन् विज्ञानादन्तरो यं विज्ञानं न वेद यस्य विज्ञानं शरीरं’(बृ.उ.५.७.२२)</span></span></span><br><span data-deva="इत्युभयेऽपि हि शाखिनो भेदेन एनं (जीवं)अधीयते ।">इत्युभयेऽपि हि शाखिनो भेदेन एनं (जीवं)अधीयते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V09_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V09~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V09_B1~~">न हि ~~चराचरस्य= सर्वस्य अत्तृत्वमदितेः~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V20_B2" data-verse="BS_C01_S02_V20" data-block-id="BS_C01_S02_V20_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘शीर्यते नित्यमेवास्माद्विष्णोस्तु जगदीदृशम् ।">‘शीर्यते नित्यमेवास्माद्विष्णोस्तु जगदीदृशम् ।</span><br><span data-deva="रमते च परो ह्यस्मिन् शरीरं तस्य तज्जगत्’ ॥">रमते च परो ह्यस्मिन् शरीरं तस्य तज्जगत्’ ॥</span></span><span data-deva="

इति वचनान्न शरीरत्वविरोधः ॥20॥">

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V09_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V09~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V09_B2~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Skanda~~-id">~~‘स्रष्टा पाता तथैवात्ता निखिलस्यैक एव तु~~ ।<br/> ~~वासुदेवः परः पुंसामितरेऽल्पस्य वा न वा’~~</span></span> ~~इति स्कान्दे ।~~</div>

इति वचनान्न शरीरत्वविरोधः ॥20॥</span></div>

</div>

<~~div~~ class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S02_V09_B3~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S02_V09~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V09_B3~~"><span class="gr-~~blockquote~~"><span class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Shruthi~~-id">~~‘एकः पुरस्ताद्य इदं बभूव यतो बभूव भुवनस्य गोपाः ।~~<~~br/~~>~~यमप्येति भुवनं साम्पराये स नो हरिर्घृतमिहायुषेऽत्तु देवः’~~</span></span> ~~इति श्रुतिः ॥ 09 ॥~~</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S02_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अदृश्यत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S02_A017"></span></p><h4 id="अदृश्यत्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A6.E0.A5.83.E0.A4.B6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अदृश्यत्वाधिकरणम्">अदृश्यत्वाधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अदृश्यत्वादिगुणा विष्णोरुक्ताः । तत्र –">अदृश्यत्वादिगुणा विष्णोरुक्ताः । तत्र –</span></div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S02_V10~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01~~" data-verse~~-type="sutra"><span class~~="~~shloka-block"><span class=~~"~~shloka-line">ओं प्रकरणाच्च ओम् ॥ 01-02-10 ॥</span></span></div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘यत्तदद्रेश्यम्, अग्राह्यम्, अगोत्रम्, अवर्णम्, अचक्षुःश्रोत्रं, तद् अपाणिपादम् । नित्यं विभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं तदव्ययं यद्भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः’(मु.उ.१.१.६)">‘यत्तदद्रेश्यम्, अग्राह्यम्, अगोत्रम्, अवर्णम्, अचक्षुःश्रोत्रं, तद् अपाणिपादम् । नित्यं विभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं तदव्ययं यद्भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः’(मु.उ.१.१.६)</span></span></span><span data-deva="इत्युक्त्वा, अतोऽब्रवीत्(ब्रवीति)-">इत्युक्त्वा, अतोऽब्रवीत्(ब्रवीति)-</span></div>

~~<div class~~="~~gr-author-note~~"~~>॥ इति अत्तृत्वाधिकरणम् ॥ 02 ॥</div~~>

<~~div~~ class="~~bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V10_B1" data-verse="BS_C01_S02_V10" data-block~~-~~id="BS_C01_S02_V10_B1~~">~~अप्संवत्सरसृष्ट्यादिना तत्प्रकरणाच्च(प्रकरणत्वाच्च) ।~~

<span class="gr-reference gr-ref-~~Pramana~~-id">~~‘नेहाऽसीत् किञ्चनाप्यादौ मृत्युरासीद्धरिस्तदा ।~~<~~br/>सोऽत्मनो मनसाऽस्राक्षीद् अप एव जनार्दनः’ ॥</~~span>

~~<span class~~="~~gr-reference gr-ref-Pramana-id~~">~~शयानस्तासु भगवान् निर्ममेऽण्डं महत्तरम्~~ ।<br/>~~तत्र संवत्सरं नाम ब्रह्माणमसृजत् प्रभुः ॥~~<br/>~~तमत्तुं व्याददादास्यं तदाऽसौ विरुराव ह ॥~~</span>

<span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref~~-~~Brahmavaivarte-id~~">~~अथ तं~~(~~तत्~~) कृपया विष्णुः सृष्टिकर्मण्ययोजयत् ।<br/>सोऽसृजद्भुवनं विश्वमद्यार्थं हरये विभुः</span> ~~इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 10 ॥~~</div>

</div>

<~~span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C01_S02_A014~~" class="gr-~~toc~~-~~anchor~~" ~~data~~-~~level~~="3" data-~~title~~="~~गुहाधिकरणम्~~" data-~~block-id~~="~~gr-adh-BS_C01_S02_A014~~"></span><~~h4 class~~="~~gr-section-head~~">~~गुहाधिकरणम्~~</h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च यथा पृथिव्यामोषधयः सम्भवन्ति।">‘यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च यथा पृथिव्यामोषधयः सम्भवन्ति।</span><br><span data-deva="यथा सतः पुरुषात् केशलोमानि तथाऽक्षरात् सम्भवतीह विश्वम्’(मु.उ.१.१.७)">यथा सतः पुरुषात् केशलोमानि तथाऽक्षरात् सम्भवतीह विश्वम्’(मु.उ.१.१.७)</span></span></span><span data-deva=" इत्युक्त्वा तस्माच्च "> इत्युक्त्वा तस्माच्च </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘अक्षरात्परतः परः’(मु.उ.२.१.२)">‘अक्षरात्परतः परः’(मु.उ.२.१.२)</span></span></span><span data-deva=" इति परः प्रतीयत इत्यतोऽब्रवीत्-"> इति परः प्रतीयत इत्यतोऽब्रवीत्-</span></div>

<~~div~~ class="~~leading~~-~~bhashya~~" id="~~BS_C01_S02_V11_I01" data~~-~~block~~-id~~="BS_C01_S02_V11_I01~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S02_V11~~">

<~~div class~~="~~leading~~-~~bhashya-line~~">~~सर्वात्रैकः~~ परः ~~उक्तः ।~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V21" data-block-id="BS_C01_S02_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् अदृश्यत्वादिगुणको धर्मोक्तेः ओम् ॥ 01-02-21 ॥">ओम् अदृश्यत्वादिगुणको धर्मोक्तेः ओम् ॥ 01-02-21 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Kathopanishad~~-id">~~‘ऋतं पिबन्तौ सुकृतस्य लोके गुहां प्रविष्टौ परमे परार्धे~~ ।<br/> ~~छायाऽऽतपौ ब्रह्मविदो वदन्ति पञ्चाग्नयो ये च त्रिनाचिकेताः’~~ ।(क.उ.१.३.१)</span></span><br/> ~~इति पिबन्तौ प्रतीयेते, तौ कौ ? इति । उच्यते ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V21_B1" data-verse="BS_C01_S02_V21" data-block-id="BS_C01_S02_V21_B1" style="position: relative;"><span data-deva="पृथिव्यादि दृष्टान्तमुक्त्वा">पृथिव्यादि दृष्टान्तमुक्त्वा</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘अक्षरात् सम्भवतीह विश्वम्’(मु.उ.१.१.७)">‘अक्षरात् सम्भवतीह विश्वम्’(मु.उ.१.१.७)</span></span></span><span data-deva=" इत्यतः परं तत्परतः पराभिधानात्,"> इत्यतः परं तत्परतः पराभिधानात्,</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id"><span data-deva="‘कूटस्थोऽक्षर उच्यते’(भ.गी.१५.१६)">‘कूटस्थोऽक्षर उच्यते’(भ.गी.१५.१६)</span></span></span><span data-deva=" इति स्मृतेश्च प्रकृतेः प्राप्तिः ।"> इति स्मृतेश्च प्रकृतेः प्राप्तिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V21_B2" data-verse="BS_C01_S02_V21" data-block-id="BS_C01_S02_V21_B2" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मशब्दात् तत्परतः पराभिध्यानादेव च हिरण्यगर्भस्य ।">ब्रह्मशब्दात् तत्परतः पराभिध्यानादेव च हिरण्यगर्भस्य ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V21_B3" data-verse="BS_C01_S02_V21" data-block-id="BS_C01_S02_V21_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति’(तै.आ.३.१२.७)">‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति’(तै.आ.३.१२.७)</span></span></span><span data-deva=" ।"> ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V21_B4" data-verse="BS_C01_S02_V21" data-block-id="BS_C01_S02_V21_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id"><span data-deva="‘तत्कर्म हरितोषं यत् सा विद्या तन्मतिर्यया’(भाग.४.२९.४९)">‘तत्कर्म हरितोषं यत् सा विद्या तन्मतिर्यया’(भाग.४.२९.४९)</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V21_B5" data-verse="BS_C01_S02_V21" data-block-id="BS_C01_S02_V21_B5" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘अथ द्वे वाव विद्ये वेदितव्ये परा चैवापरा च। तत्र यो वेदा यान्यङ्गानि यान्युपाङ्गानि यानि प्रत्यङ्गानि साऽपरा । अथ परा यया स हरिर्वेदितव्यो योऽसावदृश्यो निर्गुणः परः परमात्मा’(मु.उ.१.१.४-५)">‘अथ द्वे वाव विद्ये वेदितव्ये परा चैवापरा च। तत्र यो वेदा यान्यङ्गानि यान्युपाङ्गानि यानि प्रत्यङ्गानि साऽपरा । अथ परा यया स हरिर्वेदितव्यो योऽसावदृश्यो निर्गुणः परः परमात्मा’(मु.उ.१.१.४-५)</span></span><span data-deva=" इत्यादिना तद्धर्मत्वेनावगतपरविद्याविषयत्वोक्तेर्विष्णुरेवादृश्यत्वादि गुणकः ॥ 21 ॥"> इत्यादिना तद्धर्मत्वेनावगतपरविद्याविषयत्वोक्तेर्विष्णुरेवादृश्यत्वादि गुणकः ॥ 21 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V22" data-block-id="BS_C01_S02_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं विशेषणभेदव्यपदेशाभ्यां नेतरौ ओम् ॥ 01-02-22 ॥">ओं विशेषणभेदव्यपदेशाभ्यां नेतरौ ओम् ॥ 01-02-22 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S02_V11~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V11~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ~~गुहां प्रविष्टावात्मानौ हि तद्दर्शनात्~~ ओम् ॥ 01-02-11 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V22_B1" data-verse="BS_C01_S02_V22" data-block-id="BS_C01_S02_V22_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘यः सर्वज्ञः सर्वविद्यस्य ज्ञानमयं तप’(मु.उ.१.१.९)">‘यः सर्वज्ञः सर्वविद्यस्य ज्ञानमयं तप’(मु.उ.१.१.९)</span></span></span><span data-deva=" इति विशेषणान्न प्रकृतिः । "> इति विशेषणान्न प्रकृतिः । </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘तस्मादेतत्ब्रह्म नाम रूपमन्नं च जायते’(मु.उ.१.१.९)">‘तस्मादेतत्ब्रह्म नाम रूपमन्नं च जायते’(मु.उ.१.१.९)</span></span></span><span data-deva=" इति भेदव्यपदेशान्न विरिञ्चः ।"> इति भेदव्यपदेशान्न विरिञ्चः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V22_B2" data-verse="BS_C01_S02_V22" data-block-id="BS_C01_S02_V22_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘अपरं त्वक्षरं या सा प्रकृतिर्जडरूपिका ।">‘अपरं त्वक्षरं या सा प्रकृतिर्जडरूपिका ।</span><br><span data-deva=" श्रीः परा प्रकृतिः प्रोक्ता चेतना विष्णुसंश्रया ॥"> श्रीः परा प्रकृतिः प्रोक्ता चेतना विष्णुसंश्रया ॥</span><br><span data-deva="तामक्षरं परं प्राहुः परतः परमक्षरम् ।">तामक्षरं परं प्राहुः परतः परमक्षरम् ।</span><br><span data-deva=" हरिमैवाखिलगुणमक्षरत्रयमीरितम्’॥"> हरिमैवाखिलगुणमक्षरत्रयमीरितम्’॥</span></span></span><br><span data-deva="इति स्कान्दे त्र्यक्षराभिधानात् ">इति स्कान्दे त्र्यक्षराभिधानात् </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘अक्षरात् परतः परः’(मु.उ.२.१.२)">‘अक्षरात् परतः परः’(मु.उ.२.१.२)</span></span></span><span data-deva=" इत्यपि विशेषणमेव ।"> इत्यपि विशेषणमेव ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V11_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V11~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V11_B1~~">~~गुहां प्रविष्टौ पिबन्तौ विष्णुरूपे एव ।~~<~~/div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V22_B3" data-verse="BS_C01_S02_V22" data-block-id="BS_C01_S02_V22_B3" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः’(मु.उ.३.१.२)">‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः’(मु.उ.३.१.२)</span></span><span data-deva=" इति भेदव्यपदेशादीशपदप्राप्तोऽपि न रुद्रः ॥ 22 ॥"> इति भेदव्यपदेशादीशपदप्राप्तोऽपि न रुद्रः ॥ 22 ॥</span></div>

<~~div~~ class="~~bhashyam~~-~~block"~~ id~~="BS_C01_S02_V11_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S02_V11~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S02_V11_B2~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Rigveda~~-id">~~‘घर्मा समन्ता त्रिवृतं व्यापतुः तयोर्जुष्टिं मातरिश्वा जगाम’~~(ऋ.सं.१०.~~११४~~.११)</span></span> ~~इत्यादिना तद्दर्शनात्~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V11_B3~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V11~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V11_B3~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Bruhathsamhita~~-id">~~‘आत्माऽन्तरात्मेति हरिरेक एव द्विधा स्थितः~~ ।<br/>~~निविष्टो हृदयेनित्यं रसं पिबति कर्मजम्~~</span></span>~~इति बृहत्संहितायाम् ।~~<~~/div~~>

<~~div class="bhashyam~~-~~block" id~~="~~BS_C01_S02_V11_B5~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S02_V11~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S02_V11_B5~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Padma~~-id">~~‘शुभं पिबत्यसौ नित्यं नाशुभं स हरिः पिबेत् ।~~<br/>~~पूर्णानन्दमयस्यास्य चेष्टा न ज्ञायते क्वचित्’~~</span></span>~~इति पाद्मे ॥~~<br/><~~span~~ class="gr-~~blockquote~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Taittiriyopanishad~~-id">~~‘यो वेद निहितं गुहायाम्’~~(तै.उ.२.१)</span></span> ~~इत्यादिना प्रसिद्धं ‘हि’शब्देन दर्शयति~~ ॥ 11 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S02_V12~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V12~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ~~विशेषणाच्च~~ ओम् ॥ 01-02-12 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V23" data-block-id="BS_C01_S02_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं रूपोपन्यासाच्च ओम् ॥ 01-02-23 ॥">ओं रूपोपन्यासाच्च ओम् ॥ 01-02-23 ॥</span></span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अदृश्यत्वाधिकरणम् ॥">॥ इति अदृश्यत्वाधिकरणम् ॥</span></div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~गुहाधिकरणम्~~ ॥ 03 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V23_B1" data-verse="BS_C01_S02_V23" data-block-id="BS_C01_S02_V23_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘यदा पश्यः पश्यते रुग्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम्’(मु.उ.३.१.३)">‘यदा पश्यः पश्यते रुग्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम्’(मु.उ.३.१.३)</span></span></span><span data-deva=" इति"> इति</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V23_B2" data-verse="BS_C01_S02_V23" data-block-id="BS_C01_S02_V23_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="“एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः । स मुनिर्भूत्वासमचिन्तयत् । तत एते व्यजायन्त विश्वो हिरण्यगर्भोऽग्निर्यमो वरुणरुद्रेन्द्राः”">“एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः । स मुनिर्भूत्वासमचिन्तयत् । तत एते व्यजायन्त विश्वो हिरण्यगर्भोऽग्निर्यमो वरुणरुद्रेन्द्राः”</span></span></span><span data-deva=" इति ।"> इति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V12_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V12~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V12_B1~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Kathopanishad~~-id">~~‘यः सेतुरीजानानामक्षरं ब्रह्म तत्परम्’~~(क.उ.१.३.२)</span></span> इति ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V23_B3" data-verse="BS_C01_S02_V23" data-block-id="BS_C01_S02_V23_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="तस्य हैतस्य परमस्य नारायणस्य चत्वारि रूपाणि शुक्लं रक्तं रौक्मं कृष्णमिति । स एतान्येतेभ्योऽभ्य(व्य)चीक्लृपत् । विमिश्राणि व्यमिश्रयत् । अत एतादृगेतद्रूपम्">तस्य हैतस्य परमस्य नारायणस्य चत्वारि रूपाणि शुक्लं रक्तं रौक्मं कृष्णमिति । स एतान्येतेभ्योऽभ्य(व्य)चीक्लृपत् । विमिश्राणि व्यमिश्रयत् । अत एतादृगेतद्रूपम्</span></span></span><span data-deva=" इति तस्यैव हि रूपाण्यभिधीयन्ते ॥ 32 ॥"> इति तस्यैव हि रूपाण्यभिधीयन्ते ॥ 32 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V12_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V12~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V12_B2~~"><span class="gr-~~reference gr-ref-Pramana-id~~">‘पृथग् वक्तुं गुणास्तस्य न शक्यन्तेऽमितत्वतः ।<br/>यतोऽतो ब्रह्मशब्देन सर्वेषां ग्रहणं भवेत्’ ॥</span>

<span class="gr-reference gr-ref-~~Brahmapurana~~-id">~~एतस्माद्ब्रह्मशब्दोऽयं विष्णोरेव विशेषणम्~~ ।<br/>~~अमिता हि गुणा यस्मान्नान्येषां तमृते विभुम्’(प्रभुम्) ॥~~</span> ~~इति ब्राह्मे ।~~</~~div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V12_B3"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S02_V12" data-block-id="BS_C01_S02_V12_B3~~">~~न च जीवे समन्वयोऽभिधीयते~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V12_B4~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V12~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V12_B4~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Paingishruti~~-id">‘सत्य आत्मा, सत्यो जीवः, सत्यं भिदा सत्यं भिदा सत्यं भिदा, मैवाऽरुवण्यो मैवाऽरुवण्यो मैवाऽरुवण्यः’</span~~></span> इति पैङ्गिश्रुतिः ।<br/><span class="gr~~-~~blockquote"><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Bhallaveyashruti-id~~">~~‘आत्मा हि परमः स्वतन्त्रोऽधिगुणः, जीवोऽल्पशक्तिरस्वतन्त्रोऽवरः’~~</span></span> ~~इति च भाल्लवेयश्रुतिः ।~~</~~div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V12_B5"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S02_V12" data-block-id="BS_C01_S02_V12_B5~~">~~<span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘यथेश्वरस्य जीवस्य भेदः सत्यो विनिश्चयात् ।<br/>एवमेव~~ हि ~~मे वाचं सत्यां कर्तुमिहार्हसि’~~ ॥</span>

<span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘यथेश्वरश्च जीवश्च सत्यभेदौ परस्परम् ।<br/>तेन सत्येन मां देवास्त्रायन्तु सहकेशवाः ॥’</span>

~~इत्यदेर्नासत्यो भेदः ॥ 12 ॥~~</div>

</div>

<span id="gr-adh-~~BS_C01_S02_A015~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~इत्यन्तराधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C01_S02_A015~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~इत्यन्तराधिकरणम्~~</h4>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S02_A018" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वैश्वानराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S02_A018"></span></p><h4 id="वैश्वानराधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A5.88.E0.A4.B6.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="वैश्वानराधिकरणम्">वैश्वानराधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अदृश्यत्वादिगुणेषु सर्वगतत्वं">अदृश्यत्वादिगुणेषु सर्वगतत्वं</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">~~‘आदित्ये विष्णुः’ इत्युक्तम् ।~~<span ~~class="gr~~-~~blockquote"><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id~~">~~‘य एष आदित्ये पुरुषः सोऽहमस्मि, स एवाहमस्मि’(छां.उ.४.११)</span>~~</span> ~~इत्यादावग्नीनामेवाऽदित्यस्थत्वमुच्यते ।~~</div>

</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘यस्त्वेतमेवं प्रादेशमात्रमभिविमानमात्मानं वैश्वानरमुपास्ते’(छां.उ.५.१८.१)">‘यस्त्वेतमेवं प्रादेशमात्रमभिविमानमात्मानं वैश्वानरमुपास्ते’(छां.उ.५.१८.१)</span></span></span><span data-deva=" इति वैश्वानरस्योक्तमित्यत आह –"> इति वैश्वानरस्योक्तमित्यत आह –</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">~~अतोऽक्ष्यादित्ययोरैक्याद्,~~<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">~~‘य एषोऽन्तरक्षिणि पुरुषो दृश्यत’~~(छां.उ.४.१५)</span></span> ~~इत्यत्राप्यग्निरेवोच्यते ।~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V24" data-block-id="BS_C01_S02_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं वैश्वानरः साधारणशब्दविशेषात् ओम् ॥ 01-02-24॥">ओं वैश्वानरः साधारणशब्दविशेषात् ओम् ॥ 01-02-24॥</span></span></span></div>

<~~div~~ class="~~leading~~-~~bhashya~~-line">~~अतः~~ <span class="gr-~~blockquote~~"><~~span~~ class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Chandogyopanishad~~-id">तत् ‘यथा पुष्करपलाश आपो न श्लिष्यन्ते, एवम् एवंविधि पापं कर्म न श्लिष्यते’(छां.उ.४.१४.३)</span></span> इत्यग्निज्ञानादेव सर्वपापश्लेषात् मोक्षोपपत्तिरिति । अतोऽब्रवीत् (ब्रवीति) –</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V24_B1" data-verse="BS_C01_S02_V24" data-block-id="BS_C01_S02_V24_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अग्नाविष्ण्वोः साधारणस्य वैश्वानरशब्दस्य विष्णावेव प्रसिद्धात्मशब्देन विशेषणाद्वैश्वानरो विष्णुरेव ॥ 24 ॥">अग्नाविष्ण्वोः साधारणस्य वैश्वानरशब्दस्य विष्णावेव प्रसिद्धात्मशब्देन विशेषणाद्वैश्वानरो विष्णुरेव ॥ 24 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V25" data-block-id="BS_C01_S02_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं स्मर्यमाणमनुमानं स्यादिति ओम् ॥01-02-25॥">ओं स्मर्यमाणमनुमानं स्यादिति ओम् ॥01-02-25॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V25_B1" data-verse="BS_C01_S02_V25" data-block-id="BS_C01_S02_V25_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id"><span data-deva="‘अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः’(भ.गी.१५.१४)">‘अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः’(भ.गी.१५.१४)</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V25_B2" data-verse="BS_C01_S02_V25" data-block-id="BS_C01_S02_V25_B2" style="position: relative;"><span data-deva="इति स्मर्यमाणमत्रापि स एवोच्यत इत्यस्यानुमापकम् । समाख्यानात् । ‘इति’शब्दः समाख्याप्रदर्शकः ॥ 25 ॥">इति स्मर्यमाणमत्रापि स एवोच्यत इत्यस्यानुमापकम् । समाख्यानात् । ‘इति’शब्दः समाख्याप्रदर्शकः ॥ 25 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V13_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V13~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V13_B1~~">~~चक्षुरन्तस्थो विष्णुरेव।~~<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Rigveda~~-id">~~‘त्रिपादस्यामृतं दिवि’(ऋ.सं.१०.९०.३)~~</span~~></span>इत्यादिना तस्यैवामृतत्वाद्युपपत्तेः।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V13_B2"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S02_V13" data-block-id="BS_C01_S02_V13_B2~~">~~ब्रह्मशब्दाद्युपपत्तेश्च ।<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘सोऽहमस्मि’~~(~~छां.उ~~.४.११.१)</span></span> ~~इत्यादि त्वन्तर्याम्यपेक्षया ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V13_B3~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V13~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V13_B3~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Mahakoorma-id~~">~~‘अन्तर्यामिणमीशेशमपेक्ष्याहं त्वमित्यपि~~ ।~~<br/>सर्वे शब्दाः प्रयुज्यन्ते सति भेदेऽपि वस्तुषु’~~</span>~~</span> इति महाकौर्मे ॥ 13 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S02_V14~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V14~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ~~स्थानादिव्यपदेशाच्च~~ ओम् ॥ 01-02-14 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं शब्दादिभ्योऽन्तः प्रतिष्ठानान्नेति चेन्न तथा दृष्ट्युपदेशादसम्भवात् पुरुषविधमपि चैनमधीयते ओम् ॥ 26-57 ॥">ओं शब्दादिभ्योऽन्तः प्रतिष्ठानान्नेति चेन्न तथा दृष्ट्युपदेशादसम्भवात् पुरुषविधमपि चैनमधीयते ओम् ॥ 26-57 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V26_B1" data-verse="BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id"><span data-deva="‘अयमग्निर्वैश्वानरः’(बृ.उ.७.९.१)">‘अयमग्निर्वैश्वानरः’(बृ.उ.७.९.१)</span></span></span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘वैश्वानरमृत आजातमग्निम्’(ऋ.सं.६.७.१)">‘वैश्वानरमृत आजातमग्निम्’(ऋ.सं.६.७.१)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिशब्दः ।"> इत्यादिशब्दः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V14_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V14~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V14_B1~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">~~‘तद्यदस्मिन् सर्पिर्वोदकं वा सिञ्चति वर्त्मनी एव गच्छति’~~(छां.उ.४.१५.१)</span></span> ~~इत्यादिस्थानशक्तिः,~~ <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">~~‘वामनिः~~, ~~भामनिः’~~(छां.उ.४.१५.३-४)</span></span> ~~इत्याद्यात्मशक्तिश्चोच्यते~~ । ~~तस्य ह्येत्यल्लिङ्गम्~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V26_B2" data-verse="BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘वैश्वानरे तद्धुतं भवति’(छां.उ.५.२४.४)">‘वैश्वानरे तद्धुतं भवति’(छां.उ.५.२४.४)</span></span></span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘हृदयं गार्हपत्यो मनोऽन्वाहार्यपचन आस्यमाहवनीयः’(छां.उ.५.१८.२)">‘हृदयं गार्हपत्यो मनोऽन्वाहार्यपचन आस्यमाहवनीयः’(छां.उ.५.१८.२)</span></span></span><span data-deva=" इत्याद्यग्निलिङ्गमादिशब्दोक्तम्।"> इत्याद्यग्निलिङ्गमादिशब्दोक्तम्।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V26_B3" data-verse="BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id"><span data-deva="‘येनेदमन्नं पच्यते’(बृ.उ.७.९.१)">‘येनेदमन्नं पच्यते’(बृ.उ.७.९.१)</span></span></span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘तद्यद्भक्तं प्रथममागच्छेत्तद्धोमीयम्’(छां.उ.५.१९.१)">‘तद्यद्भक्तं प्रथममागच्छेत्तद्धोमीयम्’(छां.उ.५.१९.१)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिना पाचकत्वेनान्तः प्रतिष्ठानं च प्रतीयते । तस्मान्न विष्णुरिति चेन्न ।"> इत्यादिना पाचकत्वेनान्तः प्रतिष्ठानं च प्रतीयते । तस्मान्न विष्णुरिति चेन्न ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V14_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V14~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V14_B2~~"><span class="gr-~~blockquote~~"><span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id">~~‘स ईशः सोऽसपत्नः स हरिः स~~ परः स परोवरीयान् यदिदं चक्षुषि सर्पिर्वोदकं वा सिञ्चति वर्त्मनी एव गच्छति स वामनः स भामनः स आनन्दः सोऽच्युतः’</span></span> इति ~~चतुर्वेदशिखायाम्~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V26_B4" data-verse="BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26_B4" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘अथ हेममात्मानमणोरणीयांसं परतः परं विश्वं हरिमुपासीत’">‘अथ हेममात्मानमणोरणीयांसं परतः परं विश्वं हरिमुपासीत’</span></span><span data-deva=" इति । "> इति । </span><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘सर्वनामा सर्वकर्मा सर्वलिङ्गः सर्वगुणः सर्वकामः सर्व धर्मः सर्वरूप’">‘सर्वनामा सर्वकर्मा सर्वलिङ्गः सर्वगुणः सर्वकामः सर्व धर्मः सर्वरूप’</span></span><span data-deva=" इति। "> इति। </span><span class="gr-reference gr-ref-Mahopanishad-id"><span data-deva="‘स य एतमेवमात्मानं विश्वं हरिमारादरमुपास्ते तस्य सर्वेषु लोकेषु सर्वेषु भूतेषु सर्वेषु देवेषु सर्वषुवेदेषु कामचारो भवति’">‘स य एतमेवमात्मानं विश्वं हरिमारादरमुपास्ते तस्य सर्वेषु लोकेषु सर्वेषु भूतेषु सर्वेषु देवेषु सर्वषुवेदेषु कामचारो भवति’</span></span><span data-deva=" इति तत्तन्नामलिङ्गादिना तस्यैव दृष्ट्युपदेशान्महोपनिषदि ॥

"> इति तत्तन्नामलिङ्गादिना तस्यैव दृष्ट्युपदेशान्महोपनिषदि ॥

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V14_B3~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V14~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V14_B3~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Vamana~~-id">~~‘यत्स्थानत्वादिदं चक्षुरसङ्गं सर्ववस्तुभिः~~ ।<br/> ~~स वामनः परोऽस्माकं गतिरित्येव चिन्तयेत्’~~</span></span> इति ~~वामने~~ ॥ 14 ॥</div>

</span><p><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘अनात्तत्वादनात्मान ऊनत्वाद्गुणराशितः ।">‘अनात्तत्वादनात्मान ऊनत्वाद्गुणराशितः ।</span><br><span data-deva="अब्रह्माणः परे सर्वे ब्रह्मात्म विष्णुरेव हि’">अब्रह्माणः परे सर्वे ब्रह्मात्म विष्णुरेव हि’</span></span><span data-deva=" ॥

"> ॥

</span></p><span data-deva="

इत्यादिना ">

इत्यादिना </span><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘को न आत्मा, किं ब्रह्म’(छां.उ.५.११.१)">‘को न आत्मा, किं ब्रह्म’(छां.उ.५.११.१)</span></span><span data-deva=" इत्यारम्भाच्च अन्येषामसम्भवाद्विष्णुरेव वैश्वानरः ।"> इत्यारम्भाच्च अन्येषामसम्भवाद्विष्णुरेव वैश्वानरः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V26_B5" data-verse="BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26_B5" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत’(तै.आ.३.१२,ऋ.सं.१०.९०.१३)">‘चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत’(तै.आ.३.१२,ऋ.सं.१०.९०.१३)</span></span><span data-deva=" इत्यादिना यः पुरुषाख्यो विष्णुरभहितस्तद्विधमेवात्र "> इत्यादिना यः पुरुषाख्यो विष्णुरभहितस्तद्विधमेवात्र </span><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘मूर्धैव सुतेजाः, चक्षुर्विश्वरूपः प्राणः पृथग्वर्त्मा’(छां.उ.५.१८.२)">‘मूर्धैव सुतेजाः, चक्षुर्विश्वरूपः प्राणः पृथग्वर्त्मा’(छां.उ.५.१८.२)</span></span><span data-deva=" इत्यादिनैनं वैश्वानरमधीयते । ‘च’शब्देन सकलवेदतन्त्रपुराणादिषु विष्णुपरत्वं पुरुषसूक्तस्य दर्शयति । तथा च ब्राह्मे –

"> इत्यादिनैनं वैश्वानरमधीयते । ‘च’शब्देन सकलवेदतन्त्रपुराणादिषु विष्णुपरत्वं पुरुषसूक्तस्य दर्शयति । तथा च ब्राह्मे –

</span><span class="gr-reference gr-ref-Brahmapurana-id"><span data-deva="‘यथैव पौरुषं सूक्तं नित्यं विष्णुपरायणम् ।">‘यथैव पौरुषं सूक्तं नित्यं विष्णुपरायणम् ।</span><br><span data-deva="तथैव मे मनो नित्यं भूयाद्विष्णुपरायणम्’">तथैव मे मनो नित्यं भूयाद्विष्णुपरायणम्’</span></span><span data-deva=" इति ॥"> इति ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V26_B6" data-verse="BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26_B6" style="position: relative;"><span data-deva="चतुर्वेदशिखायां च

">चतुर्वेदशिखायां च

</span><p><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात्’(ऋ.सं.१०.९०.१)">‘सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात्’(ऋ.सं.१०.९०.१)</span></span><span data-deva=" इति ।

"> इति ।

</span><span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id"><span data-deva="‘एष ह्येवाचिन्त्यः परः परमो हरिरादिरनादिरनन्तोऽनन्तशीर्षोऽनन्ताक्षोऽनन्तबाहुरनन्त गुणोऽनन्तरूपः’">‘एष ह्येवाचिन्त्यः परः परमो हरिरादिरनादिरनन्तोऽनन्तशीर्षोऽनन्ताक्षोऽनन्तबाहुरनन्त गुणोऽनन्तरूपः’</span></span><span data-deva=" इति ।

बृहत्संहितायां च-

"> इति ।

बृहत्संहितायां च-

</span></p>

<span class="gr-reference gr-ref-Bruhathsamhita-id"><span data-deva="‘यथा हि पौरुषं सूक्तं विष्णोरेवाभिधायकम् ।">‘यथा हि पौरुषं सूक्तं विष्णोरेवाभिधायकम् ।</span><br><span data-deva="न तथा सर्ववेदाश्च वेदाङ्गानि च नारद’">न तथा सर्ववेदाश्च वेदाङ्गानि च नारद’</span></span><span data-deva=" इत्यादि ॥"> इत्यादि ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V26_B7" data-verse="BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Naradiya-id"><span data-deva="‘यस्माद्यज्जायते चाङ्गाल्लोकवेदादिकं हरेः ।">‘यस्माद्यज्जायते चाङ्गाल्लोकवेदादिकं हरेः ।</span><br><span data-deva="तन्नामवाच्यमङ्गं तद्यथा ब्रह्मादिकं मुखम् ॥’">तन्नामवाच्यमङ्गं तद्यथा ब्रह्मादिकं मुखम् ॥’</span></span></span><span data-deva="इति नारदीयवचनात् नाभेदोक्तिविरोधः ॥ 26 ॥">इति नारदीयवचनात् नाभेदोक्तिविरोधः ॥ 26 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S02_V15~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V15~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">~~ओं सुखविशिष्टाभिधानादेव~~ च ओम् ॥ 01-02-15 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V27" data-block-id="BS_C01_S02_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् अत एव न देवता भूतं च ओम् ॥ 01-02-27॥">ओम् अत एव न देवता भूतं च ओम् ॥ 01-02-27॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V27_B1" data-verse="BS_C01_S02_V27" data-block-id="BS_C01_S02_V27_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अग्निवैश्वानरादिशब्दस्तेजसि भूते अग्निदेवतायां च प्रसिद्धोऽपि अतः= पूर्वोक्तहेतुत एव अत्र न सा तच्चाभिधीयते ॥ 27 ॥">अग्निवैश्वानरादिशब्दस्तेजसि भूते अग्निदेवतायां च प्रसिद्धोऽपि अतः= पूर्वोक्तहेतुत एव अत्र न सा तच्चाभिधीयते ॥ 27 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V15_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V15~~" data-block-id="BS_C01_S02_V15_B1"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘प्राणो ब्रह्म कं ब्रह्म खं ब्रह्म’(छां.उ.४.१०.५)</span> इति, <span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id"~~>‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म’(बृ.उ.५.९.२८)</span> <span class~~="~~gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id~~">~~‘आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात्’(तै.उ.३.६)~~</span~~> इत्यादेस्तस्यैव हि लक्षणम् ।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V15_B4"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S02_V15" data-block-id~~=~~"BS_C01_S02_V15_B4~~">~~<span class~~=~~"gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmavaivarte-id">‘लक्षणं परमानन्दो विष्णोरेव~~ न ~~संशयः ।<br/>अव्यक्तादितृणान्तास्तु विप्लु(विपृ)डानन्दभागिनः’</span>~~</span> ~~इति ब्रह्मवैवर्ते ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S02_V16~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V16~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ~~श्रुतोपनिषत्कगत्यभिधानाच्च~~ ओम् ॥ 01-02-16 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V28" data-block-id="BS_C01_S02_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं साक्षादप्यविरोधं जैमिनिः ओम् ॥ 01-02-28 ॥">ओं साक्षादप्यविरोधं जैमिनिः ओम् ॥ 01-02-28 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V28_B1" data-verse="BS_C01_S02_V28" data-block-id="BS_C01_S02_V28_B1" style="position: relative;"><span data-deva="नाग्न्यादयः शब्दा अग्न्यादिवाचकास्तथापि साक्षादेवानन्ययोगेन ब्रह्मवाचकैः व्यवहारार्थमनभिज्ञानाच्चान्यत्र व्यवहारन्तीत्यभ्युपगमेऽविरोधं जैमिनिर्वक्ति ।">नाग्न्यादयः शब्दा अग्न्यादिवाचकास्तथापि साक्षादेवानन्ययोगेन ब्रह्मवाचकैः व्यवहारार्थमनभिज्ञानाच्चान्यत्र व्यवहारन्तीत्यभ्युपगमेऽविरोधं जैमिनिर्वक्ति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V16_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V16~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V16_B1~~"><span class="gr-~~blockquote~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Chandogyopanishad~~-id">~~‘स एनान् ब्रह्म गमयति’(छां.उ.४.१५.५)~~</span></span> इति ~~। न ह्यन्यविद्यया अन्यगतिर्युक्ता ॥16॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V28_B2" data-verse="BS_C01_S02_V28" data-block-id="BS_C01_S02_V28_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘व्यासचित्तस्थिताकाशादवच्छिन्नानि कानिचित् ।">‘व्यासचित्तस्थिताकाशादवच्छिन्नानि कानिचित् ।</span><br><span data-deva="अन्ये व्यवहरन्त्येतान्यूरीकृत्य गृहादिवत्’ ॥">अन्ये व्यवहरन्त्येतान्यूरीकृत्य गृहादिवत्’ ॥</span></span><span data-deva="

इति स्कान्दवचनान्न मतानां परस्परविरोधः ॥ 28 ॥">

इति स्कान्दवचनान्न मतानां परस्परविरोधः ॥ 28 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S02_V17~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V17~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् ~~अनवस्थितेरसम्भवाच्च नेतरः~~ ओम् ॥ 01-02-~~17॥~~</span></span></~~div~~>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V29" data-block-id="BS_C01_S02_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् अभिव्यक्तेरित्याश्मरथ्यः ओम् ॥ 01-02-29 ॥">ओम् अभिव्यक्तेरित्याश्मरथ्यः ओम् ॥ 01-02-29 ॥</span></span></span></div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इत्यन्तराधिकरणम् ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V29_B1" data-verse="BS_C01_S02_V29" data-block-id="BS_C01_S02_V29_B1" style="position: relative;"><span data-deva="तत्र तत्र प्रसिद्धावप्यग्न्यादिषु ब्रह्मणोऽभिव्यक्तेरग्न्यादिसूक्तनियम इत्याश्मरथ्यः ॥ 29 ॥">तत्र तत्र प्रसिद्धावप्यग्न्यादिषु ब्रह्मणोऽभिव्यक्तेरग्न्यादिसूक्तनियम इत्याश्मरथ्यः ॥ 29 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V17_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V17~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V17_B1~~">जीवस्य जीवान्तरनियामकत्वेऽनवस्थितेः, साम्यादसम्भवाच्च न जीवः । नियमप्रमाणाभावात्(नियमे प्रमाणाभावात्) । अनीश्वरापेक्षत्वाच्च ॥ 17 ॥</div>

</div>

<~~span id~~="gr-~~adh-BS_C01_S02_A016~~" ~~class~~="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~इत्यन्तर्याम्यधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C01_S02_A016~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~इत्यन्तर्याम्यधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V30" data-block-id="BS_C01_S02_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् अनुस्मृतेर्बादरिः ओम् ॥ 01-02-30 ॥">ओम् अनुस्मृतेर्बादरिः ओम् ॥ 01-02-30 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V30_B1" data-verse="BS_C01_S02_V30" data-block-id="BS_C01_S02_V30_B1" style="position: relative;"><span data-deva="तत्रोक्तस्य विष्णोरग्न्यादिष्वनुस्मर्यमाणत्वात् तन्नियमः इति बादरिः ॥ 30 ॥">तत्रोक्तस्य विष्णोरग्न्यादिष्वनुस्मर्यमाणत्वात् तन्नियमः इति बादरिः ॥ 30 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya-line~~"~~><span class~~="gr-~~blockquote~~"~~><span class=~~"gr-~~reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad~~-id">‘यः पृथिव्यां तिष्ठन् पृथिव्या अन्तरो यं पृथिवी न वेद यस्य पृथिवी शरीरं यः पृथिवीमन्तरो यमयत्येष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’(बृ.उ.५.७.३)</span></span> ~~इत्यादिना अन्तर्याम्युच्यते ।~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V31" data-block-id="BS_C01_S02_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं सम्पत्तेरिति जैमिनिस्तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 01-02-31 ॥">ओं सम्पत्तेरिति जैमिनिस्तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 01-02-31 ॥</span></span></span></div>

<~~div~~ class="~~leading~~-~~bhashya~~-line">~~तत्र च~~ <span class="gr-~~blockquote~~"><~~span~~ class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Chandogyopanishad~~-id">~~‘एतदमृतम्’(छां.उ.४.१५.१)~~</span></span> ~~इत्युक्तममृतत्वमुच्यते । स च~~ <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Pramana~~-id">~~‘यस्य पृथिवी शरीरम्’~~</span></span> ~~इत्यादिना सर्वात्मकत्वात् प्रकृतिस्तत्तज्जीवो वा युक्तः ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V31_B1" data-verse="BS_C01_S02_V31" data-block-id="BS_C01_S02_V31_B1" style="position: relative;"><span data-deva="साक्षादप्यविरोधं वदन् जैमिनिः सूक्तादिनियममग्न्यादि सम्प्राप्त्या मन्यते-">साक्षादप्यविरोधं वदन् जैमिनिः सूक्तादिनियममग्न्यादि सम्प्राप्त्या मन्यते-</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shatapathabrahmana-id"><span data-deva="‘तं यथा यथोपासते तदेव भवति’">‘तं यथा यथोपासते तदेव भवति’</span></span></span><span data-deva="(शत. ब्रा.१०.५.२.२०) इति दर्शयति ॥ 31 ॥">(शत. ब्रा.१०.५.२.२०) इति दर्शयति ॥ 31 ॥</span></div>

</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="न ह्यन्योपासकोऽन्यं प्राप्नुत इति युज्यत इत्यत आह">न ह्यन्योपासकोऽन्यं प्राप्नुत इति युज्यत इत्यत आह</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">न ~~हि विष्णोः पृथिव्यादिशरीरत्वमङ्गीक्रियते ?~~ इत्यत आह –</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V32" data-block-id="BS_C01_S02_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् आमनन्ति चैनमस्मिन् ओम् ॥ 01-02-32 ॥">ओम् आमनन्ति चैनमस्मिन् ओम् ॥ 01-02-32 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S02_V18~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V18~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् ~~अन्तर्याम्यधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशात्~~ ओम् ॥ 01-02-18 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति वैश्वानराधिकरणम् ॥ 07 ॥">॥ इति वैश्वानराधिकरणम् ॥ 07 ॥</span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 01-02 ॥">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 01-02 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V18_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V18~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V18_B1~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">~~‘यं पृथिवी न वेद’ ‘यः पृथिव्या अन्तरः’~~(बृ.उ.५.७.३)</span></span>~~, इत्यादिना अधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशाद्विष्णुरेवान्तर्यामी ।~~</~~div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V32_B1" data-verse="BS_C01_S02_V32" data-block-id="BS_C01_S02_V32_B1" style="position: relative;"><span data-deva="एनं= विष्णुम् अस्मिन्= अग्न्यादौ आमनन्ति ।">एनं= विष्णुम् अस्मिन्= अग्न्यादौ आमनन्ति ।</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id"><span data-deva="‘योऽग्नौ तिष्ठन्’(बृ.उ.५.७.५)">‘योऽग्नौ तिष्ठन्’(बृ.उ.५.७.५)</span></span></span><span data-deva=",">,</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘य एष एतस्मिन्नग्नौ तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषः’">‘य एष एतस्मिन्नग्नौ तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषः’</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिना ॥ 32 ॥"> इत्यादिना ॥ 32 ॥</span></div>

<~~div class="bhashyam~~-~~block" id~~="~~BS_C01_S02_V18_B2~~" ~~data-verse~~="~~BS_C01_S02_V18" data~~-~~block-id="BS_C01_S02_V18_B2~~">~~स हि~~ <span class="gr-reference gr-ref-~~Rigveda~~-id">~~‘न ते विष्णो चायमानो न जातः’(ऋ.सं.७.९९.२)~~</span>

<span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id~~">‘स योऽतोऽश्रुतोऽगतोऽमतोऽनतोऽदृष्टोऽविज्ञातोऽनादिष्टः सर्वेषां भूतामन्तरपुरुष’(ऐ.आ.३.२.४)</span> ~~इत्यादिनाऽविदितोऽन्तरश्च ॥ 18 ॥~~</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S02_V19~~" data-~~block~~-id="~~BS_C01_S02_V19~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C01~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~ओं न च स्मार्तमतद्धर्माभिलापात् ओम् ॥ 01-02-19 ॥~~</span></span></~~div~~>

</p>

<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="तृतीयः_पादः"><span id=".E0.A4.A4.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.80.E0.A4.AF.E0.A4.83_.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.83"></span><span data-deva="तृतीयः पादः">तृतीयः पादः</span></h3></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C01_S02_V19_B1" data~~-~~verse="BS_C01_S02_V19~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S02_V19_B1~~">~~त्रिगुणत्वादिप्रधानधर्मानुक्तेर्न स्मृत्युक्तं प्रधानमन्तर्यामि ॥19॥~~</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A019" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="द्युभ्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A019"></span></p><h4 id="द्युभ्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A5.81.E0.A4.AD.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="द्युभ्वाधिकरणम्">द्युभ्वाधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="तत्र चान्यत्र च प्रसिद्धानां शब्दानां विष्णौ समन्वयं प्रायेणास्मिन् पादे दर्शयति ।">तत्र चान्यत्र च प्रसिद्धानां शब्दानां विष्णौ समन्वयं प्रायेणास्मिन् पादे दर्शयति ।</span></div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S02_V20~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V20~~" data-~~doc="BS" data-chapter~~="~~BS_C01~~" ~~data-verse-type~~="~~sutra~~"><~~span~~ class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~ओं शारीरश्चोभयेऽपि हि भेदेनैनमधीयते ओम् ॥ 01-02-20 ॥~~</span></span~~></div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="विष्णोः परविद्याविषयत्वमुक्तम् । तत्र ">विष्णोः परविद्याविषयत्वमुक्तम् । तत्र </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘यस्मिन् द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं मनः सह प्राणैश्चसर्वैस्तमेवैकं जानथ आत्मानम्’(मुण्डक.उ.२.२.५)">‘यस्मिन् द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं मनः सह प्राणैश्चसर्वैस्तमेवैकं जानथ आत्मानम्’(मुण्डक.उ.२.२.५)</span></span></span><span data-deva=" इत्यत्र, "> इत्यत्र, </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopashat-id"><span data-deva="‘प्राणानां ग्रन्थिरसि रुद्रोऽमाऽऽविशान्तकः’(महाना.उ.३५)">‘प्राणानां ग्रन्थिरसि रुद्रोऽमाऽऽविशान्तकः’(महाना.उ.३५)</span></span></span> <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bodhayanagruhyasuktam-id"><span data-deva="‘प्राणेश्वरः कृत्तिवासाः पिनाकी’(बोधायनगृह्यसूत्रं)">‘प्राणेश्वरः कृत्तिवासाः पिनाकी’(बोधायनगृह्यसूत्रं)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिना रुद्रस्य प्राणाधारत्वप्रतीतेः, "> इत्यादिना रुद्रस्य प्राणाधारत्वप्रतीतेः, </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘स एषोऽन्तरश्चरते बहुधा जायमानः’(मुण्डक.उ.२.२.६)">‘स एषोऽन्तरश्चरते बहुधा जायमानः’(मुण्डक.उ.२.२.६)</span></span></span><span data-deva=" इति जीवलिङ्गाच्च तयोः प्राप्तिरित्यत उच्यते –"> इति जीवलिङ्गाच्च तयोः प्राप्तिरित्यत उच्यते –</span></div>

~~<div~~ class="gr-~~author-note~~">~~॥ इत्यन्तर्याम्यधिकरणम् ॥ 05 ॥~~<~~/div>~~

~~<div~~ class="~~bhashya~~-~~collection" id="bhashya~~-~~BS_C01_S02_V20" data~~-~~block~~-id~~="bhashya-BS_C01_S02_V20~~">

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V20_B1"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S02_V20~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S02_V20_B1~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Bruhadaranyakopanishad~~-id">~~‘य आत्मनि तिष्ठन्नात्मनोऽन्तरो यमात्मा न वेद यस्यात्मा~~<br/>शरीरं य आत्मानमन्तरो यमयत्येष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’<br/>‘यो विज्ञाने तिष्ठन् विज्ञानादन्तरो यं विज्ञानं न वेद यस्य विज्ञानं शरीरं’(बृ.उ.५.७.२२)</span></span><br/>~~इत्युभयेऽपि हि शाखिनो भेदेन एनं (जीवं)अधीयते ।~~<~~/div~~>

<~~div~~ class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S02_V20_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S02_V20~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C01_S02_V20_B2~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Pramana~~-id">~~‘शीर्यते नित्यमेवास्माद्विष्णोस्तु जगदीदृशम् ।~~<br/>~~रमते च परो ह्यस्मिन् शरीरं तस्य तज्जगत्’ ॥~~</span>

इति ~~वचनान्न शरीरत्वविरोधः ॥20॥~~</div>

</div>

<~~span id~~="gr-~~adh-BS_C01_S02_A017~~" ~~class~~="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~अदृश्यत्वाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-~~adh~~-~~BS_C01_S02_A017~~"></span><h4 class="gr-~~section~~-~~head~~"~~>अदृश्यत्वाधिकरणम्</h4~~>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V01" data-block-id="BS_C01_S03_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं द्युभ्वाद्यायतनं स्वशब्दात् ओम् ॥ 01-03-01 ॥">ओं द्युभ्वाद्यायतनं स्वशब्दात् ओम् ॥ 01-03-01 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V01_B1" data-verse="BS_C01_S03_V01" data-block-id="BS_C01_S03_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘तमेवैकं जानथ आत्मानम्’(मुण्डक.उ.२.२.५)इत्यात्मशब्दात् द्युभ्वाद्यायतनं(श्रयो) विष्णुरेव ।">‘तमेवैकं जानथ आत्मानम्’(मुण्डक.उ.२.२.५)इत्यात्मशब्दात् द्युभ्वाद्यायतनं(श्रयो) विष्णुरेव ।</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~अदृश्यत्वादिगुणा विष्णोरुक्ताः~~ । ~~तत्र –~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V01_B2" data-verse="BS_C01_S03_V01" data-block-id="BS_C01_S03_V01_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘आत्मब्रह्मादयः शब्दास्तमृते विष्णुमव्ययम् ।">‘आत्मब्रह्मादयः शब्दास्तमृते विष्णुमव्ययम् ।</span><br><span data-deva="न सम्भवन्ति यस्मात् तैर्नैवाप्तागुणपूर्णता’ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 1 ॥">न सम्भवन्ति यस्मात् तैर्नैवाप्तागुणपूर्णता’ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 1 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V02" data-block-id="BS_C01_S03_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं मुक्तोपसृप्यव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-03-02 ॥">ओं मुक्तोपसृप्यव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-03-02 ॥</span></span></span></div>

<~~div~~ class="~~leading~~-~~bhashya~~-line"><span class="gr-~~blockquote~~"><~~span~~ class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Mundakopanishad~~-id">~~‘यत्तदद्रेश्यम्~~, ~~अग्राह्यम्~~, ~~अगोत्रम्, अवर्णम्, अचक्षुःश्रोत्रं, तद् अपाणिपादम्~~ । ~~नित्यं विभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं तदव्ययं यद्भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः’~~(मु.उ.१.१.६)</span></span>~~इत्युक्त्वा, अतोऽब्रवीत्(ब्रवीति)~~-</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V02_B1" data-verse="BS_C01_S03_V02" data-block-id="BS_C01_S03_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अमृतस्यैष सेतुः’(मुण्डक.उ.२.२.५) इति ‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१),‘नारायणं महाज्ञेयं विश्वात्मानं परायणम्’(महाना.उ.११) ,‘मुक्तानां परमा गतिः’(मभा.१२.२५४.१७(विष्णुसहस्रनाम.१७)) ‘एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति’(तै.उ. २.८) इत्यादिना तस्यैव मुक्तप्राप्यत्वव्यपदेशात् ।">‘अमृतस्यैष सेतुः’(मुण्डक.उ.२.२.५) इति ‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१),‘नारायणं महाज्ञेयं विश्वात्मानं परायणम्’(महाना.उ.११) ,‘मुक्तानां परमा गतिः’(मभा.१२.२५४.१७(विष्णुसहस्रनाम.१७)) ‘एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति’(तै.उ. २.८) इत्यादिना तस्यैव मुक्तप्राप्यत्वव्यपदेशात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V02_B2" data-verse="BS_C01_S03_V02" data-block-id="BS_C01_S03_V02_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘बहुनाऽत्र किमुक्तेन यावच्छ्वेतं न गच्छति ।">‘बहुनाऽत्र किमुक्तेन यावच्छ्वेतं न गच्छति ।</span><br><span data-deva="योगी तावन्न मुक्तः स्यादेष शास्त्रनिर्णयः॥’ इत्यादित्यपुराणे ॥ 2 ॥">योगी तावन्न मुक्तः स्यादेष शास्त्रनिर्णयः॥’ इत्यादित्यपुराणे ॥ 2 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V03" data-block-id="BS_C01_S03_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं नानुमानमतच्छब्दात् ओम् ॥ 01-03-03-66 ॥">ओं नानुमानमतच्छब्दात् ओम् ॥ 01-03-03-66 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Mundakopanishad~~-id">~~‘यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते~~ च ~~यथा पृथिव्यामोषधयः सम्भवन्ति।~~<br/>~~यथा सतः पुरुषात् केशलोमानि तथाऽक्षरात् सम्भवतीह विश्वम्’~~(~~मु.उ.१.१.७~~)</span></span> ~~इत्युक्त्वा तस्माच्च~~ <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Mundakopanishad~~-id">~~‘अक्षरात्परतः परः’(मु.उ.२.१.२)~~</span></span> इति ~~परः प्रतीयत इत्यतोऽब्रवीत्~~-</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V03_B1" data-verse="BS_C01_S03_V03" data-block-id="BS_C01_S03_V03_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न अनुमानात्मकागमपरिकल्पितरुद्रोऽत्र वाच्यः । भस्मधरोग्रत्वादितच्छब्दाभावात् ।">न अनुमानात्मकागमपरिकल्पितरुद्रोऽत्र वाच्यः । भस्मधरोग्रत्वादितच्छब्दाभावात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V03_B2" data-verse="BS_C01_S03_V03" data-block-id="BS_C01_S03_V03_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘सोऽन्तकः स रुद्रः स प्राणभृत् स प्राणनायकः स ईशो यो हरिर्योऽनन्तो यो विष्णुर्यः परः परोवरीयान्’ इत्यादिना प्राणग्रन्थिरुद्रत्वादेर्विष्णोरेवोक्तत्वात् ।">‘सोऽन्तकः स रुद्रः स प्राणभृत् स प्राणनायकः स ईशो यो हरिर्योऽनन्तो यो विष्णुर्यः परः परोवरीयान्’ इत्यादिना प्राणग्रन्थिरुद्रत्वादेर्विष्णोरेवोक्तत्वात् ।</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V03_B4" data-verse="BS_C01_S03_V03" data-block-id="BS_C01_S03_V03_B4" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्माण्डे च-

">ब्रह्माण्डे च-

</span><span class="gr-reference gr-ref-Brahmandapurana-id"><span data-deva="‘रुजं द्रावयते यस्माद्रुद्रस्तस्माज्जनार्दनः ।">‘रुजं द्रावयते यस्माद्रुद्रस्तस्माज्जनार्दनः ।</span><br><span data-deva="ईशानादेव चेशानो महैदेवो महत्त्वतः ॥">ईशानादेव चेशानो महैदेवो महत्त्वतः ॥</span><br><span data-deva="पिबन्ति ये नरा नाकं मुक्ताः संसारसागरात् ।">पिबन्ति ये नरा नाकं मुक्ताः संसारसागरात् ।</span><br><span data-deva="तदाधारो यतो विष्णुः पिनाकीति ततः (स्मृ)श्रुतः॥">तदाधारो यतो विष्णुः पिनाकीति ततः (स्मृ)श्रुतः॥</span><br><span data-deva="शिवः सुखात्मकत्वेन शर्वः शंरोधनाद्धरिः ।">शिवः सुखात्मकत्वेन शर्वः शंरोधनाद्धरिः ।</span><br><span data-deva="कृत्यात्मकमिदं देहं यतो वस्ते प्रवर्तयन् ॥">कृत्यात्मकमिदं देहं यतो वस्ते प्रवर्तयन् ॥</span><br><span data-deva="कृत्तिवासास्ततो देवो विरिञ्चश्च विरेचनात् ।">कृत्तिवासास्ततो देवो विरिञ्चश्च विरेचनात् ।</span><br><span data-deva="बृंहणाद्ब्रह्मनामाऽसौ ऐश्वर्यादिन्द्र उच्यते ॥">बृंहणाद्ब्रह्मनामाऽसौ ऐश्वर्यादिन्द्र उच्यते ॥</span><br><span data-deva="एवं नानाविधैः शब्दैरेक एव त्रिविक्रमः ।">एवं नानाविधैः शब्दैरेक एव त्रिविक्रमः ।</span><br><span data-deva="वेदेषु सपुराणेषु गीयते पुरुषोत्तमः’">वेदेषु सपुराणेषु गीयते पुरुषोत्तमः’</span></span><span data-deva=" इति ।"> इति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V03_B14" data-verse="BS_C01_S03_V03" data-block-id="BS_C01_S03_V03_B14" style="position: relative;"><span data-deva="वामने च –">वामने च –</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vamanapurana-id"><span data-deva="‘न तु नारायणादीनां नाम्नामन्यत्र सम्भवः । ">‘न तु नारायणादीनां नाम्नामन्यत्र सम्भवः । </span><br><span data-deva=" अन्यनाम्नां गतिर्विष्णुः एक एव प्रकीर्तितः॥’"> अन्यनाम्नां गतिर्विष्णुः एक एव प्रकीर्तितः॥’</span></span></span><span data-deva=" इति ॥"> इति ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V03_B17" data-verse="BS_C01_S03_V03" data-block-id="BS_C01_S03_V03_B17" style="position: relative;"><span data-deva="स्कान्दे च –">स्कान्दे च –</span><br> <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vamanapurana-id"><span data-deva="‘ऋते नारायणादीनि नामानि पुरुषोत्तमः ।">‘ऋते नारायणादीनि नामानि पुरुषोत्तमः ।</span><br><span data-deva="प्रादादन्यत्र भगवान् राजेवर्ते स्वकं पुरम्॥’">प्रादादन्यत्र भगवान् राजेवर्ते स्वकं पुरम्॥’</span></span></span><span data-deva="इति ।">इति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V03_B20" data-verse="BS_C01_S03_V03" data-block-id="BS_C01_S03_V03_B20" style="position: relative;"><span data-deva="‘चतुर्मुखः शतानन्दो ब्रह्मणः पद्मभूरिति ।

">‘चतुर्मुखः शतानन्दो ब्रह्मणः पद्मभूरिति ।

</span><p><span data-deva="उग्रो भस्मधरो नग्नः कपालीति शिवस्य च ।

">उग्रो भस्मधरो नग्नः कपालीति शिवस्य च ।

</span></p><span data-deva="

विशेषनामानि ददौ स्वकीयान्यपि केशवः॥’ इति च ब्राह्मे ॥ 3 ॥">

विशेषनामानि ददौ स्वकीयान्यपि केशवः॥’ इति च ब्राह्मे ॥ 3 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V04" data-block-id="BS_C01_S03_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं प्राणभृच्च ओम् ॥ 01-03-04 ॥">ओं प्राणभृच्च ओम् ॥ 01-03-04 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S02_V21~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V21~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् ~~अदृश्यत्वादिगुणको धर्मोक्तेः~~ ओम् ॥ 01-02-21 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V04_B1" data-verse="BS_C01_S03_V04" data-block-id="BS_C01_S03_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="एतैरेव हेतुभिः न जीवो वायुश्च । ‘अजायमानो बहुधा विजायत’(तै.आ.३.१३.१) इति तस्यैव बहुधा जन्मोक्तेः ॥ 04॥">एतैरेव हेतुभिः न जीवो वायुश्च । ‘अजायमानो बहुधा विजायत’(तै.आ.३.१३.१) इति तस्यैव बहुधा जन्मोक्तेः ॥ 04॥</span></div>

</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V21_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V21~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V21_B1~~">~~पृथिव्यादि दृष्टान्तमुक्त्वा~~<span class="gr-~~blockquote~~"><span class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Mundakopanishad~~-id">~~‘अक्षरात् सम्भवतीह विश्वम्’~~(मु.उ.१.१.७)</span></~~span~~> ~~इत्यतः परं तत्परतः पराभिधानात्,~~<span class="gr-~~blockquote~~"><span class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Bhagavadgeeta~~-id">~~‘कूटस्थोऽक्षर उच्यते’~~(~~भ.गी.१५.१६~~)</span></span> ~~इति स्मृतेश्च प्रकृतेः प्राप्तिः ।~~</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V05" data-block-id="BS_C01_S03_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं भेदव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-03-05 ॥">ओं भेदव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-03-05 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V21_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V21~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V21_B2~~">~~ब्रह्मशब्दात् तत्परतः पराभिध्यानादेव च हिरण्यगर्भस्य ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V05_B1" data-verse="BS_C01_S03_V05" data-block-id="BS_C01_S03_V05_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न चैक्यं वाच्यम् । ‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशम् अस्य महिमानम्’(मुण्डक.३.१.२) इति भेदव्यपदेशात् ॥ 05 ॥">न चैक्यं वाच्यम् । ‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशम् अस्य महिमानम्’(मुण्डक.३.१.२) इति भेदव्यपदेशात् ॥ 05 ॥</span></div>

</div>

<div class="~~bhashyam~~-block" id="~~BS_C01_S02_V21_B3~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S02_V21~~" data-~~block~~-id="~~BS_C01_S02_V21_B3~~"><span class="gr-~~blockquote~~"><span class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Taittiriyaaranyaka~~-id">~~‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति’~~(~~तै.आ.३.१२.७~~)</span></span> ।</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V06" data-block-id="BS_C01_S03_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(69)ओं प्रकरणात् ओम् ॥ 01-03-06 ॥">(69)ओं प्रकरणात् ओम् ॥ 01-03-06 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V21_B4~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V21~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V21_B4~~"><span ~~class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Bhagavata-id~~">~~‘तत्कर्म हरितोषं यत् सा विद्या तन्मतिर्यया’~~(~~भाग~~.४.२९.४९)</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V06_B1" data-verse="BS_C01_S03_V06" data-block-id="BS_C01_S03_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘द्वे विद्ये वेदितव्ये’(मुण्डक.१.१.४) इति तस्य ह्येतत् प्रकरणम् ॥ 06 ॥">‘द्वे विद्ये वेदितव्ये’(मुण्डक.१.१.४) इति तस्य ह्येतत् प्रकरणम् ॥ 06 ॥</span></div>

</div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S02_V21_B5~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S02_V21~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V21_B5~~"><span class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Mundakopanishad~~-id">‘अथ द्वे वाव विद्ये वेदितव्ये परा चैवापरा च। तत्र यो वेदा यान्यङ्गानि यान्युपाङ्गानि यानि प्रत्यङ्गानि साऽपरा । ~~अथ परा यया स हरिर्वेदितव्यो योऽसावदृश्यो निर्गुणः परः परमात्मा’~~(मु.उ.१.१~~.४-५~~)</span> इत्यादिना तद्धर्मत्वेनावगतपरविद्याविषयत्वोक्तेर्विष्णुरेवादृश्यत्वादि गुणकः ॥ 21 ॥</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V07" data-block-id="BS_C01_S03_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(70)ओं स्थित्यदनाभ्यां च ओम् ॥ 01-03-07 ॥">(70)ओं स्थित्यदनाभ्यां च ओम् ॥ 01-03-07 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V07_B1" data-verse="BS_C01_S03_V07" data-block-id="BS_C01_S03_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘द्वासुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते ।

">‘द्वासुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते ।

</span><p><span data-deva="तयोरन्यः पिप्पलं स्वादु अत्ति अनश्ननन्यो अभिचाकशीति’(मुण्डक.३.१.१)

">तयोरन्यः पिप्पलं स्वादु अत्ति अनश्ननन्यो अभिचाकशीति’(मुण्डक.३.१.१)

</span></p><span data-deva="

इति ईश-जीवयोः स्थिति-अदनोक्तेः ॥ 07 ॥">

इति ईश-जीवयोः स्थिति-अदनोक्तेः ॥ 07 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति द्युभ्वाधिकरणम् ॥ 01 ॥">॥ इति द्युभ्वाधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A020" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="भूमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A020"></span></p><h4 id="भूमाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AD.E0.A5.82.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="भूमाधिकरणम्">भूमाधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘प्राणो व अशाया भूयान्’ इत्युक्त्वा ‘यो वै भूमा तत्सुखम्’(छां.उ.७.१३.१) इत्युक्तेः तस्यैव भूमत्वप्राप्तिः ।">‘प्राणो व अशाया भूयान्’ इत्युक्त्वा ‘यो वै भूमा तत्सुखम्’(छां.उ.७.१३.१) इत्युक्तेः तस्यैव भूमत्वप्राप्तिः ।</span></div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S02_V22~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01~~" data-verse~~-type="sutra"><span class~~="~~shloka-block~~"~~><span class~~="~~shloka-line~~">~~ओं विशेषणभेदव्यपदेशाभ्यां नेतरौ ओम् ॥ 01-02-22 ॥</span></span></div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘उत्क्रान्तप्राणान्’(छां.उ.७.१५.३) इत्यादिलिङ्गात् प्राणशब्दश्च वायुवाचीति अत उच्यते –">‘उत्क्रान्तप्राणान्’(छां.उ.७.१५.३) इत्यादिलिङ्गात् प्राणशब्दश्च वायुवाचीति अत उच्यते –</span></div>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V22_B1" data-verse="BS_C01_S02_V22"~~ data-~~block-id="BS_C01_S02_V22_B1"><span class="gr-blockquote"><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘यः सर्वज्ञः सर्वविद्यस्य ज्ञानमयं तप’~~(मु.उ.१.१.९)</span></span> इति विशेषणान्न प्रकृतिः । <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘तस्मादेतत्ब्रह्म नाम रूपमन्नं च जायते’(मु.उ.१.१.९)</span></span> इति भेदव्यपदेशान्न विरिञ्चः ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V22_B2" data-verse="BS_C01_S02_V22" data-block-id="BS_C01_S02_V22_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘अपरं त्वक्षरं या सा प्रकृतिर्जडरूपिका ।<br/> श्रीः परा प्रकृतिः प्रोक्ता चेतना विष्णुसंश्रया ॥<br/>तामक्षरं परं प्राहुः परतः परमक्षरम् ।<br/> हरिमैवाखिलगुणमक्षरत्रयमीरितम्’॥</span></span><br/>इति स्कान्दे त्र्यक्षराभिधानात् <span class="gr-blockquote">~~<span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘अक्षरात् परतः परः’~~(मु.उ.२.~~१.२)</span></span> इत्यपि विशेषणमेव ।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V22_B3" data-verse="BS_C01_S02_V22" data-block-id="BS_C01_S02_V22_B3"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः’(मु.उ.३~~.१.२~~)</span> ~~इति भेदव्यपदेशादीशपदप्राप्तोऽपि न रुद्रः ॥ 22 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S02_V23~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V23~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ~~रूपोपन्यासाच्च~~ ओम् ॥ 01-02-23 ॥</span></span></~~div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V08" data-block-id="BS_C01_S03_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(71)ओं भूमा सम्प्रसादादध्युपदेशात् ओम् ॥ 01-03-08 ॥">(71)ओं भूमा सम्प्रसादादध्युपदेशात् ओम् ॥ 01-03-08 ॥</span></span></span></div>

~~<div class="gr-author-note"~~>~~॥ इति अदृश्यत्वाधिकरणम् ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V08_B1" data-verse="BS_C01_S03_V08" data-block-id="BS_C01_S03_V08_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सम्प्रसादात्= पूर्णसुखरूपत्वात् । अध्युपदेशात्= सर्वेशामुपर्युपदेशाच्च विष्णुरेव भूमा ।">सम्प्रसादात्= पूर्णसुखरूपत्वात् । अध्युपदेशात्= सर्वेशामुपर्युपदेशाच्च विष्णुरेव भूमा ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V08_B2" data-verse="BS_C01_S03_V08" data-block-id="BS_C01_S03_V08_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanisat-id"><span data-deva="‘सहस्रशीर्षं देवं विश्वाक्षं विश्वशम्भुवम् ।">‘सहस्रशीर्षं देवं विश्वाक्षं विश्वशम्भुवम् ।</span><br><span data-deva="विश्वं नारायणं देवमक्षरं परमं पदम् ॥">विश्वं नारायणं देवमक्षरं परमं पदम् ॥</span><br><span data-deva="विश्वतः परमां नित्यम्’(महाना.उ.११)">विश्वतः परमां नित्यम्’(महाना.उ.११)</span></span></span><span data-deva=" इति श्रुतिः"> इति श्रुतिः</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V08_B5" data-verse="BS_C01_S03_V08" data-block-id="BS_C01_S03_V08_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘तमुत्क्रामन्तं प्राणोऽनूत्क्रामति’(बृ.उ.६.४.२) इत्यादिना न उत्क्रमणादिलिङ्गविरोधोऽपि ॥08॥">‘तमुत्क्रामन्तं प्राणोऽनूत्क्रामति’(बृ.उ.६.४.२) इत्यादिना न उत्क्रमणादिलिङ्गविरोधोऽपि ॥08॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V23_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V23~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V23_B1~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id~~">~~‘यदा पश्यः पश्यते रुग्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम्’(मु.उ.३.१.३)</span>~~</span> ~~इति~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V23_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V23~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V23_B2~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Pramana~~-id">~~“एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः~~ । ~~स मुनिर्भूत्वासमचिन्तयत्~~ । ~~तत एते व्यजायन्त विश्वो हिरण्यगर्भोऽग्निर्यमो वरुणरुद्रेन्द्राः”~~</span></span> इति ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V23_B3~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V23~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V23_B3~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Pramana-id~~">तस्य हैतस्य परमस्य नारायणस्य चत्वारि रूपाणि शुक्लं रक्तं रौक्मं कृष्णमिति । स एतान्येतेभ्योऽभ्य(~~व्य~~)~~चीक्लृपत् । विमिश्राणि व्यमिश्रयत् । अत एतादृगेतद्रूपम्</span>~~</span> ~~इति तस्यैव हि रूपाण्यभिधीयन्ते ॥ 32 ॥~~</div>

</div>

<~~span id~~="gr-~~adh-BS_C01_S02_A018~~" ~~class~~="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~वैश्वानराधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C01_S02_A018~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~वैश्वानराधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V09" data-block-id="BS_C01_S03_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(72)ओं धर्मोपपत्तेश्च ओम् ॥ 01-03-09 ॥">(72)ओं धर्मोपपत्तेश्च ओम् ॥ 01-03-09 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V09_B1" data-verse="BS_C01_S03_V09" data-block-id="BS_C01_S03_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वगतत्वादिधर्मोपपतेश्च ॥09॥">सर्वगतत्वादिधर्मोपपतेश्च ॥09॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~अदृश्यत्वादिगुणेषु सर्वगतत्वं~~</div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="इति भूमाधिकरणम् ॥ 02 ॥">इति भूमाधिकरणम् ॥ 02 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A021" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अक्षराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A021"></span></p><h4 id="अक्षराधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.B7.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अक्षराधिकरणम्">अक्षराधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-~~line~~"><~~span~~ class="gr-~~blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id~~">~~‘यस्त्वेतमेवं प्रादेशमात्रमभिविमानमात्मानं वैश्वानरमुपास्ते’~~(~~छां~~.उ.५.१८.१)</span>~~</span> इति वैश्वानरस्योक्तमित्यत आह –~~</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अदृश्यत्वादिगुणा विष्णोरुक्ताः ‘अदृष्टं द्रष्ट्रश्रुतं श्रोतृ’(बृ.उ.५.८.११) इत्यादिना, ‘अहं सोममाहनसं भिभर्मि’(ऋ.सं.१०.१२५.२) इत्यादेश्च तस्यापि सम्भवान् मध्यमाक्षरस्योक्ता इति अतो ब्रूते –">अदृश्यत्वादिगुणा विष्णोरुक्ताः ‘अदृष्टं द्रष्ट्रश्रुतं श्रोतृ’(बृ.उ.५.८.११) इत्यादिना, ‘अहं सोममाहनसं भिभर्मि’(ऋ.सं.१०.१२५.२) इत्यादेश्च तस्यापि सम्भवान् मध्यमाक्षरस्योक्ता इति अतो ब्रूते –</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V10" data-block-id="BS_C01_S03_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(73)ओम् अक्षरमम्बरान्तधृतेः ओम् ॥ 01-03-10॥">(73)ओम् अक्षरमम्बरान्तधृतेः ओम् ॥ 01-03-10॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S02_V24~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V24~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">~~ओं वैश्वानरः साधारणशब्दविशेषात्~~ ओम् ॥ 01-02-~~24॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V10_B1" data-verse="BS_C01_S03_V10" data-block-id="BS_C01_S03_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘एतस्मिन् खल्वक्षरे गार्ग्याकाश ओतश्च प्रोतश्च’(बृ.उ.५.८.११) इत्यम्बरान्तस्य सर्वस्य धृतेः ब्रह्मैवाक्षरम् ।">‘एतस्मिन् खल्वक्षरे गार्ग्याकाश ओतश्च प्रोतश्च’(बृ.उ.५.८.११) इत्यम्बरान्तस्य सर्वस्य धृतेः ब्रह्मैवाक्षरम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V10_B2" data-verse="BS_C01_S03_V10" data-block-id="BS_C01_S03_V10_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘य उ त्रिधातु पृथिवीमुत द्यामेको दाधार भुवनानि विश्वा’(ऋ.सं.१.१५४.४), ‘भर्ता सन् भ्रियमाणो बिभर्ति । एको देवो बहुधा निविष्टः । यदा भारं तन्द्रयते स भर्तुम् । पराऽस्य भारं पुनरस्तमेति’(तै.आ.३.१४) । ‘यस्मिन्निदं सं च वि चैधि सर्वं यस्मिन् देवा अधि विश्वे निषेदुः’(महा.ना.१.२) इत्यादि श्रुतेः ।">‘य उ त्रिधातु पृथिवीमुत द्यामेको दाधार भुवनानि विश्वा’(ऋ.सं.१.१५४.४), ‘भर्ता सन् भ्रियमाणो बिभर्ति । एको देवो बहुधा निविष्टः । यदा भारं तन्द्रयते स भर्तुम् । पराऽस्य भारं पुनरस्तमेति’(तै.आ.३.१४) । ‘यस्मिन्निदं सं च वि चैधि सर्वं यस्मिन् देवा अधि विश्वे निषेदुः’(महा.ना.१.२) इत्यादि श्रुतेः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V24_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V24~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V24_B1~~">अग्नाविष्ण्वोः साधारणस्य वैश्वानरशब्दस्य विष्णावेव प्रसिद्धात्मशब्देन विशेषणाद्वैश्वानरो विष्णुरेव ॥ 24 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V10_B7" data-verse="BS_C01_S03_V10" data-block-id="BS_C01_S03_V10_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘पृथिव्यादिप्रकृत्यन्तं भूतं भव्यं भवच्च यत् ।">‘पृथिव्यादिप्रकृत्यन्तं भूतं भव्यं भवच्च यत् ।</span><br><span data-deva="विष्णुरेको बिभर्तीदं नान्यस्तस्मात् क्षमो धृतौ॥’">विष्णुरेको बिभर्तीदं नान्यस्तस्मात् क्षमो धृतौ॥’</span></span></span><br><span data-deva=" इति च स्कान्दे ॥ 10 ॥"> इति च स्कान्दे ॥ 10 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S02_V25~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V25~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ~~स्मर्यमाणमनुमानं स्यादिति~~ ओम् ~~॥01~~-02-~~25॥~~</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V11" data-block-id="BS_C01_S03_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(74)ओं सा च प्रशासनात् ओम् ॥ 01-03-11 ॥">(74)ओं सा च प्रशासनात् ओम् ॥ 01-03-11 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V11_B1" data-verse="BS_C01_S03_V11" data-block-id="BS_C01_S03_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सा च धृतिः प्रशासनादुच्यते- ‘एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गी! सूर्याचन्द्रमसौ विधृतौ तिष्ठतः’(बृ.उ.५.८.९) इत्यादिना । तच्च प्रशासनं विष्णोरेव ।">सा च धृतिः प्रशासनादुच्यते- ‘एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गी! सूर्याचन्द्रमसौ विधृतौ तिष्ठतः’(बृ.उ.५.८.९) इत्यादिना । तच्च प्रशासनं विष्णोरेव ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V25_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V25~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V25_B1~~"><span ~~class~~="gr-~~blockquote~~"><span class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Bhagavadgeeta~~-id">~~‘अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः’~~(भ.गी.१५.१४)~~</span~~></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V11_B3" data-verse="BS_C01_S03_V11" data-block-id="BS_C01_S03_V11_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘सप्तार्धगर्भा भुवनस्य रेतो विष्णोस्तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि’ (ऋ.सं.१.१६४.३६)।

‘चतुर्भिः साकं नवतिं च नामभिश्चक्रं न वृत्तं व्यतीरवीविपत्’(ऋ.सं.१.१५५.६) इत्यादिश्रुतेः ।">‘सप्तार्धगर्भा भुवनस्य रेतो विष्णोस्तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि’ (ऋ.सं.१.१६४.३६)।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V25_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V25~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V25_B2~~">~~इति स्मर्यमाणमत्रापि~~ स ~~एवोच्यत इत्यस्यानुमापकम्~~ । ~~समाख्यानात् । ‘इति’शब्दः समाख्याप्रदर्शकः~~ ॥ 25 ॥</div>

‘चतुर्भिः साकं नवतिं च नामभिश्चक्रं न वृत्तं व्यतीरवीविपत्’(ऋ.सं.१.१५५.६) इत्यादिश्रुतेः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V11_B5" data-verse="BS_C01_S03_V11" data-block-id="BS_C01_S03_V11_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘एकः शास्ता न द्वितीयोऽस्ति शास्ता’(म.भा.१४.२७.२,स्कान्द.१.४२.१७१)। ‘यो हृच्छयः तम् अहमिह ब्रवीमि’

‘न केवलं मे भवतश्च राजन् स वै बलं बलीनां चापरेषाम्’(भाग.७.८.८)इत्यादेश्च ॥ 11 ॥">‘एकः शास्ता न द्वितीयोऽस्ति शास्ता’(म.भा.१४.२७.२,स्कान्द.१.४२.१७१)। ‘यो हृच्छयः तम् अहमिह ब्रवीमि’

‘न केवलं मे भवतश्च राजन् स वै बलं बलीनां चापरेषाम्’(भाग.७.८.८)इत्यादेश्च ॥ 11 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S02_V26~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V26~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं शब्दादिभ्योऽन्तः प्रतिष्ठानान्नेति चेन्न तथा दृष्ट्युपदेशादसम्भवात् पुरुषविधमपि चैनमधीयते ओम् ॥ 26-57 ॥</span~~></span></div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V12" data-block-id="BS_C01_S03_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(75)ओम् अन्यभावव्यावृत्तेश्च ओम् ॥ 01-03-12 ॥">(75)ओम् अन्यभावव्यावृत्तेश्च ओम् ॥ 01-03-12 ॥</span></span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V26"~~ data-~~block-id~~="~~bhashya~~-~~BS_C01_S02_V26">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V12_B1" data-verse="BS_C01_S03_V12" data-block-id="BS_C01_S03_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अस्थूलमनणु’(बृ.उ.५.८.८) इत्यादिना स्थूलाण्वादीनाम् अन्यवस्तुस्वभावानां व्यावृत्तेश्च।">‘अस्थूलमनणु’(बृ.उ.५.८.८) इत्यादिना स्थूलाण्वादीनाम् अन्यवस्तुस्वभावानां व्यावृत्तेश्च।</span></div>

~~<div class="bhashyam~~-~~block" id="BS_C01_S02_V26_B1" data-verse="BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26_B1~~">~~<span class="gr~~-~~blockquote"><span class="gr~~-~~reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘अयमग्निर्वैश्वानरः’(बृ.उ.७.९.१)</span>~~</span>~~<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘वैश्वानरमृत आजातमग्निम्’(ऋ.सं.६.७.१)~~</span></span> ~~इत्यादिशब्दः ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V12_B2" data-verse="BS_C01_S03_V12" data-block-id="BS_C01_S03_V12_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अस्थूलोऽनणुरमध्यमो मध्यमोऽव्यापको व्यापको योऽसौ हरिरादिरनादिरविश्वो विश्वः सगुणो निर्गुणः’ इत्यादेर्विष्णोरेव ते धर्माः ।">‘अस्थूलोऽनणुरमध्यमो मध्यमोऽव्यापको व्यापको योऽसौ हरिरादिरनादिरविश्वो विश्वः सगुणो निर्गुणः’ इत्यादेर्विष्णोरेव ते धर्माः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V12_B5" data-verse="BS_C01_S03_V12" data-block-id="BS_C01_S03_V12_B5" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="‘अस्थूलोऽनणुरूपोऽसावविश्वो विश्व एव च ।">‘अस्थूलोऽनणुरूपोऽसावविश्वो विश्व एव च ।</span><br><span data-deva="विरुद्धर्मरूपोऽसौ ऐश्वर्यात् पुरुषोत्तमः॥’">विरुद्धर्मरूपोऽसौ ऐश्वर्यात् पुरुषोत्तमः॥’</span></span></span><span data-deva=" इति च ब्राह्मे ॥ 12 ॥"> इति च ब्राह्मे ॥ 12 ॥</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S02_V26_B2" data~~-~~verse="BS_C01_S02_V26~~" data-block-id="BS_C01_S02_V26_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘वैश्वानरे तद्धुतं भवति’(छां.उ.५.२४.४)</span></span><span class="gr-~~blockquote~~"~~><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id~~">‘हृदयं गार्हपत्यो मनोऽन्वाहार्यपचन आस्यमाहवनीयः’(छां.उ.५.१८.२)</span></span> इत्याद्यग्निलिङ्गमादिशब्दोक्तम्।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V26_B3~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V26~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V26_B3~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘येनेदमन्नं पच्यते’~~(बृ.उ.७.९.१)~~</span></span><span class="gr-blockquote~~">~~<span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘तद्यद्भक्तं प्रथममागच्छेत्तद्धोमीयम्’~~(~~छां~~.उ.५.१९.१)</span></span> इत्यादिना पाचकत्वेनान्तः प्रतिष्ठानं च प्रतीयते । तस्मान्न विष्णुरिति चेन्न ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V26_B4~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V26~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V26_B4~~"~~><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Pramana-id~~">~~‘अथ हेममात्मानमणोरणीयांसं परतः परं विश्वं हरिमुपासीत’~~</span~~> इति । <span class="gr~~-reference gr-ref-Pramana-id">‘सर्वनामा सर्वकर्मा सर्वलिङ्गः सर्वगुणः सर्वकामः सर्व धर्मः सर्वरूप’</span> इति। <span class="gr-reference gr-ref-Mahopanishad-id">‘स य एतमेवमात्मानं विश्वं हरिमारादरमुपास्ते तस्य सर्वेषु लोकेषु सर्वेषु भूतेषु सर्वेषु देवेषु सर्वषुवेदेषु कामचारो भवति’</span> इति तत्तन्नामलिङ्गादिना तस्यैव दृष्ट्युपदेशान्महोपनिषदि ॥

~~<span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id~~">~~‘अनात्तत्वादनात्मान ऊनत्वाद्गुणराशितः~~ ।~~<br/>अब्रह्माणः परे सर्वे ब्रह्मात्म विष्णुरेव हि’~~</span> ॥

इत्यादिना <span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘को न आत्मा, किं ब्रह्म’(छां.उ.५.११.१)</span> इत्यारम्भाच्च अन्येषामसम्भवाद्विष्णुरेव वैश्वानरः ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V26_B5~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V26~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V26_B5~~"~~><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id~~">‘चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत’(तै.आ.३.१२,ऋ.सं.१०.९०.१३)</span> इत्यादिना यः पुरुषाख्यो विष्णुरभहितस्तद्विधमेवात्र <span class="gr-~~reference gr-ref-Chandogyopanishad-id~~">‘मूर्धैव सुतेजाः, चक्षुर्विश्वरूपः प्राणः पृथग्वर्त्मा’(छां.उ.५.१८.२)</span> इत्यादिनैनं वैश्वानरमधीयते । ‘च’शब्देन सकलवेदतन्त्रपुराणादिषु विष्णुपरत्वं पुरुषसूक्तस्य दर्शयति । तथा च ब्राह्मे –

<span class="gr-reference gr-ref-~~Brahmapurana~~-id">‘यथैव पौरुषं सूक्तं नित्यं विष्णुपरायणम् ।<br/>तथैव मे मनो नित्यं भूयाद्विष्णुपरायणम्’</span~~> इति ॥</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V26_B6"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26_B6~~">~~चतुर्वेदशिखायां~~ च

~~<span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात्’(ऋ.सं.१०.९०.१)~~</span> ~~इति ।~~

<~~span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id"~~>‘एष ह्येवाचिन्त्यः परः परमो हरिरादिरनादिरनन्तोऽनन्तशीर्षोऽनन्ताक्षोऽनन्तबाहुरनन्त गुणोऽनन्तरूपः’</span~~> इति ।~~

~~बृहत्संहितायां च~~-

~~<span class~~="~~gr-reference gr-ref-Bruhathsamhita-id~~">~~‘यथा हि पौरुषं सूक्तं विष्णोरेवाभिधायकम् ।~~<br/>~~न तथा सर्ववेदाश्च वेदाङ्गानि च नारद’~~</span> ~~इत्यादि ॥~~</~~div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V26_B7"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26_B7~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Naradiya-id">‘यस्माद्यज्जायते चाङ्गाल्लोकवेदादिकं हरेः ।<br/>तन्नामवाच्यमङ्गं तद्यथा ब्रह्मादिकं मुखम् ॥’</span></span>~~इति नारदीयवचनात् नाभेदोक्तिविरोधः ॥ 26 ॥~~</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S02_V27" data~~-~~block~~-id="~~BS_C01_S02_V27~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C01~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~ओम् अत एव न देवता भूतं च ओम् ॥ 01-02-27॥~~</span></span></~~div~~>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अक्षराधिकरणम् ॥ 03 ॥">॥ इति अक्षराधिकरणम् ॥ 03 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A022" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A022"></span></p><h4 id="सदधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.A6.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सदधिकरणम्">सदधिकरणम्</span></h4>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C01_S02_V27_B1" data~~-~~verse="BS_C01_S02_V27~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S02_V27_B1~~">अग्निवैश्वानरादिशब्दस्तेजसि भूते अग्निदेवतायां च प्रसिद्धोऽपि अतः= पूर्वोक्तहेतुत एव अत्र न सा तच्चाभिधीयते ॥ 27 ॥</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘सदेव सोम्येदमग्र आसीत्’(छां.उ.६.२.१) इत्यादिना सतः स्रष्टृत्वमुच्यते ।">‘सदेव सोम्येदमग्र आसीत्’(छां.उ.६.२.१) इत्यादिना सतः स्रष्टृत्वमुच्यते ।</span></div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S02_V28~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01~~" data-verse~~-type="sutra"><span class~~="~~shloka-block~~"~~><span class~~="~~shloka-line~~"~~>ओं साक्षादप्यविरोधं जैमिनिः ओम् ॥ 01-02-28 ॥</span></span></div~~>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="तच्च सत् ‘बहुस्यां प्रजायेय’(छां.उ.६.२.३) इति परिणामप्रतीतेर्न विष्णुः ।">तच्च सत् ‘बहुस्यां प्रजायेय’(छां.उ.६.२.३) इति परिणामप्रतीतेर्न विष्णुः ।</span></div>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V28_B1"~~ data-~~verse~~="BS_C01_S02_V28" data-block-id="BS_C01_S02_V28_B1">नाग्न्यादयः शब्दा अग्न्यादिवाचकास्तथापि साक्षादेवानन्ययोगेन ब्रह्मवाचकैः व्यवहारार्थमनभिज्ञानाच्चान्यत्र व्यवहारन्तीत्यभ्युपगमेऽविरोधं जैमिनिर्वक्ति ।~~</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V28_B2" data-verse="BS_C01_S02_V28" data-block-id="BS_C01_S02_V28_B2~~">~~<span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘व्यासचित्तस्थिताकाशादवच्छिन्नानि कानिचित्~~ ।~~<br/>अन्ये व्यवहरन्त्येतान्यूरीकृत्य गृहादिवत्’ ॥~~</span>

~~इति स्कान्दवचनान्न मतानां परस्परविरोधः ॥ 28 ॥~~</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S02_V29~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V29~~" data-~~doc~~="BS" ~~data-chapter="BS_C01" data-verse-type~~="~~sutra~~"><~~span~~ class="~~shloka~~-~~block"><span class="shloka~~-line">~~ओम् अभिव्यक्तेरित्याश्मरथ्यः ओम् ॥ 01-02-29 ॥~~</span~~></span></div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="स हि ‘अविकारः सदा शुद्धो नित्य आत्मा सदा हरिः’ इत्यादिनाऽविकारः प्रसिद्धः इति। अतोऽब्रवीति-">स हि ‘अविकारः सदा शुद्धो नित्य आत्मा सदा हरिः’ इत्यादिनाऽविकारः प्रसिद्धः इति। अतोऽब्रवीति-</span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V29"~~ data-~~block-id~~="~~bhashya~~-~~BS_C01_S02_V29~~">

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V29_B1" data-verse="BS_C01_S02_V29" data-block-id="BS_C01_S02_V29_B1"~~>तत्र तत्र प्रसिद्धावप्यग्न्यादिषु ब्रह्मणोऽभिव्यक्तेरग्न्यादिसूक्तनियम इत्याश्मरथ्यः ॥ 29 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S02_V30~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V30~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् ~~अनुस्मृतेर्बादरिः~~ ओम् ॥ 01-02-30 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V13" data-block-id="BS_C01_S03_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(76)ओम् ईक्षतिकर्मव्यपदेशात् सः ओम् ॥ 01-03-13 ॥">(76)ओम् ईक्षतिकर्मव्यपदेशात् सः ओम् ॥ 01-03-13 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V13_B1" data-verse="BS_C01_S03_V13" data-block-id="BS_C01_S03_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘तदैक्षत’ इति ईक्षतिकर्मव्यपदेशात् स एव विष्णुरत्रोच्यते ।">‘तदैक्षत’ इति ईक्षतिकर्मव्यपदेशात् स एव विष्णुरत्रोच्यते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V30_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V30~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V30_B1~~">~~तत्रोक्तस्य विष्णोरग्न्यादिष्वनुस्मर्यमाणत्वात् तन्नियमः~~ इति ~~बादरिः ॥ 30 ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V13_B2" data-verse="BS_C01_S03_V13" data-block-id="BS_C01_S03_V13_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘नान्योऽतोऽस्ति द्रष्टा’(बृ.उ.५.७.२३),‘नान्यदतोऽस्ति द्रष्ट्रु’(बृ.उ.५.८.११) इत्यादिना तस्यै व हि तल्लक्षणम् ।">‘नान्योऽतोऽस्ति द्रष्टा’(बृ.उ.५.७.२३),‘नान्यदतोऽस्ति द्रष्ट्रु’(बृ.उ.५.८.११) इत्यादिना तस्यै व हि तल्लक्षणम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V13_B4" data-verse="BS_C01_S03_V13" data-block-id="BS_C01_S03_V13_B4" style="position: relative;"><span data-deva="बहुत्वं चानिकारेणैवोक्तम्-‘अजायमानो बहुधा विजायत’(तै.आ.३.१३.१) इति ॥13॥">बहुत्वं चानिकारेणैवोक्तम्-‘अजायमानो बहुधा विजायत’(तै.आ.३.१३.१) इति ॥13॥</span></div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S02_V31" data~~-~~block~~-id="~~BS_C01_S02_V31~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C01~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~ओं सम्पत्तेरिति जैमिनिस्तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 01-02-31 ॥~~</span></span></~~div~~>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥इति सदधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥इति सदधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A023" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="दहराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A023"></span></p><h4 id="दहराधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A6.E0.A4.B9.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="दहराधिकरणम्">दहराधिकरणम्</span></h4>

<div class="bhashya~~-collection~~" id="~~bhashya-BS_C01_S02_V31~~" data-block-id="~~bhashya-BS_C01_S02_V31">~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V31_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V31~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C01_S02_V31_B1~~">साक्षादप्यविरोधं वदन् जैमिनिः सूक्तादिनियममग्न्यादि सम्प्राप्त्या मन्यते-<~~span~~ class="gr-~~blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Shatapathabrahmana-id~~">~~‘तं यथा यथोपासते तदेव भवति’</span></span>~~(शत. ~~ब्रा~~.१०.५.२.२०) ~~इति दर्शयति ॥ 31 ॥~~</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="चन्द्रादित्याद्याधारत्वं विष्णोरुक्तम् । तच्च ‘एस्मिन् ब्रह्म पुरे दहरं पुण्डरीकं वेश्म दहरोऽस्मिन्नन्तर आकाशः’,‘किं तदत्र विद्यते.....’(छां.उ.८.१.२), ‘उभे अस्मिन् द्यावा पृथिवी अन्तरेव समाहिते । उभावग्निश्च वायुश्च सूर्याचन्द्रमसावुभौ । विद्युन्नक्षत्राणि’(छां.उ.८.१.३) इत्यादिनाऽऽकाशस्य प्रतीयते ।">चन्द्रादित्याद्याधारत्वं विष्णोरुक्तम् । तच्च ‘एस्मिन् ब्रह्म पुरे दहरं पुण्डरीकं वेश्म दहरोऽस्मिन्नन्तर आकाशः’,‘किं तदत्र विद्यते.....’(छां.उ.८.१.२), ‘उभे अस्मिन् द्यावा पृथिवी अन्तरेव समाहिते । उभावग्निश्च वायुश्च सूर्याचन्द्रमसावुभौ । विद्युन्नक्षत्राणि’(छां.उ.८.१.३) इत्यादिनाऽऽकाशस्य प्रतीयते ।</span></div>

</div>

<div class="leading-bhashya-line">न ~~ह्यन्योपासकोऽन्यं प्राप्नुत~~ इति ~~युज्यत इत्यत~~ आह</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="स चाकाशो न विष्णुः । ‘तस्यान्ते सुषिरं सूक्ष्मं तस्मिन् सर्वं प्रतिष्ठितम्’(महा.ना.उ.११) इति श्रुतेरित्यत आह-">स चाकाशो न विष्णुः । ‘तस्यान्ते सुषिरं सूक्ष्मं तस्मिन् सर्वं प्रतिष्ठितम्’(महा.ना.उ.११) इति श्रुतेरित्यत आह-</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S02_V32~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V32~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् ~~आमनन्ति चैनमस्मिन्~~ ओम् ॥ 01-02-32 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V14_B1" data-verse="BS_C01_S03_V14" data-block-id="BS_C01_S03_V14_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘य आत्माऽपहतपाप्मा विजरो विमृत्युर्विशोकोऽविजिघत्सोऽपिपासः सत्यकामः, सत्यसङ्कल्पः, सोऽन्वेष्टव्य स विजिज्ञासितव्यः’(छां.उ.८.७.३) इत्यादिभ्य उत्तरेभ्यो गुणेभ्यो दहरे विष्णुरेव ।">‘य आत्माऽपहतपाप्मा विजरो विमृत्युर्विशोकोऽविजिघत्सोऽपिपासः सत्यकामः, सत्यसङ्कल्पः, सोऽन्वेष्टव्य स विजिज्ञासितव्यः’(छां.उ.८.७.३) इत्यादिभ्य उत्तरेभ्यो गुणेभ्यो दहरे विष्णुरेव ।</span></div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">~~॥ इति वैश्वानराधिकरणम् ॥ 07 ॥</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V14_B2" data-verse="BS_C01_S03_V14" data-block-id="BS_C01_S03_V14_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘योऽशनायापिपासे शोकं मोहं जरां मृत्युमत्येति’(बृ.उ.५.५), ‘स एष सर्वेभ्यः पाप्मभ्य उदितः’(छां.उ.१.६.७) इत्यादिना विष्णोरेव हि ते गुणाः ।">‘योऽशनायापिपासे शोकं मोहं जरां मृत्युमत्येति’(बृ.उ.५.५), ‘स एष सर्वेभ्यः पाप्मभ्य उदितः’(छां.उ.१.६.७) इत्यादिना विष्णोरेव हि ते गुणाः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V14_B6" data-verse="BS_C01_S03_V14" data-block-id="BS_C01_S03_V14_B6" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘नित्यतीर्णाशनायादिरेक एव हरिः स्वतः ।">‘नित्यतीर्णाशनायादिरेक एव हरिः स्वतः ।</span><br><span data-deva="अशनायादिकानन्ये तत्प्रसादात् तरन्ति हि॥’">अशनायादिकानन्ये तत्प्रसादात् तरन्ति हि॥’</span></span></span><span data-deva=" इति पाद्मे ।"> इति पाद्मे ।</span></div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 01-~~02 ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V14_B8" data-verse="BS_C01_S03_V14" data-block-id="BS_C01_S03_V14_B8" style="position: relative;"><span data-deva="सापेक्षनिरपेक्षयोश्च, निरपेक्षं स्वीकर्तव्यम् ॥">सापेक्षनिरपेक्षयोश्च, निरपेक्षं स्वीकर्तव्यम् ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V14_B9" data-verse="BS_C01_S03_V14" data-block-id="BS_C01_S03_V14_B9" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘सत्यकामोऽअपरो नास्ति तमृते विष्णुमव्ययम् ।">‘सत्यकामोऽअपरो नास्ति तमृते विष्णुमव्ययम् ।</span><br><span data-deva=" सत्यकामत्वमन्येषां भवेत् तत्काम्यकामिता॥’"> सत्यकामत्वमन्येषां भवेत् तत्काम्यकामिता॥’</span></span></span><span data-deva=" इति च स्कान्दे ॥ 14 ॥"> इति च स्कान्दे ॥ 14 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S02_V32_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S02_V32~~" data-block-id="~~BS_C01_S02_V32_B1~~">~~एनं= विष्णुम् अस्मिन्= अग्न्यादौ आमनन्ति ।~~<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Bruhadaranyakopanishad~~-id">~~‘योऽग्नौ तिष्ठन्’(बृ.उ.५.७.५)~~</span></span>,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Pramana~~-id">~~‘य एष एतस्मिन्नग्नौ तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषः’~~</span></span> ~~इत्यादिना~~ ॥ 32 ॥</div>

</div>

<~~span~~ id="gr-C1-S3" ~~class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="2" data-~~title~~="~~तृतीयः पादः~~"></span>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V15" data-block-id="BS_C01_S03_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(78)ओं गतिशब्दाभ्यां तथा हि दृष्टं लिङ्गं च ओम् ॥ 01-03-15 ॥">(78)ओं गतिशब्दाभ्यां तथा हि दृष्टं लिङ्गं च ओम् ॥ 01-03-15 ॥</span></span></span></div>

=~~== तृतीयः पादः ===~~

<span id="gr-~~adh~~-~~BS_C01_S03_A019~~" class="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~द्युभ्वाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-~~adh-BS_C01_S03_A019~~"></span><h4 class="gr-~~section~~-~~head~~">~~द्युभ्वाधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V15_B1" data-verse="BS_C01_S03_V15" data-block-id="BS_C01_S03_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अहरहर्गच्छन्त्य एतं ब्रह्मलोकं न विन्दन्ति’(छां.उ.८.३.२) इति सुप्तस्य तद्गतिर्ब्रह्मशब्दश्चोच्यते ।">‘अहरहर्गच्छन्त्य एतं ब्रह्मलोकं न विन्दन्ति’(छां.उ.८.३.२) इति सुप्तस्य तद्गतिर्ब्रह्मशब्दश्चोच्यते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V15_B3" data-verse="BS_C01_S03_V15" data-block-id="BS_C01_S03_V15_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘सता सोम्य तदा सम्पन्नो भवति’(छां.उ.६.७.१) इति श्रुतेः तं हि सुप्तो गच्छति । ‘अरश्च ह वै ण्यश्चार्णवौ ब्रह्मलोके’(छां.उ.८.५.३) इति लिङ्गं च तथा दृष्टम् ।">‘सता सोम्य तदा सम्पन्नो भवति’(छां.उ.६.७.१) इति श्रुतेः तं हि सुप्तो गच्छति । ‘अरश्च ह वै ण्यश्चार्णवौ ब्रह्मलोके’(छां.उ.८.५.३) इति लिङ्गं च तथा दृष्टम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V15_B5" data-verse="BS_C01_S03_V15" data-block-id="BS_C01_S03_V15_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘अरश्च वै ण्यश्च सासमुद्रौ तत्रैव सर्वाभिमतप्रदौ द्वौ’ इत्यादिना तस्यैव हि तल्लक्षणत्वेनोच्यते ॥ 15 ॥">‘अरश्च वै ण्यश्च सासमुद्रौ तत्रैव सर्वाभिमतप्रदौ द्वौ’ इत्यादिना तस्यैव हि तल्लक्षणत्वेनोच्यते ॥ 15 ॥</span></div>

<~~div class~~="~~leading-bhashya-line~~">तत्र चान्यत्र च प्रसिद्धानां शब्दानां विष्णौ समन्वयं प्रायेणास्मिन् पादे दर्शयति ।</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V16" data-block-id="BS_C01_S03_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(79)ओं धृतेश्च महिम्नोऽस्यास्मिन्नुपलब्धेः ओम् ॥ 16 ॥">(79)ओं धृतेश्च महिम्नोऽस्यास्मिन्नुपलब्धेः ओम् ॥ 16 ॥</span></span></span></div>

<~~div~~ class="~~leading~~-~~bhashya~~-line">~~विष्णोः परविद्याविषयत्वमुक्तम् । तत्र~~ <span class="gr-~~blockquote~~"><~~span~~ class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Mundakopanishad~~-id">‘यस्मिन् द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं मनः सह प्राणैश्चसर्वैस्तमेवैकं जानथ आत्मानम्’(~~मुण्डक~~.उ.२.२.५)</span></~~span~~> ~~इत्यत्र,~~ <~~span~~ class="gr-~~blockquote~~"~~><span class~~="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Mahanarayanopashat~~-id">~~‘प्राणानां ग्रन्थिरसि रुद्रोऽमाऽऽविशान्तकः’~~(~~महाना~~.उ.३५)</span></~~span~~> <~~span~~ class="gr-~~blockquote~~"~~><span class~~="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Bodhayanagruhyasuktam~~-id">~~‘प्राणेश्वरः कृत्तिवासाः पिनाकी’~~(~~बोधायनगृह्यसूत्रं~~)</span></~~span~~> ~~इत्यादिना रुद्रस्य प्राणाधारत्वप्रतीतेः,~~ <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Mundakopanishad~~-id">~~‘स एषोऽन्तरश्चरते बहुधा जायमानः’(मुण्डक.उ.२.२.६)~~</span></span> इति ~~जीवलिङ्गाच्च तयोः प्राप्तिरित्यत उच्यते –~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V16_B1" data-verse="BS_C01_S03_V16" data-block-id="BS_C01_S03_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘एष सेतुर्विधृतिः’(छां.उ.८.४.१) इति धृतेः। ‘एष भूताधिपतिरेण भूतपालः’(बृ.उ.६.४.२१) इत्याद्यस्य महिम्नोऽस्मिन्नुपलब्धेः ।">‘एष सेतुर्विधृतिः’(छां.उ.८.४.१) इति धृतेः। ‘एष भूताधिपतिरेण भूतपालः’(बृ.उ.६.४.२१) इत्याद्यस्य महिम्नोऽस्मिन्नुपलब्धेः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V16_B2" data-verse="BS_C01_S03_V16" data-block-id="BS_C01_S03_V16_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘एतस्मिन्नु खल्वक्षरे गार्ग्याकाश ओतश्च प्रोतश्च’(बृ.उ.५.८.११), ‘एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि’(बृ.उ.५.८.९)">‘एतस्मिन्नु खल्वक्षरे गार्ग्याकाश ओतश्च प्रोतश्च’(बृ.उ.५.८.११), ‘एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि’(बृ.उ.५.८.९)</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V16_B3" data-verse="BS_C01_S03_V16" data-block-id="BS_C01_S03_V16_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘स हि सर्वाधिपतिः स हि सर्वकालः स ईशः स विष्णुः’,‘पतिं विश्वस्यात्मेश्वरम्’(महाना.उ.११) इत्यादिश्रुतिभ्यस्तस्य ह्येष महिमा ।">‘स हि सर्वाधिपतिः स हि सर्वकालः स ईशः स विष्णुः’,‘पतिं विश्वस्यात्मेश्वरम्’(महाना.उ.११) इत्यादिश्रुतिभ्यस्तस्य ह्येष महिमा ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V16_B7" data-verse="BS_C01_S03_V16" data-block-id="BS_C01_S03_V16_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘सर्वेशो विष्णुरेवैको नान्योऽस्ति जगतः पतिः’">‘सर्वेशो विष्णुरेवैको नान्योऽस्ति जगतः पतिः’</span></span></span><span data-deva=" इति च स्कान्दे ॥16॥"> इति च स्कान्दे ॥16॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V01~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V01~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ~~द्युभ्वाद्यायतनं स्वशब्दात्~~ ओम् ॥ 01-03-01 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V17_B1" data-verse="BS_C01_S03_V17" data-block-id="BS_C01_S03_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘तत्रापि दह्रं गगनं विशोकस्तस्मिन् यदन्तस्तुदुपासितव्यम्’(महाना.उ.१०.७) इति प्रसिद्धेश्च ।">‘तत्रापि दह्रं गगनं विशोकस्तस्मिन् यदन्तस्तुदुपासितव्यम्’(महाना.उ.१०.७) इति प्रसिद्धेश्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V17_B2" data-verse="BS_C01_S03_V17" data-block-id="BS_C01_S03_V17_B2" style="position: relative;"><span data-deva="तदन्तस्थापेक्षत्वान्न सुषिरश्रुतिविरोधः ॥17॥">तदन्तस्थापेक्षत्वान्न सुषिरश्रुतिविरोधः ॥17॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V01_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V01~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V01_B1~~">~~‘तमेवैकं जानथ आत्मानम्’~~(~~मुण्डक~~.उ.२.~~२.५~~)~~इत्यात्मशब्दात् द्युभ्वाद्यायतनं~~(~~श्रयो~~) ~~विष्णुरेव~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V01_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V01~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V01_B2~~">~~‘आत्मब्रह्मादयः शब्दास्तमृते विष्णुमव्ययम् ।~~<br/>~~न सम्भवन्ति यस्मात् तैर्नैवाप्तागुणपूर्णता’ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 1 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V02~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V02~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">~~ओं मुक्तोपसृप्यव्यपदेशात्~~ ओम् ॥ 01-03-02 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V18" data-block-id="BS_C01_S03_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(81)ओम् इतरपरामर्शात् स इति चेन्नासम्भवात् ओम् ॥ 01-03-18 ॥">(81)ओम् इतरपरामर्शात् स इति चेन्नासम्भवात् ओम् ॥ 01-03-18 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V18_B1" data-verse="BS_C01_S03_V18" data-block-id="BS_C01_S03_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘परञ्ज्योतिरुपसम्पद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यते’(छां.उ.८.१२.३), ‘एष आत्मेति होवाच’(छां.उ.४.१५.१) इति जीवपरामर्शात् स इति चेत्,">‘परञ्ज्योतिरुपसम्पद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यते’(छां.उ.८.१२.३), ‘एष आत्मेति होवाच’(छां.उ.४.१५.१) इति जीवपरामर्शात् स इति चेत्,</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V02_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V02~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V02_B1~~">~~‘अमृतस्यैष सेतुः’~~(~~मुण्डक~~.उ.२.२.५) ~~इति ‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’~~(तै.उ.२.१),~~‘नारायणं महाज्ञेयं विश्वात्मानं परायणम्’~~(~~महाना~~.उ.~~११) ,‘मुक्तानां परमा गतिः’(मभा~~.१२.~~२५४.१७(विष्णुसहस्रनाम.१७~~)~~) ‘एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति’~~(तै.उ. २.८) ~~इत्यादिना तस्यैव मुक्तप्राप्यत्वव्यपदेशात् ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V18_B2" data-verse="BS_C01_S03_V18" data-block-id="BS_C01_S03_V18_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न। तस्य स्वतोऽपहतपाप्मत्वाद्यसम्भवात् ॥ 18 ॥">न। तस्य स्वतोऽपहतपाप्मत्वाद्यसम्भवात् ॥ 18 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V02_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V02~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V02_B2~~">~~‘बहुनाऽत्र किमुक्तेन यावच्छ्वेतं न गच्छति ।~~<~~br/~~>~~योगी तावन्न मुक्तः स्यादेष शास्त्रनिर्णयः॥’ इत्यादित्यपुराणे~~ ॥ 2 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V03~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V03~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">~~ओं नानुमानमतच्छब्दात्~~ ओम् ॥ 01-03-03-66 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V19" data-block-id="BS_C01_S03_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(82)ओम् उत्तराच्चेदाविर्भूतस्वरूपस्तु ओम् ॥ 01-03-19 ॥">(82)ओम् उत्तराच्चेदाविर्भूतस्वरूपस्तु ओम् ॥ 01-03-19 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V19_B1" data-verse="BS_C01_S03_V19" data-block-id="BS_C01_S03_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘स तत्र पर्येति जक्षन् क्रीडन् रममाणः’(छां.उ.८.१२.३) इत्यादुत्तरवचनाज्जीव एवेति चेत्? न । तत्र हि परमेश्वरप्रसादाद् आविर्भूतस्वरूपो मुक्त उच्यते।">‘स तत्र पर्येति जक्षन् क्रीडन् रममाणः’(छां.उ.८.१२.३) इत्यादुत्तरवचनाज्जीव एवेति चेत्? न । तत्र हि परमेश्वरप्रसादाद् आविर्भूतस्वरूपो मुक्त उच्यते।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V03_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V03~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V03_B1~~">न ~~अनुमानात्मकागमपरिकल्पितरुद्रोऽत्र वाच्यः~~ । ~~भस्मधरोग्रत्वादितच्छब्दाभावात्~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V19_B2" data-verse="BS_C01_S03_V19" data-block-id="BS_C01_S03_V19_B2" style="position: relative;"><span data-deva="यत्प्रसादात् स मुक्तो भवति स भगवान् पूर्वोक्तः॥19 ॥">यत्प्रसादात् स मुक्तो भवति स भगवान् पूर्वोक्तः॥19 ॥</span></div>

</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V03_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V03~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V03_B2~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Pramana-id~~">~~‘सोऽन्तकः~~ स ~~रुद्रः~~ स प्राणभृत् स प्राणनायकः स ईशो यो हरिर्योऽनन्तो यो विष्णुर्यः परः परोवरीयान्’ इत्यादिना प्राणग्रन्थिरुद्रत्वादेर्विष्णोरेवोक्तत्वात् ।</span></~~span~~></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V20" data-block-id="BS_C01_S03_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(83)ओम् अन्यार्थश्च परामर्शः ओम् ॥ 01-03-20 ॥">(83)ओम् अन्यार्थश्च परामर्शः ओम् ॥ 01-03-20 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~bhashyam~~-block" id="~~BS_C01_S03_V03_B4~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S03_V03~~" data-~~block~~-id="~~BS_C01_S03_V03_B4~~">~~ब्रह्माण्डे च~~-

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V20_B1" data-verse="BS_C01_S03_V20" data-block-id="BS_C01_S03_V20_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यं प्राप्य स्वेन रूपेण जीवोऽ(भि)निष्पद्यते स एष आत्मा’ इति परमात्मार्थश्च परामर्शः ॥ 20 ॥">‘यं प्राप्य स्वेन रूपेण जीवोऽ(भि)निष्पद्यते स एष आत्मा’ इति परमात्मार्थश्च परामर्शः ॥ 20 ॥</span></div>

<span class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Brahmandapurana~~-id">~~‘रुजं द्रावयते यस्माद्रुद्रस्तस्माज्जनार्दनः ।~~<br/>~~ईशानादेव चेशानो महैदेवो महत्त्वतः ॥~~<br/>~~पिबन्ति ये नरा नाकं मुक्ताः संसारसागरात् ।~~<br/>~~तदाधारो यतो विष्णुः पिनाकीति ततः (स्मृ)श्रुतः॥~~<br/>~~शिवः सुखात्मकत्वेन शर्वः शंरोधनाद्धरिः ।~~<~~br/~~>~~कृत्यात्मकमिदं देहं यतो वस्ते प्रवर्तयन् ॥~~<~~br/~~>~~कृत्तिवासास्ततो देवो विरिञ्चश्च विरेचनात् ।~~<~~br/~~>~~बृंहणाद्ब्रह्मनामाऽसौ ऐश्वर्यादिन्द्र उच्यते~~ ॥<br/>~~एवं नानाविधैः शब्दैरेक एव त्रिविक्रमः ।~~<br/>~~वेदेषु सपुराणेषु गीयते पुरुषोत्तमः’</span> इति ।~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V21" data-block-id="BS_C01_S03_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(84)ओम् अल्पश्रुतेरिति चेत् तदुक्तम् ओम् ॥ 01-03-21॥">(84)ओम् अल्पश्रुतेरिति चेत् तदुक्तम् ओम् ॥ 01-03-21॥</span></span></span></div>

<div class="~~bhashyam~~-block" id="~~BS_C01_S03_V03_B14~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S03_V03~~" data-~~block~~-id="~~BS_C01_S03_V03_B14~~"~~>वामने च –<br/~~><span class="gr-~~blockquote~~"><span class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Vamanapurana~~-id">~~‘न तु नारायणादीनां नाम्नामन्यत्र सम्भवः ।~~ <br/> ~~अन्यनाम्नां गतिर्विष्णुः एक एव प्रकीर्तितः॥’~~</span></span> ~~इति ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V21_B1" data-verse="BS_C01_S03_V21" data-block-id="BS_C01_S03_V21_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘दहरः’(छां.उ.८.१.१) इत्यल्पश्रुतेर्न? इति चेत्- न । ‘..निचाय्यत्वादेवं व्योमवच्च’(ब्र.सू.१.२.७) इत्युक्व्तात् ।">‘दहरः’(छां.उ.८.१.१) इत्यल्पश्रुतेर्न? इति चेत्- न । ‘..निचाय्यत्वादेवं व्योमवच्च’(ब्र.सू.१.२.७) इत्युक्व्तात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V03_B17~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V03~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V03_B17~~">~~स्कान्दे च –~~<br/> <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Vamanapurana~~-id">~~‘ऋते नारायणादीनि नामानि पुरुषोत्तमः ।~~<~~br/~~>~~प्रादादन्यत्र भगवान् राजेवर्ते स्वकं पुरम्॥’~~</span></span>~~इति ।~~</~~div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V21_B2" data-verse="BS_C01_S03_V21" data-block-id="BS_C01_S03_V21_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishat-id"><span data-deva="‘एष म आत्माऽन्तर्हृदये ज्यायन्’(छां.उ.३.१४.३)">‘एष म आत्माऽन्तर्हृदये ज्यायन्’(छां.उ.३.१४.३)</span></span></span><span data-deva=" इति श्रुत्युक्तत्वाच्च ॥ 21 ॥"> इति श्रुत्युक्तत्वाच्च ॥ 21 ॥</span></div>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V03_B20"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S03_V03" data-block-id="BS_C01_S03_V03_B20~~">~~‘चतुर्मुखः शतानन्दो ब्रह्मणः पद्मभूरिति ।~~

~~उग्रो भस्मधरो नग्नः कपालीति शिवस्य च ।~~

~~विशेषनामानि ददौ स्वकीयान्यपि केशवः॥’~~ इति ~~च ब्राह्मे~~ ॥ 3 ॥</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S03_V04" data~~-~~block~~-id="~~BS_C01_S03_V04~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C01~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~ओं प्राणभृच्च ओम् ॥ 01-03-04 ॥~~</span></span></~~div~~>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥इति दहराधिकरणम्॥">॥इति दहराधिकरणम्॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A024" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनुकृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A024"></span></p><h4 id="अनुकृत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A5.81.E0.A4.95.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अनुकृत्यधिकरणम्">अनुकृत्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C01_S03_V04_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S03_V04" data-block~~-~~id="BS_C01_S03_V04_B1~~">~~एतैरेव हेतुभिः न जीवो वायुश्च~~ । ~~‘अजायमानो बहुधा विजायत’~~(तै.आ.३.~~१३.१~~) ~~इति तस्यैव बहुधा जन्मोक्तेः ॥ 04॥~~</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अदृश्यत्वादयः परमेश्वरगुणा उक्ताः । ‘तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम्’, ‘तदेतदिति मन्यन्तेऽनिर्देश्यं परमं सुखम् । कथं नु तद् विजानीयाम्.....’(क.उ.५.१२,१४) इत्यादिना ज्ञानिसुखस्याप्यनिर्देश्यत्वम्, अज्ञेयत्वं चोच्यते ? इत्यतो वक्ति-">अदृश्यत्वादयः परमेश्वरगुणा उक्ताः । ‘तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम्’, ‘तदेतदिति मन्यन्तेऽनिर्देश्यं परमं सुखम् । कथं नु तद् विजानीयाम्.....’(क.उ.५.१२,१४) इत्यादिना ज्ञानिसुखस्याप्यनिर्देश्यत्वम्, अज्ञेयत्वं चोच्यते ? इत्यतो वक्ति-</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V05~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V05~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">~~ओं भेदव्यपदेशात्~~ ओम् ॥ 01-03-05 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V22" data-block-id="BS_C01_S03_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(85)ओम् अनुकृतेस्तस्य च ओम् ॥ 01-03-22 ॥">(85)ओम् अनुकृतेस्तस्य च ओम् ॥ 01-03-22 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V22_B1" data-verse="BS_C01_S03_V22" data-block-id="BS_C01_S03_V22_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘तमेव भान्तमनुभाति सर्वम्’(क.उ.५.१५(२.२.१५)) इत्यनुकृतेः,">‘तमेव भान्तमनुभाति सर्वम्’(क.उ.५.१५(२.२.१५)) इत्यनुकृतेः,</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V05_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V05~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V05_B1~~">~~न चैक्यं वाच्यम्~~ । ~~‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशम् अस्य महिमानम्’~~(~~मुण्डक~~.३.१.२) इति ~~भेदव्यपदेशात्~~ ॥ 05 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V22_B2" data-verse="BS_C01_S03_V22" data-block-id="BS_C01_S03_V22_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘तस्य भासा सर्वमिदं विभाति’(क.उ.५.१५(२.२.१५)) इति वचनाच्च परमात्मैवानिर्देश्यसुखरूपः ।">‘तस्य भासा सर्वमिदं विभाति’(क.उ.५.१५(२.२.१५)) इति वचनाच्च परमात्मैवानिर्देश्यसुखरूपः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V22_B4" data-verse="BS_C01_S03_V22" data-block-id="BS_C01_S03_V22_B4" style="position: relative;"><span data-deva="न हि ज्ञानिसुखमनुभाति सर्वम् । न च तद्भासा । ‘अहं तत् तेजो रश्मीत्’(चतुर्वेदशिखा) इति नारायणभासा हि सर्वं भाति ॥ 22 ॥">न हि ज्ञानिसुखमनुभाति सर्वम् । न च तद्भासा । ‘अहं तत् तेजो रश्मीत्’(चतुर्वेदशिखा) इति नारायणभासा हि सर्वं भाति ॥ 22 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V06~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V06~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(69)~~ओं प्रकरणात्~~ ओम् ॥ 01-03-06 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अनुकृत्यधिकरणम् ॥ 06 ॥">॥ इति अनुकृत्यधिकरणम् ॥ 06 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V06_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V06~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V06_B1~~">~~‘द्वे विद्ये वेदितव्ये’~~(~~मुण्डक~~.१.१.४) इति ~~तस्य ह्येतत् प्रकरणम्~~ ॥ 06 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V23_B1" data-verse="BS_C01_S03_V23" data-block-id="BS_C01_S03_V23_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यदादित्यगतं तेजो जगद् भासयतेऽखिलम् ।

यच्चन्द्रमसि यच्चाग्नौ तत्तेजो विद्धि मामकम्’(भ.गी.१५.१२) इति">‘यदादित्यगतं तेजो जगद् भासयतेऽखिलम् ।

यच्चन्द्रमसि यच्चाग्नौ तत्तेजो विद्धि मामकम्’(भ.गी.१५.१२) इति</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V23_B3" data-verse="BS_C01_S03_V23" data-block-id="BS_C01_S03_V23_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘न तद् भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः।

यद् गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम’(भ.गी.१५.६) इति च ॥ 23 ॥">‘न तद् भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः।

यद् गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम’(भ.गी.१५.६) इति च ॥ 23 ॥</span></div>

</div>

<~~div class~~="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S03_V07" data~~-~~block~~-~~id="BS_C01_S03_V07~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C01~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(70)ओं स्थित्यदनाभ्यां च ओम् ॥ 01-03-07 ॥~~</span></span></~~div~~>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A025" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वामनाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A025"></span></p><h4 id="वामनाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.AE.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="वामनाधिकरणम्">वामनाधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘विष्णुरेव जिज्ञास्यः’ इत्युक्तम् । तत्र-">‘विष्णुरेव जिज्ञास्यः’ इत्युक्तम् । तत्र-</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C01_S03_V07_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S03_V07" data~~-~~block-id="BS_C01_S03_V07_B1~~">~~‘द्वासुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते~~ ।

~~तयोरन्यः पिप्पलं स्वादु अत्ति अनश्ननन्यो अभिचाकशीति’(मुण्डक.३.१.१)~~

~~इति ईश~~-~~जीवयोः स्थिति-अदनोक्तेः ॥ 07 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति द्युभ्वाधिकरणम् ॥ 01 ॥</div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘ऊर्ध्वं प्राणमुन्नयत्यपानं प्रत्यगस्यति। मध्ये वामनमासीनं विश्वेदेवा उपासते’(क.उ.५.६)">‘ऊर्ध्वं प्राणमुन्नयत्यपानं प्रत्यगस्यति। मध्ये वामनमासीनं विश्वेदेवा उपासते’(क.उ.५.६)</span></div>

~~<span~~ id="~~gr-adh-BS_C01_S03_A020" class="gr-toc-anchor~~" data-~~level="3" data~~-~~title~~="~~भूमाधिकरणम्~~" data-~~block-id~~="~~gr-adh-BS_C01_S03_A020~~"~~></span><h4 class~~="~~gr-section-head~~"~~>भूमाधिकरणम्</h4~~>

~~<div class="leading-bhashya-line">‘प्राणो व अशाया भूयान्’ इत्युक्त्वा ‘यो वै भूमा तत्सुखम्’~~(~~छां~~.उ.~~७.१३~~.१) ~~इत्युक्तेः तस्यैव भूमत्वप्राप्तिः ।~~</div>

</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="इति सर्वदेवोपास्यः कश्चित् प्रतीयते । स च ‘एवमेवैष प्राण इतरान् प्राणान् पृथगेव सन्निधत्ते’(प्रश्न.उ.३.४), ‘योऽयं मध्यमः प्राणः’(बृ.उ.३.५.२१),‘कुविदङ्ग’(ऋ.सं.७.९१.१) इत्यादिना प्राणव्यवस्थापकत्वात्, मध्यमत्वात्, सर्वदेवोपास्यत्वाच्च वायुरेवेति प्रतीयते । अतोऽब्रवीत् ॥">इति सर्वदेवोपास्यः कश्चित् प्रतीयते । स च ‘एवमेवैष प्राण इतरान् प्राणान् पृथगेव सन्निधत्ते’(प्रश्न.उ.३.४), ‘योऽयं मध्यमः प्राणः’(बृ.उ.३.५.२१),‘कुविदङ्ग’(ऋ.सं.७.९१.१) इत्यादिना प्राणव्यवस्थापकत्वात्, मध्यमत्वात्, सर्वदेवोपास्यत्वाच्च वायुरेवेति प्रतीयते । अतोऽब्रवीत् ॥</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">~~‘उत्क्रान्तप्राणान्’~~(~~छां~~.उ.७.१५.३) ~~इत्यादिलिङ्गात् प्राणशब्दश्च वायुवाचीति अत उच्यते –~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V24" data-block-id="BS_C01_S03_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(87)ओं शब्दादेव प्रमितः ओम् ॥ 01-03-24 ॥">(87)ओं शब्दादेव प्रमितः ओम् ॥ 01-03-24 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V08~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V08~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(71)ओं ~~भूमा सम्प्रसादादध्युपदेशात्~~ ओम् ॥ 01-03-08 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V24_B1" data-verse="BS_C01_S03_V24" data-block-id="BS_C01_S03_V24_B1" style="position: relative;"><span data-deva="वामनशब्दादेव विष्णुरिति प्रमितः । न हि श्रुतेर्लिङ्गं बलवत् ।">वामनशब्दादेव विष्णुरिति प्रमितः । न हि श्रुतेर्लिङ्गं बलवत् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V24_B2" data-verse="BS_C01_S03_V24" data-block-id="BS_C01_S03_V24_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘श्रुतिर्लिङ्गं समाख्या च वाक्यं प्रकरणं तथा ।">‘श्रुतिर्लिङ्गं समाख्या च वाक्यं प्रकरणं तथा ।</span><br><span data-deva="पूर्वं पूर्वं बलीयः स्यादेवमागमनिर्णयः’॥">पूर्वं पूर्वं बलीयः स्यादेवमागमनिर्णयः’॥</span></span></span><span data-deva=" इति स्कान्दे ॥"> इति स्कान्दे ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V08_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V08~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V08_B1~~">~~सम्प्रसादात्~~= ~~पूर्णसुखरूपत्वात्~~ । ~~अध्युपदेशात्= सर्वेशामुपर्युपदेशाच्च विष्णुरेव भूमा~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V24_B4" data-verse="BS_C01_S03_V24" data-block-id="BS_C01_S03_V24_B4" style="position: relative;"><span data-deva="तच्चलिङ्गं विष्णोरेव। तस्मैव प्राणत्वोक्तेः ‘तद्वैत्वं त्वं प्राणो अभवः’ इति ॥ 24 ॥">तच्चलिङ्गं विष्णोरेव। तस्मैव प्राणत्वोक्तेः ‘तद्वैत्वं त्वं प्राणो अभवः’ इति ॥ 24 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V08_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V08~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V08_B2~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Mahanarayanopanisat~~-id">~~‘सहस्रशीर्षं देवं विश्वाक्षं विश्वशम्भुवम्~~ ।<br/>~~विश्वं नारायणं देवमक्षरं परमं पदम् ॥~~<br/>~~विश्वतः परमां नित्यम्’(महाना.उ.११)~~</span></span> इति ~~श्रुतिः~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V08_B5~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V08~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V08_B5~~">‘तमुत्क्रामन्तं प्राणोऽनूत्क्रामति’(बृ.उ.६.४.२) इत्यादिना न उत्क्रमणादिलिङ्गविरोधोऽपि ॥08॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V09~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V09~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(72)ओं ~~धर्मोपपत्तेश्च~~ ओम् ॥ 01-03-09 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V25" data-block-id="BS_C01_S03_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(88)ओं हृद्यपेक्षया तु मनुष्याधिकारत्वात् ओम् ॥ 01-03-25 ॥">(88)ओं हृद्यपेक्षया तु मनुष्याधिकारत्वात् ओम् ॥ 01-03-25 ॥</span></span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति वामनाधिकरणम् ॥ 07 ॥">॥ इति वामनाधिकरणम् ॥ 07 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V09_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V09~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V09_B1~~">~~सर्वगतत्वादिधर्मोपपतेश्च ॥09॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V25_B1" data-verse="BS_C01_S03_V25" data-block-id="BS_C01_S03_V25_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वगतस्यापि तस्याङ्गुष्ठमात्रत्वं हृद्यवकाशापेक्षया युज्यते । इतरप्राणिनामङ्गुष्ठाभावेऽपि मनुष्याधिकारत्वान्न विरोधः ॥ 25 ॥">सर्वगतस्यापि तस्याङ्गुष्ठमात्रत्वं हृद्यवकाशापेक्षया युज्यते । इतरप्राणिनामङ्गुष्ठाभावेऽपि मनुष्याधिकारत्वान्न विरोधः ॥ 25 ॥</span></div>

</div>

<~~div class="gr-author-note"~~>~~इति भूमाधिकरणम् ॥ 02 ॥</div>~~

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A026" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="देवताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A026"></span></p><h4 id="देवताधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A6.E0.A5.87.E0.A4.B5.E0.A4.A4.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="देवताधिकरणम्">देवताधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C01_S03_A021~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~अक्षराधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C01_S03_A021~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~अक्षराधिकरणम्~~</h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="मनुष्याणामेव वेदविद्यायाम् अधिकार इत्युक्तम् । तिर्यगाद्यपेक्षयैव मनुष्यत्वविशेषणमुक्तं, न तु देवाद्यपेक्षयेत्याह-">मनुष्याणामेव वेदविद्यायाम् अधिकार इत्युक्तम् । तिर्यगाद्यपेक्षयैव मनुष्यत्वविशेषणमुक्तं, न तु देवाद्यपेक्षयेत्याह-</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">अदृश्यत्वादिगुणा विष्णोरुक्ताः ‘अदृष्टं द्रष्ट्रश्रुतं श्रोतृ’(बृ.उ.५.८.११) इत्यादिना, ‘अहं सोममाहनसं भिभर्मि’(ऋ.सं.१०.१२५.२) इत्यादेश्च तस्यापि सम्भवान् मध्यमाक्षरस्योक्ता इति अतो ब्रूते –</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V26" data-block-id="BS_C01_S03_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(89)ओं तदुपर्यपि बादरायणः सम्भवात् ओम् ॥ 01-03-26 ॥">(89)ओं तदुपर्यपि बादरायणः सम्भवात् ओम् ॥ 01-03-26 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V10~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V10~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(73)ओम् ~~अक्षरमम्बरान्तधृतेः~~ ओम् ॥ 01-03-~~10॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V26_B1" data-verse="BS_C01_S03_V26" data-block-id="BS_C01_S03_V26_B1" style="position: relative;"><span data-deva="तदुपरि- मनुष्याणां सतां देवादित्वप्राप्त्युपरि । सम्भवति हि । तेषां विशिष्टबुद्ध्यादिभावात् ।">तदुपरि- मनुष्याणां सतां देवादित्वप्राप्त्युपरि । सम्भवति हि । तेषां विशिष्टबुद्ध्यादिभावात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V26_B2" data-verse="BS_C01_S03_V26" data-block-id="BS_C01_S03_V26_B2" style="position: relative;"><span data-deva="तिर्यगादीनां तदभावादभावः ।">तिर्यगादीनां तदभावादभावः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V10_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V10~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V10_B1~~">‘एतस्मिन् खल्वक्षरे गार्ग्याकाश ओतश्च प्रोतश्च’(बृ.उ.५.८.११) इत्यम्बरान्तस्य सर्वस्य धृतेः ब्रह्मैवाक्षरम् ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V26_B3" data-verse="BS_C01_S03_V26" data-block-id="BS_C01_S03_V26_B3" style="position: relative;"><span data-deva="तेषामपि यत्र विशिष्टबुद्ध्यादिभावस्तत्राविरोधः । निषेदभावात् । दृश्यन्ते हि जरितार्यादयः ॥ 26 ॥">तेषामपि यत्र विशिष्टबुद्ध्यादिभावस्तत्राविरोधः । निषेदभावात् । दृश्यन्ते हि जरितार्यादयः ॥ 26 ॥</span></div>

</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V10_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V10~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V10_B2~~">‘य उ त्रिधातु पृथिवीमुत द्यामेको दाधार भुवनानि विश्वा’(ऋ.सं.१.१५४.४), ‘भर्ता सन् भ्रियमाणो बिभर्ति । ~~एको देवो बहुधा निविष्टः~~ । ~~यदा भारं तन्द्रयते स भर्तुम्~~ । पराऽस्य भारं पुनरस्तमेति’(तै.आ.३.१४) । ‘यस्मिन्निदं सं च वि चैधि सर्वं यस्मिन् देवा अधि विश्वे निषेदुः’(महा.ना.१.२) इत्यादि श्रुतेः ।</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V27" data-block-id="BS_C01_S03_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(90)ओं विरोधः कर्मणीति चेन्नानेकप्रतिपत्तेर्दर्शनात् ओं॥ 01-03-27 ॥">(90)ओं विरोधः कर्मणीति चेन्नानेकप्रतिपत्तेर्दर्शनात् ओं॥ 01-03-27 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~bhashyam~~-block" id="~~BS_C01_S03_V10_B7~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S03_V10~~" data-~~block~~-id="~~BS_C01_S03_V10_B7~~"><span class="gr-~~blockquote~~"><span class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Skanda~~-id">~~‘पृथिव्यादिप्रकृत्यन्तं भूतं भव्यं भवच्च यत् ।~~<br/>~~विष्णुरेको बिभर्तीदं नान्यस्तस्मात् क्षमो धृतौ॥’~~</span></span><br/> इति ~~च स्कान्दे ॥ 10 ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V27_B1" data-verse="BS_C01_S03_V27" data-block-id="BS_C01_S03_V27_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘मनुष्या एव देवादयो भवन्ति’ इति ‘तदुपरि’ इत्युक्तम् । तत्र यदि मनुष्याः सन्तो देवादयो भवन्ति तत्पूर्वं देवताभावात् देवतोद्दिष्टकर्मणि विरोध इति चेत् न ।

अनेकेषां देवतापदप्राप्तेर्दर्शनात् । ‘ते ह नाकं महिमानः सचन्ते यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः’(तै.आ.३.१२) इति ॥27॥">‘मनुष्या एव देवादयो भवन्ति’ इति ‘तदुपरि’ इत्युक्तम् । तत्र यदि मनुष्याः सन्तो देवादयो भवन्ति तत्पूर्वं देवताभावात् देवतोद्दिष्टकर्मणि विरोध इति चेत् न ।

अनेकेषां देवतापदप्राप्तेर्दर्शनात् । ‘ते ह नाकं महिमानः सचन्ते यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः’(तै.आ.३.१२) इति ॥27॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V11~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V11~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(74)ओं ~~सा च प्रशासनात्~~ ओम् ॥ 01-03-11 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V28" data-block-id="BS_C01_S03_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(91)ओं शब्द इति चेन्नातः प्रभवात् प्रत्यक्षानुमानाभ्याम् ओम् ॥ 01-03-28 ॥">(91)ओं शब्द इति चेन्नातः प्रभवात् प्रत्यक्षानुमानाभ्याम् ओम् ॥ 01-03-28 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V28_B1" data-verse="BS_C01_S03_V28" data-block-id="BS_C01_S03_V28_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘वाचा विरूप नित्यया’(ऋ.स.८.७५.६)) इत्यादिश्रुतेराप्त्यनिश्चयात्, नित्यत्वापेक्षत्वाच्च मूलप्रमाणस्य स्वतः प्रामाण्यप्रसिद्धेश्च नित्यत्वाद् वेदस्य तदुदितानां देवानामनित्यत्वात् पुनरन्यभावनियमाभावाच्च शब्दे विरोधः ? इति चेत् न ।">‘वाचा विरूप नित्यया’(ऋ.स.८.७५.६)) इत्यादिश्रुतेराप्त्यनिश्चयात्, नित्यत्वापेक्षत्वाच्च मूलप्रमाणस्य स्वतः प्रामाण्यप्रसिद्धेश्च नित्यत्वाद् वेदस्य तदुदितानां देवानामनित्यत्वात् पुनरन्यभावनियमाभावाच्च शब्दे विरोधः ? इति चेत् न ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V11_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V11~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V11_B1~~">~~सा च धृतिः प्रशासनादुच्यते~~- ~~‘एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गी! सूर्याचन्द्रमसौ विधृतौ तिष्ठतः’~~(बृ.उ.५.८.९) ~~इत्यादिना । तच्च प्रशासनं विष्णोरेव~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V28_B2" data-verse="BS_C01_S03_V28" data-block-id="BS_C01_S03_V28_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘सूर्याचन्द्रमसौ धाता यथा पूर्वमकल्पयत्’(म.ना.उ.५.७)इति ।">‘सूर्याचन्द्रमसौ धाता यथा पूर्वमकल्पयत्’(म.ना.उ.५.७)इति ।</span><br><span data-deva="‘यथैव नियमः काले सुरादिनियमस्तथा ।">‘यथैव नियमः काले सुरादिनियमस्तथा ।</span><br><span data-deva="तस्मान्नानीदृशं क्वापि विश्वमेतद्भविष्यति’ ॥">तस्मान्नानीदृशं क्वापि विश्वमेतद्भविष्यति’ ॥</span><br><span data-deva="इत्यादे अत एव शब्दात् तेषां प्रभवनियमात् ।">इत्यादे अत एव शब्दात् तेषां प्रभवनियमात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V28_B3" data-verse="BS_C01_S03_V28" data-block-id="BS_C01_S03_V28_B3" style="position: relative;"><span data-deva="महतां प्रत्यक्षात् । यथेदानीं तथोपर्यपि देवा भविष्यन्ति इति इतरेषामनुमानाच्च ॥ 28 ॥">महतां प्रत्यक्षात् । यथेदानीं तथोपर्यपि देवा भविष्यन्ति इति इतरेषामनुमानाच्च ॥ 28 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V11_B3~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V11~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V11_B3~~">~~‘सप्तार्धगर्भा भुवनस्य रेतो विष्णोस्तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि’~~ (ऋ.सं.१.~~१६४~~.३६)।

~~‘चतुर्भिः साकं नवतिं च नामभिश्चक्रं न वृत्तं व्यतीरवीविपत्’~~(ऋ.सं.१.~~१५५~~.६) ~~इत्यादिश्रुतेः~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V11_B5~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V11~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V11_B5~~">~~‘एकः शास्ता न द्वितीयोऽस्ति शास्ता’(म.भा.१४.२७.२,स्कान्द.१.४२.१७१)~~। ~~‘यो हृच्छयः तम् अहमिह ब्रवीमि’~~

~~‘न केवलं मे भवतश्च राजन् स वै बलं बलीनां चापरेषाम्’(भाग.७.८.८)इत्यादेश्च~~ ॥ 11 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V12~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V12~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(75)ओम् ~~अन्यभावव्यावृत्तेश्च~~ ओम् ॥ 01-03-12 ॥</span></span></div>

<div class="bhashya-collection" id="bhashya-~~BS_C01_S03_V12~~" data-block-id="bhashya-~~BS_C01_S03_V12">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V29_B1" data-verse="BS_C01_S03_V29" data-block-id="BS_C01_S03_V29_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अत एव शब्दस्य नित्यत्वादेव च देवप्रवाहनित्यत्वं युक्तम् ॥ 29 ॥">अत एव शब्दस्य नित्यत्वादेव च देवप्रवाहनित्यत्वं युक्तम् ॥ 29 ॥</span></div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V12_B1~~" ~~data-verse~~="~~BS_C01_S03_V12" data-block-id="BS_C01_S03_V12_B1~~">‘अस्थूलमनणु’(बृ.उ.५.८.८) इत्यादिना स्थूलाण्वादीनाम् अन्यवस्तुस्वभावानां व्यावृत्तेश्च।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V12_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V12~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V12_B2~~">‘अस्थूलोऽनणुरमध्यमो मध्यमोऽव्यापको व्यापको योऽसौ हरिरादिरनादिरविश्वो विश्वः सगुणो निर्गुणः’ इत्यादेर्विष्णोरेव ते धर्माः ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id~~="~~BS_C01_S03_V12_B5" data-verse="BS_C01_S03_V12" data-block-id="BS_C01_S03_V12_B5~~"><span ~~class="gr~~-~~blockquote"><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Brahme-id~~">~~‘अस्थूलोऽनणुरूपोऽसावविश्वो विश्व~~ एव च ~~।<br/>विरुद्धर्मरूपोऽसौ ऐश्वर्यात् पुरुषोत्तमः॥’~~</span>~~</span> इति च ब्राह्मे ॥ 12 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति अक्षराधिकरणम् ॥ 03 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V30" data-block-id="BS_C01_S03_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(93)ओं समाननामरूपत्वाच्चावृत्तावप्यविरोधो दर्शनात् स्मृतेश्च ओम् ॥ 01-03-30 ॥">(93)ओं समाननामरूपत्वाच्चावृत्तावप्यविरोधो दर्शनात् स्मृतेश्च ओम् ॥ 01-03-30 ॥</span></span></span></div>

~~<span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C01_S03_A022" class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~सदधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C01_S03_A022~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~सदधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V30_B1" data-verse="BS_C01_S03_V30" data-block-id="BS_C01_S03_V30_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अतीतानागतानां देवानां समाननामरूपत्वात् प्राप्तपदानां मुक्त्याऽवृत्तावप्यविरोधः । ‘यथापूर्वम्’(म.ना.उ.५.७) इति दर्शनात् ।">अतीतानागतानां देवानां समाननामरूपत्वात् प्राप्तपदानां मुक्त्याऽवृत्तावप्यविरोधः । ‘यथापूर्वम्’(म.ना.उ.५.७) इति दर्शनात् ।</span><br><span data-deva="‘अनादि निधना नित्या वागुत्सृष्टा स्वयम्भुवा ।">‘अनादि निधना नित्या वागुत्सृष्टा स्वयम्भुवा ।</span><br><span data-deva="ऋषीणां नामधेयानि याश्च वेदेषु दृष्टयः ।">ऋषीणां नामधेयानि याश्च वेदेषु दृष्टयः ।</span><br><span data-deva="वेदशब्देभ्य एवादौ निर्ममे स महेश्वरः’ इति स्मृतेश्च ॥30॥">वेदशब्देभ्य एवादौ निर्ममे स महेश्वरः’ इति स्मृतेश्च ॥30॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~‘सदेव सोम्येदमग्र आसीत्’~~(~~छां~~.उ.६.२.१) ~~इत्यादिना सतः स्रष्टृत्वमुच्यते~~ ।</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V31" data-block-id="BS_C01_S03_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(94)ओं मध्वादिष्वसम्भवादनधिकारं जैमिनिः ओम् ॥ 01-03-31॥">(94)ओं मध्वादिष्वसम्भवादनधिकारं जैमिनिः ओम् ॥ 01-03-31॥</span></span></span></div>

<div class="~~leading~~-bhashya-~~line~~">~~तच्च सत् ‘बहुस्यां प्रजायेय’~~(छां.उ.६.२.३) ~~इति परिणामप्रतीतेर्न विष्णुः ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V31_B1" data-verse="BS_C01_S03_V31" data-block-id="BS_C01_S03_V31_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘वसूनामेवैको भूत्वा’(छां.उ.३.६.३) इत्यादिना प्राप्यफलत्वात् प्राप्तपदानां देवानां मध्वादिविद्यास्वनधिकारं जैमिनिर्मन्यते ॥ 31 ॥">‘वसूनामेवैको भूत्वा’(छां.उ.३.६.३) इत्यादिना प्राप्यफलत्वात् प्राप्तपदानां देवानां मध्वादिविद्यास्वनधिकारं जैमिनिर्मन्यते ॥ 31 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V32" data-block-id="BS_C01_S03_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(95)ओं ज्योतिषि भावाच्च ओम् ॥ 01-03-32॥">(95)ओं ज्योतिषि भावाच्च ओम् ॥ 01-03-32॥</span></span></span></div>

<div class="~~leading~~-bhashya-~~line~~">स हि ‘अविकारः सदा शुद्धो नित्य आत्मा सदा हरिः’ इत्यादिनाऽविकारः प्रसिद्धः इति। अतोऽब्रवीति-</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V32_B1" data-verse="BS_C01_S03_V32" data-block-id="BS_C01_S03_V32_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ज्योतिषि= सर्वज्ञत्वे भावाच्च। आदित्यप्रकाशेऽन्तर्भाववत् तज्ज्ञाने सर्ववस्तूनामान्तर्भावात् । नित्यसिद्धत्वाच्च विद्यानाम् ॥ 32 ॥">ज्योतिषि= सर्वज्ञत्वे भावाच्च। आदित्यप्रकाशेऽन्तर्भाववत् तज्ज्ञाने सर्ववस्तूनामान्तर्भावात् । नित्यसिद्धत्वाच्च विद्यानाम् ॥ 32 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V33" data-block-id="BS_C01_S03_V33" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(96)ओं भावं तु बादरायणोऽस्ति हि ओम् ॥01-03-33॥">(96)ओं भावं तु बादरायणोऽस्ति हि ओम् ॥01-03-33॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V13~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V13~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(76)ओम् ~~ईक्षतिकर्मव्यपदेशात् सः~~ ओम् ~~॥ 01~~-03-~~13 ॥~~</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥इति देवताधिकरणम् ॥ 08 ॥">॥इति देवताधिकरणम् ॥ 08 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V33_B1" data-verse="BS_C01_S03_V33" data-block-id="BS_C01_S03_V33_B1" style="position: relative;"><span data-deva="फलविशेषभावात् प्राप्तपदानामपि देवानां मध्वादिष्वप्यधिकारं बादरायणो मन्यते । अस्ति हि प्रकाशविशेषः ।">फलविशेषभावात् प्राप्तपदानामपि देवानां मध्वादिष्वप्यधिकारं बादरायणो मन्यते । अस्ति हि प्रकाशविशेषः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V13_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V13~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V13_B1~~">~~‘तदैक्षत’ इति ईक्षतिकर्मव्यपदेशात् स एव विष्णुरत्रोच्यते~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V33_B2" data-verse="BS_C01_S03_V33" data-block-id="BS_C01_S03_V33_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘यावत्सेवा परे तत्वे तावत्सुखविशेषता ।">‘यावत्सेवा परे तत्वे तावत्सुखविशेषता ।</span><br><span data-deva="सम्भवाच्च प्रकाशस्य परमेकमृते हरिम् ॥">सम्भवाच्च प्रकाशस्य परमेकमृते हरिम् ॥</span><br><span data-deva="तेषां सामर्थ्ययोगाच्च देवानामप्युपासनम्। ">तेषां सामर्थ्ययोगाच्च देवानामप्युपासनम्। </span><br><span data-deva=" सर्वं विधीयते नित्यं सर्वयज्ञादिकर्म च’"> सर्वं विधीयते नित्यं सर्वयज्ञादिकर्म च’</span></span></span><span data-deva=" इति स्कान्दे ॥"> इति स्कान्दे ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V33_B6" data-verse="BS_C01_S03_V33" data-block-id="BS_C01_S03_V33_B6" style="position: relative;"><span data-deva="उक्तफलानधिकारमात्रं जैमिनिमतम् । अतो न मतविरोधः ।">उक्तफलानधिकारमात्रं जैमिनिमतम् । अतो न मतविरोधः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V13_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V13~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V13_B2~~">‘नान्योऽतोऽस्ति द्रष्टा’(बृ.उ.५.७.२३),‘नान्यदतोऽस्ति द्रष्ट्रु’(बृ.उ.५.८.११) इत्यादिना तस्यै व हि तल्लक्षणम् ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V33_B7" data-verse="BS_C01_S03_V33" data-block-id="BS_C01_S03_V33_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="‘सर्वज्ञस्यैव कृष्णस्य त्वेकदेशविचिन्तितम् ।">‘सर्वज्ञस्यैव कृष्णस्य त्वेकदेशविचिन्तितम् ।</span><br><span data-deva="स्वीकृत्य मुनयो ब्रूयुस्तन्मतं न विरुध्यते’">स्वीकृत्य मुनयो ब्रूयुस्तन्मतं न विरुध्यते’</span></span></span><span data-deva=" इति च ब्राह्मे ॥ 33 ॥"> इति च ब्राह्मे ॥ 33 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V13_B4~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V13~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V13_B4~~">~~बहुत्वं चानिकारेणैवोक्तम्~~-~~‘अजायमानो बहुधा विजायत’(तै.आ.३.१३.१)~~ इति ~~॥13॥~~</div>

</div>

<~~div class="gr-author-note"~~>~~॥इति सदधिकरणम् ॥ 04 ॥</div>~~

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A027" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अपशूद्राधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A027"></span></p><h4 id="अपशूद्राधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.AA.E0.A4.B6.E0.A5.82.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अपशूद्राधिकरणम्">अपशूद्राधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C01_S03_A023~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~दहराधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C01_S03_A023~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~दहराधिकरणम्~~</h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘मनुष्याधिकारत्वात्’ इत्युक्तेऽविशेषात् शूद्रस्यापि ‘अह हारे त्वा शूद्र’(छां.उ.४.२.३) इति पौत्रायणोक्तेरधिकार इत्यत आह –">‘मनुष्याधिकारत्वात्’ इत्युक्तेऽविशेषात् शूद्रस्यापि ‘अह हारे त्वा शूद्र’(छां.उ.४.२.३) इति पौत्रायणोक्तेरधिकार इत्यत आह –</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">चन्द्रादित्याद्याधारत्वं विष्णोरुक्तम् । तच्च ‘एस्मिन् ब्रह्म पुरे दहरं पुण्डरीकं वेश्म दहरोऽस्मिन्नन्तर आकाशः’,‘किं तदत्र विद्यते.....’(छां.उ.८.१.२), ‘उभे अस्मिन् द्यावा पृथिवी अन्तरेव समाहिते । उभावग्निश्च वायुश्च सूर्याचन्द्रमसावुभौ । विद्युन्नक्षत्राणि’(छां.उ.८.१.३) ~~इत्यादिनाऽऽकाशस्य प्रतीयते ।~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V34" data-block-id="BS_C01_S03_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(97)ओं शुगस्य तदनादरश्रवणात् तदाऽऽद्रवणात् सूच्यते हि ओम् ॥01-03-34॥">(97)ओं शुगस्य तदनादरश्रवणात् तदाऽऽद्रवणात् सूच्यते हि ओम् ॥01-03-34॥</span></span></span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~स चाकाशो न विष्णुः~~ । ~~‘तस्यान्ते सुषिरं सूक्ष्मं तस्मिन् सर्वं प्रतिष्ठितम्’~~(~~महा~~.ना.उ.११) इति ~~श्रुतेरित्यत आह-~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V34_B1" data-verse="BS_C01_S03_V34" data-block-id="BS_C01_S03_V34_B1" style="position: relative;"><span data-deva="नासौ पौत्रायणः शूद्रः ।">नासौ पौत्रायणः शूद्रः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V34_B1" data-verse="BS_C01_S03_V34" data-block-id="BS_C01_S03_V34_B1" style="position: relative;"><span data-deva="शुचाऽऽद्रवणमेव शूद्रत्वम् (शूद्रशब्देनोक्तम्)।">शुचाऽऽद्रवणमेव शूद्रत्वम् (शूद्रशब्देनोक्तम्)।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V34_B1" data-verse="BS_C01_S03_V34" data-block-id="BS_C01_S03_V34_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘कम्वर एनमेतत्सन्तम्’(छां.उ.४.१.३) इत्यनादरश्रवणात् ।">‘कम्वर एनमेतत्सन्तम्’(छां.उ.४.१.३) इत्यनादरश्रवणात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V34_B3" data-verse="BS_C01_S03_V34" data-block-id="BS_C01_S03_V34_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘स ह सञ्जिहान एव क्षत्तारमुवाच’(छां.उ.४.१.५) इति सूच्यते हि ॥ 34 ॥">‘स ह सञ्जिहान एव क्षत्तारमुवाच’(छां.उ.४.१.५) इति सूच्यते हि ॥ 34 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V35" data-block-id="BS_C01_S03_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(98)ओं क्षत्रियत्वावगतेश्चोत्तरत्र चैत्ररथेन लिङ्गात् ओम् ॥ 01-03-35 ॥">(98)ओं क्षत्रियत्वावगतेश्चोत्तरत्र चैत्ररथेन लिङ्गात् ओम् ॥ 01-03-35 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V35_B1" data-verse="BS_C01_S03_V35" data-block-id="BS_C01_S03_V35_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अयमश्वतरीरथः’ इति चित्ररथसम्बन्दित्वेन लिङ्गेन पौत्रायणस्य क्षत्रियत्वावगतेश्च ।">‘अयमश्वतरीरथः’ इति चित्ररथसम्बन्दित्वेन लिङ्गेन पौत्रायणस्य क्षत्रियत्वावगतेश्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V35_B2" data-verse="BS_C01_S03_V35" data-block-id="BS_C01_S03_V35_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘रथस्त्वश्वतरीयुक्तश्चित्र इत्यभिधीयते’ इति ब्राह्मे ।">‘रथस्त्वश्वतरीयुक्तश्चित्र इत्यभिधीयते’ इति ब्राह्मे ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V14_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V14~~" data-block-id="BS_C01_S03_V14_B1">‘य आत्माऽपहतपाप्मा विजरो विमृत्युर्विशोकोऽविजिघत्सोऽपिपासः सत्यकामः, सत्यसङ्कल्पः, सोऽन्वेष्टव्य स विजिज्ञासितव्यः’(छां.उ.८.७.३) इत्यादिभ्य उत्तरेभ्यो गुणेभ्यो दहरे विष्णुरेव ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V35_B3" data-verse="BS_C01_S03_V35" data-block-id="BS_C01_S03_V35_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘यत्र वेदो रथस्तत्र न वेदो यत्र नो रथः’ इति च ब्रह्मवैवर्ते ॥ 35 ॥">‘यत्र वेदो रथस्तत्र न वेदो यत्र नो रथः’ इति च ब्रह्मवैवर्ते ॥ 35 ॥</span></div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V14_B2~~" ~~data-verse~~="~~BS_C01_S03_V14~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S03_V14_B2~~">‘योऽशनायापिपासे शोकं मोहं जरां मृत्युमत्येति’(बृ.उ.५.५), ‘स एष सर्वेभ्यः पाप्मभ्य उदितः’(छां.उ.१.६.७) इत्यादिना विष्णोरेव हि ते गुणाः ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V14_B6~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V14~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V14_B6~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Padma-id~~">~~‘नित्यतीर्णाशनायादिरेक एव हरिः स्वतः~~ ।~~<br/>अशनायादिकानन्ये तत्प्रसादात् तरन्ति हि॥’~~</span>~~</span> इति पाद्मे ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V14_B8~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V14~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V14_B8">सापेक्षनिरपेक्षयोश्च, निरपेक्षं स्वीकर्तव्यम् ॥</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V14_B9~~" ~~data-verse~~="~~BS_C01_S03_V14" data-block-id="BS_C01_S03_V14_B9~~"><span ~~class="gr~~-~~blockquote"><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Skanda-id~~">‘सत्यकामोऽअपरो नास्ति तमृते विष्णुमव्ययम् ।<br/> सत्यकामत्वमन्येषां भवेत् तत्काम्यकामिता॥’</span></span> ~~इति च स्कान्दे ॥ 14 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V15~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V15~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(78)ओं ~~गतिशब्दाभ्यां तथा हि दृष्टं लिङ्गं च~~ ओम् ॥ 01-03-15 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V36" data-block-id="BS_C01_S03_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(99)ओं संस्कारपरामर्शात् तदभावाभिलापाच्च ओम् ॥ 01-03-36 ॥">(99)ओं संस्कारपरामर्शात् तदभावाभिलापाच्च ओम् ॥ 01-03-36 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V36_B1" data-verse="BS_C01_S03_V36" data-block-id="BS_C01_S03_V36_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अष्टवर्षं ब्राह्मणमुपनयीत, तमध्यापयीत’ इत्यद्ययनार्थं संस्कारपरामर्शात् । ‘नाग्निर्न यज्ञो न क्रीया न संस्कारो न व्रतानि शूद्रस्य’ इति पैङ्गिश्रुतौ संस्काराभावाभिलापाच्च ।">‘अष्टवर्षं ब्राह्मणमुपनयीत, तमध्यापयीत’ इत्यद्ययनार्थं संस्कारपरामर्शात् । ‘नाग्निर्न यज्ञो न क्रीया न संस्कारो न व्रतानि शूद्रस्य’ इति पैङ्गिश्रुतौ संस्काराभावाभिलापाच्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V15_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V15~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V15_B1~~">~~‘अहरहर्गच्छन्त्य एतं ब्रह्मलोकं~~ न ~~विन्दन्ति’(छां.उ.८.३.२)~~ इति ~~सुप्तस्य तद्गतिर्ब्रह्मशब्दश्चोच्यते~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V36_B2" data-verse="BS_C01_S03_V36" data-block-id="BS_C01_S03_V36_B2" style="position: relative;"><span data-deva="उत्तमस्त्रीणां तु न शूद्रवत् ।

‘सपत्नीं मे पराधम’ इत्यादिष्वधिकारदर्शनात् ।">उत्तमस्त्रीणां तु न शूद्रवत् ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V15_B3~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V15~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V15_B3~~">~~‘सता सोम्य तदा सम्पन्नो भवति’~~(~~छां.उ.६.७.१~~) ~~इति श्रुतेः तं हि सुप्तो गच्छति । ‘अरश्च ह वै ण्यश्चार्णवौ ब्रह्मलोके’~~(~~छां.उ.८.५.३~~) ~~इति लिङ्गं~~ च ~~तथा दृष्टम् ।~~</div>

‘सपत्नीं मे पराधम’ इत्यादिष्वधिकारदर्शनात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V36_B3" data-verse="BS_C01_S03_V36" data-block-id="BS_C01_S03_V36_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id"><span data-deva="संस्काराभावेनाभावस्तु सामान्येन ।">संस्काराभावेनाभावस्तु सामान्येन ।</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V15_B5~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V15~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V15_B5~~">‘अरश्च वै ण्यश्च सासमुद्रौ तत्रैव सर्वाभिमतप्रदौ द्वौ’ इत्यादिना तस्यैव हि तल्लक्षणत्वेनोच्यते ॥ 15 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V36_B4" data-verse="BS_C01_S03_V36" data-block-id="BS_C01_S03_V36_B4" style="position: relative;"><span data-deva="अस्ति च तासां संस्कारः ।">अस्ति च तासां संस्कारः ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id"><span data-deva="‘स्त्रीणां प्रदानकर्मैव यथोपनयनं तथा’">‘स्त्रीणां प्रदानकर्मैव यथोपनयनं तथा’</span></span></span><span data-deva="इति ॥ 36 ॥">इति ॥ 36 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V37" data-block-id="BS_C01_S03_V37" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(100)ओं तदभावनिर्धारणे च प्रवृत्तेः ओम् ॥ 01-03-37 ॥">(100)ओं तदभावनिर्धारणे च प्रवृत्तेः ओम् ॥ 01-03-37 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V37_B1" data-verse="BS_C01_S03_V37" data-block-id="BS_C01_S03_V37_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘नाहमेतद्वेद भो यद्गोत्रोऽहमस्मि’(छां.उ.४.४.४) इति सत्यवचनेन सत्यकामस्य शूद्रत्वाभावनिर्धारणे हारिद्रुमतस्य‘नैतदब्राह्मणो विवक्तुमर्हति’(छां.उ.४.४.५) इति तत्संस्कारे प्रवृत्तेश्च ॥ 37 ॥">‘नाहमेतद्वेद भो यद्गोत्रोऽहमस्मि’(छां.उ.४.४.४) इति सत्यवचनेन सत्यकामस्य शूद्रत्वाभावनिर्धारणे हारिद्रुमतस्य‘नैतदब्राह्मणो विवक्तुमर्हति’(छां.उ.४.४.५) इति तत्संस्कारे प्रवृत्तेश्च ॥ 37 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V16~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V16~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(79)ओं ~~धृतेश्च महिम्नोऽस्यास्मिन्नुपलब्धेः~~ ओम् ॥ 16 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V38" data-block-id="BS_C01_S03_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(101)ओं श्रवणाध्ययनार्थप्रतिषेधात् स्मृतेश्च ओम् ॥ 01-03-38 ॥">(101)ओं श्रवणाध्ययनार्थप्रतिषेधात् स्मृतेश्च ओम् ॥ 01-03-38 ॥</span></span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="इति अपशूद्राधिकरणम् ॥ 09 ॥">इति अपशूद्राधिकरणम् ॥ 09 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V16_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V16~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V16_B1~~">~~‘एष सेतुर्विधृतिः’~~(~~छां~~.उ.८.४.१) इति ~~धृतेः। ‘एष भूताधिपतिरेण भूतपालः’~~(बृ.उ.६.४.२१) ~~इत्याद्यस्य महिम्नोऽस्मिन्नुपलब्धेः~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V38_B1" data-verse="BS_C01_S03_V38" data-block-id="BS_C01_S03_V38_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘श्रवणे त्रपुजतुभ्यां श्रोत्रपरिपूरणम्, अध्ययने जिह्वाच्छेदः, अर्थावधारणे हृदयविदारणम्’(गौ.ध.१२.४.७) इति प्रतिषेधात् ।">‘श्रवणे त्रपुजतुभ्यां श्रोत्रपरिपूरणम्, अध्ययने जिह्वाच्छेदः, अर्थावधारणे हृदयविदारणम्’(गौ.ध.१२.४.७) इति प्रतिषेधात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V38_B2" data-verse="BS_C01_S03_V38" data-block-id="BS_C01_S03_V38_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id"><span data-deva="‘नाग्निर्न यज्ञः शूद्रस्य तथैवाद्ययनं कुतः ।">‘नाग्निर्न यज्ञः शूद्रस्य तथैवाद्ययनं कुतः ।</span><br><span data-deva="केवलैव तु शुश्रूषा त्रिवर्णानां विधीयते’">केवलैव तु शुश्रूषा त्रिवर्णानां विधीयते’</span></span></span><span data-deva=" इति स्मृतेश्च ।"> इति स्मृतेश्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V16_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V16~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V16_B2~~">‘एतस्मिन्नु खल्वक्षरे गार्ग्याकाश ओतश्च प्रोतश्च’(बृ.उ.५.८.११), ‘एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि’(बृ.उ.५.८.९)<~~/div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V38_B4" data-verse="BS_C01_S03_V38" data-block-id="BS_C01_S03_V38_B4" style="position: relative;"><span data-deva="विदुरादीनां तूत्पन्नज्ञानत्वात् कश्चिद्विशेषः ॥ 38 ॥">विदुरादीनां तूत्पन्नज्ञानत्वात् कश्चिद्विशेषः ॥ 38 ॥</span></div>

<~~div~~ class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S03_V16_B3~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S03_V16~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S03_V16_B3~~">‘स हि सर्वाधिपतिः स हि सर्वकालः स ईशः स विष्णुः’,‘पतिं विश्वस्यात्मेश्वरम्’(महाना.उ.११) इत्यादिश्रुतिभ्यस्तस्य ह्येष महिमा ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V16_B7~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V16~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V16_B7~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Skanda-id~~">~~‘सर्वेशो विष्णुरेवैको नान्योऽस्ति जगतः पतिः’</span>~~</span> ~~इति च स्कान्दे ॥16॥~~</div>

</div>

<~~div class~~="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S03_V17" data~~-~~block~~-~~id="BS_C01_S03_V17~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C01~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(80)ओं प्रसिद्धेश्च ओम् ॥ 01-03-17 ॥~~</span></span></~~div~~>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A028" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कम्पनाधिकरणं" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A028"></span></p><h4 id="कम्पनाधिकरणं" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.95.E0.A4.AE.E0.A5.8D.E0.A4.AA.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.82"></span><span data-deva="कम्पनाधिकरणं">कम्पनाधिकरणं</span></h4>

<div class="bhashya~~-collection~~" id="~~bhashya-BS_C01_S03_V17~~" data-block-id="~~bhashya-BS_C01_S03_V17">~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘यदिदं किञ्च जगत्सर्वं प्राण एजति निःसृतम् । महद्भयं वज्रमुद्यतं य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति’ इत्युद्यतवज्रज्ञानान्मोक्षः प्रतीयते । इत्यतोऽब्रवीत्-">‘यदिदं किञ्च जगत्सर्वं प्राण एजति निःसृतम् । महद्भयं वज्रमुद्यतं य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति’ इत्युद्यतवज्रज्ञानान्मोक्षः प्रतीयते । इत्यतोऽब्रवीत्-</span></div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V17_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V17~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C01_S03_V17_B1~~">‘तत्रापि दह्रं गगनं विशोकस्तस्मिन् यदन्तस्तुदुपासितव्यम्’(महाना.उ.१०.७) इति प्रसिद्धेश्च ।</div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C01_S03_V17_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S03_V17~~" ~~data~~-~~block-id="BS_C01_S03_V17_B2"~~>~~तदन्तस्थापेक्षत्वान्न सुषिरश्रुतिविरोधः ॥17॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V18~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V18~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(81)ओम् ~~इतरपरामर्शात् स इति चेन्नासम्भवात्~~ ओम् ॥ 01-03-18 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="इति कम्पनाधिकरणं ॥ 10 ॥">इति कम्पनाधिकरणं ॥ 10 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V18_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V18~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V18_B1~~">‘परञ्ज्योतिरुपसम्पद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यते’(छां.उ.८.१२.३), ‘एष आत्मेति होवाच’(छां.उ.४.१५.१) इति ~~जीवपरामर्शात् स~~ इति ~~चेत्,~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V39_B1" data-verse="BS_C01_S03_V39" data-block-id="BS_C01_S03_V39_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘एजति’ इति कम्पनवचनादुद्यतवज्रो भगवानेव ।">‘एजति’ इति कम्पनवचनादुद्यतवज्रो भगवानेव ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V39_B2" data-verse="BS_C01_S03_V39" data-block-id="BS_C01_S03_V39_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’ इति हि श्रुतिः ।">‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’ इति हि श्रुतिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V18_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V18~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V18_B2~~">~~न। तस्य स्वतोऽपहतपाप्मत्वाद्यसम्भवात्~~ ॥ 18 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V39_B3" data-verse="BS_C01_S03_V39" data-block-id="BS_C01_S03_V39_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘प्राणस्य प्राणमुत चक्षुषश्चक्षुः’ इति च">‘प्राणस्य प्राणमुत चक्षुषश्चक्षुः’ इति च</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘नभस्वतोऽपि सर्वाः स्युश्चेष्टा भगवतो हरेः । ">‘नभस्वतोऽपि सर्वाः स्युश्चेष्टा भगवतो हरेः । </span><br><span data-deva="किमुतान्यस्य जगतो यस्य चेष्टा नभस्वतः’">किमुतान्यस्य जगतो यस्य चेष्टा नभस्वतः’</span></span></span><span data-deva=" इति हि स्कान्दे ॥"> इति हि स्कान्दे ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V39_B4" data-verse="BS_C01_S03_V39" data-block-id="BS_C01_S03_V39_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmavaivarte-id"><span data-deva="‘चक्रं चङ्क्रमणादेष वर्जनाद्वज्र उच्यते ।">‘चक्रं चङ्क्रमणादेष वर्जनाद्वज्र उच्यते ।</span><br><span data-deva="खण्डनात् खड्ग एवैष हेतिनामा स्वयं हरिः’">खण्डनात् खड्ग एवैष हेतिनामा स्वयं हरिः’</span></span></span><span data-deva="इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 39 ॥">इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 39 ॥</span></div>

</div>

<~~div class~~="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S03_V19" data~~-~~block~~-~~id="BS_C01_S03_V19~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C01~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(82)ओम् उत्तराच्चेदाविर्भूतस्वरूपस्तु ओम् ॥ 01-03-19 ॥~~</span></span></~~div~~>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A029" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ज्योतिरधिकरणं" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A029"></span></p><h4 id="ज्योतिरधिकरणं" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.9C.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A5.8B.E0.A4.A4.E0.A4.BF.E0.A4.B0.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.82"></span><span data-deva="ज्योतिरधिकरणं">ज्योतिरधिकरणं</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="हृदय आहितं ज्योतिः परमात्मेत्युक्तम् । तत्र ‘योऽयं विज्ञानमयः प्राणेषु हृद्यन्तर्ज्योतिः पुरुषः’(शत.ब्रा.१४.७.१.७) इत्यत्र ‘उभौ लोकावनुसञ्चरति’(शत.ब्रा.१४.७.१.७) इति वचनाज्जीव इति प्रतीयत इत्यत उच्यते –">हृदय आहितं ज्योतिः परमात्मेत्युक्तम् । तत्र ‘योऽयं विज्ञानमयः प्राणेषु हृद्यन्तर्ज्योतिः पुरुषः’(शत.ब्रा.१४.७.१.७) इत्यत्र ‘उभौ लोकावनुसञ्चरति’(शत.ब्रा.१४.७.१.७) इति वचनाज्जीव इति प्रतीयत इत्यत उच्यते –</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C01_S03_V19_B1" data~~-~~verse="BS_C01_S03_V19~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S03_V19_B1~~">‘स तत्र ~~पर्येति जक्षन् क्रीडन् रममाणः’~~(~~छां~~.उ.८.१२.३) इत्यादुत्तरवचनाज्जीव एवेति चेत्? न । तत्र हि परमेश्वरप्रसादाद् आविर्भूतस्वरूपो मुक्त उच्यते।</~~div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V19_B2" data-verse="BS_C01_S03_V19" data-block-id="BS_C01_S03_V19_B2"~~>~~यत्प्रसादात् स मुक्तो भवति स भगवान् पूर्वोक्तः॥19 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V20~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V20~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(83)ओम् ~~अन्यार्थश्च परामर्शः~~ ओम् ॥ 01-03-20 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V40" data-block-id="BS_C01_S03_V40" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(103)ओं ज्योतिर्दर्शनात् ओम् ॥ 01-03-40 ॥">(103)ओं ज्योतिर्दर्शनात् ओम् ॥ 01-03-40 ॥</span></span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="इति ज्योतिरधिकरणं ॥ 11 ॥">इति ज्योतिरधिकरणं ॥ 11 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V20_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V20~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V20_B1~~">~~‘यं प्राप्य स्वेन रूपेण जीवोऽ(भि)निष्पद्यते स एष आत्मा’~~ इति ~~परमात्मार्थश्च परामर्शः~~ ॥ 20 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V40_B1" data-verse="BS_C01_S03_V40" data-block-id="BS_C01_S03_V40_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘विष्णुरेव ज्योतिः विष्णुरेव ब्रह्म विष्णुरेवात्मा विष्णुरेव बलं विष्णुरेव यशो विष्णुरेवानन्दः’ इति दर्शनात् चतुर्वेदशिखायां ज्योतिर्विष्णुरेव ।’">‘विष्णुरेव ज्योतिः विष्णुरेव ब्रह्म विष्णुरेवात्मा विष्णुरेव बलं विष्णुरेव यशो विष्णुरेवानन्दः’ इति दर्शनात् चतुर्वेदशिखायां ज्योतिर्विष्णुरेव ।’</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V40_B2" data-verse="BS_C01_S03_V40" data-block-id="BS_C01_S03_V40_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘प्राज्ञेनात्मनाऽन्वारूढ उत्सर्जद्याति’ इति वचनात् तस्यापि लोकसञ्चरणमस्त्येव ॥ 40 ॥">‘प्राज्ञेनात्मनाऽन्वारूढ उत्सर्जद्याति’ इति वचनात् तस्यापि लोकसञ्चरणमस्त्येव ॥ 40 ॥</span></div>

</div>

<~~div class~~="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S03_V21" data~~-~~block~~-~~id="BS_C01_S03_V21~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C01~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(84)ओम् अल्पश्रुतेरिति चेत् तदुक्तम् ओम् ॥ 01-03-21॥~~</span></span></~~div~~>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A030" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आकाशाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A030"></span></p><h4 id="आकाशाधिकरणम्_2" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.B6.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_2"></span><span data-deva="आकाशाधिकरणम्">आकाशाधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="सर्वाधारत्वम् विष्णोरुक्तम् । तच्च ‘आकाशो वै नाम नामरूपयोर्निर्वहिता’(छां.उ.८.१४.१) इत्यत्राकाशस्य प्रतीयते । वै नामेति प्रसिद्धोपदेशात् । प्रसिद्धाकाशश्चाङ्गीकर्तव्य इत्यत उच्यते –">सर्वाधारत्वम् विष्णोरुक्तम् । तच्च ‘आकाशो वै नाम नामरूपयोर्निर्वहिता’(छां.उ.८.१४.१) इत्यत्राकाशस्य प्रतीयते । वै नामेति प्रसिद्धोपदेशात् । प्रसिद्धाकाशश्चाङ्गीकर्तव्य इत्यत उच्यते –</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C01_S03_V21_B1" data~~-~~verse="BS_C01_S03_V21~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S03_V21_B1">‘दहरः’~~(छां.उ.८.१.१) ~~इत्यल्पश्रुतेर्न? इति चेत्- न~~ । ~~‘..निचाय्यत्वादेवं व्योमवच्च’(ब्र.सू.१.२.७) इत्युक्व्तात्~~ ।~~</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V21_B2" data-verse="BS_C01_S03_V21" data-block-id="BS_C01_S03_V21_B2~~">~~<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishat-id">‘एष म आत्माऽन्तर्हृदये ज्यायन्’~~(छां.उ.३.१४.३)</span>~~</span> इति श्रुत्युक्तत्वाच्च ॥ 21 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥इति दहराधिकरणम्॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V41" data-block-id="BS_C01_S03_V41" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(104)ओम् आकाशोऽर्थान्तरत्वादिव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-03-41 ॥">(104)ओम् आकाशोऽर्थान्तरत्वादिव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-03-41 ॥</span></span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="इति आकाशाधिकरणम् ॥ 12 ॥">इति आकाशाधिकरणम् ॥ 12 ॥</span></div>

~~<span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C01_S03_A024~~" ~~class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~अनुकृत्यधिकरणम्~~" ~~data~~-block-id="gr-~~adh~~-~~BS_C01_S03_A024~~"></span><h4 class="gr-~~section~~-~~head~~">~~अनुकृत्यधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V41_B1" data-verse="BS_C01_S03_V41" data-block-id="BS_C01_S03_V41_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘ते यदन्तरा तद्ब्रह्म’(छां.उ.८.१४.१) इत्यर्थान्तरत्वादिव्यपदेशाद् आकाशो हरिरेव।">‘ते यदन्तरा तद्ब्रह्म’(छां.उ.८.१४.१) इत्यर्थान्तरत्वादिव्यपदेशाद् आकाशो हरिरेव।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V41_B2" data-verse="BS_C01_S03_V41" data-block-id="BS_C01_S03_V41_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अवर्णं’, ‘यतो वाचो निवर्तन्ते’(तै.आ.८.४) इत्यादिश्रुतेस्तस्यैव हि तत् लक्षणम्।">‘अवर्णं’, ‘यतो वाचो निवर्तन्ते’(तै.आ.८.४) इत्यादिश्रुतेस्तस्यैव हि तत् लक्षणम्।</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~अदृश्यत्वादयः परमेश्वरगुणा उक्ताः । ‘तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम्’~~, ~~‘तदेतदिति मन्यन्तेऽनिर्देश्यं परमं सुखम् । कथं नु तद् विजानीयाम्~~...~~..’~~(क.उ.५.~~१२,१४~~) इत्यादिना ज्ञानिसुखस्याप्यनिर्देश्यत्वम्, अज्ञेयत्वं चोच्यते ? इत्यतो वक्ति-</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V41_B3" data-verse="BS_C01_S03_V41" data-block-id="BS_C01_S03_V41_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘अनामा सोऽप्रसिद्धत्वाद् अरूपो भूतवर्जनात्’ इति ब्राह्मे ॥ 41 ॥">‘अनामा सोऽप्रसिद्धत्वाद् अरूपो भूतवर्जनात्’ इति ब्राह्मे ॥ 41 ॥</span></div>

</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A031" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सुषुप्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A031"></span></p><h4 id="सुषुप्त्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A5.81.E0.A4.B7.E0.A5.81.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सुषुप्त्यधिकरणम्">सुषुप्त्यधिकरणम्</span></h4>

<~~div class~~="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S03_V22" data~~-~~block~~-~~id="BS_C01_S03_V22~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C01~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(85)ओम् अनुकृतेस्तस्य च ओम् ॥ 01-03-22 ॥~~</span></span></~~div~~>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="असङ्गत्वं परमात्मन उक्तम् । तच्च ‘स यत् तत्र किञ्चित् पश्यत्यनन्वागतस्तेन भवत्यसङ्गो ह्ययं पुरुषः’ इति स्वप्नादिद्रष्टुः प्रतीयते ।">असङ्गत्वं परमात्मन उक्तम् । तच्च ‘स यत् तत्र किञ्चित् पश्यत्यनन्वागतस्तेन भवत्यसङ्गो ह्ययं पुरुषः’ इति स्वप्नादिद्रष्टुः प्रतीयते ।</span></div>

<div class="bhashya~~-collection~~" id="~~bhashya-BS_C01_S03_V22~~" data-block-id="~~bhashya-BS_C01_S03_V22">~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V22_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V22~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C01_S03_V22_B1~~"~~>‘तमेव भान्तमनुभाति सर्वम्’(क.उ.५.१५(२.२.१५)) इत्यनुकृतेः,</div~~>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C01_S03_V22_B2" data~~-~~verse="BS_C01_S03_V22~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S03_V22_B2~~">~~‘तस्य भासा सर्वमिदं विभाति’(क.उ.५.१५(२.२.१५))~~ इति ~~वचनाच्च परमात्मैवानिर्देश्यसुखरूपः~~ ।</~~div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V22_B4" data-verse="BS_C01_S03_V22" data-block-id="BS_C01_S03_V22_B4">न हि ज्ञानिसुखमनुभाति सर्वम् । न च तद्भासा । ‘अहं तत् तेजो रश्मीत्’(चतुर्वेदशिखा) इति नारायणभासा हि सर्वं भाति ॥ 22 ॥</div>

</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="स च जीवः प्रसिद्धेरित्यतो वक्ति –">स च जीवः प्रसिद्धेरित्यतो वक्ति –</span></div>

<div class="~~gr-author~~-~~note">॥ इति अनुकृत्यधिकरणम् ॥ 06 ॥</div>~~

~~<div class="~~bhashya-~~collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V23" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V23~~">

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V23_B1"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S03_V23" data-block-id="BS_C01_S03_V23_B1~~">~~‘यदादित्यगतं तेजो जगद् भासयतेऽखिलम् ।~~

~~यच्चन्द्रमसि यच्चाग्नौ तत्तेजो विद्धि मामकम्’(भ.गी.१५.१२) इति~~</~~div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V23_B3" data-verse="BS_C01_S03_V23" data-block-id="BS_C01_S03_V23_B3">‘न तद् भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः।

~~यद् गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम’(भ.गी.१५.६) इति च ॥ 23 ॥~~</div>

</div>

<~~span id~~="gr-~~adh-BS_C01_S03_A025~~" ~~class~~="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~वामनाधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C01_S03_A025~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~वामनाधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V42" data-block-id="BS_C01_S03_V42" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(105)ओं सुषुप्त्युत्क्रान्त्योर्भेदेन ओम् ॥ 01-03-42 ॥">(105)ओं सुषुप्त्युत्क्रान्त्योर्भेदेन ओम् ॥ 01-03-42 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V42_B1" data-verse="BS_C01_S03_V42" data-block-id="BS_C01_S03_V42_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘प्राज्ञेनाऽत्मना सम्परिष्वक्तो न बाह्यं किञ्चन वेदनान्तरम्’, ‘प्राज्ञेनाऽत्मनाऽन्वारूढ उत्सर्जद् याति’(बृ.उ.६.३.३६) इति भेदव्यपदेशान्न जीवः, पर एवासङ्गः । स्वप्नादिद्रष्ट्रुत्वं च सर्वज्ञत्वात् तस्यैव युज्यते ॥ 42 ॥">‘प्राज्ञेनाऽत्मना सम्परिष्वक्तो न बाह्यं किञ्चन वेदनान्तरम्’, ‘प्राज्ञेनाऽत्मनाऽन्वारूढ उत्सर्जद् याति’(बृ.उ.६.३.३६) इति भेदव्यपदेशान्न जीवः, पर एवासङ्गः । स्वप्नादिद्रष्ट्रुत्वं च सर्वज्ञत्वात् तस्यैव युज्यते ॥ 42 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~‘विष्णुरेव जिज्ञास्यः’ इत्युक्तम्~~ । ~~तत्र-~~</div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सुषुप्त्यधिकरणम् ॥ 13 ॥">॥ इति सुषुप्त्यधिकरणम् ॥ 13 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A032" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ब्राह्मणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A032"></span></p><h4 id="ब्राह्मणाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AC.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.B9.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="ब्राह्मणाधिकरणम्">ब्राह्मणाधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line">‘ऊर्ध्वं प्राणमुन्नयत्यपानं प्रत्यगस्यति। मध्ये वामनमासीनं विश्वेदेवा उपासते’(क.उ.५.६)</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘एष नित्यो महिमा ब्राह्मणस्य’(बृ.उ.६.४.२२)) इति ब्राह्मणस्यापि नित्यमहिमा प्रतीयते ।">‘एष नित्यो महिमा ब्राह्मणस्य’(बृ.उ.६.४.२२)) इति ब्राह्मणस्यापि नित्यमहिमा प्रतीयते ।</span></div>

</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="स च ब्राह्मणः ‘स वा एष महानज आत्मा’(शत.ब्रा.१४.७.२.२९) इत्यजशब्दाद्विरिञ्च इति प्राप्तम् ।">स च ब्राह्मणः ‘स वा एष महानज आत्मा’(शत.ब्रा.१४.७.२.२९) इत्यजशब्दाद्विरिञ्च इति प्राप्तम् ।</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">~~इति सर्वदेवोपास्यः कश्चित् प्रतीयते ।~~ स च ~~‘एवमेवैष प्राण इतरान् प्राणान् पृथगेव सन्निधत्ते’~~(~~प्रश्न~~.उ.३.~~४), ‘योऽयं मध्यमः प्राणः’(बृ.उ.३~~.५.२१)~~,‘कुविदङ्ग’~~(ऋ.सं.७.९१.१) इत्यादिना प्राणव्यवस्थापकत्वात्, मध्यमत्वात्, सर्वदेवोपास्यत्वाच्च वायुरेवेति प्रतीयते । ~~अतोऽब्रवीत् ॥~~</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S03_V24~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01~~" data-verse~~-type="sutra"><span class~~="~~shloka-block~~"~~><span class~~="~~shloka-line~~"~~>(87)ओं शब्दादेव प्रमितः ओम् ॥ 01-03-24 ॥</span></span></div~~>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="देवानां च विद्याकर्मणोः पदप्राप्तिः सूचिता ‘तदुपर्यपि’(ब्र.सू.१.३.२८) इति । अतो ब्रवीति –">देवानां च विद्याकर्मणोः पदप्राप्तिः सूचिता ‘तदुपर्यपि’(ब्र.सू.१.३.२८) इति । अतो ब्रवीति –</span></div>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V24_B1"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S03_V24" data-block-id="BS_C01_S03_V24_B1">वामनशब्दादेव विष्णुरिति प्रमितः~~ । ~~न हि श्रुतेर्लिङ्गं बलवत् ।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V24_B2" data-verse="BS_C01_S03_V24" data-block-id="BS_C01_S03_V24_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id~~">~~‘श्रुतिर्लिङ्गं समाख्या~~ च ~~वाक्यं प्रकरणं तथा~~ ।~~<br/>पूर्वं पूर्वं बलीयः स्यादेवमागमनिर्णयः’॥</span>~~</span> ~~इति स्कान्दे ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V24_B4" data-verse="BS_C01_S03_V24" data-block-id="BS_C01_S03_V24_B4">तच्चलिङ्गं विष्णोरेव। तस्मैव प्राणत्वोक्तेः ‘तद्वैत्वं त्वं प्राणो अभवः’ इति ॥ 24 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V25~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V25~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(88)ओं ~~हृद्यपेक्षया तु मनुष्याधिकारत्वात्~~ ओम् ॥ 01-03-25 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V43" data-block-id="BS_C01_S03_V43" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(106)ओं पत्यादिशब्देभ्यः ओम् ॥ 01-03-43 ॥">(106)ओं पत्यादिशब्देभ्यः ओम् ॥ 01-03-43 ॥</span></span></span></div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">~~॥ इति वामनाधिकरणम् ॥ 07 ॥</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V43_B1" data-verse="BS_C01_S03_V43" data-block-id="BS_C01_S03_V43_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वस्याधिपतिः सर्वस्येशानः’, ‘स वा एष नेति नेति’ इत्यादि शब्देभ्यो नित्यमहिमा विष्णुरेव ।">‘सर्वस्याधिपतिः सर्वस्येशानः’, ‘स वा एष नेति नेति’ इत्यादि शब्देभ्यो नित्यमहिमा विष्णुरेव ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V43_B3" data-verse="BS_C01_S03_V43" data-block-id="BS_C01_S03_V43_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘उतामृतत्वस्येशानः । यदन्नेनादतिरोहति’(तै.आ.३.१२),‘सप्तार्धगर्भाभुवनस्य रेतो विष्णोस्तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि’(ऋ.सं.१.१६४.३६),‘स योऽतोऽश्रुतः’(ऐ.आ.३.२.४) इत्यादि श्रुतिभ्यस्तस्यैव हि ते शब्दाः ॥ 43 ॥">‘उतामृतत्वस्येशानः । यदन्नेनादतिरोहति’(तै.आ.३.१२),‘सप्तार्धगर्भाभुवनस्य रेतो विष्णोस्तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि’(ऋ.सं.१.१६४.३६),‘स योऽतोऽश्रुतः’(ऐ.आ.३.२.४) इत्यादि श्रुतिभ्यस्तस्यैव हि ते शब्दाः ॥ 43 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V25_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V25~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V25_B1~~">~~सर्वगतस्यापि तस्याङ्गुष्ठमात्रत्वं हृद्यवकाशापेक्षया युज्यते~~ । ~~इतरप्राणिनामङ्गुष्ठाभावेऽपि मनुष्याधिकारत्वान्न विरोधः~~ ॥ 25 ॥</div>

</div>

<span id="gr-adh-~~BS_C01_S03_A026~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~देवताधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C01_S03_A026~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~देवताधिकरणम्~~</h4>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥इति ब्राह्मणाधिकरणम् ॥ 14 ॥">॥इति ब्राह्मणाधिकरणम् ॥ 14 ॥</span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥ 01-03 ॥">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥ 01-03 ॥</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">~~मनुष्याणामेव वेदविद्यायाम् अधिकार इत्युक्तम्~~ । ~~तिर्यगाद्यपेक्षयैव मनुष्यत्वविशेषणमुक्तं, न तु देवाद्यपेक्षयेत्याह-~~</div>

</p>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S04_A033" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आनुमानिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S04_A033"></span></p><h4 id="आनुमानिकाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.A8.E0.A5.81.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="आनुमानिकाधिकरणम्">आनुमानिकाधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="॥ श्रुतिलिङ्गादिभिः अन्यत्रैव प्रसिद्धनामापि शब्दानां सामस्त्येन विशेषहेतुभिः विष्णावेव प्रवृत्तिं दर्शयत्यस्मिन् पादे ।">॥ श्रुतिलिङ्गादिभिः अन्यत्रैव प्रसिद्धनामापि शब्दानां सामस्त्येन विशेषहेतुभिः विष्णावेव प्रवृत्तिं दर्शयत्यस्मिन् पादे ।</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V01" data-block-id="BS_C01_S04_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(107)ओम् आनुमानिकमप्येकेषामिति चेन्न शरीररूपकविन्यस्तगृहीतेर्दर्शयति च ओम् ॥ 01-04-01 ॥">(107)ओम् आनुमानिकमप्येकेषामिति चेन्न शरीररूपकविन्यस्तगृहीतेर्दर्शयति च ओम् ॥ 01-04-01 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V26~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V26~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(89)~~ओं तदुपर्यपि बादरायणः सम्भवात्~~ ओम् ॥ 01-03-26 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V01_B1" data-verse="BS_C01_S04_V01" data-block-id="BS_C01_S04_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘तत्तु समन्वयात्’(ब्र.सू.१.१.४) इति सर्वशब्दानां परमेश्वरे समन्वय उक्तः । तन्न युज्यते । यतो ‘अव्यक्तात् पुरुषः परः’(क.उ.१.३.११) इति साङ्ख्यानुमानपरिकल्पितं प्रधानमपि एकेषां शाखिनामुच्यते, इति चेत्">‘तत्तु समन्वयात्’(ब्र.सू.१.१.४) इति सर्वशब्दानां परमेश्वरे समन्वय उक्तः । तन्न युज्यते । यतो ‘अव्यक्तात् पुरुषः परः’(क.उ.१.३.११) इति साङ्ख्यानुमानपरिकल्पितं प्रधानमपि एकेषां शाखिनामुच्यते, इति चेत्</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V01_B2" data-verse="BS_C01_S04_V01" data-block-id="BS_C01_S04_V01_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न, तस्यैव पारतन्त्र्यात् शरीररूपेऽव्यक्ते विन्यस्तस्य परमात्मन एवाव्यक्तशब्देन गृहीतेः । ‘क’ प्रत्ययः कुत्सने । परमात्मन एवाव्यक्तशब्दः । तत्तन्त्रत्वेन तच्छरीररूपत्वाद् इतरस्यापि अव्यक्तशब्दः ।">न, तस्यैव पारतन्त्र्यात् शरीररूपेऽव्यक्ते विन्यस्तस्य परमात्मन एवाव्यक्तशब्देन गृहीतेः । ‘क’ प्रत्ययः कुत्सने । परमात्मन एवाव्यक्तशब्दः । तत्तन्त्रत्वेन तच्छरीररूपत्वाद् इतरस्यापि अव्यक्तशब्दः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V26_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V26~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V26_B1~~">~~तदुपरि~~- ~~मनुष्याणां सतां देवादित्वप्राप्त्युपरि~~ । ~~सम्भवति हि~~ । ~~तेषां विशिष्टबुद्ध्यादिभावात्~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V01_B3" data-verse="BS_C01_S04_V01" data-block-id="BS_C01_S04_V01_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘तुच्छेनाभ्वपिहितं यदासीत्’(ऋ.सं.१०.१२९.३) इति दर्शयति च ।">‘तुच्छेनाभ्वपिहितं यदासीत्’(ऋ.सं.१०.१२९.३) इति दर्शयति च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V01_B4" data-verse="BS_C01_S04_V01" data-block-id="BS_C01_S04_V01_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pippala-id"><span data-deva="‘अव्यक्तमचलं शान्तं निष्कलं निष्क्रियं परम् । यो वेद हरिमात्मानं स भयादनुमुच्यते’॥">‘अव्यक्तमचलं शान्तं निष्कलं निष्क्रियं परम् । यो वेद हरिमात्मानं स भयादनुमुच्यते’॥</span></span></span><span data-deva="इति पिप्पलादशाखायाम्।">इति पिप्पलादशाखायाम्।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V26_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V26~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V26_B2~~">~~तिर्यगादीनां तदभावादभावः~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V01_B6" data-verse="BS_C01_S04_V01" data-block-id="BS_C01_S04_V01_B6" style="position: relative;"><span data-deva="‘अक्षरं ब्रह्म परमम्’ इत्युक्त्वा ‘अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तः’(‘उच्यते’)(भ.गी.८.२१) इति वचनाच्च ॥ 01 ॥">‘अक्षरं ब्रह्म परमम्’ इत्युक्त्वा ‘अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तः’(‘उच्यते’)(भ.गी.८.२१) इति वचनाच्च ॥ 01 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V26_B3~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V26~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V26_B3~~">~~तेषामपि यत्र विशिष्टबुद्ध्यादिभावस्तत्राविरोधः~~ । ~~निषेदभावात्~~ । ~~दृश्यन्ते हि जरितार्यादयः~~ ॥ 26 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V27~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V27~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(90)ओं ~~विरोधः कर्मणीति चेन्नानेकप्रतिपत्तेर्दर्शनात् ओं॥~~ 01-03-27 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V02_B1" data-verse="BS_C01_S04_V02" data-block-id="BS_C01_S04_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सूक्ष्ममेव चाव्यक्तशब्देनोच्यते । तद् हि अव्यक्तताम् अर्हति । सूक्ष्मत्वं च मुख्यं तस्यैव ।">सूक्ष्ममेव चाव्यक्तशब्देनोच्यते । तद् हि अव्यक्तताम् अर्हति । सूक्ष्मत्वं च मुख्यं तस्यैव ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V27_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V27~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V27_B1~~">~~‘मनुष्या एव देवादयो भवन्ति’ इति ‘तदुपरि’ इत्युक्तम्~~ । तत्र यदि मनुष्याः सन्तो देवादयो भवन्ति तत्पूर्वं देवताभावात् देवतोद्दिष्टकर्मणि विरोध इति चेत् न ।

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V02_B2" data-verse="BS_C01_S04_V02" data-block-id="BS_C01_S04_V02_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pippalada-id"><span data-deva="‘यत्तत् सूक्ष्मं परमं वेदितव्यं नित्यं पदं वैष्णवं ह्यामनन्ति ।">‘यत्तत् सूक्ष्मं परमं वेदितव्यं नित्यं पदं वैष्णवं ह्यामनन्ति ।</span><br><span data-deva="यत्तल्लोका न विदुर्लोकसारं विन्दन्त्येतत् कवयो योगनिष्ठाः’">यत्तल्लोका न विदुर्लोकसारं विन्दन्त्येतत् कवयो योगनिष्ठाः’</span></span></span><span data-deva="॥इति च पिप्पलादशाखायाम् ।">॥इति च पिप्पलादशाखायाम् ।</span></div>

~~अनेकेषां देवतापदप्राप्तेर्दर्शनात्~~ । ~~‘ते ह नाकं महिमानः सचन्ते यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः’(तै.आ.३.१२) इति ॥27॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V02_B5" data-verse="BS_C01_S04_V02" data-block-id="BS_C01_S04_V02_B5" style="position: relative;"><span data-deva="मुख्ये च विद्यमाने नामुख्यं युक्तम् ॥ 02 ॥">मुख्ये च विद्यमाने नामुख्यं युक्तम् ॥ 02 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V28~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V28~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(91)ओं ~~शब्द इति चेन्नातः प्रभवात् प्रत्यक्षानुमानाभ्याम्~~ ओम् ॥ 01-03-28 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V03" data-block-id="BS_C01_S04_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(109)ओं तदधीनत्वादर्थवत् ओम् ॥ 01-04-03 ॥">(109)ओं तदधीनत्वादर्थवत् ओम् ॥ 01-04-03 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V03_B1" data-verse="BS_C01_S04_V03" data-block-id="BS_C01_S04_V03_B1" style="position: relative;"><span data-deva="तददीनत्वाच्च अव्यक्तादीनां तस्यैव अव्यक्तत्वपरावरत्वादिकम् अर्थवत् ।">तददीनत्वाच्च अव्यक्तादीनां तस्यैव अव्यक्तत्वपरावरत्वादिकम् अर्थवत् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V28_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V28~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V28_B1~~">‘वाचा विरूप नित्यया’(ऋ.स.८.७५.६)) इत्यादिश्रुतेराप्त्यनिश्चयात्, नित्यत्वापेक्षत्वाच्च मूलप्रमाणस्य स्वतः प्रामाण्यप्रसिद्धेश्च नित्यत्वाद् वेदस्य तदुदितानां देवानामनित्यत्वात् पुनरन्यभावनियमाभावाच्च शब्दे विरोधः ? इति चेत् न ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V03_B2" data-verse="BS_C01_S04_V03" data-block-id="BS_C01_S04_V03_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘यदधीनो गुणो यस्य तद्गुणी सोऽभिधीयते । ">‘यदधीनो गुणो यस्य तद्गुणी सोऽभिधीयते । </span><br><span data-deva="यथा जीवः परात्मेति यथा राजा जयीत्यपि’">यथा जीवः परात्मेति यथा राजा जयीत्यपि’</span></span></span><span data-deva=" इति च स्कान्दे ॥ 03 ॥"> इति च स्कान्दे ॥ 03 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V28_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V28~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V28_B2~~">~~‘सूर्याचन्द्रमसौ धाता यथा पूर्वमकल्पयत्’(म.ना.उ.५.७)इति ।~~<~~br/~~>~~‘यथैव नियमः काले सुरादिनियमस्तथा ।~~<~~br/~~>~~तस्मान्नानीदृशं क्वापि विश्वमेतद्भविष्यति’ ॥~~<~~br/~~>~~इत्यादे अत एव शब्दात् तेषां प्रभवनियमात्~~ ।</~~div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V28_B3"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S03_V28~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S03_V28_B3~~">~~महतां प्रत्यक्षात् । यथेदानीं तथोपर्यपि देवा भविष्यन्ति~~ इति ~~इतरेषामनुमानाच्च~~ ॥ 28 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V04" data-block-id="BS_C01_S04_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(110)ओं ज्ञेयत्वावचनाच्च ओम् ॥ 01-04-04 ॥">(110)ओं ज्ञेयत्वावचनाच्च ओम् ॥ 01-04-04 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V29_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V29~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V29_B1~~">~~अत एव शब्दस्य नित्यत्वादेव च देवप्रवाहनित्यत्वं युक्तम्~~ ॥ 29 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V30~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V30~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(93)ओं ~~समाननामरूपत्वाच्चावृत्तावप्यविरोधो दर्शनात् स्मृतेश्च~~ ओम् ॥ 01-03-30 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V05" data-block-id="BS_C01_S04_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(111)ओं वदतीती चेन्न प्राज्ञो हि ओम् ॥ 01-04-05 ॥">(111)ओं वदतीती चेन्न प्राज्ञो हि ओम् ॥ 01-04-05 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V05_B1" data-verse="BS_C01_S04_V05" data-block-id="BS_C01_S04_V05_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘महतः परं ध्रुवं निचाय्य तं मृत्युमुखात् प्रमुच्यते’(क.उ.१.३.१५) इति ज्ञेयत्वं वदतीती चेत्, न । प्राज्ञः परमात्मा हि तत्रोच्यते ।">‘महतः परं ध्रुवं निचाय्य तं मृत्युमुखात् प्रमुच्यते’(क.उ.१.३.१५) इति ज्ञेयत्वं वदतीती चेत्, न । प्राज्ञः परमात्मा हि तत्रोच्यते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V30_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V30~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V30_B1~~">अतीतानागतानां देवानां समाननामरूपत्वात् प्राप्तपदानां मुक्त्याऽवृत्तावप्यविरोधः । ~~‘यथापूर्वम्’~~(म.ना.उ.५.७) इति ~~दर्शनात्~~ ।<br/>~~‘अनादि निधना नित्या वागुत्सृष्टा स्वयम्भुवा ।~~<br/>~~ऋषीणां नामधेयानि याश्च वेदेषु दृष्टयः~~ ।<br/>~~वेदशब्देभ्य एवादौ निर्ममे स महेश्वरः’ इति स्मृतेश्च ॥30॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V05_B3" data-verse="BS_C01_S04_V05" data-block-id="BS_C01_S04_V05_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘अणोरणीयान् महतो महीयान्’(क.उ.१.२.२०) इति तस्य महतो महत्त्वम् । सर्वस्मात् परस्य महतोऽपि परत्वं युज्यते ॥ 05 ॥">‘अणोरणीयान् महतो महीयान्’(क.उ.१.२.२०) इति तस्य महतो महत्त्वम् । सर्वस्मात् परस्य महतोऽपि परत्वं युज्यते ॥ 05 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V31~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V31~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(94)ओं ~~मध्वादिष्वसम्भवादनधिकारं जैमिनिः~~ ओम् ॥ 01-03-~~31॥~~</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V06" data-block-id="BS_C01_S04_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(112)ओं प्रकरणात् ओम् ॥ 01-04-06 ॥">(112)ओं प्रकरणात् ओम् ॥ 01-04-06 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V06_B1" data-verse="BS_C01_S04_V06" data-block-id="BS_C01_S04_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘सोऽध्वनः पारमाप्नोति तद् विष्णोः परमं पदम्’(क.उ.१.३.९) इति तस्य ह्येतत् प्रकरणम् ॥ 06 ॥">‘सोऽध्वनः पारमाप्नोति तद् विष्णोः परमं पदम्’(क.उ.१.३.९) इति तस्य ह्येतत् प्रकरणम् ॥ 06 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V31_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V31~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V31_B1~~">~~‘वसूनामेवैको भूत्वा’~~(~~छां~~.उ.३.६.३) इत्यादिना प्राप्यफलत्वात् प्राप्तपदानां देवानां मध्वादिविद्यास्वनधिकारं जैमिनिर्मन्यते ॥ 31 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V07" data-block-id="BS_C01_S04_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(113)ओं त्रयाणामेव चैवमुपन्यासः प्रश्नश्च ओम् ॥ 01-04-07 ॥">(113)ओं त्रयाणामेव चैवमुपन्यासः प्रश्नश्च ओम् ॥ 01-04-07 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V07_B1" data-verse="BS_C01_S04_V07" data-block-id="BS_C01_S04_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="त्रयाणामेव पितृसौमनस्य-स्वर्ग्याग्नि-परमात्मनां प्रश्न उपन्यासश्च ।">त्रयाणामेव पितृसौमनस्य-स्वर्ग्याग्नि-परमात्मनां प्रश्न उपन्यासश्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V07_B2" data-verse="BS_C01_S04_V07" data-block-id="BS_C01_S04_V07_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अविज्ञातप्रार्थनं च प्रश्न इत्यभिधीयते’(न्यायकोशः) इति वचनान्न विरोधः ॥ 07 ॥">‘अविज्ञातप्रार्थनं च प्रश्न इत्यभिधीयते’(न्यायकोशः) इति वचनान्न विरोधः ॥ 07 ॥</span></div>

</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V08_B1" data-verse="BS_C01_S04_V08" data-block-id="BS_C01_S04_V08_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथा महच्छब्दो महत्तत्वे प्रसिद्धोऽपि, परममहत्त्वात् परमात्मन एव मुख्यः, एवमितरेऽपि ॥ 08 ॥">यथा महच्छब्दो महत्तत्वे प्रसिद्धोऽपि, परममहत्त्वात् परमात्मन एव मुख्यः, एवमितरेऽपि ॥ 08 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V32~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V32~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(95)ओं ~~ज्योतिषि भावाच्च~~ ओम् ॥ 01-03-~~32॥~~</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V09" data-block-id="BS_C01_S04_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(115)ओं चमसवदविशेषात् ओम् ॥ 01-04-09 ॥">(115)ओं चमसवदविशेषात् ओम् ॥ 01-04-09 ॥</span></span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अनुमानिकाधिकरणम् ॥ 01 ॥">॥ इति अनुमानिकाधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V32_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V32~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V32_B1~~">~~ज्योतिषि~~= सर्वज्ञत्वे भावाच्च। आदित्यप्रकाशेऽन्तर्भाववत् तज्ज्ञाने सर्ववस्तूनामान्तर्भावात् । नित्यसिद्धत्वाच्च विद्यानाम् ॥ 32 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V09_B1" data-verse="BS_C01_S04_V09" data-block-id="BS_C01_S04_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथा चमसशब्दोऽन्यत्र प्रसिद्धोऽपि ‘इदं तच्छिर एष हि अर्वाग्बिलः चमस ऊर्ध्वबुध्नः’(बृ.उ.४.२.३) इति श्रुतेः शिरोवाचकः, एवम् अव्यक्तादिशब्दाः सर्वेऽन्यत्र प्रसिद्धा अपि">यथा चमसशब्दोऽन्यत्र प्रसिद्धोऽपि ‘इदं तच्छिर एष हि अर्वाग्बिलः चमस ऊर्ध्वबुध्नः’(बृ.उ.४.२.३) इति श्रुतेः शिरोवाचकः, एवम् अव्यक्तादिशब्दाः सर्वेऽन्यत्र प्रसिद्धा अपि</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V09_B2" data-verse="BS_C01_S04_V09" data-block-id="BS_C01_S04_V09_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति तं वै विष्णुं परममुदाहरन्ति’(भाल्लवेयश्रुतिः)इत्यादि श्रुतेः परमात्माभिधायका एव, अविशेषात् श्रुतेः ॥ 09 ॥">‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति तं वै विष्णुं परममुदाहरन्ति’(भाल्लवेयश्रुतिः)इत्यादि श्रुतेः परमात्माभिधायका एव, अविशेषात् श्रुतेः ॥ 09 ॥</span></div>

</div>

<~~div class~~="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S03_V33" data~~-~~block~~-~~id="BS_C01_S03_V33~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C01~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra"><span class="shloka~~-~~block"><span class="shloka~~-~~line~~">~~(96)ओं भावं तु बादरायणोऽस्ति हि ओम् ॥01-03-33॥~~</span></~~span~~><~~/div>~~

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S04_A034" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S04_A034"></span></p><h4 id="ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.9C.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A5.8B.E0.A4.A4.E0.A4.BF.E0.A4.B0.E0.A5.81.E0.A4.AA.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्">ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्</span></h4>

~~<div class~~="~~gr-author-note~~"~~>॥इति देवताधिकरणम् ॥ 08 ॥</div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘वसन्ते वसन्ते ज्योतिषा यजेत’(आप.श्रौ.सू.२०.२.५) इत्यादि कर्माभिधायकस्य कर्मक्रमादि विरोधात् न युज्यते ? इत्यत आह –">‘वसन्ते वसन्ते ज्योतिषा यजेत’(आप.श्रौ.सू.२०.२.५) इत्यादि कर्माभिधायकस्य कर्मक्रमादि विरोधात् न युज्यते ? इत्यत आह –</span></div>

~~<div~~ class="~~bhashya~~-~~collection" id="bhashya~~-~~BS_C01_S03_V33" data-block~~-~~id="bhashya~~-~~BS_C01_S03_V33~~">

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V33_B1" data-verse="BS_C01_S03_V33" data-block-~~id="~~BS_C01_S03_V33_B1~~">फलविशेषभावात् प्राप्तपदानामपि देवानां मध्वादिष्वप्यधिकारं बादरायणो मन्यते । अस्ति हि प्रकाशविशेषः ।</~~div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V33_B2"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S03_V33" data-block-id="BS_C01_S03_V33_B2~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘यावत्सेवा परे तत्वे तावत्सुखविशेषता ।<br/>सम्भवाच्च प्रकाशस्य परमेकमृते हरिम् ॥<br/>तेषां सामर्थ्ययोगाच्च देवानामप्युपासनम्। <br/> सर्वं विधीयते नित्यं सर्वयज्ञादिकर्म च’</span></~~span> इति स्कान्दे ॥</div~~>

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S03_V33_B6" data-verse="BS_C01_S03_V33~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V33_B6">उक्तफलानधिकारमात्रं जैमिनिमतम् । अतो न मतविरोधः ।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V33_B7~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V33~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C01_S03_V33_B7~~"><~~span~~ class="gr-~~blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Brahme-id~~">‘सर्वज्ञस्यैव कृष्णस्य त्वेकदेशविचिन्तितम् ।<br/>स्वीकृत्य मुनयो ब्रूयुस्तन्मतं न ~~विरुध्यते’~~</span>~~</span> इति च ब्राह्मे ॥ 33 ॥~~</div>

</div>

<~~span id~~="gr-~~adh-BS_C01_S03_A027~~" ~~class~~="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~अपशूद्राधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C01_S03_A027~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~अपशूद्राधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V10" data-block-id="BS_C01_S04_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(116)ओं ज्योतिरुपक्रमात्तु तथा ह्यधीयत एके ओं॥ 01-04-10 ॥">(116)ओं ज्योतिरुपक्रमात्तु तथा ह्यधीयत एके ओं॥ 01-04-10 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V10_B1" data-verse="BS_C01_S04_V10" data-block-id="BS_C01_S04_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ज्योतिरादिकर्मवाचकत्वेन प्रसिद्धाभिधेयोऽपि स एव । ‘एष इमं लोकमभ्यार्चत्’ इत्युपक्रम्य ‘ता वा एताः सर्वा ऋचः सर्वे वेदाः सर्वे घोषा एकैव व्याहृतिः प्राण एव प्राण ऋच इत्येव विद्यात्’(ऐ.आ.२.२.२)इति ह्यधीयते एके ॥ 10 ॥">ज्योतिरादिकर्मवाचकत्वेन प्रसिद्धाभिधेयोऽपि स एव । ‘एष इमं लोकमभ्यार्चत्’ इत्युपक्रम्य ‘ता वा एताः सर्वा ऋचः सर्वे वेदाः सर्वे घोषा एकैव व्याहृतिः प्राण एव प्राण ऋच इत्येव विद्यात्’(ऐ.आ.२.२.२)इति ह्यधीयते एके ॥ 10 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">‘मनुष्याधिकारत्वात्’ इत्युक्तेऽविशेषात् शूद्रस्यापि ‘अह हारे त्वा शूद्र’(~~छां~~.उ.४.२.३) इति ~~पौत्रायणोक्तेरधिकार इत्यत आह –~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V11" data-block-id="BS_C01_S04_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(117)ओं कल्पनोपदेशाच्च मध्वादिवदविरोधः ओम् ॥ 01-04-11 ॥">(117)ओं कल्पनोपदेशाच्च मध्वादिवदविरोधः ओम् ॥ 01-04-11 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V34~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V34~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(97)ओं ~~शुगस्य तदनादरश्रवणात् तदाऽऽद्रवणात् सूच्यते हि~~ ओम् ~~॥01~~-03-~~34॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V11_B1" data-verse="BS_C01_S04_V11" data-block-id="BS_C01_S04_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="मधुविद्यादिवत् सर्वशब्दार्थत्वेन परस्य कल्पनोपदेशात् न कर्मक्रमादिविरोधः ॥ 11 ॥">मधुविद्यादिवत् सर्वशब्दार्थत्वेन परस्य कल्पनोपदेशात् न कर्मक्रमादिविरोधः ॥ 11 ॥</span></div>

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V34_B1" data-verse="BS_C01_S03_V34" data-block-id="BS_C01_S03_V34_B1~~">~~नासौ पौत्रायणः शूद्रः ।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V34_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V34~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V34_B1">शुचाऽऽद्रवणमेव शूद्रत्वम् (शूद्रशब्देनोक्तम्)।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V34_B1~~" ~~data-verse="BS_C01_S03_V34" data-block-id~~="~~BS_C01_S03_V34_B1~~">~~‘कम्वर एनमेतत्सन्तम्’(छां.उ.४.१.३) इत्यनादरश्रवणात् ।~~<~~/div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V34_B3"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S03_V34" data-block-id="BS_C01_S03_V34_B3~~">~~‘स ह सञ्जिहान एव क्षत्तारमुवाच’(छां.उ.४.१.५) इति सूच्यते हि~~ ॥ 34 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V35~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V35~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(98)ओं ~~क्षत्रियत्वावगतेश्चोत्तरत्र चैत्ररथेन लिङ्गात् ओम्~~ ॥ 01-03-35 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम् ॥ 02 ॥">॥ इति ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम् ॥ 02 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S04_A035" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S04_A035"></span></p><h4 id="नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A8.E0.A4.B8.E0.A4.99.E0.A5.8D.E0.A4.96.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A5.8B.E0.A4.AA.E0.A4.B8.E0.A4.99.E0.A5.8D.E0.A4.97.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.B9.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्">नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V12" data-block-id="BS_C01_S04_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(118)ओं न सङ्ख्योपसङ्ग्रहादपि नानाभावादतिरेकाच्च ओं॥ 01-01-12 ॥">(118)ओं न सङ्ख्योपसङ्ग्रहादपि नानाभावादतिरेकाच्च ओं॥ 01-01-12 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V35_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V35~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V35_B1~~">‘अयमश्वतरीरथः’ इति चित्ररथसम्बन्दित्वेन लिङ्गेन पौत्रायणस्य क्षत्रियत्वावगतेश्च ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V12_B1" data-verse="BS_C01_S04_V12" data-block-id="BS_C01_S04_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यस्मिन् पञ्च पञ्चजना आकाशश्च प्रतिष्ठितः’(बृ.उ.६.४.१७) इत्यादिषु बहुसङ्ख्योपसङ्ग्रहेऽपि न विरोधः । तस्यैव आकाशादिषु नानाभावात्, तदतिरिक्तस्वरूपत्वाच्च ॥12॥">‘यस्मिन् पञ्च पञ्चजना आकाशश्च प्रतिष्ठितः’(बृ.उ.६.४.१७) इत्यादिषु बहुसङ्ख्योपसङ्ग्रहेऽपि न विरोधः । तस्यैव आकाशादिषु नानाभावात्, तदतिरिक्तस्वरूपत्वाच्च ॥12॥</span></div>

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V35_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S03_V35" data-block-id="BS_C01_S03_V35_B2~~">~~‘रथस्त्वश्वतरीयुक्तश्चित्र इत्यभिधीयते’ इति ब्राह्मे~~ ।</~~div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V35_B3" data-verse="BS_C01_S03_V35" data-block-id="BS_C01_S03_V35_B3"~~>~~‘यत्र वेदो रथस्तत्र न वेदो यत्र नो रथः’ इति च ब्रह्मवैवर्ते ॥ 35 ॥~~</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S03_V36~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01~~" data-verse~~-type="sutra"><span class~~="~~shloka-block~~"~~><span class~~="~~shloka-line~~"~~>(99)ओं संस्कारपरामर्शात् तदभावाभिलापाच्च ओम् ॥ 01-03-36 ॥</span></span></div~~>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="पञ्च पञ्चजनानाह –">पञ्च पञ्चजनानाह –</span></div>

<div class="~~bhashya~~-~~collection" id="~~bhashya-~~BS_C01_S03_V36" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V36">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V36_B1" data-verse="BS_C01_S03_V36" data-block-id="BS_C01_S03_V36_B1">‘अष्टवर्षं ब्राह्मणमुपनयीत, तमध्यापयीत’ इत्यद्ययनार्थं संस्कारपरामर्शात् । ‘नाग्निर्न यज्ञो न क्रीया न संस्कारो न व्रतानि शूद्रस्य’ इति पैङ्गिश्रुतौ संस्काराभावाभिलापाच्च ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V36_B2" data-verse="BS_C01_S03_V36" data-block-id="BS_C01_S03_V36_B2">उत्तमस्त्रीणां तु न शूद्रवत् ।~~

~~‘सपत्नीं मे पराधम’ इत्यादिष्वधिकारदर्शनात् ।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id=~~"BS_C01_S03_V36_B3" data-verse="BS_C01_S03_V36" data-block-id="BS_C01_S03_V36_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id">संस्काराभावेनाभावस्तु सामान्येन ।</span></span~~></div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V36_B4"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S03_V36" data-block-id="BS_C01_S03_V36_B4~~">अस्ति च तासां संस्कारः ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id">‘स्त्रीणां प्रदानकर्मैव यथोपनयनं तथा’</span>~~</span>इति ॥ 36 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V37~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V37~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~100~~)ओं ~~तदभावनिर्धारणे च प्रवृत्तेः~~ ओम् ॥ 01-03-37 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V13" data-block-id="BS_C01_S04_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(119)ओं प्राणादयो वाक्यशेषात् ओम् ॥ 01-04-13 ॥">(119)ओं प्राणादयो वाक्यशेषात् ओम् ॥ 01-04-13 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V13_B1" data-verse="BS_C01_S04_V13" data-block-id="BS_C01_S04_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘प्राणस्य प्राणम्, उत चक्षुषः चक्षुः, उत श्रोत्रस्य श्रोत्रम्, अन्नस्य अन्नं, मनसो मनः’(बृ.उ.६.४.१८) इति वाक्यशेषात् ॥ 13 ॥">‘प्राणस्य प्राणम्, उत चक्षुषः चक्षुः, उत श्रोत्रस्य श्रोत्रम्, अन्नस्य अन्नं, मनसो मनः’(बृ.उ.६.४.१८) इति वाक्यशेषात् ॥ 13 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V37_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V37~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V37_B1~~">~~‘नाहमेतद्वेद भो यद्गोत्रोऽहमस्मि’~~(~~छां~~.उ.४.४.४) इति सत्यवचनेन सत्यकामस्य शूद्रत्वाभावनिर्धारणे हारिद्रुमतस्य‘नैतदब्राह्मणो विवक्तुमर्हति’(~~छां~~.उ.४.४.५) इति ~~तत्संस्कारे प्रवृत्तेश्च~~ ॥ 37 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V38~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V38~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~101~~)ओं ~~श्रवणाध्ययनार्थप्रतिषेधात् स्मृतेश्च~~ ओम् ॥ 01-03-38 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V14" data-block-id="BS_C01_S04_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(120)ओं ज्योतिषैकेषामसत्यन्ने ओम् ॥ 01-04-14 ॥">(120)ओं ज्योतिषैकेषामसत्यन्ने ओम् ॥ 01-04-14 ॥</span></span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम् ॥ 03 ॥">॥ इति नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम् ॥ 03 ॥</span></div>

<div class="gr-author-note">इति ~~अपशूद्राधिकरणम्~~ ॥ 09 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V14_B1" data-verse="BS_C01_S04_V14" data-block-id="BS_C01_S04_V14_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘तद् देवा ज्योतिषां ज्योतिः’(बृ.उ.६.४.१६,काण्वपाठः) इत्यनेन काण्वानां पञ्चत्वम् । । 14 ॥">‘तद् देवा ज्योतिषां ज्योतिः’(बृ.उ.६.४.१६,काण्वपाठः) इत्यनेन काण्वानां पञ्चत्वम् । । 14 ॥</span></div>

</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V38_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V38~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V38_B1~~">~~‘श्रवणे त्रपुजतुभ्यां श्रोत्रपरिपूरणम्~~, ~~अध्ययने जिह्वाच्छेदः, अर्थावधारणे हृदयविदारणम्’~~(गौ.ध.१२.४.७) ~~इति प्रतिषेधात्~~ ।</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S04_A036" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आकाशाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S04_A036"></span></p><h4 id="आकाशाधिकरणम्_3" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.B6.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_3"></span><span data-deva="आकाशाधिकरणम्">आकाशाधिकरणम्</span></h4>

<~~div~~ class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S03_V38_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S03_V38~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V38_B2~~"><span ~~class~~="~~gr-blockquote~~"~~><span~~ class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Smruthi~~-id">~~‘नाग्निर्न यज्ञः शूद्रस्य तथैवाद्ययनं कुतः ।~~<br/>~~केवलैव तु शुश्रूषा त्रिवर्णानां विधीयते’~~</span></span> ~~इति स्मृतेश्च ।~~</~~div~~>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अवान्तरकारणत्वेनापि स एवोच्यत इति वक्ति-">अवान्तरकारणत्वेनापि स एवोच्यत इति वक्ति-</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-block" id="~~BS_C01_S03_V38_B4~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V38~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S03_V38_B4~~">~~विदुरादीनां तूत्पन्नज्ञानत्वात् कश्चिद्विशेषः ॥ 38 ॥~~</div>

</div>

<~~span id~~="gr-~~adh-BS_C01_S03_A028~~" ~~class~~="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~कम्पनाधिकरणं~~" data-block-id="gr-~~adh~~-~~BS_C01_S03_A028~~"></span><h4 class="gr-~~section~~-~~head~~">~~कम्पनाधिकरणं~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V15" data-block-id="BS_C01_S04_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(121)ओं कारणत्वेन चाकाशादिषु यथाव्यपदिष्टोक्तेः ओम् ॥ 01-04-15 ॥">(121)ओं कारणत्वेन चाकाशादिषु यथाव्यपदिष्टोक्तेः ओम् ॥ 01-04-15 ॥</span></span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति आकाशाधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥ इति आकाशाधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~‘यदिदं किञ्च जगत्सर्वं प्राण एजति निःसृतम्~~ । महद्भयं वज्रमुद्यतं य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति’ इत्युद्यतवज्रज्ञानान्मोक्षः प्रतीयते । ~~इत्यतोऽब्रवीत्-~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V15_B1" data-verse="BS_C01_S04_V15" data-block-id="BS_C01_S04_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="आकाशादिषु अवान्तरकारणत्वेन स एव स्थितः । यथाव्यपदिष्टस्यैव परस्य ‘य आकाशे तिष्ठन्’(बृ.उ.५.७.१२) इत्यादिना आकाशादिषूक्तेः ॥ 15 ॥">आकाशादिषु अवान्तरकारणत्वेन स एव स्थितः । यथाव्यपदिष्टस्यैव परस्य ‘य आकाशे तिष्ठन्’(बृ.उ.५.७.१२) इत्यादिना आकाशादिषूक्तेः ॥ 15 ॥</span></div>

</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S04_A037" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="समाकर्षाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S04_A037"></span></p><h4 id="समाकर्षाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.B7.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="समाकर्षाधिकरणम्">समाकर्षाधिकरणम्</span></h4>

<~~div class~~="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S03_V39" data~~-~~block~~-~~id="BS_C01_S03_V39~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C01~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra"><span class="shloka~~-~~block"><span class="shloka~~-~~line~~"~~>(102)ओं कम्पनात् ओम् ॥ 01-03-39 ॥</span~~></span></~~div~~>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="सर्वशब्दानां परमात्मवाचकत्वे कथमन्यत्र व्यवहारः ? इत्यतो ब्रवीति-">सर्वशब्दानां परमात्मवाचकत्वे कथमन्यत्र व्यवहारः ? इत्यतो ब्रवीति-</span></div>

<~~div class~~="~~gr-author-note~~"~~>इति कम्पनाधिकरणं ॥ 10 ॥</div>~~

~~<div~~ class="~~bhashya-collection" id="bhashya~~-~~BS_C01_S03_V39" data~~-~~block~~-~~id="bhashya~~-~~BS_C01_S03_V39~~">

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V39_B1" data-verse="BS_C01_S03_V39" data-block-~~id="~~BS_C01_S03_V39_B1~~">~~‘एजति’ इति कम्पनवचनादुद्यतवज्रो भगवानेव ।~~</~~div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V39_B2"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S03_V39" data-block-id="BS_C01_S03_V39_B2~~">~~‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’ इति हि श्रुतिः ।~~</~~div~~>

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S03_V39_B3" data-verse="BS_C01_S03_V39~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V39_B3~~"~~>‘प्राणस्य प्राणमुत चक्षुषश्चक्षुः’ इति च<br/><span class~~="~~gr-blockquote~~"~~><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Skanda-id~~">‘नभस्वतोऽपि सर्वाः स्युश्चेष्टा भगवतो हरेः । <br/>किमुतान्यस्य जगतो यस्य चेष्टा नभस्वतः’</span></span> इति हि स्कान्दे ॥</div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C01_S03_V39_B4" data~~-~~verse="BS_C01_S03_V39" data-block-id="BS_C01_S03_V39_B4~~"><span ~~class~~="gr-~~blockquote~~">~~<span class="gr-reference gr-ref-Brahmavaivarte~~-id">‘चक्रं चङ्क्रमणादेष वर्जनाद्वज्र उच्यते ।<br/>खण्डनात् खड्ग एवैष हेतिनामा स्वयं हरिः’</span>~~</span>इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 39 ॥~~</div>

</div>

<~~span id~~="gr-~~adh-BS_C01_S03_A029~~" ~~class~~="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~ज्योतिरधिकरणं~~" data-block-id="gr-~~adh~~-~~BS_C01_S03_A029~~"></span><h4 class="gr-~~section~~-~~head~~">~~ज्योतिरधिकरणं</h4>~~

<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V16" data-block-id="BS_C01_S04_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(122)ओं समाकर्षात् ओम् ॥ 01-04-16 ॥">(122)ओं समाकर्षात् ओम् ॥ 01-04-16 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V16_B1" data-verse="BS_C01_S04_V16" data-block-id="BS_C01_S04_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="परमात्मवाचिनः शब्दा अन्यत्र समाकृष्य व्यवह्रियन्ते ।">परमात्मवाचिनः शब्दा अन्यत्र समाकृष्य व्यवह्रियन्ते ।</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~हृदय आहितं ज्योतिः परमात्मेत्युक्तम्~~ । तत्र ‘योऽयं विज्ञानमयः प्राणेषु हृद्यन्तर्ज्योतिः पुरुषः’(शत.ब्रा.१४.७.१.७) इत्यत्र ‘उभौ लोकावनुसञ्चरति’(शत.ब्रा.१४.७.१.७) इति ~~वचनाज्जीव~~ इति ~~प्रतीयत इत्यत उच्यते –~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V16_B2" data-verse="BS_C01_S04_V16" data-block-id="BS_C01_S04_V16_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘परस्य वाचकाः शब्दा समाकृष्येतरेष्वपि ।">‘परस्य वाचकाः शब्दा समाकृष्येतरेष्वपि ।</span><br><span data-deva="व्यवह्रियन्ते सततं लोकवेदानुसारतः’">व्यवह्रियन्ते सततं लोकवेदानुसारतः’</span></span></span><span data-deva=" इति पाद्मे ॥ 16 ॥"> इति पाद्मे ॥ 16 ॥</span></div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S03_V40~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V40" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01~~" data-verse~~-type~~="~~sutra~~"~~><span class="shloka-block"><span class~~="~~shloka-line~~">~~(103)ओं ज्योतिर्दर्शनात् ओम् ॥ 01-03-40 ॥</span></span></div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="तर्हि कथं तेषां शब्दानां जगति प्रसिद्धिः ?-">तर्हि कथं तेषां शब्दानां जगति प्रसिद्धिः ?-</span></div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">~~इति ज्योतिरधिकरणं ॥ 11 ॥~~<~~/div>~~

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V40"~~ data-~~block-id~~="~~bhashya~~-~~BS_C01_S03_V40~~">

~~<div class="bhashyam~~-block" id="BS_C01_S03_V40_B1" data-verse="BS_C01_S03_V40" data-block-id="BS_C01_S03_V40_B1">‘विष्णुरेव ज्योतिः विष्णुरेव ब्रह्म विष्णुरेवात्मा विष्णुरेव बलं विष्णुरेव यशो विष्णुरेवानन्दः’ इति दर्शनात् चतुर्वेदशिखायां ज्योतिर्विष्णुरेव ।’</~~div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V40_B2" data-verse="BS_C01_S03_V40" data-block-id="BS_C01_S03_V40_B2"~~>‘प्राज्ञेनात्मनाऽन्वारूढ उत्सर्जद्याति’ इति वचनात् तस्यापि लोकसञ्चरणमस्त्येव ॥ 40 ॥</div>

</div>

<~~span id~~="gr-~~adh-BS_C01_S03_A030~~" ~~class~~="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~आकाशाधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C01_S03_A030~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~आकाशाधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V17" data-block-id="BS_C01_S04_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(123)ओं जगद्वाचित्वात् ओम् ॥ 01-04-17 ॥">(123)ओं जगद्वाचित्वात् ओम् ॥ 01-04-17 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V17_B1" data-verse="BS_C01_S04_V17" data-block-id="BS_C01_S04_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="जगति व्यवहारो लोकस्य, न तु परमात्मनि तथा । अतो जगति प्रसिद्धिः शब्दानाम् ॥ 17 ॥">जगति व्यवहारो लोकस्य, न तु परमात्मनि तथा । अतो जगति प्रसिद्धिः शब्दानाम् ॥ 17 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~सर्वाधारत्वम् विष्णोरुक्तम्~~ । तच्च ‘आकाशो वै नाम नामरूपयोर्निर्वहिता’(छां.उ.८.१४.१) इत्यत्राकाशस्य प्रतीयते । ~~वै नामेति प्रसिद्धोपदेशात् । प्रसिद्धाकाशश्चाङ्गीकर्तव्य इत्यत उच्यते –~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V18" data-block-id="BS_C01_S04_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं जीवमुख्यप्राणलिङ्गादिति चेत् तद्व्याख्यातम् ओम् ॥ 18-124 ॥">ओं जीवमुख्यप्राणलिङ्गादिति चेत् तद्व्याख्यातम् ओम् ॥ 18-124 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V41~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V41~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">~~(104)~~ओम् ~~आकाशोऽर्थान्तरत्वादिव्यपदेशात्~~ ओम् ॥ ~~01-03~~-41 ॥</span></span></~~div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V18_B1" data-verse="BS_C01_S04_V18" data-block-id="BS_C01_S04_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘तदधीनत्वात् तच्छब्दवाच्यत्वम्’ इत्युक्तम् । तद् जीवमुख्यप्राणयोर्लिङ्गम् ।

~~<div class="gr-author-note">इति आकाशाधिकरणम् ॥ 12 ॥~~</div>

‘अस्य यदैकां शाखां जीवो जहाति अथ सा शुष्यति’(छां.उ.६.११.२), ‘वायुना हि लोका नेनीयन्ते’ इत्यादि श्रुतिभ्य इति चेत् ? न, ‘उपासात्रैविध्यात्’(ब्र.सू.१.१.३१) इति व्याख्यातत्वात् ॥ 18 ॥">‘तदधीनत्वात् तच्छब्दवाच्यत्वम्’ इत्युक्तम् । तद् जीवमुख्यप्राणयोर्लिङ्गम् ।

‘अस्य यदैकां शाखां जीवो जहाति अथ सा शुष्यति’(छां.उ.६.११.२), ‘वायुना हि लोका नेनीयन्ते’ इत्यादि श्रुतिभ्य इति चेत् ? न, ‘उपासात्रैविध्यात्’(ब्र.सू.१.१.३१) इति व्याख्यातत्वात् ॥ 18 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V41_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V41~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V41_B1~~">~~‘ते यदन्तरा तद्ब्रह्म’~~(छां.उ.८.१४.१) ~~इत्यर्थान्तरत्वादिव्यपदेशाद् आकाशो हरिरेव।</div~~>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V41_B2" data-verse="BS_C01_S03_V41" data-block-id="BS_C01_S03_V41_B2">‘अवर्णं’~~, ~~‘यतो वाचो निवर्तन्ते’~~(तै.आ.८.४) ~~इत्यादिश्रुतेस्तस्यैव हि तत् लक्षणम्।~~</~~div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V41_B3" data-verse="BS_C01_S03_V41" data-block-id="BS_C01_S03_V41_B3">‘अनामा सोऽप्रसिद्धत्वाद् अरूपो भूतवर्जनात्’ इति ब्राह्मे ॥ 41 ॥</div>

</div>

<~~span id~~="gr-~~adh-BS_C01_S03_A031~~" ~~class~~="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~सुषुप्त्यधिकरणम्~~" data-block-id="gr-~~adh~~-~~BS_C01_S03_A031~~"></span><h4 class="gr-~~section~~-~~head~~">~~सुषुप्त्यधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V19" data-block-id="BS_C01_S04_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(125)ओं अन्यार्थं तु जैमिनिः प्रश्नव्याख्यानाभ्यामपि चैवमेके ओम् ॥ 01-04-19 ॥">(125)ओं अन्यार्थं तु जैमिनिः प्रश्नव्याख्यानाभ्यामपि चैवमेके ओम् ॥ 01-04-19 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V19_B1" data-verse="BS_C01_S04_V19" data-block-id="BS_C01_S04_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="परमात्मज्ञानार्थं कर्मादिकमपि वदन्तीति जैमिनिः ।">परमात्मज्ञानार्थं कर्मादिकमपि वदन्तीति जैमिनिः ।</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">असङ्गत्वं परमात्मन उक्तम् । तच्च ‘स यत् तत्र किञ्चित् पश्यत्यनन्वागतस्तेन भवत्यसङ्गो ह्ययं पुरुषः’ इति ~~स्वप्नादिद्रष्टुः प्रतीयते ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V19_B2" data-verse="BS_C01_S04_V19" data-block-id="BS_C01_S04_V19_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं विज्ञातं भवति ? इति । तस्म्यै स होवाच द्वे विद्ये वेदितव्ये’(मुण्डक.उ.१.१३.४),‘कथं नु भगवः स आदेशो भवति ? इति । यथा सौम्य एकेन मृत्पिण्डेन’(छां.उ.६.१.३,४) इत्यादि प्रश्नव्याख्यानाभ्याम् ।">‘कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं विज्ञातं भवति ? इति । तस्म्यै स होवाच द्वे विद्ये वेदितव्ये’(मुण्डक.उ.१.१३.४),‘कथं नु भगवः स आदेशो भवति ? इति । यथा सौम्य एकेन मृत्पिण्डेन’(छां.उ.६.१.३,४) इत्यादि प्रश्नव्याख्यानाभ्याम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V19_B6" data-verse="BS_C01_S04_V19" data-block-id="BS_C01_S04_V19_B6" style="position: relative;"><span data-deva="एवमपि चैके पठन्ति ‘यस्तन्न वेद किमृचा करिष्यति’(ऋ.सं.१.१६४.३९) इति ॥ 19 ॥">एवमपि चैके पठन्ति ‘यस्तन्न वेद किमृचा करिष्यति’(ऋ.सं.१.१६४.३९) इति ॥ 19 ॥</span></div>

</div>

<div class="~~leading~~-bhashya-~~line~~">~~स च जीवः प्रसिद्धेरित्यतो वक्ति –~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V20_B1" data-verse="BS_C01_S04_V20" data-block-id="BS_C01_S04_V20_B1" style="position: relative;"><span data-deva="वाक्यस्याप्येवमन्वयो युज्यते, पृथक्पृथक् स्थितस्यापि परमात्मना ॥ 20 ॥">वाक्यस्याप्येवमन्वयो युज्यते, पृथक्पृथक् स्थितस्यापि परमात्मना ॥ 20 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V21" data-block-id="BS_C01_S04_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं प्रतिज्ञासिद्धेर्लिङ्गमाश्मरथ्यः ओम् ॥ 21-127 ॥">ओं प्रतिज्ञासिद्धेर्लिङ्गमाश्मरथ्यः ओम् ॥ 21-127 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V42~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V42~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">~~(105)~~ओं ~~सुषुप्त्युत्क्रान्त्योर्भेदेन~~ ओम् ॥ 01-03-42 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V21_B1" data-verse="BS_C01_S04_V21" data-block-id="BS_C01_S04_V21_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘नान्यः पन्था अयनाय विद्यते’ इति प्रतिज्ञासिद्धेर्लिङ्गत्वेन कर्मादिकमुच्यत इत्याश्मरथ्यः । यस्मादेवमनित्यफलमन्यत् तस्मान्नान्यः पन्था इति ॥ 21 ॥">‘नान्यः पन्था अयनाय विद्यते’ इति प्रतिज्ञासिद्धेर्लिङ्गत्वेन कर्मादिकमुच्यत इत्याश्मरथ्यः । यस्मादेवमनित्यफलमन्यत् तस्मान्नान्यः पन्था इति ॥ 21 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V42_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V42~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V42_B1~~">‘प्राज्ञेनाऽत्मना सम्परिष्वक्तो न बाह्यं किञ्चन वेदनान्तरम्’, ‘प्राज्ञेनाऽत्मनाऽन्वारूढ उत्सर्जद् याति’(बृ.उ.६.३.३६) इति ~~भेदव्यपदेशान्न जीवः, पर एवासङ्गः~~ । ~~स्वप्नादिद्रष्ट्रुत्वं च सर्वज्ञत्वात् तस्यैव युज्यते~~ ॥ 42 ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">॥ ~~इति सुषुप्त्यधिकरणम्~~ ॥ 13 ॥</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V22" data-block-id="BS_C01_S04_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(128)ओं उत्क्रमिष्यत एवम्भावादित्यौडुलोमिः ओम् ॥ 01-04-22 ॥">(128)ओं उत्क्रमिष्यत एवम्भावादित्यौडुलोमिः ओम् ॥ 01-04-22 ॥</span></span></span></div>

<~~span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C01_S03_A032~~" class="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~ब्राह्मणाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-~~adh~~-~~BS_C01_S03_A032~~"></span><h4 class="gr-~~section~~-~~head~~">~~ब्राह्मणाधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V22_B1" data-verse="BS_C01_S04_V22" data-block-id="BS_C01_S04_V22_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘उत्क्रमिष्यतो मुमुक्षोः कर्मादिना भाव्यं साधनसाधनत्वेन । अतस्तद् वक्ति’ इत्यौडुलोमिर्मन्यते ॥ 22 ॥">‘उत्क्रमिष्यतो मुमुक्षोः कर्मादिना भाव्यं साधनसाधनत्वेन । अतस्तद् वक्ति’ इत्यौडुलोमिर्मन्यते ॥ 22 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V23" data-block-id="BS_C01_S04_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(129)ओम् अवस्थितेरिति काशकृत्स्नः ओम् ॥ 01-04-23 ॥">(129)ओम् अवस्थितेरिति काशकृत्स्नः ओम् ॥ 01-04-23 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~‘एष नित्यो महिमा ब्राह्मणस्य’(बृ.उ.६.४.२२))~~ इति ~~ब्राह्मणस्यापि नित्यमहिमा प्रतीयते ।~~</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति समाकर्षाधिकरणम् ॥ 05 ॥">॥ इति समाकर्षाधिकरणम् ॥ 05 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V23_B1" data-verse="BS_C01_S04_V23" data-block-id="BS_C01_S04_V23_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वं परमात्मन्यवस्थितम्’ इति वक्तुं तद्वचनमिति काशकृत्स्नः ।">‘सर्वं परमात्मन्यवस्थितम्’ इति वक्तुं तद्वचनमिति काशकृत्स्नः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V23_B2" data-verse="BS_C01_S04_V23" data-block-id="BS_C01_S04_V23_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘कृष्णद्द्वैपायनमताद् एकदेशविदः परे ।">‘कृष्णद्द्वैपायनमताद् एकदेशविदः परे ।</span><br><span data-deva="वदन्त्येते यथाप्रज्ञं न विरोधः कथञ्चन’">वदन्त्येते यथाप्रज्ञं न विरोधः कथञ्चन’</span></span></span><span data-deva=" इति पाद्मे ॥ 23 ॥"> इति पाद्मे ॥ 23 ॥</span></div>

</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S04_A038" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रकृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S04_A038"></span></p><h4 id="प्रकृत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.95.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="प्रकृत्यधिकरणम्">प्रकृत्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line">स च ब्राह्मणः ‘स वा एष महानज आत्मा’(शत.ब्रा.१४.७.२.२९) इत्यजशब्दाद्विरिञ्च इति प्राप्तम् ।</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="स्त्रीशब्दा अपि तस्मिन्नेवेत्याह-">स्त्रीशब्दा अपि तस्मिन्नेवेत्याह-</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V24" data-block-id="BS_C01_S04_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(130)ओं प्रकृतिश्च प्रतिज्ञादृष्टान्तानुपरोधात् ओम् ॥ 01-04-24 ॥">(130)ओं प्रकृतिश्च प्रतिज्ञादृष्टान्तानुपरोधात् ओम् ॥ 01-04-24 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~leading~~-bhashya-~~line~~">~~देवानां च विद्याकर्मणोः पदप्राप्तिः सूचिता ‘तदुपर्यपि’(ब्र.सू.१.३.२८) इति~~ । ~~अतो ब्रवीति –~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V24_B1" data-verse="BS_C01_S04_V24" data-block-id="BS_C01_S04_V24_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘हन्तैतमेव पुरुषं सर्वाणि नामान्यभिवदन्ति । यथा नद्यः स्यन्दमानाः समुद्रायणाः समुद्रमभिविशन्ति, एवमेवैतानि नामानि सर्वाणि पुरुषमभिविशन्ति’इति प्रतिज्ञा-दृष्टान्तानुपरोधात् प्रकृतिशब्दवाच्योऽपि स एव ॥ 24 ॥">‘हन्तैतमेव पुरुषं सर्वाणि नामान्यभिवदन्ति । यथा नद्यः स्यन्दमानाः समुद्रायणाः समुद्रमभिविशन्ति, एवमेवैतानि नामानि सर्वाणि पुरुषमभिविशन्ति’इति प्रतिज्ञा-दृष्टान्तानुपरोधात् प्रकृतिशब्दवाच्योऽपि स एव ॥ 24 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V25" data-block-id="BS_C01_S04_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(131)ओम् अभिध्योपदेशाच्च ओम् ॥ 01-04-25 ॥">(131)ओम् अभिध्योपदेशाच्च ओम् ॥ 01-04-25 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S03_V43~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V43~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~106~~)~~ओं पत्यादिशब्देभ्यः~~ ओम् ॥ 01-03-43 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V25_B1" data-verse="BS_C01_S04_V25" data-block-id="BS_C01_S04_V25_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘मायां तु प्रकृतिं विद्यात्, मायिनं तु महेश्वरम्’(श्वे.उ.४.१०)।

">‘मायां तु प्रकृतिं विद्यात्, मायिनं तु महेश्वरम्’(श्वे.उ.४.१०)।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V43_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V43~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V43_B1~~">~~‘सर्वस्याधिपतिः सर्वस्येशानः’~~, ~~‘स वा एष नेति नेति’ इत्यादि शब्देभ्यो नित्यमहिमा विष्णुरेव~~ ।</div>

</span><p><span data-deva="‘महामायेत्यविद्येति नियतिर्मोहिनीति च ।

">‘महामायेत्यविद्येति नियतिर्मोहिनीति च ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S03_V43_B3~~" data-verse="~~BS_C01_S03_V43~~" data-block-id="~~BS_C01_S03_V43_B3~~">~~‘उतामृतत्वस्येशानः~~ । यदन्नेनादतिरोहति’(तै.आ.३.१२),‘सप्तार्धगर्भाभुवनस्य रेतो विष्णोस्तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि’(ऋ.सं.१.१६४.३६),‘स योऽतोऽश्रुतः’(ऐ.आ.३.२.४) इत्यादि श्रुतिभ्यस्तस्यैव हि ते शब्दाः ॥ 43 ॥</div>

</span></p><span data-deva="

प्रकृतिर्वासनेत्येवं तवेच्छाऽनन्त कथ्यते’ ॥">

प्रकृतिर्वासनेत्येवं तवेच्छाऽनन्त कथ्यते’ ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V25_B4" data-verse="BS_C01_S04_V25" data-block-id="BS_C01_S04_V25_B4" style="position: relative;"><span data-deva="इति वचनात् तदभिध्यैव प्रकृतिशब्देनोच्यते ।">इति वचनात् तदभिध्यैव प्रकृतिशब्देनोच्यते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V25_B5" data-verse="BS_C01_S04_V25" data-block-id="BS_C01_S04_V25_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘सोऽभिध्या स जूतिः स प्रज्ञा स आनन्दः’ इति श्रुतेरभिध्या च स्वरूपमेव ।">‘सोऽभिध्या स जूतिः स प्रज्ञा स आनन्दः’ इति श्रुतेरभिध्या च स्वरूपमेव ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V25_B7" data-verse="BS_C01_S04_V25" data-block-id="BS_C01_S04_V25_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="‘ध्यायति ध्यानरूपोऽसौ सुखी सुखमतीव च ।">‘ध्यायति ध्यानरूपोऽसौ सुखी सुखमतीव च ।</span><br><span data-deva="परमैश्वर्ययोगेन विरुद्धार्थतयेष्यते’">परमैश्वर्ययोगेन विरुद्धार्थतयेष्यते’</span></span></span><span data-deva=" इति ब्रह्माण्डे ॥ 25 ॥"> इति ब्रह्माण्डे ॥ 25 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">~~॥इति ब्राह्मणाधिकरणम् ॥ 14 ॥~~<~~/div~~>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V26" data-block-id="BS_C01_S04_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं साक्षाच्चोभयाम्नानात् ओम् ॥ 26-132 ॥">ओं साक्षाच्चोभयाम्नानात् ओम् ॥ 26-132 ॥</span></span></span></div>

<~~div~~ class="gr-~~author~~-~~note~~">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥ 01-03 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V26_B1" data-verse="BS_C01_S04_V26" data-block-id="BS_C01_S04_V26_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘एष स्त्र्येष पुरुष एष प्रकृतिरेष आत्मैष ब्रह्मैष लोक एष अलोको योऽसौ हरिरादिरनादिरनन्तोऽन्तः परमः पराद्विश्वरूपः’">‘एष स्त्र्येष पुरुष एष प्रकृतिरेष आत्मैष ब्रह्मैष लोक एष अलोको योऽसौ हरिरादिरनादिरनन्तोऽन्तः परमः पराद्विश्वरूपः’</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V26_B2" data-verse="BS_C01_S04_V26" data-block-id="BS_C01_S04_V26_B2" style="position: relative;"><span data-deva="इति पैङ्गिश्रुतौ साक्षादेव प्रकृतिपुरुषत्वाम्नानात् ॥ 26 ॥">इति पैङ्गिश्रुतौ साक्षादेव प्रकृतिपुरुषत्वाम्नानात् ॥ 26 ॥</span></div>

<~~span id~~="gr-~~C1-S4~~" ~~class~~="~~gr-toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="2" ~~data-title~~="~~चतुर्थः पादः~~">~~</span>~~

~~=== चतुर्थः पादः ===~~

<~~span id="gr-adh-BS_C01_S04_A033"~~ class="gr-~~toc-anchor~~" ~~data-level~~="3" data-~~title~~="~~आनुमानिकाधिकरणम्~~" data-block-id="~~gr-adh-BS_C01_S04_A033~~"></span~~><h4 class~~="~~gr-section-head~~">~~आनुमानिकाधिकरणम्~~</h4>

<~~div class~~="~~leading-bhashya-line~~">॥ श्रुतिलिङ्गादिभिः अन्यत्रैव प्रसिद्धनामापि शब्दानां सामस्त्येन विशेषहेतुभिः विष्णावेव प्रवृत्तिं दर्शयत्यस्मिन् पादे ।</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V27" data-block-id="BS_C01_S04_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(133)ओम् आत्मकृतेः परिणामात् ओम् ॥ 01-04-27 ॥">(133)ओम् आत्मकृतेः परिणामात् ओम् ॥ 01-04-27 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S04_V01~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V01~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~107~~)ओम् ~~आनुमानिकमप्येकेषामिति चेन्न शरीररूपकविन्यस्तगृहीतेर्दर्शयति च~~ ओम् ॥ 01-04-01 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V27_B1" data-verse="BS_C01_S04_V27" data-block-id="BS_C01_S04_V27_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘प्रकर्षेण करोतीति प्रकृतिः’ इति योगाच्च । प्रकृतौ अनुप्रविश्य, तां परिणाम्य, तत्परिणामेषु स्थित्वा, आत्मनो बहुधाकरणात् ।">‘प्रकर्षेण करोतीति प्रकृतिः’ इति योगाच्च । प्रकृतौ अनुप्रविश्य, तां परिणाम्य, तत्परिणामेषु स्थित्वा, आत्मनो बहुधाकरणात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V27_B2" data-verse="BS_C01_S04_V27" data-block-id="BS_C01_S04_V27_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अथ हैष आत्मा प्रकृतिमनुप्रविश्याऽत्मानं बहुधा चकार, तस्मात् प्रकृतिस्तस्मात् प्रकृतिरित्याचक्षते’ इति भाल्लवेयश्रुतिः ।">‘अथ हैष आत्मा प्रकृतिमनुप्रविश्याऽत्मानं बहुधा चकार, तस्मात् प्रकृतिस्तस्मात् प्रकृतिरित्याचक्षते’ इति भाल्लवेयश्रुतिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V01_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V01~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V01_B1~~">~~‘तत्तु समन्वयात्’(ब्र.सू.१.१.४)~~ इति ~~सर्वशब्दानां परमेश्वरे समन्वय उक्तः~~ । ~~तन्न युज्यते~~ । ~~यतो ‘अव्यक्तात् पुरुषः परः’(क.उ.१.३.११)~~ इति ~~साङ्ख्यानुमानपरिकल्पितं प्रधानमपि एकेषां शाखिनामुच्यते~~, ~~इति चेत्~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V27_B4" data-verse="BS_C01_S04_V27" data-block-id="BS_C01_S04_V27_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Naradiya-id"><span data-deva="‘अविकारोऽपि परमः प्रकृतिं तु विकारिणीम् । ">‘अविकारोऽपि परमः प्रकृतिं तु विकारिणीम् । </span><br><span data-deva="अनुप्रविश्य गोविन्दः प्रकृतिश्चाभिधीयते’">अनुप्रविश्य गोविन्दः प्रकृतिश्चाभिधीयते’</span></span></span><span data-deva=" इति नारदीये ।"> इति नारदीये ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V27_B6" data-verse="BS_C01_S04_V27" data-block-id="BS_C01_S04_V27_B6" style="position: relative;"><span data-deva="नचान्यत् कल्प्यम्, अप्रामाणिकत्वात् ॥ 27 ॥">नचान्यत् कल्प्यम्, अप्रामाणिकत्वात् ॥ 27 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V01_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V01~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V01_B2~~">न, तस्यैव पारतन्त्र्यात् शरीररूपेऽव्यक्ते विन्यस्तस्य परमात्मन एवाव्यक्तशब्देन गृहीतेः । ‘क’ प्रत्ययः कुत्सने । परमात्मन एवाव्यक्तशब्दः । तत्तन्त्रत्वेन तच्छरीररूपत्वाद् इतरस्यापि अव्यक्तशब्दः ।</div>

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V01_B3~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S04_V01" data-block-id="BS_C01_S04_V01_B3~~">~~‘तुच्छेनाभ्वपिहितं यदासीत्’(ऋ.सं.१०.१२९.३)~~ इति ~~दर्शयति च~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V01_B4~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V01~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V01_B4~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Pippala~~-id">~~‘अव्यक्तमचलं शान्तं निष्कलं निष्क्रियं परम्~~ । ~~यो वेद हरिमात्मानं स भयादनुमुच्यते’॥~~</span></span>इति ~~पिप्पलादशाखायाम्।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V01_B6~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V01~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V01_B6~~">‘अक्षरं ब्रह्म परमम्’ इत्युक्त्वा ‘अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तः’(‘उच्यते’)(भ.गी.८.२१) इति वचनाच्च ॥ 01 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V28" data-block-id="BS_C01_S04_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(134)ओं योनिश्च हि गीयते ओम् ॥ 01-04-28 ॥">(134)ओं योनिश्च हि गीयते ओम् ॥ 01-04-28 ॥</span></span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥इति प्रकृत्यधिकरणम् ॥ 06 ॥">॥इति प्रकृत्यधिकरणम् ॥ 06 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V02_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V02~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V02_B1~~">~~सूक्ष्ममेव चाव्यक्तशब्देनोच्यते~~ । ~~तद्~~ हि ~~अव्यक्तताम् अर्हति । सूक्ष्मत्वं च मुख्यं तस्यैव~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V28_B1" data-verse="BS_C01_S04_V28" data-block-id="BS_C01_S04_V28_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अव्यवधानेन उत्पत्तिद्वारत्वं प्रकृतित्वम् । तच्चास्यैव हि गीयते-">अव्यवधानेन उत्पत्तिद्वारत्वं प्रकृतित्वम् । तच्चास्यैव हि गीयते-</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V28_B2" data-verse="BS_C01_S04_V28" data-block-id="BS_C01_S04_V28_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘यद् भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः’(मुं.उ.१.१.६) इति ।">‘यद् भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः’(मुं.उ.१.१.६) इति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V02_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V02~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V02_B2~~"><span class="gr-~~blockquote~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Pippalada~~-id">~~‘यत्तत् सूक्ष्मं परमं वेदितव्यं नित्यं पदं वैष्णवं ह्यामनन्ति~~ ।<br/>~~यत्तल्लोका न विदुर्लोकसारं विन्दन्त्येतत् कवयो योगनिष्ठाः’~~</span></span>~~॥इति च पिप्पलादशाखायाम् ।~~<~~/div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V28_B3" data-verse="BS_C01_S04_V28" data-block-id="BS_C01_S04_V28_B3" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="‘व्यवधानेन सूतिस्तु पुंस्त्वम् विद्वद्भिरुच्यते ।">‘व्यवधानेन सूतिस्तु पुंस्त्वम् विद्वद्भिरुच्यते ।</span><br><span data-deva="सूतिरव्यवधानेन स्त्रीत्वमाहुर्मनीषिणः ।">सूतिरव्यवधानेन स्त्रीत्वमाहुर्मनीषिणः ।</span><br><span data-deva="उभयात्मकसूतित्वाद्वासुदेवः परः पुमान् ।">उभयात्मकसूतित्वाद्वासुदेवः परः पुमान् ।</span><br><span data-deva="प्रकृतिः पुरुषश्चेति शब्दैरेकोऽभिधीयते’॥">प्रकृतिः पुरुषश्चेति शब्दैरेकोऽभिधीयते’॥</span></span><span data-deva=" इति ब्रह्माण्डे ॥ 28 ॥"> इति ब्रह्माण्डे ॥ 28 ॥</span></div>

<~~div class="bhashyam~~-~~block" id~~="~~BS_C01_S04_V02_B5~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S04_V02~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S04_V02_B5~~">~~मुख्ये च विद्यमाने नामुख्यं युक्तम्~~ ॥ 02 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S04_V03~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V03~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~109~~)~~ओं तदधीनत्वादर्थवत्~~ ओम् ॥ 01-04-03 ॥</span></span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C01_S04_A039" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वेव्याख्याताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S04_A039"></span></p><h4 id="सर्वेव्याख्याताधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A5.87.E0.A4.B5.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.96.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A4.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सर्वेव्याख्याताधिकरणम्">सर्वेव्याख्याताधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V29" data-block-id="BS_C01_S04_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(135)ओम् एतेन सर्वे व्याख्याता व्याख्याताः ओम् ॥ 01-04-29 ॥">(135)ओम् एतेन सर्वे व्याख्याता व्याख्याताः ओम् ॥ 01-04-29 ॥</span></span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="एतेन सर्वेव्याख्याताधिकरणम् ॥">एतेन सर्वेव्याख्याताधिकरणम् ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V03_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V03~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V03_B1~~">~~तददीनत्वाच्च अव्यक्तादीनां तस्यैव अव्यक्तत्वपरावरत्वादिकम् अर्थवत्~~ ।</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्री मद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य चतुर्थपादः ॥01-04 ॥">॥ इति श्री मद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य चतुर्थपादः ॥01-04 ॥</span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायः (समन्वयाध्यायः) ॥ 01 ॥">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायः (समन्वयाध्यायः) ॥ 01 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V03_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V03~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V03_B2~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Skanda~~-id">~~‘यदधीनो गुणो यस्य तद्गुणी सोऽभिधीयते~~ । <br/>~~यथा जीवः परात्मेति यथा राजा जयीत्यपि’~~</span></span> इति ~~च स्कान्दे~~ ॥ 03 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V29_B1" data-verse="BS_C01_S04_V29" data-block-id="BS_C01_S04_V29_B1" style="position: relative;"><span data-deva="एतेन सर्वे शून्यादिशब्दा अपि व्याख्याताः ।">एतेन सर्वे शून्यादिशब्दा अपि व्याख्याताः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V29_B2" data-verse="BS_C01_S04_V29" data-block-id="BS_C01_S04_V29_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahopanishath-id"><span data-deva="‘एष ह्येव शून्यः, एष ह्येव तुच्छः, एष ह्येवाभावः, एष ह्येवाव्यक्तः, अदृश्यः, अचिन्त्यः, निर्गुणश्च’">‘एष ह्येव शून्यः, एष ह्येव तुच्छः, एष ह्येवाभावः, एष ह्येवाव्यक्तः, अदृश्यः, अचिन्त्यः, निर्गुणश्च’</span></span></span><span data-deva="इति महोपनिषदि।">इति महोपनिषदि।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V29_B3" data-verse="BS_C01_S04_V29" data-block-id="BS_C01_S04_V29_B3" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Mahakoorma-id"><span data-deva="‘शमूनं कुरुते विष्णुः अदृश्यः सन् परः स्वयम् ।">‘शमूनं कुरुते विष्णुः अदृश्यः सन् परः स्वयम् ।</span><br><span data-deva="तस्माच्छून्यमिति प्रोक्तः तोदनात् तुच्छ उच्यते ॥">तस्माच्छून्यमिति प्रोक्तः तोदनात् तुच्छ उच्यते ॥</span><br><span data-deva="नैष भावयितं योग्यः केनचित् पुरुषोत्तमः ।">नैष भावयितं योग्यः केनचित् पुरुषोत्तमः ।</span><br><span data-deva="अतोऽभावं वदन्त्येनं नाश्यत्वान्नाश इत्यपि ॥">अतोऽभावं वदन्त्येनं नाश्यत्वान्नाश इत्यपि ॥</span><br><span data-deva="सर्वस्य तदधीनत्वात् तत्तच्छब्दाभिधेयता ।">सर्वस्य तदधीनत्वात् तत्तच्छब्दाभिधेयता ।</span><br><span data-deva="अन्येषां व्यवहारार्थम् इष्यते व्यवहर्तृभिः’">अन्येषां व्यवहारार्थम् इष्यते व्यवहर्तृभिः’</span></span><span data-deva=" इति महाकौर्मे।"> इति महाकौर्मे।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V29_B10" data-verse="BS_C01_S04_V29" data-block-id="BS_C01_S04_V29_B10" style="position: relative;"><span data-deva="एतेन तदधीनत्वाद्युक्तयुक्तिसमुदायेन ।">एतेन तदधीनत्वाद्युक्तयुक्तिसमुदायेन ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V29_B11" data-verse="BS_C01_S04_V29" data-block-id="BS_C01_S04_V29_B11" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-VarahaSamhitha-id"><span data-deva="‘अवधारणार्थं सर्वस्याप्युक्तस्याध्यायमूलतः ।">‘अवधारणार्थं सर्वस्याप्युक्तस्याध्यायमूलतः ।</span><br><span data-deva="द्विरुक्तिं कुर्वते प्राज्ञा अध्यायान्ते विनिर्णये’">द्विरुक्तिं कुर्वते प्राज्ञा अध्यायान्ते विनिर्णये’</span></span></span><span data-deva="इति वाराहे ॥ 29 ॥">इति वाराहे ॥ 29 ॥</span></div>

</div>

<~~div~~ class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S04_V04~~" data-~~block~~-id="~~BS_C01_S04_V04~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C01~~" data-~~verse-type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka~~-~~line~~">~~(110)ओं ज्ञेयत्वावचनाच्च ओम् ॥ 01-04-04 ॥~~</span></~~span~~></div>

</p>

<~~div~~ class="~~bhashya~~-~~collection~~" id="~~bhashya~~-~~BS_C01_S04_V04~~" data-block-id="~~bhashya~~-~~BS_C01_S04_V04~~">

<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="(अविरोधाध्यायः)_द्वितीयोऽध्यायः॥"><span id=".28.E0.A4.85.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.B0.E0.A5.8B.E0.A4.A7.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.AF.E0.A4.83.29_.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.A4.E0.A5.80.E0.A4.AF.E0.A5.8B.E0.A4.BD.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.AF.E0.A4.83.E0.A5.A5"></span><span data-deva="(अविरोधाध्यायः) द्वितीयोऽध्यायः॥">(अविरोधाध्यायः) द्वितीयोऽध्यायः॥</span></h2></div>

</p>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="स्मृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A001"></span></p><h4 id="स्मृत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="स्मृत्यधिकरणम्">स्मृत्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="introduction-line"><span data-deva="उक्तेऽर्थेऽविरोधं दर्शयति अनेनाध्यायेन । प्रथमपादे युक्त्यविरोधम् । प्रथमतः स्मृत्यविरोधं दर्शयति-">उक्तेऽर्थेऽविरोधं दर्शयति अनेनाध्यायेन । प्रथमपादे युक्त्यविरोधम् । प्रथमतः स्मृत्यविरोधं दर्शयति-</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S04_V05~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V05~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C01~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~111~~)ओं ~~वदतीती चेन्न प्राज्ञो हि ओम्~~ ॥ 01-~~04-05~~ ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V01" data-block-id="BS_C02_S01_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(136)ओं स्मृत्यनवकाशदोषप्रसङ्ग इति चेन्नान्यस्मृत्यनवकाशदोषप्रसङ्गात् ओं॥ 02-01-01 ॥">(136)ओं स्मृत्यनवकाशदोषप्रसङ्ग इति चेन्नान्यस्मृत्यनवकाशदोषप्रसङ्गात् ओं॥ 02-01-01 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V01_B1" data-verse="BS_C02_S01_V01" data-block-id="BS_C02_S01_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वज्ञा हि रुद्रादयः । अतस्तेषां वचनविरोधेऽप्रामाण्यमेव स्यात् ? इति चेत्, न। अन्यस्मृतीनां विष्ण्वादिभिर्नितरां सर्वर्ज्ञैरेव कृतत्वात्; श्रुतेराधिक्यं च सिद्ध्यति॥ 01 ॥">सर्वज्ञा हि रुद्रादयः । अतस्तेषां वचनविरोधेऽप्रामाण्यमेव स्यात् ? इति चेत्, न। अन्यस्मृतीनां विष्ण्वादिभिर्नितरां सर्वर्ज्ञैरेव कृतत्वात्; श्रुतेराधिक्यं च सिद्ध्यति॥ 01 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V05_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V05~~" data-block-id="BS_C01_S04_V05_B1">‘महतः परं ध्रुवं निचाय्य तं मृत्युमुखात् प्रमुच्यते’(क.उ.१.३.१५) इति ज्ञेयत्वं वदतीती चेत्, न । प्राज्ञः परमात्मा हि तत्रोच्यते ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V05_B3~~" ~~data-verse~~="~~BS_C01_S04_V05~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S04_V05_B3~~">~~‘अणोरणीयान् महतो महीयान्’(क.उ.१.२.२०)~~ इति ~~तस्य महतो महत्त्वम् । सर्वस्मात् परस्य महतोऽपि परत्वं युज्यते ॥ 05~~ ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S04_V06~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V06~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C01~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~112~~)ओं ~~प्रकरणात्~~ ओम् ॥ 01-04-06 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V02" data-block-id="BS_C02_S01_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(137)ओम् इतरेषां चानुपलब्धेः ओम् ॥ 02-01-02 ॥">(137)ओम् इतरेषां चानुपलब्धेः ओम् ॥ 02-01-02 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V02_B1" data-verse="BS_C02_S01_V02" data-block-id="BS_C02_S01_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="इतरेषां च तासु स्मृतिषूक्तानां फलानां, प्रत्यक्षतोऽनुपलब्धेः अप्रमाण्यं तासां युक्तम् । ‘च’शब्देन भागोपलब्धिरङ्गीकृता ॥ 02 ॥">इतरेषां च तासु स्मृतिषूक्तानां फलानां, प्रत्यक्षतोऽनुपलब्धेः अप्रमाण्यं तासां युक्तम् । ‘च’शब्देन भागोपलब्धिरङ्गीकृता ॥ 02 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V06_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V06~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V06_B1~~">~~‘सोऽध्वनः पारमाप्नोति तद् विष्णोः परमं पदम्’~~(क.उ.१.३.९) इति ~~तस्य ह्येतत् प्रकरणम्~~ ॥ 06 ॥</div>

</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V03_B1" data-verse="BS_C02_S01_V03" data-block-id="BS_C02_S01_V03_B1" style="position: relative;"><span data-deva="योगफलं प्रत्यक्षोपलभ्यम् इति न मन्तव्यम् । उक्ताभ्यासे तत्काल एव फलादृष्टेः ॥ 03 ॥">योगफलं प्रत्यक्षोपलभ्यम् इति न मन्तव्यम् । उक्ताभ्यासे तत्काल एव फलादृष्टेः ॥ 03 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति स्मृत्यधिकरणम् ॥ 01 ॥">॥ इति स्मृत्यधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नविलक्षणत्वाधिकरणं" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A002"></span></p><h4 id="नविलक्षणत्वाधिकरणं" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A8.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.B2.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.B7.E0.A4.A3.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.82"></span><span data-deva="नविलक्षणत्वाधिकरणं">नविलक्षणत्वाधिकरणं</span></h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V04_B1" data-verse="BS_C02_S01_V04" data-block-id="BS_C02_S01_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="नैवं श्रुतेः तदनुसारिस्मृतेश्च तदुक्तानुपलब्धेः अप्रामाण्यम् । विलक्षणत्वात्, नित्यत्वात्, तदनुसारित्वाच्च ।">नैवं श्रुतेः तदनुसारिस्मृतेश्च तदुक्तानुपलब्धेः अप्रामाण्यम् । विलक्षणत्वात्, नित्यत्वात्, तदनुसारित्वाच्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V04_B2" data-verse="BS_C02_S01_V04" data-block-id="BS_C02_S01_V04_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न हि नित्ये दोषाः कल्प्याः ।">न हि नित्ये दोषाः कल्प्याः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V04_B3" data-verse="BS_C02_S01_V04" data-block-id="BS_C02_S01_V04_B3" style="position: relative;"><span data-deva="स्वतश्च प्रमाण्यम् । अन्यथाऽनवस्थितेः ।">स्वतश्च प्रमाण्यम् । अन्यथाऽनवस्थितेः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V04_B4" data-verse="BS_C02_S01_V04" data-block-id="BS_C02_S01_V04_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘न चक्षुर्न श्रोत्रं न तर्को न स्मृतिर्वेदा ह्येवैनं वेदयन्ति’ इति भाल्लवेयश्रुतेश्च ।">‘न चक्षुर्न श्रोत्रं न तर्को न स्मृतिर्वेदा ह्येवैनं वेदयन्ति’ इति भाल्लवेयश्रुतेश्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V04_B4" data-verse="BS_C02_S01_V04" data-block-id="BS_C02_S01_V04_B4" style="position: relative;"><span data-deva="नित्यत्वं च शब्दादेव प्रतीयते ">नित्यत्वं च शब्दादेव प्रतीयते </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘वाचा विरूप नित्यया’(ऋ.सं.८.६४.६)">‘वाचा विरूप नित्यया’(ऋ.सं.८.६४.६)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादेः ।"> इत्यादेः ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id"><span data-deva="‘अनादिनिधना नित्या’(म.भा.१२.२३८.९३)">‘अनादिनिधना नित्या’(म.भा.१२.२३८.९३)</span></span></span><span data-deva=" इति च स्मृतिः ॥ 04 ॥"> इति च स्मृतिः ॥ 04 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S04_V07~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V07~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C01~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~113~~)ओं ~~त्रयाणामेव चैवमुपन्यासः प्रश्नश्च~~ ओम् ॥ 01-04-07 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V05_B1" data-verse="BS_C02_S01_V05" data-block-id="BS_C02_S01_V05_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अधिकारिणां फलम् ।">अधिकारिणां फलम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V07_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V07~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V07_B1~~">~~त्रयाणामेव पितृसौमनस्य~~-~~स्वर्ग्याग्नि-परमात्मनां प्रश्न उपन्यासश्च~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V05_B2" data-verse="BS_C02_S01_V05" data-block-id="BS_C02_S01_V05_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyapurana-id"><span data-deva="‘ऋग्यजुः सामाथर्वाश्च मूलरामायणं तथा।">‘ऋग्यजुः सामाथर्वाश्च मूलरामायणं तथा।</span><br><span data-deva="भारतं पञ्चरात्रं च वेदा इत्येव शब्दिताः ॥">भारतं पञ्चरात्रं च वेदा इत्येव शब्दिताः ॥</span><br><span data-deva="पुराणानि च यानीह वैष्णवानि विदो विदुः ।">पुराणानि च यानीह वैष्णवानि विदो विदुः ।</span><br><span data-deva="स्वतः प्रामाण्यमेतेषां नात्र किञ्चिद् विचार्यते ॥">स्वतः प्रामाण्यमेतेषां नात्र किञ्चिद् विचार्यते ॥</span><br><span data-deva="यत् तेषूक्तं न दृश्येत पूर्वकर्मात्र कारणम् ।">यत् तेषूक्तं न दृश्येत पूर्वकर्मात्र कारणम् ।</span><br><span data-deva="नाप्रामाण्यं भवेदेषां दृश्यते ह्यधिकारतः॥">नाप्रामाण्यं भवेदेषां दृश्यते ह्यधिकारतः॥</span><br><span data-deva="इतः प्रामाण्यमन्येषां न स्वतस्तु कथञ्चन ।">इतः प्रामाण्यमन्येषां न स्वतस्तु कथञ्चन ।</span><br><span data-deva="अदृश्योक्तौ ततस्तेषामप्रमाण्यं न संशयः’">अदृश्योक्तौ ततस्तेषामप्रमाण्यं न संशयः’</span></span><span data-deva=" इति ॥ 05 ॥"> इति ॥ 05 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V07_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V07~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V07_B2~~">~~‘अविज्ञातप्रार्थनं~~ च ~~प्रश्न इत्यभिधीयते’(न्यायकोशः)~~ इति ~~वचनान्न विरोधः~~ ॥ 07 ॥</div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति नविलक्षणत्वाधिकरणं ॥ 02 ॥">॥ इति नविलक्षणत्वाधिकरणं ॥ 02 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S01_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अभिमान्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A003"></span></p><h4 id="अभिमान्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.AD.E0.A4.BF.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अभिमान्यधिकरणम्">अभिमान्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C01_S04_V08_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S04_V08" data-block~~-~~id="BS_C01_S04_V08_B1~~">~~यथा महच्छब्दो महत्तत्वे प्रसिद्धोऽपि~~, ~~परममहत्त्वात् परमात्मन एव मुख्यः~~, ~~एवमितरेऽपि ॥ 08 ॥~~</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘मृदब्रवीत्’(श.ब्रा.६.१.३),‘आपोऽब्रुवन्’(श.ब्रा.६.१.३), इत्यादिवचनाद् युक्तिविरुद्धो वेद इति । अतोऽब्रवीत्-">‘मृदब्रवीत्’(श.ब्रा.६.१.३),‘आपोऽब्रुवन्’(श.ब्रा.६.१.३), इत्यादिवचनाद् युक्तिविरुद्धो वेद इति । अतोऽब्रवीत्-</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S04_V09~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V09~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C01~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~115~~)~~ओं चमसवदविशेषात्~~ ओम् ॥ 01-04-09 ॥</span></span></~~div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V06" data-block-id="BS_C02_S01_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(141)ओम् अभिमानिव्यपदेशस्तु विशेषानुगतिभ्याम् ओम् ॥ 02-01-06 ॥">(141)ओम् अभिमानिव्यपदेशस्तु विशेषानुगतिभ्याम् ओम् ॥ 02-01-06 ॥</span></span></span></div>

~~<div class="gr-author-note"~~>~~॥ इति अनुमानिकाधिकरणम् ॥ 01 ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V06_B1" data-verse="BS_C02_S01_V06" data-block-id="BS_C02_S01_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="मृदाद्यभिमानिदेवता तत्र व्यपदिश्यते । तासां चेतरेभ्यो विशिष्टं सामर्थ्यमनुगतिश्च सर्वत्र । अतस्तासां सर्वमुक्तं युज्यते ॥ 06 ॥">मृदाद्यभिमानिदेवता तत्र व्यपदिश्यते । तासां चेतरेभ्यो विशिष्टं सामर्थ्यमनुगतिश्च सर्वत्र । अतस्तासां सर्वमुक्तं युज्यते ॥ 06 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V09_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V09~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V09_B1~~">यथा चमसशब्दोऽन्यत्र प्रसिद्धोऽपि ‘इदं तच्छिर एष हि अर्वाग्बिलः चमस ऊर्ध्वबुध्नः’(बृ.उ.४.२.३) इति श्रुतेः शिरोवाचकः, एवम् अव्यक्तादिशब्दाः सर्वेऽन्यत्र प्रसिद्धा अपि</div>

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V09_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S04_V09" data-block-id="BS_C01_S04_V09_B2~~">‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति तं वै विष्णुं परममुदाहरन्ति’(भाल्लवेयश्रुतिः)इत्यादि श्रुतेः परमात्माभिधायका एव, अविशेषात् श्रुतेः ॥ 09 ॥</div>

</div>

<~~span id~~="gr-~~adh-BS_C01_S04_A034~~" ~~class~~="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-~~adh~~-~~BS_C01_S04_A034~~"></span><h4 class="gr-~~section~~-~~head~~">~~ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V07_B1" data-verse="BS_C02_S01_V07" data-block-id="BS_C02_S01_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="तासां सामर्थ्यं महद्भिः ।">तासां सामर्थ्यं महद्भिः ।</span></div>

<~~div class~~="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">‘वसन्ते वसन्ते ज्योतिषा यजेत’(आप.श्रौ.सू.२०.२.५) इत्यादि कर्माभिधायकस्य कर्मक्रमादि विरोधात् न युज्यते ? इत्यत आह –</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V07_B2" data-verse="BS_C02_S01_V07" data-block-id="BS_C02_S01_V07_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyapurana-id"><span data-deva="‘पृथिव्याद्यभिमानिन्यो देवताः प्रथितौजसः।">‘पृथिव्याद्यभिमानिन्यो देवताः प्रथितौजसः।</span><br><span data-deva="अचिन्त्याः शक्तयस्तासां दृश्यन्ते मुनिभिश्च ताः ।">अचिन्त्याः शक्तयस्तासां दृश्यन्ते मुनिभिश्च ताः ।</span><br><span data-deva="ताश्च सर्वगता नित्यं वासुदेवैकसंश्रयाः’">ताश्च सर्वगता नित्यं वासुदेवैकसंश्रयाः’</span></span><span data-deva=" इति ॥ 07 ॥"> इति ॥ 07 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अभिमान्यधिकरणम् ॥ 03 ॥">॥ इति अभिमान्यधिकरणम् ॥ 03 ॥</span></div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S04_V10" data~~-~~block~~-id="~~BS_C01_S04_V10~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C01~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(116)ओं ज्योतिरुपक्रमात्तु तथा ह्यधीयत एके ओं॥ 01-04-10 ॥~~</span></span></~~div~~>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S01_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="असदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A004"></span></p><h4 id="असदधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.B8.E0.A4.A6.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="असदधिकरणम्">असदधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘असदेवेदमग्र आसीत्’(छां.उ.६.२.१)‘असतः सदजायत’(ऋ.सं.१०.७२.३) इत्यादिनाऽसतः कारणत्वोक्तेर्विरोध इत्यतो वक्ति-">‘असदेवेदमग्र आसीत्’(छां.उ.६.२.१)‘असतः सदजायत’(ऋ.सं.१०.७२.३) इत्यादिनाऽसतः कारणत्वोक्तेर्विरोध इत्यतो वक्ति-</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C01_S04_V10_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S04_V10" data~~-~~block-id="BS_C01_S04_V10_B1~~">ज्योतिरादिकर्मवाचकत्वेन प्रसिद्धाभिधेयोऽपि स एव । ‘एष इमं लोकमभ्यार्चत्’ इत्युपक्रम्य ‘ता वा एताः सर्वा ऋचः सर्वे वेदाः सर्वे घोषा एकैव व्याहृतिः प्राण एव प्राण ऋच इत्येव विद्यात्’(ऐ.आ.२.२.२)~~इति ह्यधीयते एके ॥ 10 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S04_V11~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V11~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C01~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~117~~)~~ओं कल्पनोपदेशाच्च मध्वादिवदविरोधः~~ ओम् ॥ 01-04-11 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V08" data-block-id="BS_C02_S01_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(143)ओम् असदिति चेन्न प्रतिषेधमात्रत्वात् ओम् ॥ 02-01-08 ॥">(143)ओम् असदिति चेन्न प्रतिषेधमात्रत्वात् ओम् ॥ 02-01-08 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V08_B1" data-verse="BS_C02_S01_V08" data-block-id="BS_C02_S01_V08_B1" style="position: relative;"><span data-deva="प्रतिषेधमात्रत्वान्नासतः कारणत्वं युक्तम् । असतः कारणत्वाद्युक्तिविरुद्धं वेदवाक्यमित्येतदत्र निषिद्यते ।">प्रतिषेधमात्रत्वान्नासतः कारणत्वं युक्तम् । असतः कारणत्वाद्युक्तिविरुद्धं वेदवाक्यमित्येतदत्र निषिद्यते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V11_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V11~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V11_B1~~">मधुविद्यादिवत् सर्वशब्दार्थत्वेन परस्य कल्पनोपदेशात् न कर्मक्रमादिविरोधः ॥ 11 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V08_B2" data-verse="BS_C02_S01_V08" data-block-id="BS_C02_S01_V08_B2" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वशब्दानां ब्रह्मणि समन्वयेऽपि ‘तदधीनत्वाद् अर्थवत्’(ब्र.सू.१.४.३) इत्यादिनाऽमुख्यत्वेनान्यस्यापि वाच्यत्वेन अङ्गीकाराद् असतः प्राप्तिः।">सर्वशब्दानां ब्रह्मणि समन्वयेऽपि ‘तदधीनत्वाद् अर्थवत्’(ब्र.सू.१.४.३) इत्यादिनाऽमुख्यत्वेनान्यस्यापि वाच्यत्वेन अङ्गीकाराद् असतः प्राप्तिः।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V08_B3" data-verse="BS_C02_S01_V08" data-block-id="BS_C02_S01_V08_B3" style="position: relative;"><span data-deva="तथा श्रुतिप्राप्तमेवासन्मतमत्र निषिध्यते । समयस्योपरि निषेधात् । अर्थाद् युक्तिविरोधोऽपि निराक्रियते ॥ 08 ॥">तथा श्रुतिप्राप्तमेवासन्मतमत्र निषिध्यते । समयस्योपरि निषेधात् । अर्थाद् युक्तिविरोधोऽपि निराक्रियते ॥ 08 ॥</span></div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम् ॥ 02 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V09" data-block-id="BS_C02_S01_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(144)ओम् अपीतौ तद्वत्प्रसङ्गादसमञ्जसम् ओम् ॥ 02-01-09 ॥">(144)ओम् अपीतौ तद्वत्प्रसङ्गादसमञ्जसम् ओम् ॥ 02-01-09 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C01_S04_A035" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S04_A035"></span><h4 class="gr-section-head">नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V09_B1" data-verse="BS_C02_S01_V09" data-block-id="BS_C02_S01_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="असत उत्पत्तौ प्रलयेऽपि सर्वासत्त्वमेव स्यात् ॥ 09 ॥">असत उत्पत्तौ प्रलयेऽपि सर्वासत्त्वमेव स्यात् ॥ 09 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S04_V12~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V12~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C01~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~118~~)~~ओं न सङ्ख्योपसङ्ग्रहादपि नानाभावादतिरेकाच्च ओं॥~~ 01-01-12 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V12_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V12~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V12_B1~~">‘यस्मिन् पञ्च पञ्चजना आकाशश्च प्रतिष्ठितः’(बृ.उ.६.४.१७) इत्यादिषु बहुसङ्ख्योपसङ्ग्रहेऽपि न विरोधः । तस्यैव आकाशादिषु नानाभावात्, तदतिरिक्तस्वरूपत्वाच्च ॥12॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V10" data-block-id="BS_C02_S01_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(145)ओं न तु दृष्टान्तभावात् ओम् ॥ 02-01-10 ॥">(145)ओं न तु दृष्टान्तभावात् ओम् ॥ 02-01-10 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~पञ्च पञ्चजनानाह –~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V10_B1" data-verse="BS_C02_S01_V10" data-block-id="BS_C02_S01_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="प्रलये सर्वासत्त्वं भावे दृष्टान्तभावादेव न युज्यते।">प्रलये सर्वासत्त्वं भावे दृष्टान्तभावादेव न युज्यते।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V10_B2" data-verse="BS_C02_S01_V10" data-block-id="BS_C02_S01_V10_B2" style="position: relative;"><span data-deva="सत उत्पत्तिः सशेषविनाशश्च हि लोके दृष्टः॥10 ॥">सत उत्पत्तिः सशेषविनाशश्च हि लोके दृष्टः॥10 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V11" data-block-id="BS_C02_S01_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(146)ओं स्वपक्षदोषाच्च ओम् ॥ 02-01-11 ॥">(146)ओं स्वपक्षदोषाच्च ओम् ॥ 02-01-11 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S04_V13~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V13~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C01~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~119~~)ओं ~~प्राणादयो वाक्यशेषात्~~ ओम् ॥ 01-04-13 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V11_B1" data-verse="BS_C02_S01_V11" data-block-id="BS_C02_S01_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="दृष्टान्ताभावादेव ॥ 11 ॥">दृष्टान्ताभावादेव ॥ 11 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V13_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V13~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V13_B1~~">‘प्राणस्य प्राणम्, उत चक्षुषः चक्षुः, उत श्रोत्रस्य श्रोत्रम्, अन्नस्य अन्नं, मनसो मनः’(बृ.उ.६.४.१८) इति वाक्यशेषात् ॥ 13 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S04_V14~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V14~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C01~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~120~~)ओं ~~ज्योतिषैकेषामसत्यन्ने ओम्~~ ॥ 01-~~04-14~~ ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V12" data-block-id="BS_C02_S01_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(147)ओं तर्काप्रतिष्ठानादप्यन्यथाऽनुमेयमिति चेदेवमप्यनिर्मोक्षप्रसङ्गः ओं॥ 02-01-12 ॥">(147)ओं तर्काप्रतिष्ठानादप्यन्यथाऽनुमेयमिति चेदेवमप्यनिर्मोक्षप्रसङ्गः ओं॥ 02-01-12 ॥</span></span></span></div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">॥ इति ~~नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम् ॥ 03 ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V12_B1" data-verse="BS_C02_S01_V12" data-block-id="BS_C02_S01_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="एतावानेव तर्क इति प्रतिष्ठापकप्रमाणाभावाद् उक्तादन्यथाऽप्यनुमेयमिति चेत्,">एतावानेव तर्क इति प्रतिष्ठापकप्रमाणाभावाद् उक्तादन्यथाऽप्यनुमेयमिति चेत्,</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V12_B2" data-verse="BS_C02_S01_V12" data-block-id="BS_C02_S01_V12_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न । एवं सति प्रमाणसिद्धेऽपि मोक्षेऽन्यथाऽनुमेयत्वादनिर्मोक्षप्रसङ्गः ।">न । एवं सति प्रमाणसिद्धेऽपि मोक्षेऽन्यथाऽनुमेयत्वादनिर्मोक्षप्रसङ्गः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V12_B3" data-verse="BS_C02_S01_V12" data-block-id="BS_C02_S01_V12_B3" style="position: relative;"><span data-deva="अतो यावत्प्रमाणसिद्धं तावदेवाङ्गीकर्तव्यम् । नातोऽन्यच्छङ्क्यम् ।">अतो यावत्प्रमाणसिद्धं तावदेवाङ्गीकर्तव्यम् । नातोऽन्यच्छङ्क्यम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V14_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V14~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V14_B1~~">‘तद् देवा ज्योतिषां ज्योतिः’(बृ.उ.६.४.१६,काण्वपाठः) इत्यनेन काण्वानां पञ्चत्वम् । । 14 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V12_B4" data-verse="BS_C02_S01_V12" data-block-id="BS_C02_S01_V12_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vamana-id"><span data-deva="‘यावदेव प्रमाणेन सिद्धं तावदहापयन् । ">‘यावदेव प्रमाणेन सिद्धं तावदहापयन् । </span><br><span data-deva="स्वीकुर्यान्नैव चान्यत्र शङ्क्यं मानमृते क्वचित्’">स्वीकुर्यान्नैव चान्यत्र शङ्क्यं मानमृते क्वचित्’</span></span></span><span data-deva=" इति वामने ॥ 12 ॥"> इति वामने ॥ 12 ॥</span></div>

</div>

<~~span id~~="gr-~~adh-BS_C01_S04_A036~~" ~~class~~="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~आकाशाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-~~adh~~-~~BS_C01_S04_A036~~"></span><h4 class="gr-~~section~~-~~head~~">~~आकाशाधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V13" data-block-id="BS_C02_S01_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(148)ओम् एतेन शिष्टा अपरिग्रहा अपि व्याख्याताः ओम् ॥ 02-01-13 ॥">(148)ओम् एतेन शिष्टा अपरिग्रहा अपि व्याख्याताः ओम् ॥ 02-01-13 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V13_B1" data-verse="BS_C02_S01_V13" data-block-id="BS_C02_S01_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="एतेन दृष्टान्तभावेनाभावेन चावशिष्टा अप्यपरिग्रहा विरुद्धसिद्धान्ता अकर्तृकत्वाचेतनकर्तृकत्वजीवकर्तृकत्वादयोऽपि ।">एतेन दृष्टान्तभावेनाभावेन चावशिष्टा अप्यपरिग्रहा विरुद्धसिद्धान्ता अकर्तृकत्वाचेतनकर्तृकत्वजीवकर्तृकत्वादयोऽपि ।</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~अवान्तरकारणत्वेनापि स एवोच्यत~~ इति ~~वक्ति-~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V13_B2" data-verse="BS_C02_S01_V13" data-block-id="BS_C02_S01_V13_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अकस्माद्धीदमाविरासीदकस्मात् तिष्ठत्यकस्माल्लयमभ्युपैति’,‘प्रधानादिदमुत्पन्नं प्रधानमधितिष्ठति ।">‘अकस्माद्धीदमाविरासीदकस्मात् तिष्ठत्यकस्माल्लयमभ्युपैति’,‘प्रधानादिदमुत्पन्नं प्रधानमधितिष्ठति ।</span><br><span data-deva="प्रधाने लयमभ्येति न ह्यन्यत् कारणं मतम्’॥">प्रधाने लयमभ्येति न ह्यन्यत् कारणं मतम्’॥</span><br><span data-deva="‘जीवाद्भवन्ति भूतानि जीवे तिष्ठन्त्यचञ्चलाः ।">‘जीवाद्भवन्ति भूतानि जीवे तिष्ठन्त्यचञ्चलाः ।</span><br><span data-deva="जीवे तु लयमृच्छन्ति न जीवात् कारणं परम्’ ॥">जीवे तु लयमृच्छन्ति न जीवात् कारणं परम्’ ॥</span><br><span data-deva="इत्यादिश्रुतिप्राप्ता निराकृताः ।">इत्यादिश्रुतिप्राप्ता निराकृताः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V13_B3" data-verse="BS_C02_S01_V13" data-block-id="BS_C02_S01_V13_B3" style="position: relative;"><span data-deva="यथा दुःखादिषु जीवस्यास्वातन्त्र्यमेवमन्येष्वपीति दृष्टान्तः । श्रुतिगतिस्तु ब्रह्मवाचकत्वेन प्रदर्शिता । यत्रान्यवाचकत्वेऽप्यविरोधस्तत्रान्यदप्यमुख्यतयोच्यते, यत्र विरोधस्तत्र ब्रह्मैवोच्यत इति नियमः ॥ 13 ॥">यथा दुःखादिषु जीवस्यास्वातन्त्र्यमेवमन्येष्वपीति दृष्टान्तः । श्रुतिगतिस्तु ब्रह्मवाचकत्वेन प्रदर्शिता । यत्रान्यवाचकत्वेऽप्यविरोधस्तत्रान्यदप्यमुख्यतयोच्यते, यत्र विरोधस्तत्र ब्रह्मैवोच्यत इति नियमः ॥ 13 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति असदधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥ इति असदधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S04_V15~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V15~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C01~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~121~~)ओं ~~कारणत्वेन चाकाशादिषु यथाव्यपदिष्टोक्तेः~~ ओम् ॥ 01-04-15 ॥</span></span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S01_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="भोक्त्रधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A005"></span></p><h4 id="भोक्त्रधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AD.E0.A5.8B.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="भोक्त्रधिकरणम्">भोक्त्रधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V14" data-block-id="BS_C02_S01_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(149)ओं भोक्त्रापत्तेरविभागश्चेत् स्याल्लोकवत् ओम् ॥ 02-01-14 ॥">(149)ओं भोक्त्रापत्तेरविभागश्चेत् स्याल्लोकवत् ओम् ॥ 02-01-14 ॥</span></span></span></div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">॥ इति ~~आकाशाधिकरणम् ॥ 04 ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V14_B1" data-verse="BS_C02_S01_V14" data-block-id="BS_C02_S01_V14_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘कर्माणि विज्ञानमयश्च आत्मा परेऽव्यये सर्व एकीभवन्ति’(मुं.उ.३.२.७) इति मुक्तजीवस्य परापत्तिरुच्यते । अतस्तयोरविभागः । अतः पूर्वमपि स एव न हन्यस्यान्यत्वं युज्यत इति चेत्, न । स्याल्लोकवत् । यथा लोके उदके उदकान्तरस्यैकीभावव्यवहारेऽप्यन्तर्भेदोऽस्त्येव, एवं स्यादत्रापि । तथा च श्रुतिः-">‘कर्माणि विज्ञानमयश्च आत्मा परेऽव्यये सर्व एकीभवन्ति’(मुं.उ.३.२.७) इति मुक्तजीवस्य परापत्तिरुच्यते । अतस्तयोरविभागः । अतः पूर्वमपि स एव न हन्यस्यान्यत्वं युज्यत इति चेत्, न । स्याल्लोकवत् । यथा लोके उदके उदकान्तरस्यैकीभावव्यवहारेऽप्यन्तर्भेदोऽस्त्येव, एवं स्यादत्रापि । तथा च श्रुतिः-</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V14_B2" data-verse="BS_C02_S01_V14" data-block-id="BS_C02_S01_V14_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id"><span data-deva="‘यथोदकं शुद्धे शुद्धमासिक्तं तादृगेव भवति’(क.उ.४.१५)">‘यथोदकं शुद्धे शुद्धमासिक्तं तादृगेव भवति’(क.उ.४.१५)</span></span></span><span data-deva=" इति ।"> इति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V15_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V15~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V15_B1~~">~~आकाशादिषु अवान्तरकारणत्वेन~~ स ~~एव स्थितः~~ । ~~यथाव्यपदिष्टस्यैव परस्य ‘य आकाशे तिष्ठन्’~~(बृ.उ.५.७.१२) ~~इत्यादिना आकाशादिषूक्तेः~~ ॥ 15 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V14_B3" data-verse="BS_C02_S01_V14" data-block-id="BS_C02_S01_V14_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘उदकं तूदके सिक्तं मिश्रमेव यथा भवेत् ।

">‘उदकं तूदके सिक्तं मिश्रमेव यथा भवेत् ।

</span><p><span data-deva="न चैतदेव भवति यतो वृद्धिः प्रदृश्यते ॥

एवमेव हि जीवोऽपि तादात्म्यं परमात्मना ।

प्राप्तोऽपि नासौ भवति स्वातन्त्र्यादिविशेषणात्’ इति ।

‘ब्रह्मेशानादिभिर्देवैर्यत् प्राप्तुं नैव शक्यते ।

">न चैतदेव भवति यतो वृद्धिः प्रदृश्यते ॥

एवमेव हि जीवोऽपि तादात्म्यं परमात्मना ।

प्राप्तोऽपि नासौ भवति स्वातन्त्र्यादिविशेषणात्’ इति ।

‘ब्रह्मेशानादिभिर्देवैर्यत् प्राप्तुं नैव शक्यते ।

</span></p><span data-deva="

तद् यत्स्वभावः कैवल्यं स भवान् केवलोहरे’ इति च ।">

तद् यत्स्वभावः कैवल्यं स भवान् केवलोहरे’ इति च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V14_B11" data-verse="BS_C02_S01_V14" data-block-id="BS_C02_S01_V14_B11" style="position: relative;"><span data-deva="‘न ते महित्वमन्वश्नुवन्ति’(ऋ.सं.७.९९.१),‘न ते विष्णो जायमानो न जातः’(ऋ.७.११.२)इत्यादि च फलत्वेऽपि युक्तिविरोधेऽन्तर्भावादत्रोक्तम् ॥ 14 ॥">‘न ते महित्वमन्वश्नुवन्ति’(ऋ.सं.७.९९.१),‘न ते विष्णो जायमानो न जातः’(ऋ.७.११.२)इत्यादि च फलत्वेऽपि युक्तिविरोधेऽन्तर्भावादत्रोक्तम् ॥ 14 ॥</span></div>

</div>

<span id="gr-adh-~~BS_C01_S04_A037~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~समाकर्षाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C01_S04_A037~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~समाकर्षाधिकरणम्~~</h4>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति भोक्त्रधिकरणम् ॥ 05 ॥">॥ इति भोक्त्रधिकरणम् ॥ 05 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S01_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आरम्भणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A006"></span></p><h4 id="आरम्भणाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.B0.E0.A4.AE.E0.A5.8D.E0.A4.AD.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="आरम्भणाधिकरणम्">आरम्भणाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V15" data-block-id="BS_C02_S01_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(150)ओं तदनन्यत्वमारम्भणशब्दादिभ्यः ओम् ॥ 02-01-15 ॥">(150)ओं तदनन्यत्वमारम्भणशब्दादिभ्यः ओम् ॥ 02-01-15 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~सर्वशब्दानां परमात्मवाचकत्वे कथमन्यत्र व्यवहारः ? इत्यतो ब्रवीति~~-</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V15_B1" data-verse="BS_C02_S01_V15" data-block-id="BS_C02_S01_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="स्वतन्त्रबहुसाधना सृष्टिर्लोके दृष्टा । नैवं ब्रह्मणः । स्वरूपसामर्थ्यादेव तस्य सृष्टिः ।">स्वतन्त्रबहुसाधना सृष्टिर्लोके दृष्टा । नैवं ब्रह्मणः । स्वरूपसामर्थ्यादेव तस्य सृष्टिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V15_B2" data-verse="BS_C02_S01_V15" data-block-id="BS_C02_S01_V15_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘किं स्विदासीदधिष्ठानमारम्भणं कतमत् स्वित् कथाऽऽसीत्’(ऋ.सं.१०.८१.२) इति ह्याक्षेपः । अधिष्ठानाद्यनुक्तेः । आदिशब्दाद्युक्तिभिश्च ।">‘किं स्विदासीदधिष्ठानमारम्भणं कतमत् स्वित् कथाऽऽसीत्’(ऋ.सं.१०.८१.२) इति ह्याक्षेपः । अधिष्ठानाद्यनुक्तेः । आदिशब्दाद्युक्तिभिश्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V15_B4" data-verse="BS_C02_S01_V15" data-block-id="BS_C02_S01_V15_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘परतन्त्रो ह्यपेक्षेत स्वतन्त्रः किमपेक्ष्यते ।

साधनानां साधनत्वं यतः किं तस्य साधनैः’ इत्यादिभिः ॥ 15 ॥">‘परतन्त्रो ह्यपेक्षेत स्वतन्त्रः किमपेक्ष्यते ।

साधनानां साधनत्वं यतः किं तस्य साधनैः’ इत्यादिभिः ॥ 15 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V16" data-block-id="BS_C02_S01_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(151)ओं भावे चोपलब्धेः ओम् ॥ 02-01-16 ॥">(151)ओं भावे चोपलब्धेः ओम् ॥ 02-01-16 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S04_V16~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V16~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C01~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~122~~)ओं ~~समाकर्षात्~~ ओम् ॥ 01-04-16 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V16_B1" data-verse="BS_C02_S01_V16" data-block-id="BS_C02_S01_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="स्वतन्त्रसाधनभावे प्रमाणैरुपलभ्येत ।">स्वतन्त्रसाधनभावे प्रमाणैरुपलभ्येत ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V16_B2" data-verse="BS_C02_S01_V16" data-block-id="BS_C02_S01_V16_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘अनुक्तं पञ्चभिर्वैदैर्न वस्त्वस्ति कुतश्चन । ">‘अनुक्तं पञ्चभिर्वैदैर्न वस्त्वस्ति कुतश्चन । </span><br><span data-deva="अतो वेदत्वमेतेषां यतस्ते सर्ववेदकाः’">अतो वेदत्वमेतेषां यतस्ते सर्ववेदकाः’</span></span></span><span data-deva=" इति स्कान्दे ॥ 16 ॥"> इति स्कान्दे ॥ 16 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V16_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V16~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V16_B1~~">~~परमात्मवाचिनः शब्दा अन्यत्र समाकृष्य व्यवह्रियन्ते~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V16_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V16~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V16_B2~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Padma~~-id">~~‘परस्य वाचकाः शब्दा समाकृष्येतरेष्वपि~~ ।<br/>~~व्यवह्रियन्ते सततं लोकवेदानुसारतः’~~</span></span> इति ~~पाद्मे~~ ॥ 16 ॥</div>

</div>

<div class="leading-bhashya-line">~~तर्हि कथं तेषां शब्दानां जगति प्रसिद्धिः ?~~-</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘अद्भ्यः सम्भूतः पृथिव्यै रसाच्च’(तै.आ.३.१६) इत्यादिना साधनान्तरप्रतीतेः कथमनुपलब्धिरित्यत आह-">‘अद्भ्यः सम्भूतः पृथिव्यै रसाच्च’(तै.आ.३.१६) इत्यादिना साधनान्तरप्रतीतेः कथमनुपलब्धिरित्यत आह-</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V17" data-block-id="BS_C02_S01_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(152)ओं सत्वाच्चावरस्य ओम् ॥ 02-01-17 ॥">(152)ओं सत्वाच्चावरस्य ओम् ॥ 02-01-17 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S04_V17~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V17~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C01~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~123~~)ओं ~~जगद्वाचित्वात्~~ ओम् ॥ 01-04-17 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V17_B1" data-verse="BS_C02_S01_V17" data-block-id="BS_C02_S01_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अवरस्य तदधीनस्य साधनस्य सत्त्वात् ।">अवरस्य तदधीनस्य साधनस्य सत्त्वात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V17_B2" data-verse="BS_C02_S01_V17" data-block-id="BS_C02_S01_V17_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘काल आसीत् पुरुष आसीत् परम आसीत् तद् यदासीत् तदावृतमासीत् तदधीनमासीदथ ह्येक एव परम आसीद् यस्यैतदासीन्न ह्येतदासीत्’ इति हि काषायणश्रुतिः ॥ 17 ॥">‘काल आसीत् पुरुष आसीत् परम आसीत् तद् यदासीत् तदावृतमासीत् तदधीनमासीदथ ह्येक एव परम आसीद् यस्यैतदासीन्न ह्येतदासीत्’ इति हि काषायणश्रुतिः ॥ 17 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V17_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V17~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V17_B1~~">~~जगति व्यवहारो लोकस्य, न तु परमात्मनि तथा~~ । ~~अतो जगति प्रसिद्धिः शब्दानाम्~~ ॥ 17 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S04_V18~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V18~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C01~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">~~ओं जीवमुख्यप्राणलिङ्गादिति चेत् तद्व्याख्यातम्~~ ओम् ॥ 18-~~124~~ ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(153)ओम् असद्व्यपदेशान्नेति चेन्न धर्मान्तरेण वाक्यशेषात् ओम् ॥ 02-01-18॥">(153)ओम् असद्व्यपदेशान्नेति चेन्न धर्मान्तरेण वाक्यशेषात् ओम् ॥ 02-01-18॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B1" data-verse="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘नासदासीन्नो सदासीत्’(ऋ.सं.१०.१२९.१) इति सर्वस्यासत्त्वव्यपदेशान्नेति चेत्, न । अव्यक्तत्वपारतन्त्र्यादिधर्मान्तरेण हि तदुच्यते ।‘तम आसीत्’(ऋ.सं.१०.१२९.३) इति वाक्यशेषात् । न चान्यत्र प्रमाणमस्ति ।">‘नासदासीन्नो सदासीत्’(ऋ.सं.१०.१२९.१) इति सर्वस्यासत्त्वव्यपदेशान्नेति चेत्, न । अव्यक्तत्वपारतन्त्र्यादिधर्मान्तरेण हि तदुच्यते ।‘तम आसीत्’(ऋ.सं.१०.१२९.३) इति वाक्यशेषात् । न चान्यत्र प्रमाणमस्ति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V18_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V18~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V18_B1~~">~~‘तदधीनत्वात् तच्छब्दवाच्यत्वम्’ इत्युक्तम्~~ । ~~तद् जीवमुख्यप्राणयोर्लिङ्गम्~~ ।

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B2" data-verse="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अजो ह्येको जुषमाणोऽनुशेते जहात्येनां भुक्तभोगामजोऽन्यः’(महा.ना.उ.१०.५)।

~~‘अस्य यदैकां शाखां जीवो जहाति अथ सा शुष्यति’~~(~~छां~~.उ.६.११.२), ~~‘वायुना हि लोका नेनीयन्ते’ इत्यादि श्रुतिभ्य इति चेत् ?~~ न, ~~‘उपासात्रैविध्यात्’~~(~~ब्र~~.सू.१.१.३१) इति ~~व्याख्यातत्वात्~~ ॥ 18 ॥</div>

">‘अजो ह्येको जुषमाणोऽनुशेते जहात्येनां भुक्तभोगामजोऽन्यः’(महा.ना.उ.१०.५)।

</span><p><span data-deva="‘अनाद्यनन्तं जगदेतदीदृक् प्रवर्तते नात्र विचार्यमस्ति ।

">‘अनाद्यनन्तं जगदेतदीदृक् प्रवर्तते नात्र विचार्यमस्ति ।

</span></p><span data-deva="

न चान्यथा क्वाऽपि च कस्य चेदमभूत् पुरा नापि तथा भविष्यत्’,‘असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम्’(भ.गी.१६.८),‘असत्यमाहुर्जगदेतदज्ञाः शक्तिं हरेर्ये न विदुःपरां हि’।">

न चान्यथा क्वाऽपि च कस्य चेदमभूत् पुरा नापि तथा भविष्यत्’,‘असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम्’(भ.गी.१६.८),‘असत्यमाहुर्जगदेतदज्ञाः शक्तिं हरेर्ये न विदुःपरां हि’।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B7" data-verse="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B7" style="position: relative;"><span data-deva="‘यः सत्यरूपं जगदेतदीदृक् सृष्ट्वा त्वभूत् सत्यकर्मा महात्मा’,‘अथ हैनमाहुः सत्यकर्मेति सत्यं ह्येवेदं विश्वमसौ सृजते। अथैनमार्हुनित्यकर्मेति नित्यं ह्येवासौ कुरुते’।">‘यः सत्यरूपं जगदेतदीदृक् सृष्ट्वा त्वभूत् सत्यकर्मा महात्मा’,‘अथ हैनमाहुः सत्यकर्मेति सत्यं ह्येवेदं विश्वमसौ सृजते। अथैनमार्हुनित्यकर्मेति नित्यं ह्येवासौ कुरुते’।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B10" data-verse="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B10" style="position: relative;"><span data-deva="‘यच्चिकेत सत्यमित्तन्न मोघम्’(ऋ.सं.१०.५५.६) इत्यादि श्रुतिस्मृतिभ्यः ।">‘यच्चिकेत सत्यमित्तन्न मोघम्’(ऋ.सं.१०.५५.६) इत्यादि श्रुतिस्मृतिभ्यः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B11" data-verse="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B11" style="position: relative;"><span data-deva="‘परस्परविरोधे तु वाक्यानां यत्र युक्तता।

तथैवार्थः परिज्ञेयो नावाक्या युक्तिरिष्यते’॥इति बृहत्संहितायाम् ।">‘परस्परविरोधे तु वाक्यानां यत्र युक्तता।

तथैवार्थः परिज्ञेयो नावाक्या युक्तिरिष्यते’॥इति बृहत्संहितायाम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B13" data-verse="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B13" style="position: relative;"><span data-deva="‘विरुद्धवत् प्रीतीयन्त आगमा यत्र वै मिथः ।

तत्र दृष्टानुसारेण तेषामर्थोऽन्ववेक्ष्यते’ ॥ इति च ।">‘विरुद्धवत् प्रीतीयन्त आगमा यत्र वै मिथः ।

तत्र दृष्टानुसारेण तेषामर्थोऽन्ववेक्ष्यते’ ॥ इति च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B15" data-verse="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B15" style="position: relative;"><span data-deva="‘ईशोऽनीशो जगन्मिथ्या न पूज्यो गुरुरित्यपि ।

">‘ईशोऽनीशो जगन्मिथ्या न पूज्यो गुरुरित्यपि ।

</span><p><span data-deva="इत्यादिवद् विरुद्धानि वचनान्यथ युक्तयः ।

प्रमाणैर्बहुभिर्ज्ञेया आभासा इति वैदिकैः ॥

वेदवेदानुसारेषु विरोधेऽन्यार्थकल्पना ।

">इत्यादिवद् विरुद्धानि वचनान्यथ युक्तयः ।

प्रमाणैर्बहुभिर्ज्ञेया आभासा इति वैदिकैः ॥

वेदवेदानुसारेषु विरोधेऽन्यार्थकल्पना ।

</span></p><span data-deva="

अन्येषां तु विरुद्धानां विप्रलम्भोऽथवा भ्रमः’॥ इति भागवततन्त्रे ।">

अन्येषां तु विरुद्धानां विप्रलम्भोऽथवा भ्रमः’॥ इति भागवततन्त्रे ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B20" data-verse="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B20" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Purushottama-id"><span data-deva="‘शास्त्रार्थयुक्तोऽनुभवः प्रमाणं तूत्तमं मतम् ।">‘शास्त्रार्थयुक्तोऽनुभवः प्रमाणं तूत्तमं मतम् ।</span><br><span data-deva="मध्यमं त्वागमो ज्ञेयः प्रत्यक्षमधमं स्मृतम् ॥">मध्यमं त्वागमो ज्ञेयः प्रत्यक्षमधमं स्मृतम् ॥</span><br><span data-deva="प्रत्यक्षयोरागमयोर्विरोधे निश्चयाय तु ।">प्रत्यक्षयोरागमयोर्विरोधे निश्चयाय तु ।</span><br><span data-deva="अनुमाद्या न स्वतन्त्राः प्रमाणपदवीं ययुः’">अनुमाद्या न स्वतन्त्राः प्रमाणपदवीं ययुः’</span></span><span data-deva=" इति पुरुषोत्तमतन्त्रे॥ 18 ॥"> इति पुरुषोत्तमतन्त्रे॥ 18 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S04_V19~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V19~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C01~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~125~~)ओं ~~अन्यार्थं तु जैमिनिः प्रश्नव्याख्यानाभ्यामपि चैवमेके~~ ओम् ॥ 01-04-19 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V19_B1" data-verse="BS_C02_S01_V19" data-block-id="BS_C02_S01_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘साधनानां साधनत्वं यदाऽऽत्माधीनमिष्यते ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V19_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V19~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V19_B1~~"~~>परमात्मज्ञानार्थं कर्मादिकमपि वदन्तीति जैमिनिः ।</div>~~

तदा साधनसम्पत्तिरैश्वर्यद्योतिका भवेत्’,इत्यादेः साधनान्तरेण सृष्टिर्युक्ता ।">‘साधनानां साधनत्वं यदाऽऽत्माधीनमिष्यते ।

तदा साधनसम्पत्तिरैश्वर्यद्योतिका भवेत्’,इत्यादेः साधनान्तरेण सृष्टिर्युक्ता ।</span></div>

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V19_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S04_V19" data-block-id="BS_C01_S04_V19_B2~~">~~‘कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं विज्ञातं भवति ? इति~~ । ~~तस्म्यै स होवाच द्वे विद्ये वेदितव्ये’(मुण्डक.उ.१.१३.४)~~,‘कथं नु भगवः स आदेशो भवति ? इति । यथा सौम्य एकेन मृत्पिण्डेन’(छां.उ.६.१.३,४) इत्यादि प्रश्नव्याख्यानाभ्याम् ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V19_B4" data-verse="BS_C02_S01_V19" data-block-id="BS_C02_S01_V19_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘अद्भ्यः सम्भूतो हिरण्यगर्भ इत्यष्टौ’(महा.ना.उ.१.१२) इत्यादिशब्दान्तराच्च ॥ 19 ॥">‘अद्भ्यः सम्भूतो हिरण्यगर्भ इत्यष्टौ’(महा.ना.उ.१.१२) इत्यादिशब्दान्तराच्च ॥ 19 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V19_B6~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V19~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V19_B6~~">~~एवमपि चैके पठन्ति ‘यस्तन्न वेद किमृचा करिष्यति’~~(ऋ.सं.१.~~१६४~~.३९) ~~इति~~ ॥ 19 ॥</div>

</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V20_B1" data-verse="BS_C02_S01_V20" data-block-id="BS_C02_S01_V20_B1" style="position: relative;"><span data-deva="साधनान्तरेण हि पटादिसृष्टिर्दृष्टा ॥ 20 ॥">साधनान्तरेण हि पटादिसृष्टिर्दृष्टा ॥ 20 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V20_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V20~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V20_B1~~">~~वाक्यस्याप्येवमन्वयो युज्यते, पृथक्पृथक् स्थितस्यापि परमात्मना~~ ॥ 20 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S04_V21~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V21~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C01~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ~~प्रतिज्ञासिद्धेर्लिङ्गमाश्मरथ्यः~~ ओम् ॥ 21-~~127~~ ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V21" data-block-id="BS_C02_S01_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(156)ओं यथा प्राणादिः ओम् ॥ 02-01-21॥">(156)ओं यथा प्राणादिः ओम् ॥ 02-01-21॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V21_B1" data-verse="BS_C02_S01_V21" data-block-id="BS_C02_S01_V21_B1" style="position: relative;"><span data-deva="तच्च साधनजातां तेनानुप्रविष्टमेव । यथा शरीरेन्द्रियादिः।">तच्च साधनजातां तेनानुप्रविष्टमेव । यथा शरीरेन्द्रियादिः।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V21_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V21~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V21_B1~~">~~‘नान्यः पन्था अयनाय विद्यते’~~ इति प्रतिज्ञासिद्धेर्लिङ्गत्वेन कर्मादिकमुच्यत इत्याश्मरथ्यः । यस्मादेवमनित्यफलमन्यत् तस्मान्नान्यः पन्था इति ॥ 21 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V21_B2" data-verse="BS_C02_S01_V21" data-block-id="BS_C02_S01_V21_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id"><span data-deva="‘प्रकृतिं पुरुषं चैव प्रविश्य पुरुषोत्तमः ।">‘प्रकृतिं पुरुषं चैव प्रविश्य पुरुषोत्तमः ।</span><br><span data-deva="क्षोभयामास भगवान् सृष्ट्यर्थं जगतो विभुः’">क्षोभयामास भगवान् सृष्ट्यर्थं जगतो विभुः’</span></span></span><span data-deva=" इति कौर्मे ॥ 21 ॥"> इति कौर्मे ॥ 21 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S04_V22~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V22~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C01~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~128~~)~~ओं उत्क्रमिष्यत एवम्भावादित्यौडुलोमिः~~ ओम् ॥ 01-04-22 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति आरम्भणाधिकरणम् ॥">॥ इति आरम्भणाधिकरणम् ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S01_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इतरव्यपदेशाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A007"></span></p><h4 id="इतरव्यपदेशाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.87.E0.A4.A4.E0.A4.B0.E0.A4.B5.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.AA.E0.A4.A6.E0.A5.87.E0.A4.B6.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="इतरव्यपदेशाधिकरणम्">इतरव्यपदेशाधिकरणम्</span></h4>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V22_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V22~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V22_B1~~">~~‘उत्क्रमिष्यतो मुमुक्षोः कर्मादिना भाव्यं साधनसाधनत्वेन~~ । ~~अतस्तद् वक्ति’ इत्यौडुलोमिर्मन्यते~~ ॥ 22 ॥</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="जीवकर्तृपक्षः श्रुतिप्राप्तो विस्तरान्निराक्रियते-">जीवकर्तृपक्षः श्रुतिप्राप्तो विस्तरान्निराक्रियते-</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V22" data-block-id="BS_C02_S01_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(157)ओम् इतरव्यपदेशाद्धिताकरणादिदोषप्रसक्तिः ओम् ॥ 02-01-22॥">(157)ओम् इतरव्यपदेशाद्धिताकरणादिदोषप्रसक्तिः ओम् ॥ 02-01-22॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V22_B1" data-verse="BS_C02_S01_V22" data-block-id="BS_C02_S01_V22_B1" style="position: relative;"><span data-deva="जीवकर्तृत्वपक्षे हिताकरणमहितकरणं च न स्यात् ॥ 22 ॥">जीवकर्तृत्वपक्षे हिताकरणमहितकरणं च न स्यात् ॥ 22 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V23" data-block-id="BS_C02_S01_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(158)ओम् अधिकं तु भेदनिर्देशात् ओम् ॥ 02-01-23 ॥">(158)ओम् अधिकं तु भेदनिर्देशात् ओम् ॥ 02-01-23 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V23_B1" data-verse="BS_C02_S01_V23" data-block-id="BS_C02_S01_V23_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न च ब्रह्मणः श्रमचिन्तादिदोषप्राप्तिः ।अधिकशक्तित्वात् ।">न च ब्रह्मणः श्रमचिन्तादिदोषप्राप्तिः ।अधिकशक्तित्वात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V23_B2" data-verse="BS_C02_S01_V23" data-block-id="BS_C02_S01_V23_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘श्रोता मन्ता द्रष्टाऽऽदेष्टाऽघोष्टा विज्ञाता सर्वेषां भूतानामन्तरपुरुषः’(ऐ.आ.३.२.४),‘एष त आत्मा सर्वान्तरः’(बृ.उ.५.५.२),‘योऽशनायापिपासे शोकं मोहं जरां मृत्युमत्येति’(बृ.उ.५.५.१), इत्यादिविशेषनिर्देशात् ॥ 23 ॥">‘श्रोता मन्ता द्रष्टाऽऽदेष्टाऽघोष्टा विज्ञाता सर्वेषां भूतानामन्तरपुरुषः’(ऐ.आ.३.२.४),‘एष त आत्मा सर्वान्तरः’(बृ.उ.५.५.२),‘योऽशनायापिपासे शोकं मोहं जरां मृत्युमत्येति’(बृ.उ.५.५.१), इत्यादिविशेषनिर्देशात् ॥ 23 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S04_V23~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V23~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C01~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~129~~)ओम् ~~अवस्थितेरिति काशकृत्स्नः~~ ओम् ॥ 01-04-23 ॥</span></span></~~div~~>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V24" data-block-id="BS_C02_S01_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(159)ओम् अश्मादिवच्च तदनुपपत्तिः ओम् ॥ 02-01-24 ॥">(159)ओम् अश्मादिवच्च तदनुपपत्तिः ओम् ॥ 02-01-24 ॥</span></span></span></div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति समाकर्षाधिकरणम् ॥ 05 ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V24_B1" data-verse="BS_C02_S01_V24" data-block-id="BS_C02_S01_V24_B1" style="position: relative;"><span data-deva="चेतनत्वेऽप्यश्मादिवदस्वतन्त्रत्वात् स्वतः कर्तृत्वानुपपत्तिर्जीवस्य।">चेतनत्वेऽप्यश्मादिवदस्वतन्त्रत्वात् स्वतः कर्तृत्वानुपपत्तिर्जीवस्य।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V24_B2" data-verse="BS_C02_S01_V24" data-block-id="BS_C02_S01_V24_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bharatha-id"><span data-deva="‘यथा धारुमयीं योषां नरः स्थिरसमाहितः।">‘यथा धारुमयीं योषां नरः स्थिरसमाहितः।</span><br><span data-deva="इङ्गयत्यङ्गमङ्गानि तथा राजन्निमाः प्रजाः’">इङ्गयत्यङ्गमङ्गानि तथा राजन्निमाः प्रजाः’</span></span></span><span data-deva=" इति भारते ॥ 24 ॥"> इति भारते ॥ 24 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V23_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V23~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V23_B1~~">~~‘सर्वं परमात्मन्यवस्थितम्’ इति वक्तुं तद्वचनमिति काशकृत्स्नः ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V23_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V23~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V23_B2~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Padma~~-id">~~‘कृष्णद्द्वैपायनमताद् एकदेशविदः परे ।~~<br/>~~वदन्त्येते यथाप्रज्ञं न विरोधः कथञ्चन’~~</span></span> इति ~~पाद्मे~~ ॥ 23 ॥</div>

</div>

<~~span id~~="gr-~~adh-BS_C01_S04_A038~~" ~~class~~="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~प्रकृत्यधिकरणम्~~" data-block-id="gr-~~adh~~-~~BS_C01_S04_A038~~"></span><h4 class="gr-~~section~~-~~head~~">~~प्रकृत्यधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V25" data-block-id="BS_C02_S01_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(160)ओम् उपसंहारदर्शनान्नेति चेन्न क्षीरवद्धि ओम् ॥ 02-01-25 ॥">(160)ओम् उपसंहारदर्शनान्नेति चेन्न क्षीरवद्धि ओम् ॥ 02-01-25 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V25_B1" data-verse="BS_C02_S01_V25" data-block-id="BS_C02_S01_V25_B1" style="position: relative;"><span data-deva="जीवेन कार्योपसंहारदर्शनात् तस्य कर्तृत्वमिति चेत्, न । यथा क्षीरं गोषु दृश्यमानमपि प्राणादेव जायते-">जीवेन कार्योपसंहारदर्शनात् तस्य कर्तृत्वमिति चेत्, न । यथा क्षीरं गोषु दृश्यमानमपि प्राणादेव जायते-</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~स्त्रीशब्दा अपि तस्मिन्नेवेत्याह~~-</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V25_B2" data-verse="BS_C02_S01_V25" data-block-id="BS_C02_S01_V25_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अन्नं रसादिरूपेण प्राणः परिणयत्यसौ’ इति वचनात्, एवं जीवे दृश्यमानोऽपि कार्योपसंहारोऽस्वातन्त्र्यात् परकृत एव ।">‘अन्नं रसादिरूपेण प्राणः परिणयत्यसौ’ इति वचनात्, एवं जीवे दृश्यमानोऽपि कार्योपसंहारोऽस्वातन्त्र्यात् परकृत एव ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V25_B4" data-verse="BS_C02_S01_V25" data-block-id="BS_C02_S01_V25_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘य आत्मानमन्तरो यमयति’,‘नाहं कर्ता न कर्ता त्वं कर्ता यस्तु सदा प्रभुः’ इत्यादेः ॥ 25 ॥">‘य आत्मानमन्तरो यमयति’,‘नाहं कर्ता न कर्ता त्वं कर्ता यस्तु सदा प्रभुः’ इत्यादेः ॥ 25 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V26" data-block-id="BS_C02_S01_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(161)ओं देवादिवदपि लोके ओम् ॥ 02-01-26 ॥">(161)ओं देवादिवदपि लोके ओम् ॥ 02-01-26 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S04_V24~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V24~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C01~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~130~~)ओं ~~प्रकृतिश्च प्रतिज्ञादृष्टान्तानुपरोधात्~~ ओम् ॥ 01-04-24 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V26_B1" data-verse="BS_C02_S01_V26" data-block-id="BS_C02_S01_V26_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न च कर्तुरीश्वरस्यादृष्टिविरोधः । देवादिवद् अदृश्यत्वशक्तियोगात् । लोकेऽपि पिशाचादीनां तादृशी शक्तिर्दृष्टा किम्वीश्वरस्य ।">न च कर्तुरीश्वरस्यादृष्टिविरोधः । देवादिवद् अदृश्यत्वशक्तियोगात् । लोकेऽपि पिशाचादीनां तादृशी शक्तिर्दृष्टा किम्वीश्वरस्य ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V26_B2" data-verse="BS_C02_S01_V26" data-block-id="BS_C02_S01_V26_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-BruhathSamitha-id"><span data-deva="‘न युक्तियोगाद् वाक्यानि निराकार्याण्यपि क्वचित् ।">‘न युक्तियोगाद् वाक्यानि निराकार्याण्यपि क्वचित् ।</span><br><span data-deva="विरोध एव वाक्यानां युक्तयो न तु युक्तयः’">विरोध एव वाक्यानां युक्तयो न तु युक्तयः’</span></span></span><span data-deva="इति बृहत्संहितायाम् ॥ 26 ॥">इति बृहत्संहितायाम् ॥ 26 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V24_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V24~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V24_B1~~">~~‘हन्तैतमेव पुरुषं सर्वाणि नामान्यभिवदन्ति~~ । यथा नद्यः स्यन्दमानाः समुद्रायणाः समुद्रमभिविशन्ति, एवमेवैतानि नामानि सर्वाणि पुरुषमभिविशन्ति’इति प्रतिज्ञा-~~दृष्टान्तानुपरोधात् प्रकृतिशब्दवाच्योऽपि स~~ एव ॥ 24 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S04_V25~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V25~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C01~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~131~~)ओम् ~~अभिध्योपदेशाच्च~~ ओम् ॥ 01-~~04-25~~ ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V27" data-block-id="BS_C02_S01_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(162)ओं कृत्स्नप्रसक्तिर्निरवयवत्वशब्दकोपो वा ओम् ॥ 02-01-27 ॥">(162)ओं कृत्स्नप्रसक्तिर्निरवयवत्वशब्दकोपो वा ओम् ॥ 02-01-27 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V27_B1" data-verse="BS_C02_S01_V27" data-block-id="BS_C02_S01_V27_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अयं च दोषो जीवकर्तृत्वपक्षे । एकेनाङ्गुलिमात्रेण प्रवर्तमानोऽपि पूर्णप्रवृत्तिः स्यात् । न च तद्युज्यते । सामर्थ्यैकदेशदर्शनात् । न चैकदेशेन निरवयवत्वात् ।">अयं च दोषो जीवकर्तृत्वपक्षे । एकेनाङ्गुलिमात्रेण प्रवर्तमानोऽपि पूर्णप्रवृत्तिः स्यात् । न च तद्युज्यते । सामर्थ्यैकदेशदर्शनात् । न चैकदेशेन निरवयवत्वात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V25_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V25~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V25_B1~~">~~‘मायां तु प्रकृतिं विद्यात्, मायिनं तु महेश्वरम्’(श्वे.उ.४.१०)~~।

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V27_B2" data-verse="BS_C02_S01_V27" data-block-id="BS_C02_S01_V27_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अथ यः स जीवः स नित्यो निरवयवो ज्ञात्वाऽज्ञाता सुखी दुःखी शरीरेन्द्रियस्थः’ इति भाल्लवेयश्रुतिः ।">‘अथ यः स जीवः स नित्यो निरवयवो ज्ञात्वाऽज्ञाता सुखी दुःखी शरीरेन्द्रियस्थः’ इति भाल्लवेयश्रुतिः ।</span></div>

~~‘महामायेत्यविद्येति नियतिर्मोहिनीति~~ च ।

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V27_B4" data-verse="BS_C02_S01_V27" data-block-id="BS_C02_S01_V27_B4" style="position: relative;"><span data-deva="न चोपाधिकृतोंऽशः । अंश उपहित इति द्वित्वापेक्षत्वात् न चान्यत् कल्प्यम् ।">न चोपाधिकृतोंऽशः । अंश उपहित इति द्वित्वापेक्षत्वात् न चान्यत् कल्प्यम् ।</span><br><span data-deva="‘यद्धि युक्त्या विरुद्ध्येत तदीशकृतमेव हि’। इति गत्यन्तरोक्तेः ॥ 27 ॥">‘यद्धि युक्त्या विरुद्ध्येत तदीशकृतमेव हि’। इति गत्यन्तरोक्तेः ॥ 27 ॥</span></div>

~~प्रकृतिर्वासनेत्येवं तवेच्छाऽनन्त कथ्यते’ ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V25_B4~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V25~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V25_B4~~"~~>इति वचनात् तदभिध्यैव प्रकृतिशब्देनोच्यते ।</div>~~

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V25_B5~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S04_V25" data-block-id="BS_C01_S04_V25_B5~~">~~‘सोऽभिध्या~~ स ~~जूतिः~~ स ~~प्रज्ञा स आनन्दः’~~ इति ~~श्रुतेरभिध्या च स्वरूपमेव~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V25_B7~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V25~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V25_B7~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Brahmanda-id~~">~~‘ध्यायति ध्यानरूपोऽसौ सुखी सुखमतीव च~~ ।<br/>~~परमैश्वर्ययोगेन विरुद्धार्थतयेष्यते’~~<~~/span~~></span> इति ~~ब्रह्माण्डे~~ ॥ 25 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S04_V26~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V26~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C01~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ~~साक्षाच्चोभयाम्नानात्~~ ओम् ॥ 26-~~132~~ ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥इति इतरव्यपदेशाधिकरणम् ॥ 07 ॥">॥इति इतरव्यपदेशाधिकरणम् ॥ 07 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S01_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="शब्दमूलत्वाधिकरणं" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A008"></span></p><h4 id="शब्दमूलत्वाधिकरणं" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B6.E0.A4.AC.E0.A5.8D.E0.A4.A6.E0.A4.AE.E0.A5.82.E0.A4.B2.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.82"></span><span data-deva="शब्दमूलत्वाधिकरणं">शब्दमूलत्वाधिकरणं</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V28" data-block-id="BS_C02_S01_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(163)ओं श्रुतेस्तु शब्दमूलत्वात् ओम् ॥ 02-01-28 ॥">(163)ओं श्रुतेस्तु शब्दमूलत्वात् ओम् ॥ 02-01-28 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V26_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V26~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V26_B1~~">‘एष स्त्र्येष पुरुष एष प्रकृतिरेष आत्मैष ब्रह्मैष लोक एष अलोको योऽसौ हरिरादिरनादिरनन्तोऽन्तः परमः पराद्विश्वरूपः’</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V28_B1" data-verse="BS_C02_S01_V28" data-block-id="BS_C02_S01_V28_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न चेश्वरपक्षेऽयं विरोधः-">न चेश्वरपक्षेऽयं विरोधः-</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V26_B2~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V26~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V26_B2~~">~~इति पैङ्गिश्रुतौ साक्षादेव प्रकृतिपुरुषत्वाम्नानात्~~ ॥ 26 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V28_B2" data-verse="BS_C02_S01_V28" data-block-id="BS_C02_S01_V28_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘योऽसौ विरुद्धोऽविरुद्धो मनुरमनुरवाग् वागिन्द्रोऽनिन्द्रः प्रवृत्तिरप्रवृत्तिः स परः परमात्मा’ इति पैङ्ग्यादिश्रुतेरेव ।">‘योऽसौ विरुद्धोऽविरुद्धो मनुरमनुरवाग् वागिन्द्रोऽनिन्द्रः प्रवृत्तिरप्रवृत्तिः स परः परमात्मा’ इति पैङ्ग्यादिश्रुतेरेव ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V28_B4" data-verse="BS_C02_S01_V28" data-block-id="BS_C02_S01_V28_B4" style="position: relative;"><span data-deva="शब्दमूलत्वाच्च न युक्तिविरोधः-">शब्दमूलत्वाच्च न युक्तिविरोधः-</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V28_B5" data-verse="BS_C02_S01_V28" data-block-id="BS_C02_S01_V28_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘यद्वाक्योक्तं न तद्युक्तिः विरोद्धुं शक्नुयात् क्वचित् । विरोधे वाक्ययोः क्वापि किञ्चित् साहाय्यकारणम्’॥इति पुरुषोत्तमतन्त्रे ॥ 28 ॥">‘यद्वाक्योक्तं न तद्युक्तिः विरोद्धुं शक्नुयात् क्वचित् । विरोधे वाक्ययोः क्वापि किञ्चित् साहाय्यकारणम्’॥इति पुरुषोत्तमतन्त्रे ॥ 28 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S04_V27~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V27~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C01~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~133~~)ओम् ~~आत्मकृतेः परिणामात्~~ ओम् ॥ 01-04-27 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V29" data-block-id="BS_C02_S01_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(164)ओम् आत्मनि चैवं विचित्राश्च हि ओम् ॥ 02-01-29 ॥">(164)ओम् आत्मनि चैवं विचित्राश्च हि ओम् ॥ 02-01-29 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V29_B1" data-verse="BS_C02_S01_V29" data-block-id="BS_C02_S01_V29_B1" style="position: relative;"><span data-deva="परमात्मनो विचित्राश्च शक्तयः सन्ति । नान्येषाम् ।">परमात्मनो विचित्राश्च शक्तयः सन्ति । नान्येषाम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V27_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V27~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V27_B1~~">‘प्रकर्षेण करोतीति प्रकृतिः’ इति योगाच्च । प्रकृतौ अनुप्रविश्य, तां परिणाम्य, तत्परिणामेषु स्थित्वा, आत्मनो बहुधाकरणात् ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V29_B2" data-verse="BS_C02_S01_V29" data-block-id="BS_C02_S01_V29_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shwethashwataropanishad-id"><span data-deva="‘विचित्रशक्तिः पुरुषः पुराणो न चान्येषां शक्तयस्तादृशाः स्युः ।">‘विचित्रशक्तिः पुरुषः पुराणो न चान्येषां शक्तयस्तादृशाः स्युः ।</span><br><span data-deva="एको वशी सर्वभूतान्तरात्मा सर्वान् देवानेक एवानुविष्टः’">एको वशी सर्वभूतान्तरात्मा सर्वान् देवानेक एवानुविष्टः’</span></span></span><span data-deva="॥इति श्वेताश्वतरश्रुतिः ॥ 29 ॥">॥इति श्वेताश्वतरश्रुतिः ॥ 29 ॥</span></div>

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V27_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S04_V27" data-block-id="BS_C01_S04_V27_B2~~">‘अथ हैष आत्मा प्रकृतिमनुप्रविश्याऽत्मानं बहुधा चकार, तस्मात् प्रकृतिस्तस्मात् प्रकृतिरित्याचक्षते’ इति भाल्लवेयश्रुतिः ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V27_B4~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V27~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V27_B4~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Naradiya~~-id">~~‘अविकारोऽपि परमः प्रकृतिं तु विकारिणीम्~~ । <br/>~~अनुप्रविश्य गोविन्दः प्रकृतिश्चाभिधीयते’~~</span></span> ~~इति नारदीये ।~~</~~div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V27_B6"~~ data-~~verse~~="~~BS_C01_S04_V27" data-block-id="BS_C01_S04_V27_B6~~">~~नचान्यत् कल्प्यम्, अप्रामाणिकत्वात्~~ ॥ 27 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C01_S04_V28~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V28~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C01~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~134~~)ओं ~~योनिश्च हि गीयते~~ ओम् ॥ 01-04-28 ॥</span></span></~~div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V30" data-block-id="BS_C02_S01_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(165)ओं स्वपक्षदोषाच्च ओम् ॥ 02-01-30 ॥">(165)ओं स्वपक्षदोषाच्च ओम् ॥ 02-01-30 ॥</span></span></span></div>

~~<div class="gr-author-note"~~>~~॥इति प्रकृत्यधिकरणम् ॥ 06 ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V30_B1" data-verse="BS_C02_S01_V30" data-block-id="BS_C02_S01_V30_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘ये दोषा इतरत्रापि ते गुणाः परमे मताः ।

न दोषः परमे कश्चिद् गुणा एव निरन्तराः’इति वचनाज्जीवपक्ष एव दोषो न परपक्षे ।">‘ये दोषा इतरत्रापि ते गुणाः परमे मताः ।

न दोषः परमे कश्चिद् गुणा एव निरन्तराः’इति वचनाज्जीवपक्ष एव दोषो न परपक्षे ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V28_B1~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V28~~" data-block-id="BS_C01_S04_V28_B1">अव्यवधानेन उत्पत्तिद्वारत्वं प्रकृतित्वम् । तच्चास्यैव हि गीयते-</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V30_B4" data-verse="BS_C02_S01_V30" data-block-id="BS_C02_S01_V30_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kashayana-id"><span data-deva="‘अथ यः सदोषः साञ्जनः सजनिः स जीवोऽथ यः स निर्दोषो निष्कलः सगुणः परः परमात्मा’">‘अथ यः सदोषः साञ्जनः सजनिः स जीवोऽथ यः स निर्दोषो निष्कलः सगुणः परः परमात्मा’</span></span></span><span data-deva="इति काषायणश्रुतिः ॥ 30 ॥">इति काषायणश्रुतिः ॥ 30 ॥</span></div>

~~<div class="bhashyam-block~~" id="~~BS_C01_S04_V28_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S04_V28" data-block-id="BS_C01_S04_V28_B2~~">~~‘यद् भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः’(मुं.उ.१.१.६) इति~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V28_B3~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V28~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V28_B3~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Brahmanda~~-id">~~‘व्यवधानेन सूतिस्तु पुंस्त्वम् विद्वद्भिरुच्यते ।~~<br/>~~सूतिरव्यवधानेन स्त्रीत्वमाहुर्मनीषिणः ।~~<br/>~~उभयात्मकसूतित्वाद्वासुदेवः परः पुमान् ।~~<br/>~~प्रकृतिः पुरुषश्चेति शब्दैरेकोऽभिधीयते’॥~~</span> इति ~~ब्रह्माण्डे~~ ॥ 28 ॥</div>

</div>

<~~span id~~="gr-~~adh-BS_C01_S04_A039~~" ~~class~~="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~सर्वेव्याख्याताधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C01_S04_A039~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~सर्वेव्याख्याताधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V31" data-block-id="BS_C02_S01_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(166)ओं सर्वोपेता च तद्दर्शनात् ओम् ॥ 02-01-31 ॥">(166)ओं सर्वोपेता च तद्दर्शनात् ओम् ॥ 02-01-31 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C01_S04_V29~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V29~~" ~~data~~-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C01~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span class="~~shloka~~-~~line~~">~~(135)ओम् एतेन सर्वे व्याख्याता व्याख्याताः ओम् ॥ 01-04-29 ॥~~</span></span><~~/div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V31_B1" data-verse="BS_C02_S01_V31" data-block-id="BS_C02_S01_V31_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id"><span data-deva="‘सर्वैर्युक्ता शक्तिभिर्देवता सा परेति यां प्राहुरजस्रशक्तिम् ।">‘सर्वैर्युक्ता शक्तिभिर्देवता सा परेति यां प्राहुरजस्रशक्तिम् ।</span><br><span data-deva="नित्यानन्दा नित्यरूपाऽजरा च या शाश्वताऽत्मेति च यां वदन्ति’">नित्यानन्दा नित्यरूपाऽजरा च या शाश्वताऽत्मेति च यां वदन्ति’</span></span></span><span data-deva="इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥">इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V31_B4" data-verse="BS_C02_S01_V31" data-block-id="BS_C02_S01_V31_B4" style="position: relative;"><span data-deva="अतो न केवलं विचित्रशक्तिः । किन्तु सर्वशक्तिरेव ॥ 31 ॥">अतो न केवलं विचित्रशक्तिः । किन्तु सर्वशक्तिरेव ॥ 31 ॥</span></div>

<~~div class~~="~~gr-author-note~~">~~एतेन सर्वेव्याख्याताधिकरणम् ॥~~</~~div~~>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V32" data-block-id="BS_C02_S01_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(167)ओं विकरणत्वान्नेति चेत् तदुक्तम् ओम् ॥ 02-01-32 ॥">(167)ओं विकरणत्वान्नेति चेत् तदुक्तम् ओम् ॥ 02-01-32 ॥</span></span></span></div>

<~~div class="gr-author-note"~~>~~॥ इति श्री मद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य चतुर्थपादः ॥01-04 ॥~~</~~div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V32_B1" data-verse="BS_C02_S01_V32" data-block-id="BS_C02_S01_V32_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न च करणाभावादनुपपत्तिरिति युक्तम् ।">न च करणाभावादनुपपत्तिरिति युक्तम् ।</span></div>

<~~div class~~="~~gr-author-note~~">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायः (समन्वयाध्यायः) ॥ 01 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V32_B2" data-verse="BS_C02_S01_V32" data-block-id="BS_C02_S01_V32_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अपाणिपादो जवनो गृहीता पश्यत्यचक्षुः स श्रुणोत्यकर्णः।

स वेत्ति वेद्यं न च तस्यास्ति वेत्ता तमाहुरग्र्यं पुरुषं महान्तम्’(श्वे.उ.३.१९)।">‘अपाणिपादो जवनो गृहीता पश्यत्यचक्षुः स श्रुणोत्यकर्णः।

स वेत्ति वेद्यं न च तस्यास्ति वेत्ता तमाहुरग्र्यं पुरुषं महान्तम्’(श्वे.उ.३.१९)।</span></div>

~~<div class="bhashyam~~-block" id="~~BS_C01_S04_V29_B1~~" ~~data-verse~~="~~BS_C01_S04_V29~~" data-~~block-id~~="~~BS_C01_S04_V29_B1~~">~~एतेन सर्वे शून्यादिशब्दा अपि व्याख्याताः~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V32_B4" data-verse="BS_C02_S01_V32" data-block-id="BS_C02_S01_V32_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘न तस्य कार्यं करणं च विद्यते न तत्समश्चाभ्यधिकश्च दृश्यते ।

पराऽस्य शक्तिर्विविधैव श्रूयते स्वाभाविकी ज्ञानबलक्रिया च’(श्वे.उ.६.८)इत्यादि श्रतिभ्यः">‘न तस्य कार्यं करणं च विद्यते न तत्समश्चाभ्यधिकश्च दृश्यते ।

<div class="~~bhashyam~~-block" id="~~BS_C01_S04_V29_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C01_S04_V29~~" data-~~block~~-id="~~BS_C01_S04_V29_B2~~"><span class="gr-~~blockquote~~"><span class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Mahopanishath~~-id">‘एष ह्येव शून्यः, एष ह्येव तुच्छः, एष ह्येवाभावः, एष ह्येवाव्यक्तः, अदृश्यः, अचिन्त्यः, निर्गुणश्च’</span></span>~~इति महोपनिषदि।~~</div>

पराऽस्य शक्तिर्विविधैव श्रूयते स्वाभाविकी ज्ञानबलक्रिया च’(श्वे.उ.६.८)इत्यादि श्रतिभ्यः</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V32_B7" data-verse="BS_C02_S01_V32" data-block-id="BS_C02_S01_V32_B7" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वोपेता च’(ब्र.सू.२.१.३१) इति सामान्यपरिहारेऽपि विशेषयुक्त्यर्थं पुनराशङ्का ॥ 32 ॥">‘सर्वोपेता च’(ब्र.सू.२.१.३१) इति सामान्यपरिहारेऽपि विशेषयुक्त्यर्थं पुनराशङ्का ॥ 32 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V29_B3~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V29~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V29_B3~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Mahakoorma-id~~">~~‘शमूनं कुरुते विष्णुः अदृश्यः सन् परः स्वयम्~~ ।<br/>तस्माच्छून्यमिति प्रोक्तः तोदनात् तुच्छ उच्यते ॥<br/>नैष भावयितं योग्यः केनचित् पुरुषोत्तमः ।<br/>अतोऽभावं वदन्त्येनं नाश्यत्वान्नाश इत्यपि ॥<br/>सर्वस्य तदधीनत्वात् तत्तच्छब्दाभिधेयता ।<br/>अन्येषां व्यवहारार्थम् इष्यते व्यवहर्तृभिः’</span> ~~इति महाकौर्मे।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V29_B10~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V29~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V29_B10~~">~~एतेन तदधीनत्वाद्युक्तयुक्तिसमुदायेन~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C01_S04_V29_B11~~" data-verse="~~BS_C01_S04_V29~~" data-block-id="~~BS_C01_S04_V29_B11~~"><span ~~class~~="~~gr-blockquote~~"><span class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~VarahaSamhitha~~-id">~~‘अवधारणार्थं सर्वस्याप्युक्तस्याध्यायमूलतः ।~~<~~br/>द्विरुक्तिं कुर्वते प्राज्ञा अध्यायान्ते विनिर्णये’</~~span></span>~~इति वाराहे ॥ 29 ॥~~</div>

</div>

<~~span id="gr-C2"~~ class="gr-~~toc~~-~~anchor" data-level="1~~" data-~~title~~="~~(अविरोधाध्यायः) द्वितीयोऽध्यायः॥~~"></span>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति शब्दमूलत्वाधिकरणम् ॥ 08 ॥">॥ इति शब्दमूलत्वाधिकरणम् ॥ 08 ॥</span></div>

~~== (अविरोधाध्यायः) द्वितीयोऽध्यायः॥ ==~~

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S01_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नप्रयोजनत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A009"></span></p><h4 id="नप्रयोजनत्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A8.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.AF.E0.A5.8B.E0.A4.9C.E0.A4.A8.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="नप्रयोजनत्वाधिकरणम्">नप्रयोजनत्वाधिकरणम्</span></h4>

<~~span id="gr-C2-S1" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="प्रथमः पादः"~~><~~/span~~>

~~=== प्रथमः पादः ===~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="यत् प्रयोजनार्थं सृष्ट्यादिस्तदूनत्वान्नपूर्णतेत्यत आह –">यत् प्रयोजनार्थं सृष्ट्यादिस्तदूनत्वान्नपूर्णतेत्यत आह –</span></div>

<span id="gr-adh-~~BS_C02_S01_A001~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~स्मृत्यधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C02_S01_A001~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~स्मृत्यधिकरणम्~~</h4>

<div class="~~introduction~~-line">उक्तेऽर्थेऽविरोधं दर्शयति अनेनाध्यायेन । प्रथमपादे युक्त्यविरोधम् । प्रथमतः स्मृत्यविरोधं दर्शयति-</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V33" data-block-id="BS_C02_S01_V33" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(168)ओं न प्रयोजनवत्त्वात् ओम् ॥ 02-01-33 ॥">(168)ओं न प्रयोजनवत्त्वात् ओम् ॥ 02-01-33 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S01_V01~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V01~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~136~~)ओं ~~स्मृत्यनवकाशदोषप्रसङ्ग इति चेन्नान्यस्मृत्यनवकाशदोषप्रसङ्गात् ओं॥~~ 02-01-01 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V33_B1" data-verse="BS_C02_S01_V33" data-block-id="BS_C02_S01_V33_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अथैष एव परम आनन्दः’(बृ.उ.६.३.३३) इत्यादिना कृतकृत्यत्वान्न प्रयोजनाय सृष्टिः किन्तु ?">‘अथैष एव परम आनन्दः’(बृ.उ.६.३.३३) इत्यादिना कृतकृत्यत्वान्न प्रयोजनाय सृष्टिः किन्तु ?</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V01_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V01~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V01_B1~~">~~सर्वज्ञा हि रुद्रादयः । अतस्तेषां वचनविरोधेऽप्रामाण्यमेव स्यात्~~ ? ~~इति चेत्, न। अन्यस्मृतीनां विष्ण्वादिभिर्नितरां सर्वर्ज्ञैरेव कृतत्वात्~~; ~~श्रुतेराधिक्यं च सिद्ध्यति॥ 01 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S01_V02~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V02~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~137~~)ओम् ~~इतरेषां चानुपलब्धेः~~ ओम् ॥ 02-01-02 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V34" data-block-id="BS_C02_S01_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(169)ओं लोकवत्तु लीलाकैवल्यम् ओम् ॥ 02-01-34 ॥">(169)ओं लोकवत्तु लीलाकैवल्यम् ओम् ॥ 02-01-34 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V34_B1" data-verse="BS_C02_S01_V34" data-block-id="BS_C02_S01_V34_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथा लोके मत्तस्य सुखोद्रेकादेव नृत्तगानादिलीला, न तु प्रयोजनापेक्षया, एवमेवेश्वरस्य ।">यथा लोके मत्तस्य सुखोद्रेकादेव नृत्तगानादिलीला, न तु प्रयोजनापेक्षया, एवमेवेश्वरस्य ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V02_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V02~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V02_B1~~">~~इतरेषां च तासु स्मृतिषूक्तानां फलानां~~, ~~प्रत्यक्षतोऽनुपलब्धेः अप्रमाण्यं तासां युक्तम्~~ । ~~‘च’शब्देन भागोपलब्धिरङ्गीकृता~~ ॥ 02 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V34_B2" data-verse="BS_C02_S01_V34" data-block-id="BS_C02_S01_V34_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘सृष्ट्यादिकं हरिर्नैव प्रयोजनमपेक्ष्य तु ।

">‘सृष्ट्यादिकं हरिर्नैव प्रयोजनमपेक्ष्य तु ।

</span><p><span data-deva="कुरुते केवलानन्दाद् यथा मत्तस्य नर्तनम् ॥

पूर्णानन्दस्य तस्येह प्रयोजनमतिः कुतः ।

">कुरुते केवलानन्दाद् यथा मत्तस्य नर्तनम् ॥

पूर्णानन्दस्य तस्येह प्रयोजनमतिः कुतः ।

</span></p><span data-deva="

मुक्ता अप्याप्तकामाः स्युः किमु तस्याखिलात्मनः’ इति ॥">

मुक्ता अप्याप्तकामाः स्युः किमु तस्याखिलात्मनः’ इति ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V34_B6" data-verse="BS_C02_S01_V34" data-block-id="BS_C02_S01_V34_B6" style="position: relative;"><span data-deva="‘देवस्यैष स्वभावोऽयमाप्तकामस्य का स्पृहा’(मां.उ.२.१) इति च श्रुतिः ॥ 34 ॥">‘देवस्यैष स्वभावोऽयमाप्तकामस्य का स्पृहा’(मां.उ.२.१) इति च श्रुतिः ॥ 34 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति नप्रयोजनत्वाधिकरणम् ॥ 09 ॥">॥ इति नप्रयोजनत्वाधिकरणम् ॥ 09 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S01_A010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A010"></span></p><h4 id="वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A5.88.E0.A4.B7.E0.A4.AE.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A8.E0.A5.88.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.98.E0.A5.83.E0.A4.A3.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्">वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्</span></h4>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S01_V03_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S01_V03~~" ~~data~~-~~block-id="BS_C02_S01_V03_B1"~~>योगफलं प्रत्यक्षोपलभ्यम् इति न मन्तव्यम् । उक्ताभ्यासे तत्काल एव फलादृष्टेः ॥ 03 ॥</div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति स्मृत्यधिकरणम् ॥ 01 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V35" data-block-id="BS_C02_S01_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(170)ओं वैषम्यनैर्घृण्ये न सापेक्षत्वात् तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 02-01-35॥">(170)ओं वैषम्यनैर्घृण्ये न सापेक्षत्वात् तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 02-01-35॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C02_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नविलक्षणत्वाधिकरणं" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A002"></span><h4 class="gr-section-head">नविलक्षणत्वाधिकरणं</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V35_B1" data-verse="BS_C02_S01_V35" data-block-id="BS_C02_S01_V35_B1" style="position: relative;"><span data-deva="कर्मापेक्षया फलदातृत्वान्न तस्य वैषम्यनैर्घृण्ये । ‘पुण्येन पुण्यं लोकं नयति पापेन पापम्’(प्र.३.७) इति हि श्रुतिः ॥ 35 ॥">कर्मापेक्षया फलदातृत्वान्न तस्य वैषम्यनैर्घृण्ये । ‘पुण्येन पुण्यं लोकं नयति पापेन पापम्’(प्र.३.७) इति हि श्रुतिः ॥ 35 ॥</span></div>

<div class="bhashya-collection" id="bhashya-~~BS_C02_S01_V04~~" data-block-id="bhashya-~~BS_C02_S01_V04">~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V04_B1" data-verse="BS_C02_S01_V04~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C02_S01_V04_B1~~">नैवं श्रुतेः तदनुसारिस्मृतेश्च तदुक्तानुपलब्धेः अप्रामाण्यम् । विलक्षणत्वात्, नित्यत्वात्, तदनुसारित्वाच्च ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V04_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V04~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V04_B2">न हि नित्ये दोषाः कल्प्याः ।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V04_B3" data-verse="BS_C02_S01_V04~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C02_S01_V04_B3~~">~~स्वतश्च प्रमाण्यम् । अन्यथाऽनवस्थितेः ।~~<~~/div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V04_B4"~~ data-~~verse~~="BS_C02_S01_V04" data-block-id="BS_C02_S01_V04_B4">‘न चक्षुर्न श्रोत्रं न तर्को न स्मृतिर्वेदा ह्येवैनं वेदयन्ति’ इति भाल्लवेयश्रुतेश्च ।~~</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V04_B4" data-verse="BS_C02_S01_V04" data-block-id="BS_C02_S01_V04_B4">नित्यत्वं च शब्दादेव प्रतीयते <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘वाचा विरूप नित्यया’(ऋ.सं.~~८.६४.६~~)~~</span></span~~> ~~इत्यादेः~~ ।~~<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id">‘अनादिनिधना नित्या’~~(~~म.भा~~.१२.~~२३८.९३~~)</span>~~</span> इति च स्मृतिः ॥ 04 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V36" data-block-id="BS_C02_S01_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(171)ओं न कर्माविभागादिति चेन्नानादित्वात् ओम् ॥ 02-01-36 ॥">(171)ओं न कर्माविभागादिति चेन्नानादित्वात् ओम् ॥ 02-01-36 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V36_B1" data-verse="BS_C02_S01_V36" data-block-id="BS_C02_S01_V36_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यदपेक्षयाऽसौ फलं ददाति न तत् कर्म ।">यदपेक्षयाऽसौ फलं ददाति न तत् कर्म ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V05_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V05~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V05_B1~~">~~अधिकारिणां फलम्~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V36_B2" data-verse="BS_C02_S01_V36" data-block-id="BS_C02_S01_V36_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘एष ह्येवैनं साधुकर्म कारयति तं यमेभ्यो लोकेभ्य उन्निनीषत एष उ एवासाधुकर्म कारयति तं यमधो निनीषते’(कौ.३.८) इति श्रुतेः कर्मणोऽपि तन्निमित्तत्वादिति चेन्न, तस्यापि पूर्वकर्म कारणमित्यनादित्वात् कर्मणः ।">‘एष ह्येवैनं साधुकर्म कारयति तं यमेभ्यो लोकेभ्य उन्निनीषत एष उ एवासाधुकर्म कारयति तं यमधो निनीषते’(कौ.३.८) इति श्रुतेः कर्मणोऽपि तन्निमित्तत्वादिति चेन्न, तस्यापि पूर्वकर्म कारणमित्यनादित्वात् कर्मणः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V36_B4" data-verse="BS_C02_S01_V36" data-block-id="BS_C02_S01_V36_B4" style="position: relative;"><span data-deva="भविष्यत्पुराणे च –

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V05_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V05~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V05_B2~~"><span class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Bhavishyapurana~~-id">~~‘ऋग्यजुः सामाथर्वाश्च मूलरामायणं तथा।~~<~~br/~~>~~भारतं पञ्चरात्रं~~ च ~~वेदा इत्येव शब्दिताः ॥~~<br/>~~पुराणानि च यानीह वैष्णवानि विदो विदुः ।~~<~~br/~~>~~स्वतः प्रामाण्यमेतेषां नात्र किञ्चिद् विचार्यते ॥~~<~~br/~~>~~यत् तेषूक्तं न दृश्येत पूर्वकर्मात्र कारणम्~~ ।<br/>~~नाप्रामाण्यं भवेदेषां दृश्यते ह्यधिकारतः॥~~<br/>~~इतः प्रामाण्यमन्येषां~~ न ~~स्वतस्तु कथञ्चन ।<br/~~>~~अदृश्योक्तौ ततस्तेषामप्रमाण्यं~~ न ~~संशयः’~~</span> ~~इति ॥ 05 ॥~~</div>

">भविष्यत्पुराणे च –

</span><p><span data-deva="‘पुण्यपापादिकं विष्णुः कारयेत् पूर्वकर्मणा ।

">‘पुण्यपापादिकं विष्णुः कारयेत् पूर्वकर्मणा ।

</span></p><span data-deva="

अनादित्वात् कर्मणश्च न विरोधः कथञ्चन’ इति ॥ 36 ॥">

अनादित्वात् कर्मणश्च न विरोधः कथञ्चन’ इति ॥ 36 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">॥ ~~इति नविलक्षणत्वाधिकरणं ॥~~ 02 ॥</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V37" data-block-id="BS_C02_S01_V37" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(172)ओम् उपपद्यते चाप्युपलभ्यते च ओं॥ 02-01-37 ॥">(172)ओम् उपपद्यते चाप्युपलभ्यते च ओं॥ 02-01-37 ॥</span></span></span></div>

<~~span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C02_S01_A003~~" class="gr-~~toc-anchor~~" ~~data-level~~="3" data-~~title~~="~~अभिमान्यधिकरणम्~~" data-block-id="gr-~~adh-BS_C02_S01_A003~~"></span><h4 class="gr-~~section~~-~~head~~">~~अभिमान्यधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V37_B1" data-verse="BS_C02_S01_V37" data-block-id="BS_C02_S01_V37_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न च कर्मापेक्षत्वेनेश्वरस्यास्वातन्त्र्यम् ।">न च कर्मापेक्षत्वेनेश्वरस्यास्वातन्त्र्यम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V37_B2" data-verse="BS_C02_S01_V37" data-block-id="BS_C02_S01_V37_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च ।

यदनुग्रहतः सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’ ॥इत्यादिना कर्मादीनां सत्त्वस्यापि तदधीनत्वात् । न च पुनर्वैषम्याद्यापेतेन दोषः । तादृशवैषम्यादेरुपलभ्यमानत्वात्-">‘द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च ।

<~~div class~~="~~leading-bhashya-line~~">‘मृदब्रवीत्’(श.ब्रा.६.१.३),‘आपोऽब्रुवन्’(श.ब्रा.६.१.३), इत्यादिवचनाद् युक्तिविरुद्धो वेद इति । ~~अतोऽब्रवीत्-~~</div>

यदनुग्रहतः सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’ ॥इत्यादिना कर्मादीनां सत्त्वस्यापि तदधीनत्वात् । न च पुनर्वैषम्याद्यापेतेन दोषः । तादृशवैषम्यादेरुपलभ्यमानत्वात्-</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V37_B5" data-verse="BS_C02_S01_V37" data-block-id="BS_C02_S01_V37_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘स कारयेत् पुण्यमथापि पापं न तावता दोषवानीशिताऽपि ।

ईशो यत्रो गुणदोषादिसत्त्वे स्वयं परोऽनादिरादिः प्रजानाम्’ ॥इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 37 ॥">‘स कारयेत् पुण्यमथापि पापं न तावता दोषवानीशिताऽपि ।

ईशो यत्रो गुणदोषादिसत्त्वे स्वयं परोऽनादिरादिः प्रजानाम्’ ॥इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 37 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम् ॥ 10 ॥">॥ इति वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम् ॥ 10 ॥</span></div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S01_V06" data~~-~~block~~-id="~~BS_C02_S01_V06~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C02~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(141)ओम् अभिमानिव्यपदेशस्तु विशेषानुगतिभ्याम् ओम् ॥ 02-01-06 ॥~~</span></span></~~div~~>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S01_A011" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A011"></span></p><h4 id="सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.A7.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A5.8B.E0.A4.AA.E0.A4.AA.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्">सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अवशिष्टैरुपसंहरति-">अवशिष्टैरुपसंहरति-</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S01_V06_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S01_V06~~" ~~data~~-~~block-id="BS_C02_S01_V06_B1"~~>मृदाद्यभिमानिदेवता तत्र व्यपदिश्यते । तासां चेतरेभ्यो विशिष्टं सामर्थ्यमनुगतिश्च सर्वत्र । अतस्तासां सर्वमुक्तं युज्यते ॥ 06 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V38" data-block-id="BS_C02_S01_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(173)ओं सर्वधर्मोपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-01-38 ॥">(173)ओं सर्वधर्मोपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-01-38 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V38_B1" data-verse="BS_C02_S01_V38" data-block-id="BS_C02_S01_V38_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘गुणाः श्रुताः सुविरुद्धाश्च देवे सन्त्यश्रुता अपि नैवात्र शङ्का ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V07_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V07~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V07_B1~~"~~>तासां सामर्थ्यं महद्भिः ।</div>~~

चिन्त्या अचिन्त्याश्च तथैव दोषाः श्रुताश्च नाज्ञैर्हि तथा प्रतीताः ।’इति सर्वगुणोपपत्तिश्रुतेश्च ॥ 38 ॥">‘गुणाः श्रुताः सुविरुद्धाश्च देवे सन्त्यश्रुता अपि नैवात्र शङ्का ।

चिन्त्या अचिन्त्याश्च तथैव दोषाः श्रुताश्च नाज्ञैर्हि तथा प्रतीताः ।’इति सर्वगुणोपपत्तिश्रुतेश्च ॥ 38 ॥</span></div>

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V07_B2" data-verse="BS_C02_S01_V07" data-block-id="BS_C02_S01_V07_B2~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Bhavishyapurana-id~~">‘पृथिव्याद्यभिमानिन्यो देवताः प्रथितौजसः।<br/>अचिन्त्याः शक्तयस्तासां दृश्यन्ते मुनिभिश्च ताः ।~~<br/>ताश्च सर्वगता नित्यं वासुदेवैकसंश्रयाः’~~</span> ~~इति ॥ 07 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~अभिमान्यधिकरणम्~~ ॥ 03 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सर्वधर्मोपपत्यधिकरणम् ॥ 11 ॥">॥ इति सर्वधर्मोपपत्यधिकरणम् ॥ 11 ॥</span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्य विरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥ 02-01 ॥">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्य विरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥ 02-01 ॥</span></div>

<span id="gr-~~adh~~-~~BS_C02_S01_A004~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~असदधिकरणम्~~" ~~data~~-~~block~~-id="~~gr-adh-BS_C02_S01_A004~~"></span><~~h4 class~~="~~gr-section-head~~">~~असदधिकरणम्~~</h4>

</p>

<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="द्वितीयः_पादः_2"><span id=".E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.A4.E0.A5.80.E0.A4.AF.E0.A4.83_.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.83_2"></span><span data-deva="द्वितीयः पादः">द्वितीयः पादः</span></h3></div>

<div class="~~leading-bhashya~~-line">~~‘असदेवेदमग्र आसीत्’~~(~~छां.उ~~.६.२.१)~~‘असतः सदजायत’~~(ऋ.सं.१०.७२.३) ~~इत्यादिनाऽसतः कारणत्वोक्तेर्विरोध इत्यतो वक्ति-~~</div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="‘इतरेषां चानुपलब्धेः’(ब्र.सू.२.१.२) इति सामान्यनिराकरणं समयानां कृतम्। विशेषतो निराकरोत्यस्मिन् पादे ।">‘इतरेषां चानुपलब्धेः’(ब्र.सू.२.१.२) इति सामान्यनिराकरणं समयानां कृतम्। विशेषतो निराकरोत्यस्मिन् पादे ।</span></div>

</div>

<div class="~~verse-block~~" id="~~BS_C02_S01_V08~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02~~" data-verse~~-type~~="~~sutra~~"~~><span class~~="~~shloka-block~~"><~~span~~ class="~~shloka~~-line"~~>(143)ओम् असदिति चेन्न प्रतिषेधमात्रत्वात् ओम् ॥ 02-01-08 ॥</span~~></span~~></div>~~

<div class="introduction-line"><span data-deva="अचेतनप्रवृत्तिमतं प्रथमतो निराकरोति –">अचेतनप्रवृत्तिमतं प्रथमतो निराकरोति –</span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V08"~~ data-~~block-id~~="~~bhashya-BS_C02_S01_V08~~">

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V08_B1" data-verse="BS_C02_S01_V08" data-block-id="BS_C02_S01_V08_B1">प्रतिषेधमात्रत्वान्नासतः कारणत्वं युक्तम् । असतः कारणत्वाद्युक्तिविरुद्धं वेदवाक्यमित्येतदत्र निषिद्यते ।</~~div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V08_B2" data-verse="BS_C02_S01_V08" data-block-id="BS_C02_S01_V08_B2">सर्वशब्दानां ब्रह्मणि समन्वयेऽपि ‘तदधीनत्वाद् अर्थवत्’(ब्र.सू.१.४.३) इत्यादिनाऽमुख्यत्वेनान्यस्यापि वाच्यत्वेन अङ्गीकाराद् असतः प्राप्तिः।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V08_B3" data-verse="BS_C02_S01_V08" data-block-id="BS_C02_S01_V08_B3">तथा श्रुतिप्राप्तमेवासन्मतमत्र निषिध्यते । समयस्योपरि निषेधात् । अर्थाद् युक्तिविरोधोऽपि निराक्रियते ॥ 08 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S01_V09~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V09~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~144~~)ओम् ~~अपीतौ तद्वत्प्रसङ्गादसमञ्जसम्~~ ओम् ॥ 02-01~~-09~~ ॥</span></span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S02_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="रचनानुपपत्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A012"></span></p><h4 id="रचनानुपपत्त्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B0.E0.A4.9A.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A5.81.E0.A4.AA.E0.A4.AA.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="रचनानुपपत्त्यधिकरणम्">रचनानुपपत्त्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V01" data-block-id="BS_C02_S02_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(174)ओं रचनानुपपत्तेश्च नानुमानम् ओम् ॥ 02-02-01 ॥">(174)ओं रचनानुपपत्तेश्च नानुमानम् ओम् ॥ 02-02-01 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V09_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V09~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V09_B1~~">~~असत उत्पत्तौ प्रलयेऽपि सर्वासत्त्वमेव स्यात्~~ ॥ 09 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V01_B1" data-verse="BS_C02_S02_V01" data-block-id="BS_C02_S02_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अचेतनस्य स्वतः प्रवृत्त्यनुपपत्तेः नानुमानपरिकल्पितं प्रधानं जगत्कर्तृ । चशब्देन प्रमाणाभावं दर्शयति ॥ 01 ॥">अचेतनस्य स्वतः प्रवृत्त्यनुपपत्तेः नानुमानपरिकल्पितं प्रधानं जगत्कर्तृ । चशब्देन प्रमाणाभावं दर्शयति ॥ 01 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S01_V10~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V10~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~145~~)ओं ~~न तु दृष्टान्तभावात्~~ ओम् ॥ 02-01-10 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V02_B1" data-verse="BS_C02_S02_V02" data-block-id="BS_C02_S02_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="चेतनस्य स्वतः प्रवृत्तिदर्शनाच्च ॥ 02 ॥">चेतनस्य स्वतः प्रवृत्तिदर्शनाच्च ॥ 02 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V10_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V10~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V10_B1~~"~~>प्रलये सर्वासत्त्वं भावे दृष्टान्तभावादेव न युज्यते।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id~~="~~BS_C02_S01_V10_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S01_V10" data-block-id="BS_C02_S01_V10_B2~~">~~सत उत्पत्तिः सशेषविनाशश्च हि लोके दृष्टः॥10~~ ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S01_V11~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V11~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~146~~)ओं ~~स्वपक्षदोषाच्च~~ ओम् ॥ 02-01-11 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V03" data-block-id="BS_C02_S02_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(176)ओं पयोऽम्बुवच्चेत् तत्रापि ओम् ॥ 02-02-03॥">(176)ओं पयोऽम्बुवच्चेत् तत्रापि ओम् ॥ 02-02-03॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V03_B1" data-verse="BS_C02_S02_V03" data-block-id="BS_C02_S02_V03_B1" style="position: relative;"><span data-deva="पयोऽम्बुवद् अचेतनस्यापि प्रवृत्तिर्युज्यते ? इति न युक्तम् ।">पयोऽम्बुवद् अचेतनस्यापि प्रवृत्तिर्युज्यते ? इति न युक्तम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V11_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V11~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V11_B1~~">~~दृष्टान्ताभावादेव~~ ॥ 11 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V03_B2" data-verse="BS_C02_S02_V03" data-block-id="BS_C02_S02_V03_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि प्राच्योऽन्या नद्यः स्यन्दन्ते याश्च श्वेतेभ्यः पर्वतेभ्यः प्रतीच्योऽन्या यां यां य दिशमनु’(बृ.उ.५.८.१),‘एतेन ह वाव पयो मण्डं भवति’ इत्यादिना तत्रापीश्वरनिमित्तप्रवृत्तिश्रुतेः ॥ 03 ॥">‘एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि प्राच्योऽन्या नद्यः स्यन्दन्ते याश्च श्वेतेभ्यः पर्वतेभ्यः प्रतीच्योऽन्या यां यां य दिशमनु’(बृ.उ.५.८.१),‘एतेन ह वाव पयो मण्डं भवति’ इत्यादिना तत्रापीश्वरनिमित्तप्रवृत्तिश्रुतेः ॥ 03 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S01_V12~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V12~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~147~~)ओं ~~तर्काप्रतिष्ठानादप्यन्यथाऽनुमेयमिति चेदेवमप्यनिर्मोक्षप्रसङ्गः ओं॥~~ 02-01-12 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V04" data-block-id="BS_C02_S02_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(177)ओं व्यतिरेकानवस्थितेश्चानपेक्षत्वात् ओम् ॥ 02-02-04 ॥">(177)ओं व्यतिरेकानवस्थितेश्चानपेक्षत्वात् ओम् ॥ 02-02-04 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashya-collection" id="bhashya-~~BS_C02_S01_V12~~" data-block-id="bhashya-~~BS_C02_S01_V12">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V04_B1" data-verse="BS_C02_S02_V04" data-block-id="BS_C02_S02_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘न ऋते त्वत्क्रियते किञ्चनारे’(ऋ.सं.१०.११३.९) इति तद्व्यतिरेकेण कस्यापि कर्मणोऽनवस्थितेरनपेक्षितमेवाचेतनवादिमतम् ॥ 04 ॥">‘न ऋते त्वत्क्रियते किञ्चनारे’(ऋ.सं.१०.११३.९) इति तद्व्यतिरेकेण कस्यापि कर्मणोऽनवस्थितेरनपेक्षितमेवाचेतनवादिमतम् ॥ 04 ॥</span></div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V12_B1" data-verse=~~"~~BS_C02_S01_V12" data-block-id~~="~~BS_C02_S01_V12_B1~~">एतावानेव तर्क इति प्रतिष्ठापकप्रमाणाभावाद् उक्तादन्यथाऽप्यनुमेयमिति चेत्,</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V12_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V12~~" data-block-id="BS_C02_S01_V12_B2">न । एवं सति प्रमाणसिद्धेऽपि मोक्षेऽन्यथाऽनुमेयत्वादनिर्मोक्षप्रसङ्गः ।</div>

~~<div class="bhashyam-block~~" id="~~BS_C02_S01_V12_B3" data-verse="BS_C02_S01_V12" data-block-id="BS_C02_S01_V12_B3~~">~~अतो यावत्प्रमाणसिद्धं तावदेवाङ्गीकर्तव्यम् । नातोऽन्यच्छङ्क्यम् ।~~<~~/div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V12_B4"~~ data-~~verse~~="~~BS_C02_S01_V12" data-block-id="BS_C02_S01_V12_B4"><span class="gr-blockquote~~"><span class="gr-reference gr-ref-Vamana-id">‘यावदेव प्रमाणेन सिद्धं तावदहापयन् । <br/>स्वीकुर्यान्नैव चान्यत्र शङ्क्यं मानमृते क्वचित्’</span>~~</span> इति वामने ॥ 12 ॥~~</div>

</div>

<div class="~~verse-block" id="BS_C02_S01_V13" data-block-id="BS_C02_S01_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data~~-~~verse~~-~~type="sutra~~"><span ~~class="shloka~~-~~block"><span class~~="~~shloka-line~~">~~(148)ओम् एतेन शिष्टा अपरिग्रहा अपि व्याख्याताः ओम्~~ ॥ ~~02-~~01~~-13~~ ॥</span></~~span~~><~~/div~~>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति रचनानुपपत्त्यधिकरणम् ॥ 01 ॥">॥ इति रचनानुपपत्त्यधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S02_A013" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्यत्राभावाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A013"></span></p><h4 id="अन्यत्राभावाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.AD.E0.A4.BE.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अन्यत्राभावाधिकरणम्">अन्यत्राभावाधिकरणम्</span></h4>

<~~div class="bhashya-collection"~~ id="~~bhashya~~-~~BS_C02_S01_V13" data~~-~~block-id=~~"~~bhashya-BS_C02_S01_V13">~~

~~<div~~ class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S01_V13_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S01_V13~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V13_B1~~">एतेन दृष्टान्तभावेनाभावेन चावशिष्टा अप्यपरिग्रहा विरुद्धसिद्धान्ता अकर्तृकत्वाचेतनकर्तृकत्वजीवकर्तृकत्वादयोऽपि ।</~~div~~>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="सेश्वरसाङ्ख्यमतं निराकरोति । यथा पृथिव्या एव पर्जन्यानुगृहीतं तृणादिकम् उत्पद्यते, एवं प्रधानाद् ईश्वरानुगृहीतं जगदित्यतो ब्रवीति-">सेश्वरसाङ्ख्यमतं निराकरोति । यथा पृथिव्या एव पर्जन्यानुगृहीतं तृणादिकम् उत्पद्यते, एवं प्रधानाद् ईश्वरानुगृहीतं जगदित्यतो ब्रवीति-</span></div>

<~~div class~~="~~bhashyam-block~~" id="~~BS_C02_S01_V13_B2" data~~-~~verse="BS_C02_S01_V13" data~~-~~block~~-id="~~BS_C02_S01_V13_B2~~">‘अकस्माद्धीदमाविरासीदकस्मात् तिष्ठत्यकस्माल्लयमभ्युपैति’,‘प्रधानादिदमुत्पन्नं प्रधानमधितिष्ठति ।<br/>~~प्रधाने लयमभ्येति न ह्यन्यत् कारणं मतम्’॥~~<~~br/~~>~~‘जीवाद्भवन्ति भूतानि जीवे तिष्ठन्त्यचञ्चलाः ।~~<br/>~~जीवे तु लयमृच्छन्ति न जीवात् कारणं परम्’ ॥~~<br/~~>इत्यादिश्रुतिप्राप्ता निराकृताः ।</div~~>

<div class="~~bhashyam~~-block" id="~~BS_C02_S01_V13_B3~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V13~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S01_V13_B3~~">यथा दुःखादिषु जीवस्यास्वातन्त्र्यमेवमन्येष्वपीति दृष्टान्तः । श्रुतिगतिस्तु ब्रह्मवाचकत्वेन प्रदर्शिता । यत्रान्यवाचकत्वेऽप्यविरोधस्तत्रान्यदप्यमुख्यतयोच्यते, ~~यत्र विरोधस्तत्र ब्रह्मैवोच्यत इति नियमः ॥ 13 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~असदधिकरणम्~~ ॥ 04 ॥</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V05" data-block-id="BS_C02_S02_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(178)ओम् अन्यत्राभावाच्च न तृणादिवत् ओं॥ 02-02-05 ॥">(178)ओम् अन्यत्राभावाच्च न तृणादिवत् ओं॥ 02-02-05 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-~~BS_C02_S01_A005~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~भोक्त्रधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C02_S01_A005~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~भोक्त्रधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V05_B1" data-verse="BS_C02_S02_V05" data-block-id="BS_C02_S02_V05_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यच्च किञ्चित् जगत्सर्वं दृश्यते श्रूयतेऽपि वा ।

अन्तर्बहिश्च तत् सर्वं व्याप्य नारायणः स्थितः’(नारायणसूक्तम्.५)">‘यच्च किञ्चित् जगत्सर्वं दृश्यते श्रूयतेऽपि वा ।

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S01_V14~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V14~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~149~~)~~ओं भोक्त्रापत्तेरविभागश्चेत् स्याल्लोकवत्~~ ओम् ॥ 02-01-14 ॥</span></span></div>

अन्तर्बहिश्च तत् सर्वं व्याप्य नारायणः स्थितः’(नारायणसूक्तम्.५)</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V05_B3" data-verse="BS_C02_S02_V05" data-block-id="BS_C02_S02_V05_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘ब्रह्मण्येव इदम् आविरासीद्, ब्रह्मणि स्थितं, ब्रह्मणि ब्रह्मन् लयमभ्युपैति’,ब्रह्मैवाधस्ताद्, ब्रह्मैवोपरिष्ठाद् ब्रह्ममध्यतो ब्रह्म सर्वतः’ ॥">‘ब्रह्मण्येव इदम् आविरासीद्, ब्रह्मणि स्थितं, ब्रह्मणि ब्रह्मन् लयमभ्युपैति’,ब्रह्मैवाधस्ताद्, ब्रह्मैवोपरिष्ठाद् ब्रह्ममध्यतो ब्रह्म सर्वतः’ ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V05_B5" data-verse="BS_C02_S02_V05" data-block-id="BS_C02_S02_V05_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘ब्रह्मैवेदं सर्वम्’(बृ.उ.४.५.१) इत्यादिश्रुतिभ्योऽन्यत्र जगतोऽभावात् तृणादीनां पर्जन्यवत् नानुग्राहकत्वमात्रमीश्वरस्य ।">‘ब्रह्मैवेदं सर्वम्’(बृ.उ.४.५.१) इत्यादिश्रुतिभ्योऽन्यत्र जगतोऽभावात् तृणादीनां पर्जन्यवत् नानुग्राहकत्वमात्रमीश्वरस्य ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V14_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V14~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V14_B1~~">‘कर्माणि विज्ञानमयश्च आत्मा परेऽव्यये सर्व एकीभवन्ति’(मुं.उ.३.२.७) इति मुक्तजीवस्य परापत्तिरुच्यते । अतस्तयोरविभागः । अतः ~~पूर्वमपि स एव~~ न हन्यस्यान्यत्वं युज्यत इति चेत्, न । स्याल्लोकवत् । यथा लोके उदके उदकान्तरस्यैकीभावव्यवहारेऽप्यन्तर्भेदोऽस्त्येव, एवं स्यादत्रापि । तथा च श्रुतिः-</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V05_B7" data-verse="BS_C02_S02_V05" data-block-id="BS_C02_S02_V05_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatha-id"><span data-deva="‘स एव भूयो निजवीर्यचोदितां स्वजीवमायां प्रकृतिं सिसृक्षतीम् ।">‘स एव भूयो निजवीर्यचोदितां स्वजीवमायां प्रकृतिं सिसृक्षतीम् ।</span><br><span data-deva="अनामरूपात्मनि रूपनामनी विधित्समानोऽनुससार शास्तिकृत्’">अनामरूपात्मनि रूपनामनी विधित्समानोऽनुससार शास्तिकृत्’</span></span></span><span data-deva="इति भागवते ।">इति भागवते ।</span><br><span data-deva="चशब्देन प्रकृतिस्तादिप्रदत्वं चाङ्गीकृतम् ॥">चशब्देन प्रकृतिस्तादिप्रदत्वं चाङ्गीकृतम् ॥</span></div>

</div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S01_V14_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S01_V14~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V14_B2~~"><span ~~class~~="~~gr-blockquote~~"~~><span~~ class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Kathopanishad~~-id"~~>‘यथोदकं शुद्धे शुद्धमासिक्तं तादृगेव भवति’(क~~.उ.४.~~१५)~~</span></span> ~~इति ।~~</~~div~~>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अन्यत्रभावाधिकरणम् ॥ 02 ॥">॥ इति अन्यत्रभावाधिकरणम् ॥ 02 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S02_A014" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अभ्युपगमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A014"></span></p><h4 id="अभ्युपगमाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.AD.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A5.81.E0.A4.AA.E0.A4.97.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अभ्युपगमाधिकरणम्">अभ्युपगमाधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="लोकायतिकपक्षं निराकरोति-">लोकायतिकपक्षं निराकरोति-</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-block" id="~~BS_C02_S01_V14_B3~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V14~~" ~~data~~-block-id="~~BS_C02_S01_V14_B3~~">~~‘उदकं तूदके सिक्तं मिश्रमेव यथा भवेत् ।~~

</div>

~~न चैतदेव भवति यतो वृद्धिः प्रदृश्यते~~ ॥

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V06" data-block-id="BS_C02_S02_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(179)ओम् अभ्युपगमेऽप्यर्थाभावात् ओम् ॥ 02-02-06 ॥">(179)ओम् अभ्युपगमेऽप्यर्थाभावात् ओम् ॥ 02-02-06 ॥</span></span></span></div>

~~एवमेव हि जीवोऽपि तादात्म्यं परमात्मना ।~~

~~प्राप्तोऽपि नासौ भवति स्वातन्त्र्यादिविशेषणात्’ इति ।~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V06_B1" data-verse="BS_C02_S02_V06" data-block-id="BS_C02_S02_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यस्य धर्माधर्मौ न स्तः तत्सिद्धान्ते किं प्रयोजनम् ? अतः स्वव्याहतेरेवोपेक्ष्यः ॥ 06 ॥">यस्य धर्माधर्मौ न स्तः तत्सिद्धान्ते किं प्रयोजनम् ? अतः स्वव्याहतेरेवोपेक्ष्यः ॥ 06 ॥</span></div>

~~‘ब्रह्मेशानादिभिर्देवैर्यत् प्राप्तुं नैव शक्यते ।~~

</div>

~~तद् यत्स्वभावः कैवल्यं स भवान् केवलोहरे’ इति च ।~~</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अभ्युपगमाधिकरणम् ॥ 02 ॥">॥ इति अभ्युपगमाधिकरणम् ॥ 02 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S02_A015" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पुरुषाश्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A015"></span></p><h4 id="पुरुषाश्माधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.81.E0.A4.B0.E0.A5.81.E0.A4.B7.E0.A4.BE.E0.A4.B6.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="पुरुषाश्माधिकरणम्">पुरुषाश्माधिकरणम्</span></h4>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V14_B11~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V14~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V14_B11~~">‘न ~~ते महित्वमन्वश्नुवन्ति’~~(ऋ.सं.७.९९.१),‘न ~~ते विष्णो जायमानो न जातः’~~(ऋ.७.११.२)~~इत्यादि च फलत्वेऽपि युक्तिविरोधेऽन्तर्भावादत्रोक्तम्~~ ॥ 14 ॥</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="पुरुषोपसर्जनप्रकृतिकर्तृत्ववादमपाकरोति –">पुरुषोपसर्जनप्रकृतिकर्तृत्ववादमपाकरोति –</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V07" data-block-id="BS_C02_S02_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(180)ओं पुरुषाश्मवदिति चेत् तथाऽपि ओम् ॥ 02-02-07 ॥">(180)ओं पुरुषाश्मवदिति चेत् तथाऽपि ओम् ॥ 02-02-07 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V07_B1" data-verse="BS_C02_S02_V07" data-block-id="BS_C02_S02_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथा चेतनसम्बन्धादचेतनमेव शरीरमश्मादिकमादाय गच्छति । एवमचेतनाऽपि प्रकृतिः पुरषसम्बन्धात् प्रवर्तत इति चेत्, न । ‘न ऋते त्वत्क्रियते’(ऋ.सं.१०.११३.९) इति तत्रापि तथात्वे दृष्टान्ताभावात् ॥ 07 ॥">यथा चेतनसम्बन्धादचेतनमेव शरीरमश्मादिकमादाय गच्छति । एवमचेतनाऽपि प्रकृतिः पुरषसम्बन्धात् प्रवर्तत इति चेत्, न । ‘न ऋते त्वत्क्रियते’(ऋ.सं.१०.११३.९) इति तत्रापि तथात्वे दृष्टान्ताभावात् ॥ 07 ॥</span></div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति भोक्त्रधिकरणम् ॥ 05 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V08" data-block-id="BS_C02_S02_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(181)ओम् अङ्गित्वानुपपतेः ओम् ॥ 02-02-08 ॥">(181)ओम् अङ्गित्वानुपपतेः ओम् ॥ 02-02-08 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C02_S01_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आरम्भणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A006"></span><h4 class="gr-section-head">आरम्भणाधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V08_B1" data-verse="BS_C02_S02_V08" data-block-id="BS_C02_S02_V08_B1" style="position: relative;"><span data-deva="शरीरप्रवृत्तौ पुरषस्याङ्गित्वात्-">शरीरप्रवृत्तौ पुरषस्याङ्गित्वात्-</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V08_B2" data-verse="BS_C02_S02_V08" data-block-id="BS_C02_S02_V08_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अङ्गमङ्गी समादाय यथा कार्यं करोत्यसौ’(स्मृतिः) इत्यङ्गित्वव्यवहारोऽनुपपन्नः ॥ 08 ॥">‘अङ्गमङ्गी समादाय यथा कार्यं करोत्यसौ’(स्मृतिः) इत्यङ्गित्वव्यवहारोऽनुपपन्नः ॥ 08 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S01_V15~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V15~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~150~~)~~ओं तदनन्यत्वमारम्भणशब्दादिभ्यः~~ ओम् ॥ 02-01-15 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V15_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V15~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V15_B1~~">स्वतन्त्रबहुसाधना सृष्टिर्लोके दृष्टा । नैवं ब्रह्मणः । स्वरूपसामर्थ्यादेव तस्य सृष्टिः ।</div>

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V15_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S01_V15~~" ~~data~~-~~block-id="BS_C02_S01_V15_B2"~~>‘किं स्विदासीदधिष्ठानमारम्भणं कतमत् स्वित् कथाऽऽसीत्’(ऋ.सं.१०.८१.२) इति ह्याक्षेपः । अधिष्ठानाद्यनुक्तेः । आदिशब्दाद्युक्तिभिश्च ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V15_B4~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V15~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V15_B4~~">~~‘परतन्त्रो ह्यपेक्षेत स्वतन्त्रः किमपेक्ष्यते ।~~

~~साधनानां साधनत्वं यतः किं तस्य साधनैः’ इत्यादिभिः~~ ॥ 15 ॥</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S01_V16" data~~-~~block~~-id="~~BS_C02_S01_V16~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C02~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(151)ओं भावे चोपलब्धेः ओम् ॥ 02-01-16 ॥~~</span></span></~~div~~>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति पुरुषाश्माधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥ इति पुरुषाश्माधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S02_A016" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्यथानुमित्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A016"></span></p><h4 id="अन्यथानुमित्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A5.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A5.81.E0.A4.AE.E0.A4.BF.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अन्यथानुमित्यधिकरणम्">अन्यथानुमित्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="bhashya~~-collection~~" id="~~bhashya-BS_C02_S01_V16~~" data-block-id="~~bhashya-BS_C02_S01_V16">~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V16_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V16~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C02_S01_V16_B1~~"~~>स्वतन्त्रसाधनभावे प्रमाणैरुपलभ्येत ।</div~~>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="प्रकृत्युपसर्जनपुरुषकर्तृत्ववादमपाकरोति –">प्रकृत्युपसर्जनपुरुषकर्तृत्ववादमपाकरोति –</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S01_V16_B2" data~~-~~verse="BS_C02_S01_V16" data-block-id="BS_C02_S01_V16_B2~~"><span ~~class="gr~~-~~blockquote"><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Skanda-id~~">‘अनुक्तं पञ्चभिर्वैदैर्न वस्त्वस्ति कुतश्चन । <br/>अतो वेदत्वमेतेषां यतस्ते सर्ववेदकाः’</span></span> ~~इति स्कान्दे ॥ 16 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V09" data-block-id="BS_C02_S02_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(182)ओम् अन्यथाऽनुमितौ च ज्ञशक्तिवियोगात् ओम् ॥ 02-02-09 ॥">(182)ओम् अन्यथाऽनुमितौ च ज्ञशक्तिवियोगात् ओम् ॥ 02-02-09 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~leading~~-bhashya-~~line~~">‘अद्भ्यः सम्भूतः पृथिव्यै रसाच्च’(तै.आ.३.१६) इत्यादिना साधनान्तरप्रतीतेः कथमनुपलब्धिरित्यत आह-</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V09_B1" data-verse="BS_C02_S02_V09" data-block-id="BS_C02_S02_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="शरीरसम्बन्धात् पुरुषः प्रवर्तत इत्यङ्गीकारेऽपि स्वतस्तस्यासामर्थ्याच्छरीरसम्बन्ध एवायुक्तः ॥ 09 ॥">शरीरसम्बन्धात् पुरुषः प्रवर्तत इत्यङ्गीकारेऽपि स्वतस्तस्यासामर्थ्याच्छरीरसम्बन्ध एवायुक्तः ॥ 09 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V10" data-block-id="BS_C02_S02_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(183)ओं विप्रतिषेधाच्चासमञ्जसम् ओम् ॥ 02-02-10 ॥">(183)ओं विप्रतिषेधाच्चासमञ्जसम् ओम् ॥ 02-02-10 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S01_V17~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V17~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~152~~)ओं ~~सत्वाच्चावरस्य~~ ओम् ॥ 02-01-17 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V10_B1" data-verse="BS_C02_S02_V10" data-block-id="BS_C02_S02_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सकलश्रुतिस्मृतियुक्तिविरुद्धत्वाच्चानीश्वरमतम् असमञ्जसम् ।">सकलश्रुतिस्मृतियुक्तिविरुद्धत्वाच्चानीश्वरमतम् असमञ्जसम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V10_B2" data-verse="BS_C02_S02_V10" data-block-id="BS_C02_S02_V10_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘श्रुतयः स्मृतयश्चैव युक्तयश्चेश्वरं परम् ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V17_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V17~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V17_B1~~">~~अवरस्य तदधीनस्य साधनस्य सत्त्वात्~~ ।</div>

वदन्ति तद्विरुद्धं यो वदेत् तस्मान्न चाधमः’ इति पाद्मे ॥ 10 ॥">‘श्रुतयः स्मृतयश्चैव युक्तयश्चेश्वरं परम् ।

वदन्ति तद्विरुद्धं यो वदेत् तस्मान्न चाधमः’ इति पाद्मे ॥ 10 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V17_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V17~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V17_B2~~">‘काल आसीत् पुरुष आसीत् परम आसीत् तद् यदासीत् तदावृतमासीत् तदधीनमासीदथ ह्येक एव परम आसीद् यस्यैतदासीन्न ह्येतदासीत्’ इति ~~हि काषायणश्रुतिः~~ ॥ 17 ॥</div>

</div>

<div class="~~verse-block" id="BS_C02_S01_V18" data~~-~~block~~-~~id="BS_C02_S01_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra~~"><span ~~class="shloka~~-~~block"><span class~~="~~shloka-line~~">~~(153)ओम् असद्व्यपदेशान्नेति चेन्न धर्मान्तरेण वाक्यशेषात् ओम्~~ ॥ ~~02-01-18॥~~</span></~~span~~><~~/div~~>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अन्यथानुमित्यधिकरणम् ॥ 05 ॥">॥ इति अन्यथानुमित्यधिकरणम् ॥ 05 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S02_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वैशेषिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A017"></span></p><h4 id="वैशेषिकाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A5.88.E0.A4.B6.E0.A5.87.E0.A4.B7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="वैशेषिकाधिकरणम्">वैशेषिकाधिकरणम्</span></h4>

<~~div class="bhashya-collection"~~ id="~~bhashya-BS_C02_S01_V18" data~~-~~block-id="bhashya~~-~~BS_C02_S01_V18~~">

~~<div~~ class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S01_V18_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S01_V18~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V18_B1~~">‘नासदासीन्नो सदासीत्’(ऋ.सं.१०.१२९.१) इति सर्वस्यासत्त्वव्यपदेशान्नेति चेत्, न । अव्यक्तत्वपारतन्त्र्यादिधर्मान्तरेण हि तदुच्यते ।‘तम आसीत्’(ऋ.सं.१०.१२९.३) इति वाक्यशेषात् । न चान्यत्र प्रमाणमस्ति ।</~~div~~>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="परमाण्वारम्भवादमपाकरोति –">परमाण्वारम्भवादमपाकरोति –</span></div>

<~~div class~~="~~bhashyam-block~~" id="~~BS_C02_S01_V18_B2" data~~-~~verse="BS_C02_S01_V18" data~~-~~block~~-id="~~BS_C02_S01_V18_B2">‘अजो ह्येको जुषमाणोऽनुशेते जहात्येनां भुक्तभोगामजोऽन्यः’(महा~~.ना.उ.१०.~~५)।~~

~~‘अनाद्यनन्तं जगदेतदीदृक् प्रवर्तते नात्र विचार्यमस्ति ।~~

न चान्यथा क्वाऽपि च कस्य चेदमभूत् पुरा नापि तथा भविष्यत्’,‘असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम्’(भ.गी.१६.~~८),‘असत्यमाहुर्जगदेतदज्ञाः शक्तिं हरेर्ये न विदुःपरां हि’।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B7" data-verse="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B7~~">‘यः सत्यरूपं जगदेतदीदृक् सृष्ट्वा त्वभूत् सत्यकर्मा महात्मा’,‘अथ हैनमाहुः सत्यकर्मेति सत्यं ह्येवेदं विश्वमसौ सृजते। अथैनमार्हुनित्यकर्मेति नित्यं ह्येवासौ कुरुते’।</~~div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B10"~~ data-~~verse~~="~~BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B10~~">~~‘यच्चिकेत सत्यमित्तन्न मोघम्’(ऋ.सं.१०.५५.६) इत्यादि श्रुतिस्मृतिभ्यः ।~~</~~div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B11" data-verse="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B11"~~>~~‘परस्परविरोधे तु वाक्यानां यत्र युक्तता।~~

~~तथैवार्थः परिज्ञेयो नावाक्या युक्तिरिष्यते’॥इति बृहत्संहितायाम् ।~~</~~div~~>

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S01_V18_B13" data-verse="BS_C02_S01_V18~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V18_B13">‘विरुद्धवत् प्रीतीयन्त आगमा यत्र वै मिथः ।~~

~~तत्र दृष्टानुसारेण तेषामर्थोऽन्ववेक्ष्यते’ ॥ इति च ।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B15~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V18~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C02_S01_V18_B15~~">~~‘ईशोऽनीशो जगन्मिथ्या न पूज्यो गुरुरित्यपि ।~~

~~इत्यादिवद् विरुद्धानि वचनान्यथ युक्तयः ।~~

~~प्रमाणैर्बहुभिर्ज्ञेया आभासा इति वैदिकैः ॥~~

~~वेदवेदानुसारेषु विरोधेऽन्यार्थकल्पना ।~~

~~अन्येषां तु विरुद्धानां विप्रलम्भोऽथवा भ्रमः’॥ इति भागवततन्त्रे ।</div>~~

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S01_V18_B20" data~~-~~verse="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B20~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Purushottama-id~~">‘शास्त्रार्थयुक्तोऽनुभवः प्रमाणं तूत्तमं मतम् ।<br/>मध्यमं त्वागमो ज्ञेयः प्रत्यक्षमधमं स्मृतम् ॥<br/>प्रत्यक्षयोरागमयोर्विरोधे निश्चयाय तु ।<br/>अनुमाद्या न स्वतन्त्राः प्रमाणपदवीं ययुः’</span> ~~इति पुरुषोत्तमतन्त्रे॥ 18 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V11" data-block-id="BS_C02_S02_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(184)ओं महद्दीर्घवद्वा ह्रस्वपरिमण्डलाभ्याम् ओम् ॥ 02-02-11॥">(184)ओं महद्दीर्घवद्वा ह्रस्वपरिमण्डलाभ्याम् ओम् ॥ 02-02-11॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V11_B1" data-verse="BS_C02_S02_V11" data-block-id="BS_C02_S02_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="महत्त्वाद् दीर्घत्वाच्च यथा कार्यमुत्पद्यते, एवं ह्रस्वत्वात् पारिमण्डल्याच्चोत्पद्येत । वाशब्दादन्यथैतयोरपि न स्यात् । विशेषकारणाभावात् ॥ 11 ॥">महत्त्वाद् दीर्घत्वाच्च यथा कार्यमुत्पद्यते, एवं ह्रस्वत्वात् पारिमण्डल्याच्चोत्पद्येत । वाशब्दादन्यथैतयोरपि न स्यात् । विशेषकारणाभावात् ॥ 11 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V19_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V19~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V19_B1">‘साधनानां साधनत्वं यदाऽऽत्माधीनमिष्यते ।~~

तदा साधनसम्पत्तिरैश्वर्यद्योतिका भवेत्’,इत्यादेः साधनान्तरेण सृष्टिर्युक्ता ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V19_B4~~" ~~data-verse~~="~~BS_C02_S01_V19~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S01_V19_B4~~">~~‘अद्भ्यः सम्भूतो हिरण्यगर्भ इत्यष्टौ’(महा.ना.उ.१.१२) इत्यादिशब्दान्तराच्च~~ ॥ 19 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V12" data-block-id="BS_C02_S02_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(185)ओम् उभयथाऽपि न कर्मातस्तदभावः ओम् ॥ 02-02-12॥">(185)ओम् उभयथाऽपि न कर्मातस्तदभावः ओम् ॥ 02-02-12॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V12_B1" data-verse="BS_C02_S02_V12" data-block-id="BS_C02_S02_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ईश्वरेच्छाया नित्यत्वे तद्भावेऽपि परमाणुकर्माभावान्नेदानीमपि(तत्) स्यात् । अनित्यत्वे तत्कारणाभावात् । अतः परमाणुचेष्टाभावात् तत्कार्याभावः । वैदिकेश्वरस्य तु वेदेनैव सर्वशक्तित्वोक्तेः सर्वम् उपपद्यते । स्वत एव काले(विभेदा) विशेषाङ्गीकृतेश्च ॥ 12 ॥">ईश्वरेच्छाया नित्यत्वे तद्भावेऽपि परमाणुकर्माभावान्नेदानीमपि(तत्) स्यात् । अनित्यत्वे तत्कारणाभावात् । अतः परमाणुचेष्टाभावात् तत्कार्याभावः । वैदिकेश्वरस्य तु वेदेनैव सर्वशक्तित्वोक्तेः सर्वम् उपपद्यते । स्वत एव काले(विभेदा) विशेषाङ्गीकृतेश्च ॥ 12 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V20_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V20~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V20_B1~~">~~साधनान्तरेण हि पटादिसृष्टिर्दृष्टा~~ ॥ 20 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S01_V21~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V21~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~156~~)ओं ~~यथा प्राणादिः~~ ओम् ॥ 02-01-~~21॥~~</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V13" data-block-id="BS_C02_S02_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(186)ओं समवायाभ्युपगमाच्च साम्यादनवस्थितेः ओम् ॥ 02-02-13॥">(186)ओं समवायाभ्युपगमाच्च साम्यादनवस्थितेः ओम् ॥ 02-02-13॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V13_B1" data-verse="BS_C02_S02_V13" data-block-id="BS_C02_S02_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="कार्यकारणादीनां समवायसम्बन्धाङ्गीकारात् तस्य च भिन्नत्वसाम्यात् समवायान्तरापेक्षायाम् अनवस्थितेः(तिः)।">कार्यकारणादीनां समवायसम्बन्धाङ्गीकारात् तस्य च भिन्नत्वसाम्यात् समवायान्तरापेक्षायाम् अनवस्थितेः(तिः)।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V21_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V21~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V21_B1~~">~~तच्च साधनजातां तेनानुप्रविष्टमेव~~ । ~~यथा शरीरेन्द्रियादिः।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V13_B2" data-verse="BS_C02_S02_V13" data-block-id="BS_C02_S02_V13_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न च तत् प्रमाणम् । प्रथमसम्बन्धासिद्धैव च तदसिद्धिः । स्वनिर्वाहकत्वे समवाय एव न स्यात् ॥ 13 ॥">न च तत् प्रमाणम् । प्रथमसम्बन्धासिद्धैव च तदसिद्धिः । स्वनिर्वाहकत्वे समवाय एव न स्यात् ॥ 13 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V21_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V21~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V21_B2~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Koorma-id~~">~~‘प्रकृतिं पुरुषं चैव प्रविश्य पुरुषोत्तमः~~ ।~~<br/>क्षोभयामास भगवान् सृष्ट्यर्थं जगतो विभुः’</span>~~</span> ~~इति कौर्मे ॥ 21 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति आरम्भणाधिकरणम् ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V14" data-block-id="BS_C02_S02_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(187)ओं नित्यमेव च भावात् ओम् ॥ 02-02-14 ॥">(187)ओं नित्यमेव च भावात् ओम् ॥ 02-02-14 ॥</span></span></span></div>

~~<span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C02_S01_A007" class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~इतरव्यपदेशाधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C02_S01_A007~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~इतरव्यपदेशाधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V14_B1" data-verse="BS_C02_S02_V14" data-block-id="BS_C02_S02_V14_B1" style="position: relative;"><span data-deva="नित्यत्वाच्च परमाणूनां समवायस्य च तस्यैव जनित्वाङ्गीकारात् नित्यमेव कार्यं स्यात् । अन्यथा न कदाचित् ॥ 14 ॥">नित्यत्वाच्च परमाणूनां समवायस्य च तस्यैव जनित्वाङ्गीकारात् नित्यमेव कार्यं स्यात् । अन्यथा न कदाचित् ॥ 14 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~जीवकर्तृपक्षः श्रुतिप्राप्तो विस्तरान्निराक्रियते~~-</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V15" data-block-id="BS_C02_S02_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(188)ओं रूपादिमत्त्वाच्चविपर्ययो दर्शनात् ओम् ॥ 02-02-15॥">(188)ओं रूपादिमत्त्वाच्चविपर्ययो दर्शनात् ओम् ॥ 02-02-15॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S01_V22~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V22~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~157~~)ओम् ~~इतरव्यपदेशाद्धिताकरणादिदोषप्रसक्तिः~~ ओम् ॥ 02-01-~~22॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V15_B1" data-verse="BS_C02_S02_V15" data-block-id="BS_C02_S02_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="रूपादिमत्त्वाच्च परमाणूनामनित्यत्वम् । तथा दृष्टत्वाल्लोके ॥ 15 ॥">रूपादिमत्त्वाच्च परमाणूनामनित्यत्वम् । तथा दृष्टत्वाल्लोके ॥ 15 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V22_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V22~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V22_B1~~">~~जीवकर्तृत्वपक्षे हिताकरणमहितकरणं च न स्यात्~~ ॥ 22 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S01_V23~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V23~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~158~~)ओम् ~~अधिकं तु भेदनिर्देशात्~~ ओम् ॥ 02-01-23 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V16" data-block-id="BS_C02_S02_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(189)ओम् उभयथा च दोषात् ओम् ॥ 02-02-16 ॥">(189)ओम् उभयथा च दोषात् ओम् ॥ 02-02-16 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V16_B1" data-verse="BS_C02_S02_V16" data-block-id="BS_C02_S02_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="नित्यत्वे परमाणूनां तद्वत् सर्वनित्यत्वं स्यात् । विशेषप्रमाणाभावात् । अनित्यत्वे कारणाभावात् तदुत्पत्त्यभावः ॥ 16 ॥">नित्यत्वे परमाणूनां तद्वत् सर्वनित्यत्वं स्यात् । विशेषप्रमाणाभावात् । अनित्यत्वे कारणाभावात् तदुत्पत्त्यभावः ॥ 16 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V23_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V23~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V23_B1">न च ब्रह्मणः श्रमचिन्तादिदोषप्राप्तिः ।अधिकशक्तित्वात् ।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V23_B2~~" ~~data-verse~~="~~BS_C02_S01_V23~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S01_V23_B2~~">‘श्रोता मन्ता द्रष्टाऽऽदेष्टाऽघोष्टा विज्ञाता सर्वेषां भूतानामन्तरपुरुषः’(ऐ.आ.३.२.४),‘एष त आत्मा सर्वान्तरः’(बृ.उ.५.५.२),‘योऽशनायापिपासे शोकं मोहं जरां मृत्युमत्येति’(बृ.उ.५.५.१), इत्यादिविशेषनिर्देशात् ॥ 23 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S01_V24~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V24~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~159~~)ओम् ~~अश्मादिवच्च तदनुपपत्तिः~~ ओम् ॥ 02-01-24 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V17" data-block-id="BS_C02_S02_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(190)ओम् अपरिग्रहाच्चात्यन्तमनपेक्षा ओम् ॥ 02-02-17 ॥">(190)ओम् अपरिग्रहाच्चात्यन्तमनपेक्षा ओम् ॥ 02-02-17 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V17_B1" data-verse="BS_C02_S02_V17" data-block-id="BS_C02_S02_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="श्रुतिस्मृत्यपरिगृहीतत्वाच्चातिशयेनानपेक्ष(क्ष्य)ता ।">श्रुतिस्मृत्यपरिगृहीतत्वाच्चातिशयेनानपेक्ष(क्ष्य)ता ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V24_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V24~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V24_B1~~">~~चेतनत्वेऽप्यश्मादिवदस्वतन्त्रत्वात् स्वतः कर्तृत्वानुपपत्तिर्जीवस्य।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V17_B2" data-verse="BS_C02_S02_V17" data-block-id="BS_C02_S02_V17_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘आन्वीक्षिकीं तर्कविद्यामनुरक्तो निरर्थकम्’ इति च मोक्षधर्मे ॥ 17 ॥">‘आन्वीक्षिकीं तर्कविद्यामनुरक्तो निरर्थकम्’ इति च मोक्षधर्मे ॥ 17 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V24_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V24~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V24_B2~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Bharatha-id~~">‘यथा धारुमयीं योषां नरः स्थिरसमाहितः।<br/>इङ्गयत्यङ्गमङ्गानि तथा राजन्निमाः प्रजाः’</span></span> ~~इति भारते ॥ 24 ॥~~</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S01_V25" data~~-~~block~~-id="~~BS_C02_S01_V25~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C02~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(160)ओम् उपसंहारदर्शनान्नेति चेन्न क्षीरवद्धि ओम् ॥ 02-01-25 ॥~~</span></span></~~div~~>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति वैशेषिकाधिकरणम् ॥ 06 ॥">॥ इति वैशेषिकाधिकरणम् ॥ 06 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S02_A018" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="समुदायाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A018"></span></p><h4 id="समुदायाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.AE.E0.A5.81.E0.A4.A6.E0.A4.BE.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="समुदायाधिकरणम्">समुदायाधिकरणम्</span></h4>

<div class="bhashya~~-collection~~" id="~~bhashya-BS_C02_S01_V25~~" data-block-id="~~bhashya-BS_C02_S01_V25">~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V25_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V25~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C02_S01_V25_B1~~">जीवेन कार्योपसंहारदर्शनात् तस्य कर्तृत्वमिति चेत्, न । यथा क्षीरं गोषु दृश्यमानमपि प्राणादेव जायते-</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="परमाणुपुञ्जवादिमतं निरा(अपा)करोति-">परमाणुपुञ्जवादिमतं निरा(अपा)करोति-</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S01_V25_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S01_V25" data~~-~~block-id="BS_C02_S01_V25_B2~~">‘अन्नं रसादिरूपेण प्राणः परिणयत्यसौ’ इति वचनात्, एवं जीवे दृश्यमानोऽपि कार्योपसंहारोऽस्वातन्त्र्यात् परकृत एव ।</~~div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V25_B4" data-verse="BS_C02_S01_V25" data-block-id="BS_C02_S01_V25_B4"~~>‘य आत्मानमन्तरो यमयति’,‘नाहं कर्ता न कर्ता त्वं कर्ता यस्तु सदा प्रभुः’ इत्यादेः ॥ 25 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S01_V26~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V26~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~161~~)ओं ~~देवादिवदपि लोके~~ ओम् ॥ 02-01-26 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V18" data-block-id="BS_C02_S02_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(191)ओं समुदाय उभयहेतुकेऽपि तदप्राप्तिः ओम् ॥ 02-02-18 ॥">(191)ओं समुदाय उभयहेतुकेऽपि तदप्राप्तिः ओम् ॥ 02-02-18 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V18_B1" data-verse="BS_C02_S02_V18" data-block-id="BS_C02_S02_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="समुदायस्यैकहेतुकत्वं न युज्यते । उभयहेतुकेऽप्यन्योऽन्याश्रयात् तदप्राप्तिः । अन्यथा सर्वदा समुदायसत्त्वं(समुदायत्वम्) स्यात् ॥ 18 ॥">समुदायस्यैकहेतुकत्वं न युज्यते । उभयहेतुकेऽप्यन्योऽन्याश्रयात् तदप्राप्तिः । अन्यथा सर्वदा समुदायसत्त्वं(समुदायत्वम्) स्यात् ॥ 18 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V26_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V26~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V26_B1~~">न ~~च कर्तुरीश्वरस्यादृष्टिविरोधः~~ । ~~देवादिवद् अदृश्यत्वशक्तियोगात्~~ । ~~लोकेऽपि पिशाचादीनां तादृशी शक्तिर्दृष्टा किम्वीश्वरस्य~~ ।</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V19" data-block-id="BS_C02_S02_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(192)ओम् इतरेतरप्रत्ययत्वादिति चेन्न उत्पत्तिमात्रनिमित्तत्वात् ओम् ॥ 02-02-19 ॥">(192)ओम् इतरेतरप्रत्ययत्वादिति चेन्न उत्पत्तिमात्रनिमित्तत्वात् ओम् ॥ 02-02-19 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V26_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V26~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V26_B2~~"><span ~~class~~="~~gr-blockquote~~"><span class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~BruhathSamitha~~-id">~~‘न युक्तियोगाद् वाक्यानि निराकार्याण्यपि क्वचित्~~ ।~~<br/~~>~~विरोध एव वाक्यानां युक्तयो~~ न ~~तु युक्तयः’~~</span></span>~~इति बृहत्संहितायाम्~~ ॥ 26 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V19_B1" data-verse="BS_C02_S02_V19" data-block-id="BS_C02_S02_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वदा विद्यमानोऽपि समुदायः परस्परापेक्षया व्यवह्रियत इति चेत्,">सर्वदा विद्यमानोऽपि समुदायः परस्परापेक्षया व्यवह्रियत इति चेत्,</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V19_B2" data-verse="BS_C02_S02_V19" data-block-id="BS_C02_S02_V19_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न । एकं कार्यमुत्पाद्य तस्य विनष्टत्वात् परस्परप्रत्ययस्तदपेक्षया व्यवहार इति न युज्यते ।">न । एकं कार्यमुत्पाद्य तस्य विनष्टत्वात् परस्परप्रत्ययस्तदपेक्षया व्यवहार इति न युज्यते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V19_B3" data-verse="BS_C02_S02_V19" data-block-id="BS_C02_S02_V19_B3" style="position: relative;"><span data-deva="कारणे सति कार्यं भवत्येवेति हि तस्य नियमः ॥ 19 ॥">कारणे सति कार्यं भवत्येवेति हि तस्य नियमः ॥ 19 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S01_V27~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V27~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~162~~)~~ओं कृत्स्नप्रसक्तिर्निरवयवत्वशब्दकोपो वा~~ ओम् ॥ 02-01-27 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V20" data-block-id="BS_C02_S02_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(193)ओम् उत्तरोत्पादे च पूर्वनिरोधात् ओम् ॥ 02-02-20 ॥">(193)ओम् उत्तरोत्पादे च पूर्वनिरोधात् ओम् ॥ 02-02-20 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashya-collection" id="bhashya-~~BS_C02_S01_V27~~" data-block-id="bhashya-~~BS_C02_S01_V27">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V20_B1" data-verse="BS_C02_S02_V20" data-block-id="BS_C02_S02_V20_B1" style="position: relative;"><span data-deva="कार्योत्पत्तावेव कारणस्य विनाशाच्च न विशेषकार्योत्पत्तिः ॥ 20 ॥">कार्योत्पत्तावेव कारणस्य विनाशाच्च न विशेषकार्योत्पत्तिः ॥ 20 ॥</span></div>

~~<div class="bhashyam-block~~" ~~id="BS_C02_S01_V27_B1" data-verse="BS_C02_S01_V27" data-block-id~~="~~BS_C02_S01_V27_B1~~">अयं च दोषो जीवकर्तृत्वपक्षे । एकेनाङ्गुलिमात्रेण प्रवर्तमानोऽपि पूर्णप्रवृत्तिः स्यात् । न च तद्युज्यते । सामर्थ्यैकदेशदर्शनात् । न चैकदेशेन निरवयवत्वात् ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V27_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V27~~" data-block-id="BS_C02_S01_V27_B2">‘अथ यः स जीवः स नित्यो निरवयवो ज्ञात्वाऽज्ञाता सुखी दुःखी शरीरेन्द्रियस्थः’ इति भाल्लवेयश्रुतिः ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V27_B4~~" ~~data-verse~~="~~BS_C02_S01_V27~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S01_V27_B4~~">न ~~चोपाधिकृतोंऽशः । अंश उपहित इति द्वित्वापेक्षत्वात् न चान्यत् कल्प्यम् ।~~<br/>~~‘यद्धि युक्त्या विरुद्ध्येत तदीशकृतमेव हि’। इति गत्यन्तरोक्तेः ॥ 27 ॥~~</div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥इति इतरव्यपदेशाधिकरणम् ॥ 07 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V21" data-block-id="BS_C02_S02_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(194)ओम् असति प्रतिज्ञोपरोधो यौगपद्यमन्यथा ओम् ॥ 02-02-21 ॥">(194)ओम् असति प्रतिज्ञोपरोधो यौगपद्यमन्यथा ओम् ॥ 02-02-21 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C02_S01_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="शब्दमूलत्वाधिकरणं" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A008"></span><h4 class="gr-section-head">शब्दमूलत्वाधिकरणं</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V21_B1" data-verse="BS_C02_S02_V21" data-block-id="BS_C02_S02_V21_B1" style="position: relative;"><span data-deva="कारणे विनष्टे कार्यमुत्पद्यते चेत् तत्कार्यमिति प्रतिज्ञाहानिः । तत्काले कारणमस्ति चेद् विनाशकारणाभावद् यौगपद्यं सर्वकार्याणाम् ॥ 21 ॥">कारणे विनष्टे कार्यमुत्पद्यते चेत् तत्कार्यमिति प्रतिज्ञाहानिः । तत्काले कारणमस्ति चेद् विनाशकारणाभावद् यौगपद्यं सर्वकार्याणाम् ॥ 21 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S01_V28~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V28~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~163~~)~~ओं श्रुतेस्तु शब्दमूलत्वात्~~ ओम् ॥ 02-01-28 ॥</span></span></div>

<div class="bhashya-collection" id="bhashya-~~BS_C02_S01_V28~~" data-block-id="bhashya-~~BS_C02_S01_V28">~~

~~<div class="bhashyam-block~~" id="~~BS_C02_S01_V28_B1~~" ~~data-verse="BS_C02_S01_V28" data-block-id="BS_C02_S01_V28_B1">न चेश्वरपक्षेऽयं विरोधः-</div~~>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V28_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V28~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V28_B2~~">‘योऽसौ विरुद्धोऽविरुद्धो मनुरमनुरवाग् वागिन्द्रोऽनिन्द्रः प्रवृत्तिरप्रवृत्तिः स परः परमात्मा’ इति पैङ्ग्यादिश्रुतेरेव ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id~~="~~BS_C02_S01_V28_B4" data-verse="BS_C02_S01_V28" data-block-id="BS_C02_S01_V28_B4~~">~~शब्दमूलत्वाच्च न युक्तिविरोधः-~~<~~/div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V28_B5"~~ data-~~verse~~="~~BS_C02_S01_V28" data-block-id="BS_C02_S01_V28_B5~~">~~‘यद्वाक्योक्तं न तद्युक्तिः विरोद्धुं शक्नुयात् क्वचित्~~ । ~~विरोधे वाक्ययोः क्वापि किञ्चित् साहाय्यकारणम्’॥इति पुरुषोत्तमतन्त्रे~~ ॥ 28 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S01_V29~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V29~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~164~~)ओम् ~~आत्मनि चैवं विचित्राश्च हि~~ ओम् ॥ 02-01-~~29 ॥~~</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V22" data-block-id="BS_C02_S02_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(195)ओं प्रतिसङ्ख्याऽप्रतिसङ्ख्यानिरोधाप्राप्तिरविच्छेदात् ओम् ॥ 02-02-22॥">(195)ओं प्रतिसङ्ख्याऽप्रतिसङ्ख्यानिरोधाप्राप्तिरविच्छेदात् ओम् ॥ 02-02-22॥</span></span></span></div>

<div class="bhashya-collection" id="bhashya-~~BS_C02_S01_V29~~" data-block-id="bhashya-~~BS_C02_S01_V29">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V22_B1" data-verse="BS_C02_S02_V22" data-block-id="BS_C02_S02_V22_B1" style="position: relative;"><span data-deva="कारणे सति कार्यं भवत्येवेति नियमान्निस्सन्तानः ससन्तानश्च विनाशो न युज्यते ॥ 22 ॥">कारणे सति कार्यं भवत्येवेति नियमान्निस्सन्तानः ससन्तानश्च विनाशो न युज्यते ॥ 22 ॥</span></div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V29_B1" data-verse="BS_C02_S01_V29~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C02_S01_V29_B1~~"~~>परमात्मनो विचित्राश्च शक्तयः सन्ति । नान्येषाम् ।</div~~>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V29_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V29~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V29_B2~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Shwethashwataropanishad-id~~">~~‘विचित्रशक्तिः पुरुषः पुराणो~~ न चान्येषां शक्तयस्तादृशाः स्युः ।<br/>एको वशी सर्वभूतान्तरात्मा सर्वान् देवानेक एवानुविष्टः’</span></span>~~॥इति श्वेताश्वतरश्रुतिः ॥ 29 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S01_V30~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V30~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~165~~)~~ओं स्वपक्षदोषाच्च~~ ओम् ॥ 02-01-30 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V23" data-block-id="BS_C02_S02_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(196)ओम् उभयथा च दोषात् ओम् ॥ 02-02-23 ॥">(196)ओम् उभयथा च दोषात् ओम् ॥ 02-02-23 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashya-collection" id="bhashya-~~BS_C02_S01_V30~~" data-block-id="bhashya-~~BS_C02_S01_V30">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V23_B1" data-verse="BS_C02_S02_V23" data-block-id="BS_C02_S02_V23_B1" style="position: relative;"><span data-deva="कारणे सति कार्यं भवत्येवेति नियमे सर्वदा कार्यभावान्न कार्यकारणविशेषः । अनियमे कार्यानुत्पत्तिः ॥ 23 ॥">कारणे सति कार्यं भवत्येवेति नियमे सर्वदा कार्यभावान्न कार्यकारणविशेषः । अनियमे कार्यानुत्पत्तिः ॥ 23 ॥</span></div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V30_B1" data-verse=~~"~~BS_C02_S01_V30" data-block-id~~="~~BS_C02_S01_V30_B1~~"~~>‘ये दोषा इतरत्रापि ते गुणाः परमे मताः ।~~

न दोषः परमे कश्चिद् गुणा एव निरन्तराः’इति वचनाज्जीवपक्ष एव दोषो न परपक्षे ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V30_B4~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V30~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V30_B4~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Kashayana-id~~">‘अथ यः सदोषः साञ्जनः सजनिः स जीवोऽथ यः स निर्दोषो निष्कलः सगुणः परः परमात्मा’</span>~~</span>इति काषायणश्रुतिः ॥ 30 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S01_V31~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V31~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~166~~)~~ओं सर्वोपेता च तद्दर्शनात्~~ ओम् ॥ 02-01-31 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V24" data-block-id="BS_C02_S02_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(197)ओम् आकाशे चाविशेषात् ओम् ॥ 02-02-24 ॥">(197)ओम् आकाशे चाविशेषात् ओम् ॥ 02-02-24 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V24_B1" data-verse="BS_C02_S02_V24" data-block-id="BS_C02_S02_V24_B1" style="position: relative;"><span data-deva="दीपादिषु विशेषदर्शनात् क्षणिकत्वेनान्यत्रापि क्षणिकत्वमनुमीयते चेदाकाशादिष्वविशेषदर्शनाद् अन्यत्रापि तदनुमीयेत ॥ 24 ॥">दीपादिषु विशेषदर्शनात् क्षणिकत्वेनान्यत्रापि क्षणिकत्वमनुमीयते चेदाकाशादिष्वविशेषदर्शनाद् अन्यत्रापि तदनुमीयेत ॥ 24 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V31_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V31~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V31_B1~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id~~">‘सर्वैर्युक्ता शक्तिभिर्देवता सा परेति यां प्राहुरजस्रशक्तिम् ।<br/>नित्यानन्दा नित्यरूपाऽजरा च या शाश्वताऽत्मेति च यां वदन्ति’</span></span>~~इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V31_B4" data-verse="BS_C02_S01_V31" data-block-id="BS_C02_S01_V31_B4">अतो न केवलं विचित्रशक्तिः । किन्तु सर्वशक्तिरेव ॥ 31 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S01_V32~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V32~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~167~~)~~ओं विकरणत्वान्नेति चेत् तदुक्तम्~~ ओम् ॥ 02-01-32 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V25" data-block-id="BS_C02_S02_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(198)ओम् अनुस्मृतेश्च ओम् ॥ 02-02-25॥">(198)ओम् अनुस्मृतेश्च ओम् ॥ 02-02-25॥</span></span></span></div>

<div class="bhashya-collection" id="bhashya-~~BS_C02_S01_V32~~" data-block-id="bhashya-~~BS_C02_S01_V32">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V25_B1" data-verse="BS_C02_S02_V25" data-block-id="BS_C02_S02_V25_B1" style="position: relative;"><span data-deva="तदेवेदमिति प्रत्यभिज्ञानाच्च । प्रत्यभिज्ञाया भ्रान्तित्वे विशेषदर्शनस्यापि भ्रान्तित्वम् ॥ 25 ॥">तदेवेदमिति प्रत्यभिज्ञानाच्च । प्रत्यभिज्ञाया भ्रान्तित्वे विशेषदर्शनस्यापि भ्रान्तित्वम् ॥ 25 ॥</span></div>

~~<div class="bhashyam-block~~" ~~id="BS_C02_S01_V32_B1" data-verse="BS_C02_S01_V32" data-block-id~~="~~BS_C02_S01_V32_B1~~">~~न च करणाभावादनुपपत्तिरिति युक्तम् ।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V32_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V32~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V32_B2">‘अपाणिपादो जवनो गृहीता पश्यत्यचक्षुः स श्रुणोत्यकर्णः।~~

स वेत्ति वेद्यं न च तस्यास्ति वेत्ता तमाहुरग्र्यं पुरुषं महान्तम्’(श्वे.उ.३.१९)।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V32_B4~~" ~~data-verse~~="~~BS_C02_S01_V32~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S01_V32_B4~~">~~‘न तस्य कार्यं करणं च विद्यते न तत्समश्चाभ्यधिकश्च दृश्यते~~ ।

पराऽस्य शक्तिर्विविधैव श्रूयते स्वाभाविकी ज्ञानबलक्रिया च’(श्वे.उ.६.८)इत्यादि श्रतिभ्यः</~~div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V32_B7" data-verse="BS_C02_S01_V32" data-block-id="BS_C02_S01_V32_B7"~~>‘सर्वोपेता च’(ब्र.सू.२.१.३१) इति सामान्यपरिहारेऽपि विशेषयुक्त्यर्थं पुनराशङ्का ॥ 32 ॥</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~शब्दमूलत्वाधिकरणम्~~ ॥ 08 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति समुदायाधिकरणम् ॥ 07 ॥">॥ इति समुदायाधिकरणम् ॥ 07 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S02_A019" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="असदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A019"></span></p><h4 id="असदधिकरणम्_2" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.B8.E0.A4.A6.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_2"></span><span data-deva="असदधिकरणम्">असदधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C02_S01_A009~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~नप्रयोजनत्वाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C02_S01_A009~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~नप्रयोजनत्वाधिकरणम्~~</h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="शून्यवादमपाकरोति-">शून्यवादमपाकरोति-</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">~~यत् प्रयोजनार्थं सृष्ट्यादिस्तदूनत्वान्नपूर्णतेत्यत आह –~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V26" data-block-id="BS_C02_S02_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(199)ओं नासतोऽदृष्टत्वात् ओम् ॥ 02-02-26 ॥">(199)ओं नासतोऽदृष्टत्वात् ओम् ॥ 02-02-26 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S01_V33~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V33~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~168~~)ओं ~~न प्रयोजनवत्त्वात्~~ ओम् ॥ 02-01-33 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V26_B1" data-verse="BS_C02_S02_V26" data-block-id="BS_C02_S02_V26_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अदृष्टत्वादसतः कारणत्वं न युज्यते ॥ 26 ॥">अदृष्टत्वादसतः कारणत्वं न युज्यते ॥ 26 ॥</span></div>

</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V33_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V33~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V33_B1~~">~~‘अथैष एव परम आनन्दः’~~(~~बृ.उ.६.३.३३~~) ~~इत्यादिना कृतकृत्यत्वान्न प्रयोजनाय सृष्टिः किन्तु ?~~</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V27" data-block-id="BS_C02_S02_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(200)ओम् उदासीनानामपि चैवं सिद्धिः ओम् ॥ 02-02-27 ॥">(200)ओम् उदासीनानामपि चैवं सिद्धिः ओम् ॥ 02-02-27 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V27_B1" data-verse="BS_C02_S02_V27" data-block-id="BS_C02_S02_V27_B1" style="position: relative;"><span data-deva="असतः कारणत्वे उदासीनानां हेयोपादेयबुद्धिवर्जितानां खपुष्पादीनामपि सकाशात् कार्यसिद्धिः ।">असतः कारणत्वे उदासीनानां हेयोपादेयबुद्धिवर्जितानां खपुष्पादीनामपि सकाशात् कार्यसिद्धिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V27_B2" data-verse="BS_C02_S02_V27" data-block-id="BS_C02_S02_V27_B2" style="position: relative;"><span data-deva="चशब्दान्न चेदन्यत्रापि न स्यात्, अविशेषात् ॥ 27 ॥">चशब्दान्न चेदन्यत्रापि न स्यात्, अविशेषात् ॥ 27 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S01_V34~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V34~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~169~~)ओं ~~लोकवत्तु लीलाकैवल्यम्~~ ओम् ॥ 02-01-34 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V28" data-block-id="BS_C02_S02_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(201)ओं नाभाव उपलब्धेः ओम् ॥ 02-02-28 ॥">(201)ओं नाभाव उपलब्धेः ओम् ॥ 02-02-28 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V28_B1" data-verse="BS_C02_S02_V28" data-block-id="BS_C02_S02_V28_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न च जगदेव शून्यमिति वाच्यम् । दृष्टत्वात् ॥28॥">न च जगदेव शून्यमिति वाच्यम् । दृष्टत्वात् ॥28॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V34_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V34~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V34_B1~~">यथा लोके मत्तस्य सुखोद्रेकादेव नृत्तगानादिलीला, न तु प्रयोजनापेक्षया, एवमेवेश्वरस्य ।</div>

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V34_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S01_V34" data-block-id="BS_C02_S01_V34_B2~~">~~‘सृष्ट्यादिकं हरिर्नैव प्रयोजनमपेक्ष्य तु ।~~

~~कुरुते केवलानन्दाद् यथा मत्तस्य नर्तनम् ॥~~

~~पूर्णानन्दस्य तस्येह प्रयोजनमतिः कुतः~~ ।

~~मुक्ता अप्याप्तकामाः स्युः किमु तस्याखिलात्मनः’ इति ॥~~</~~div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V34_B6" data-verse="BS_C02_S01_V34" data-block-id="BS_C02_S01_V34_B6">‘देवस्यैष स्वभावोऽयमाप्तकामस्य का स्पृहा’(मां.उ.२.१) इति च श्रुतिः ॥ 34 ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति नप्रयोजनत्वाधिकरणम् ॥ 09 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V29" data-block-id="BS_C02_S02_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(202)ओं वैधर्म्याच्च न स्वप्नादिवत् ओम् ॥ 02-02-29 ॥">(202)ओं वैधर्म्याच्च न स्वप्नादिवत् ओम् ॥ 02-02-29 ॥</span></span></span></div>

~~<span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C02_S01_A010" class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C02_S01_A010~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V29_B1" data-verse="BS_C02_S02_V29" data-block-id="BS_C02_S02_V29_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न च दृष्टस्यापि स्वप्नादिवदभावः। तस्योत्तरकाले स्वप्नोयं नायं सर्प इत्याद्यनुभवात् । न चात्र तादृशं प्रमाणमस्ति ॥ 29 ॥">न च दृष्टस्यापि स्वप्नादिवदभावः। तस्योत्तरकाले स्वप्नोयं नायं सर्प इत्याद्यनुभवात् । न चात्र तादृशं प्रमाणमस्ति ॥ 29 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति असदधिकरणम् ॥ 08 ॥">॥ इति असदधिकरणम् ॥ 08 ॥</span></div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S01_V35" data~~-~~block~~-id="~~BS_C02_S01_V35~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C02~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(170)ओं वैषम्यनैर्घृण्ये न सापेक्षत्वात् तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 02-01-35॥~~</span></span></~~div~~>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S02_A020" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनुपलब्ध्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A020"></span></p><h4 id="अनुपलब्ध्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A5.81.E0.A4.AA.E0.A4.B2.E0.A4.AC.E0.A5.8D.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अनुपलब्ध्यधिकरणम्">अनुपलब्ध्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="विज्ञानवादमपाकरोति-">विज्ञानवादमपाकरोति-</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S01_V35_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S01_V35~~" ~~data~~-~~block-id="BS_C02_S01_V35_B1"~~>कर्मापेक्षया फलदातृत्वान्न तस्य वैषम्यनैर्घृण्ये । ‘पुण्येन पुण्यं लोकं नयति पापेन पापम्’(प्र.३.७) इति हि श्रुतिः ॥ 35 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S01_V36~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V36~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~171~~)ओं न ~~कर्माविभागादिति चेन्नानादित्वात्~~ ओम् ॥ 02-01-36 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V30" data-block-id="BS_C02_S02_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(203)ओं न भावोऽनुपलब्धेः ओम् ॥ 02-02-30 ॥">(203)ओं न भावोऽनुपलब्धेः ओम् ॥ 02-02-30 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashya-collection" id="bhashya-~~BS_C02_S01_V36~~" data-block-id="bhashya-~~BS_C02_S01_V36">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V30_B1" data-verse="BS_C02_S02_V30" data-block-id="BS_C02_S02_V30_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न विज्ञानमात्रं जगत् । तथाऽनुभवाभावात् ॥ 30 ॥">न विज्ञानमात्रं जगत् । तथाऽनुभवाभावात् ॥ 30 ॥</span></div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V36_B1" data-verse=~~"~~BS_C02_S01_V36" data-block-id~~="~~BS_C02_S01_V36_B1~~">~~यदपेक्षयाऽसौ फलं ददाति न तत् कर्म ।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V36_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V36~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V36_B2~~">‘एष ह्येवैनं साधुकर्म कारयति तं यमेभ्यो लोकेभ्य उन्निनीषत एष उ एवासाधुकर्म कारयति तं यमधो निनीषते’(कौ.३.८) इति श्रुतेः कर्मणोऽपि तन्निमित्तत्वादिति चेन्न, तस्यापि पूर्वकर्म कारणमित्यनादित्वात् कर्मणः ।</div>

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V36_B4~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S01_V36" data-block-id="BS_C02_S01_V36_B4~~">~~भविष्यत्पुराणे च –~~

~~‘पुण्यपापादिकं विष्णुः कारयेत् पूर्वकर्मणा~~ ।

~~अनादित्वात् कर्मणश्च न विरोधः कथञ्चन’ इति~~ ॥ 36 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S01_V37~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V37~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~172~~)ओम् ~~उपपद्यते चाप्युपलभ्यते च ओं॥~~ 02-01-37 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V31" data-block-id="BS_C02_S02_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(204)ओं क्षणिकत्वाच्च ओम् ॥ 02-02-31 ॥">(204)ओं क्षणिकत्वाच्च ओम् ॥ 02-02-31 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V31_B1" data-verse="BS_C02_S02_V31" data-block-id="BS_C02_S02_V31_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ज्ञानं क्षणिकम् । अर्थानां च स्थायित्वमुक्तम् । अतश्च नैक्यम् ॥ 31 ॥">ज्ञानं क्षणिकम् । अर्थानां च स्थायित्वमुक्तम् । अतश्च नैक्यम् ॥ 31 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S01_V37_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S01_V37~~" data-block-id="~~BS_C02_S01_V37_B1">न च कर्मापेक्षत्वेनेश्वरस्यास्वातन्त्र्यम् ।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block~~" id="~~BS_C02_S01_V37_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S01_V37" data-block-id="BS_C02_S01_V37_B2~~">~~‘द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च ।~~

यदनुग्रहतः सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’ ॥इत्यादिना कर्मादीनां सत्त्वस्यापि तदधीनत्वात् । न च ~~पुनर्वैषम्याद्यापेतेन दोषः~~ । ~~तादृशवैषम्यादेरुपलभ्यमानत्वात्-~~</~~div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V37_B5" data-verse="BS_C02_S01_V37" data-block-id="BS_C02_S01_V37_B5">‘स कारयेत् पुण्यमथापि पापं न तावता दोषवानीशिताऽपि ।

ईशो यत्रो गुणदोषादिसत्त्वे स्वयं परोऽनादिरादिः प्रजानाम्’ ॥इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 37 ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम् ॥ 10 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V32" data-block-id="BS_C02_S02_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(205)ओं सर्वथाऽनुपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-02-32 ॥">(205)ओं सर्वथाऽनुपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-02-32 ॥</span></span></span></div>

~~<span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C02_S01_A011" class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C02_S01_A011~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V32_B1" data-verse="BS_C02_S02_V32" data-block-id="BS_C02_S02_V32_B1" style="position: relative;"><span data-deva="प्रमाणाभावात् सर्वश्रुतिस्मृतिर्युक्तिविरुद्धत्वाच्च नैते पक्षा ग्राह्याः ॥ 32 ॥">प्रमाणाभावात् सर्वश्रुतिस्मृतिर्युक्तिविरुद्धत्वाच्च नैते पक्षा ग्राह्याः ॥ 32 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~अवशिष्टैरुपसंहरति~~-</div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अनुपलब्द्यधिकरणम् ॥ 09 ॥">॥ इति अनुपलब्द्यधिकरणम् ॥ 09 ॥</span></div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S01_V38" data~~-~~block~~-id="~~BS_C02_S01_V38~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C02~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(173)ओं सर्वधर्मोपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-01-38 ॥~~</span></span></~~div~~>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S02_A021" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नैकस्मिन्नधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A021"></span></p><h4 id="नैकस्मिन्नधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A8.E0.A5.88.E0.A4.95.E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.BF.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A8.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="नैकस्मिन्नधिकरणम्">नैकस्मिन्नधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="स्याद्वादिमतं दूषयति-">स्याद्वादिमतं दूषयति-</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S01_V38_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S01_V38~~" ~~data~~-~~block-id="BS_C02_S01_V38_B1"~~>~~‘गुणाः श्रुताः सुविरुद्धाश्च देवे सन्त्यश्रुता अपि नैवात्र शङ्का ।~~

चिन्त्या अचिन्त्याश्च तथैव दोषाः श्रुताश्च नाज्ञैर्हि तथा प्रतीताः ।’इति सर्वगुणोपपत्तिश्रुतेश्च ॥ 38 ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">~~॥ इति सर्वधर्मोपपत्यधिकरणम् ॥ 11 ॥~~<~~/div~~>

<~~div~~ class="gr-~~author~~-~~note~~">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्य विरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥ 02-01 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V33_B1" data-verse="BS_C02_S02_V33" data-block-id="BS_C02_S02_V33_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सत् स्यादसत् स्यात् सदसत् स्यात् ततोऽन्यच्च स्यादित्येतन्नैकस्मिन् युज्यते । अदृष्टत्वेनासम्भवात् ॥ 33 ॥">सत् स्यादसत् स्यात् सदसत् स्यात् ततोऽन्यच्च स्यादित्येतन्नैकस्मिन् युज्यते । अदृष्टत्वेनासम्भवात् ॥ 33 ॥</span></div>

<~~span id~~="gr-~~C2-S2~~" ~~class~~="gr-~~toc-anchor~~" data-~~level~~="2" ~~data-title~~="~~द्वितीयः पादः~~"~~></span~~>

~~=== द्वितीयः पादः ===~~

<~~div class~~="~~introduction-line~~">‘इतरेषां चानुपलब्धेः’(ब्र.सू.२.१.२) इति सामान्यनिराकरणं समयानां कृतम्। विशेषतो निराकरोत्यस्मिन् पादे ।</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V34" data-block-id="BS_C02_S02_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(207)ओम् एवञ्चात्माकार्त्स्न्यम् ओम् ॥ 02-02-34 ॥">(207)ओम् एवञ्चात्माकार्त्स्न्यम् ओम् ॥ 02-02-34 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~introduction~~-~~line~~">~~अचेतनप्रवृत्तिमतं प्रथमतो निराकरोति –~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V34_B1" data-verse="BS_C02_S02_V34" data-block-id="BS_C02_S02_V34_B1" style="position: relative;"><span data-deva="जीवस्य शरीरपरिमितत्वाङ्गीकारेऽण्वादिशरीरस्थस्य हस्त्यादिशरीरेऽकार्त्स्न्यं स्यात् ॥34॥">जीवस्य शरीरपरिमितत्वाङ्गीकारेऽण्वादिशरीरस्थस्य हस्त्यादिशरीरेऽकार्त्स्न्यं स्यात् ॥34॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V35" data-block-id="BS_C02_S02_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(208)ओं न च पर्यायादप्यविरोधो विकारादिभ्यः ओम्॥ 02-02-35 ॥">(208)ओं न च पर्यायादप्यविरोधो विकारादिभ्यः ओम्॥ 02-02-35 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C02_S02_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="रचनानुपपत्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A012"></span><h4 class="gr-section-head">रचनानुपपत्त्यधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V35_B1" data-verse="BS_C02_S02_V35" data-block-id="BS_C02_S02_V35_B1" style="position: relative;"><span data-deva="तत्तच्छरीरस्थस्य तत्तत्परिमाणत्वमिति न मन्तव्यम्(वाच्यम्) । विकारित्वादनित्यत्वप्रसक्तेः ॥ 35 ॥">तत्तच्छरीरस्थस्य तत्तत्परिमाणत्वमिति न मन्तव्यम्(वाच्यम्) । विकारित्वादनित्यत्वप्रसक्तेः ॥ 35 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V01~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V01~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~174~~)ओं ~~रचनानुपपत्तेश्च नानुमानम् ओम्~~ ॥ 02-02-01 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V01_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V01~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V01_B1~~">~~अचेतनस्य स्वतः प्रवृत्त्यनुपपत्तेः नानुमानपरिकल्पितं प्रधानं जगत्कर्तृ~~ । ~~चशब्देन प्रमाणाभावं दर्शयति~~ ॥ 01 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V36" data-block-id="BS_C02_S02_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(209)ओम् अन्त्यावस्थितेश्चोभयनित्यत्वादविशेषात् ओम् ॥ 02-02-36 ॥">(209)ओम् अन्त्यावस्थितेश्चोभयनित्यत्वादविशेषात् ओम् ॥ 02-02-36 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V36_B1" data-verse="BS_C02_S02_V36" data-block-id="BS_C02_S02_V36_B1" style="position: relative;"><span data-deva="परिमाणाभावे स्वरूपाभावप्राप्त्याऽन्त्यपरिमाणस्थितेस्तदर्थत्वेन शरीरस्थितेरुभयनित्यत्वादविशेषेण सर्वशरीरनित्यत्वं स्यात् ॥ 36 ॥">परिमाणाभावे स्वरूपाभावप्राप्त्याऽन्त्यपरिमाणस्थितेस्तदर्थत्वेन शरीरस्थितेरुभयनित्यत्वादविशेषेण सर्वशरीरनित्यत्वं स्यात् ॥ 36 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V02_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V02~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V02_B1~~">~~चेतनस्य स्वतः प्रवृत्तिदर्शनाच्च~~ ॥ 02 ॥</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S02_V03" data~~-~~block~~-id="~~BS_C02_S02_V03~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C02~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(176)ओं पयोऽम्बुवच्चेत् तत्रापि ओम् ॥ 02-02-03॥~~</span></span></~~div~~>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति नैकस्मिन्नधिकरणम् (स्याद्वाद्यधिकरणम्) ॥10॥">॥ इति नैकस्मिन्नधिकरणम् (स्याद्वाद्यधिकरणम्) ॥10॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S02_A022" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पत्युरधिकरणम्(पशुपत्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A022"></span></p><h4 id="पत्युरधिकरणम्(पशुपत्यधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A5.81.E0.A4.B0.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.28.E0.A4.AA.E0.A4.B6.E0.A5.81.E0.A4.AA.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="पत्युरधिकरणम्(पशुपत्यधिकरणम्)">पत्युरधिकरणम्(पशुपत्यधिकरणम्)</span></h4>

<div class="bhashya~~-collection~~" id="~~bhashya-BS_C02_S02_V03~~" data-block-id="~~bhashya-BS_C02_S02_V03">~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V03_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V03~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C02_S02_V03_B1~~">~~पयोऽम्बुवद् अचेतनस्यापि प्रवृत्तिर्युज्यते ? इति न युक्तम् ।</div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="पाशुपतमतमपाकरोति-">पाशुपतमतमपाकरोति-</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S02_V03_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S02_V03~~" ~~data~~-~~block-id="BS_C02_S02_V03_B2"~~>‘एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि प्राच्योऽन्या नद्यः स्यन्दन्ते याश्च श्वेतेभ्यः पर्वतेभ्यः प्रतीच्योऽन्या यां यां य दिशमनु’(बृ.उ.५.८.१),‘एतेन ह वाव पयो मण्डं भवति’ इत्यादिना तत्रापीश्वरनिमित्तप्रवृत्तिश्रुतेः ॥ 03 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V04~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V04~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~177~~)ओं ~~व्यतिरेकानवस्थितेश्चानपेक्षत्वात्~~ ओम् ॥ 02-02-04 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V37" data-block-id="BS_C02_S02_V37" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(210)ओं पत्युरसामञ्जस्यात् ओम् ॥ 02-02-37 ॥">(210)ओं पत्युरसामञ्जस्यात् ओम् ॥ 02-02-37 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V37_B1" data-verse="BS_C02_S02_V37" data-block-id="BS_C02_S02_V37_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यं कामये तं तमुग्रं कृणोमि तं ब्रह्माणं तमृषिं तं सुमेधाम्’(ऋ.सं.१०.१२५.५)

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V04_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V04~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V04_B1~~">~~‘न ऋते त्वत्क्रियते किञ्चनारे’~~(ऋ.सं.१०.~~११३~~.९) ~~इति तद्व्यतिरेकेण कस्यापि कर्मणोऽनवस्थितेरनपेक्षितमेवाचेतनवादिमतम्~~ ॥ 04 ॥</div>

‘अहं रुद्राय धनुरातनोमि ब्रह्मद्विषे शरवे हन्तवा उ’(ऋ.सं.१०.१२५.६)।">‘यं कामये तं तमुग्रं कृणोमि तं ब्रह्माणं तमृषिं तं सुमेधाम्’(ऋ.सं.१०.१२५.५)

‘अहं रुद्राय धनुरातनोमि ब्रह्मद्विषे शरवे हन्तवा उ’(ऋ.सं.१०.१२५.६)।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V37_B3" data-verse="BS_C02_S02_V37" data-block-id="BS_C02_S02_V37_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘अस्य देवस्य मीळ्हुषो वया विष्णोरेषस्य प्रभृथे हविर्भिः ।

विदे हि रुद्रो रुद्रियं महित्वं यासिष्टं वर्तिरश्विनाविरावत्’(ऋ.सं.७.४०.५।">‘अस्य देवस्य मीळ्हुषो वया विष्णोरेषस्य प्रभृथे हविर्भिः ।

विदे हि रुद्रो रुद्रियं महित्वं यासिष्टं वर्तिरश्विनाविरावत्’(ऋ.सं.७.४०.५।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V37_B5" data-verse="BS_C02_S02_V37" data-block-id="BS_C02_S02_V37_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा नेशानो नाग्नीषोमौ’(महोपनिषत्.१),इत्यादि श्रुतेः पारतन्त्र्येणासमञ्जसत्वान्न पतीरीश्वरनामा जगत्कर्ता ॥ 37 ॥">‘एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा नेशानो नाग्नीषोमौ’(महोपनिषत्.१),इत्यादि श्रुतेः पारतन्त्र्येणासमञ्जसत्वान्न पतीरीश्वरनामा जगत्कर्ता ॥ 37 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति रचनानुपपत्त्यधिकरणम् ॥ 01 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V38" data-block-id="BS_C02_S02_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(211)ओं सम्बन्धानुपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-02-38 ॥">(211)ओं सम्बन्धानुपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-02-38 ॥</span></span></span></div>

~~<span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C02_S02_A013" class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~अन्यत्राभावाधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C02_S02_A013~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~अन्यत्राभावाधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V38_B1" data-verse="BS_C02_S02_V38" data-block-id="BS_C02_S02_V38_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अशरीरत्वात् तस्य जगता सम्बन्धो न युज्यते कर्तृत्वेन, मृतपुरुषवत् ॥38॥">अशरीरत्वात् तस्य जगता सम्बन्धो न युज्यते कर्तृत्वेन, मृतपुरुषवत् ॥38॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">सेश्वरसाङ्ख्यमतं निराकरोति । यथा पृथिव्या एव पर्जन्यानुगृहीतं तृणादिकम् उत्पद्यते, ~~एवं प्रधानाद् ईश्वरानुगृहीतं जगदित्यतो ब्रवीति-~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V39" data-block-id="BS_C02_S02_V39" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(212)ओम् अधिष्ठानानुपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-02-39 ॥">(212)ओम् अधिष्ठानानुपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-02-39 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V05~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V05~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~178~~)ओम् ~~अन्यत्राभावाच्च न तृणादिवत् ओं॥~~ 02-02-05 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V39_B1" data-verse="BS_C02_S02_V39" data-block-id="BS_C02_S02_V39_B1" style="position: relative;"><span data-deva="पृथिव्याद्यधिष्ठाने स्थितो हि कुलालादिः कार्यं करोति । न चास्य तदस्ति ॥ 39 ॥">पृथिव्याद्यधिष्ठाने स्थितो हि कुलालादिः कार्यं करोति । न चास्य तदस्ति ॥ 39 ॥</span></div>

<div class="bhashya-collection" id="bhashya-~~BS_C02_S02_V05~~" data-block-id="bhashya-~~BS_C02_S02_V05">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V05_B1" data-verse="BS_C02_S02_V05" data-block-id="BS_C02_S02_V05_B1">‘यच्च किञ्चित् जगत्सर्वं दृश्यते श्रूयतेऽपि वा ।

~~अन्तर्बहिश्च तत् सर्वं व्याप्य नारायणः स्थितः’(नारायणसूक्तम्.५)</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V05_B3" data-verse=~~"~~BS_C02_S02_V05" data-block-id~~="~~BS_C02_S02_V05_B3~~">‘ब्रह्मण्येव इदम् आविरासीद्, ब्रह्मणि स्थितं, ब्रह्मणि ब्रह्मन् लयमभ्युपैति’,ब्रह्मैवाधस्ताद्, ब्रह्मैवोपरिष्ठाद् ब्रह्ममध्यतो ब्रह्म सर्वतः’ ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V05_B5~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V05~~" data-block-id="BS_C02_S02_V05_B5">‘ब्रह्मैवेदं सर्वम्’(बृ.उ.४.५.१) इत्यादिश्रुतिभ्योऽन्यत्र जगतोऽभावात् तृणादीनां पर्जन्यवत् नानुग्राहकत्वमात्रमीश्वरस्य ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V05_B7" data-verse="BS_C02_S02_V05~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C02_S02_V05_B7~~"><span ~~class="gr~~-~~blockquote"><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Bhagavatha-id~~">~~‘स एव भूयो निजवीर्यचोदितां स्वजीवमायां प्रकृतिं सिसृक्षतीम्~~ ।~~<br/>अनामरूपात्मनि रूपनामनी विधित्समानोऽनुससार शास्तिकृत्’~~</span>~~</span>इति भागवते ।<br/>चशब्देन प्रकृतिस्तादिप्रदत्वं चाङ्गीकृतम् ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">॥ ~~इति अन्यत्रभावाधिकरणम्~~ ॥ 02 ॥</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V40" data-block-id="BS_C02_S02_V40" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(213)ओं करणवच्चेन्न भोगादिभ्यः ओम् ॥ 02-02-40॥">(213)ओं करणवच्चेन्न भोगादिभ्यः ओम् ॥ 02-02-40॥</span></span></span></div>

<~~span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C02_S02_A014~~" class="gr-~~toc-anchor~~" ~~data-level~~="3" data-~~title~~="~~अभ्युपगमाधिकरणम्~~" data-block-id="~~gr-adh-BS_C02_S02_A014~~"></span~~><h4 class~~="~~gr-section-head~~">~~अभ्युपगमाधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V40_B1" data-verse="BS_C02_S02_V40" data-block-id="BS_C02_S02_V40_B1" style="position: relative;"><span data-deva="इदमेव जगत् तस्य करणवदधिष्ठानादिरूपं नित्यस्यापि कस्यचिद् भावाद् युज्यत इति चेत्, न । भोगादिप्राप्तेः।">इदमेव जगत् तस्य करणवदधिष्ठानादिरूपं नित्यस्यापि कस्यचिद् भावाद् युज्यत इति चेत्, न । भोगादिप्राप्तेः।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V40_B2" data-verse="BS_C02_S02_V40" data-block-id="BS_C02_S02_V40_B2" style="position: relative;"><span data-deva="उत्पत्तिविनाशौ सुखदुःखभोगाश्च प्राप्यन्ते तद्गताः ॥ 40 ॥">उत्पत्तिविनाशौ सुखदुःखभोगाश्च प्राप्यन्ते तद्गताः ॥ 40 ॥</span></div>

<~~div class~~="~~leading-bhashya-line~~">~~लोकायतिकपक्षं निराकरोति-~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V06~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V06~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~179~~)ओम् ~~अभ्युपगमेऽप्यर्थाभावात्~~ ओम् ॥ 02-02-06 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V41_B1" data-verse="BS_C02_S02_V41" data-block-id="BS_C02_S02_V41_B1" style="position: relative;"><span data-deva="देहवत्वेऽन्तवत्वम् । अन्यथा ज्ञानाभावः ।">देहवत्वेऽन्तवत्वम् । अन्यथा ज्ञानाभावः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V41_B2" data-verse="BS_C02_S02_V41" data-block-id="BS_C02_S02_V41_B2" style="position: relative;"><span data-deva="शरीरिण एव हि ज्ञानोत्पत्तिर्दृष्टा । विष्णोस्तु श्रुत्यैव सर्वे विरोधाः परिहृताः-">शरीरिण एव हि ज्ञानोत्पत्तिर्दृष्टा । विष्णोस्तु श्रुत्यैव सर्वे विरोधाः परिहृताः-</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V06_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V06~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V06_B1~~">यस्य धर्माधर्मौ न स्तः तत्सिद्धान्ते किं प्रयोजनम् ? अतः स्वव्याहतेरेवोपेक्ष्यः ॥ 06 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V41_B3" data-verse="BS_C02_S02_V41" data-block-id="BS_C02_S02_V41_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘यदात्मको भगवांस्तदात्मिकी(का) व्यक्तिः ।

">‘यदात्मको भगवांस्तदात्मिकी(का) व्यक्तिः ।

</span><p><span data-deva="किमात्मको भगवान् ज्ञानात्मक ऐश्वर्यात्मकः शक्त्यात्मकः’इति,‘बुद्धिमनोऽङ्गप्रत्यङ्गवत्तां भगवतो लक्षयामहे । बुद्धिमान् मनोवानङ्गप्रत्यङ्गवानिति’,‘सद्देहः सुखगन्धश्च ज्ञानभाः सत्पराक्रमः ।

">किमात्मको भगवान् ज्ञानात्मक ऐश्वर्यात्मकः शक्त्यात्मकः’इति,‘बुद्धिमनोऽङ्गप्रत्यङ्गवत्तां भगवतो लक्षयामहे । बुद्धिमान् मनोवानङ्गप्रत्यङ्गवानिति’,‘सद्देहः सुखगन्धश्च ज्ञानभाः सत्पराक्रमः ।

</span></p><span data-deva="

ज्ञानज्ञानः सुखसुखः स विष्णुः परमाक्षरः’(पैङ्गिश्रुतिः) ॥ इत्यादिकया ॥ 41 ॥">

ज्ञानज्ञानः सुखसुखः स विष्णुः परमाक्षरः’(पैङ्गिश्रुतिः) ॥ इत्यादिकया ॥ 41 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~अभ्युपगमाधिकरणम्~~ ॥ 02 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति पत्युरधिकरणम् (पशुपत्यधिकरणम्) ॥ 11 ॥">॥ इति पत्युरधिकरणम् (पशुपत्यधिकरणम्) ॥ 11 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S02_A023" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उत्पत्त्य(शक्त्य)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A023"></span></p><h4 id="उत्पत्त्य(शक्त्य)धिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.89.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AA.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.28.E0.A4.B6.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.29.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="उत्पत्त्य(शक्त्य)धिकरणम्">उत्पत्त्य(शक्त्य)धिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C02_S02_A015~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~पुरुषाश्माधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C02_S02_A015~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~पुरुषाश्माधिकरणम्~~</h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="शक्तिपक्षं दूषयति-">शक्तिपक्षं दूषयति-</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">~~पुरुषोपसर्जनप्रकृतिकर्तृत्ववादमपाकरोति –~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V07~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V07~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~180~~)~~ओं पुरुषाश्मवदिति चेत् तथाऽपि~~ ओम् ॥ 02-02-07 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V42_B1" data-verse="BS_C02_S02_V42" data-block-id="BS_C02_S02_V42_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न हि पुरुषाननुगृहीतस्त्रीभ्य उत्पत्तिर्दृश्यते ॥ 42 ॥">न हि पुरुषाननुगृहीतस्त्रीभ्य उत्पत्तिर्दृश्यते ॥ 42 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V07_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V07~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V07_B1~~">यथा चेतनसम्बन्धादचेतनमेव शरीरमश्मादिकमादाय गच्छति । एवमचेतनाऽपि प्रकृतिः पुरषसम्बन्धात् प्रवर्तत इति चेत्, न ~~। ‘न ऋते त्वत्क्रियते’(ऋ.सं.१०.११३.९) इति तत्रापि तथात्वे दृष्टान्ताभावात्~~ ॥ 07 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V08~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V08~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~181~~)ओम् ~~अङ्गित्वानुपपतेः~~ ओम् ॥ 02-02-08 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V43_B1" data-verse="BS_C02_S02_V43" data-block-id="BS_C02_S02_V43_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यदि पुरुषोऽङ्गीक्रियेत तस्यापि करणाभावाद् अनुपपत्तिः ॥ 43 ॥">यदि पुरुषोऽङ्गीक्रियेत तस्यापि करणाभावाद् अनुपपत्तिः ॥ 43 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V08_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V08~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V08_B1">शरीरप्रवृत्तौ पुरषस्याङ्गित्वात्-</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V08_B2~~" ~~data-verse~~="~~BS_C02_S02_V08~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S02_V08_B2~~">‘अङ्गमङ्गी समादाय यथा कार्यं करोत्यसौ’(स्मृतिः) इत्यङ्गित्वव्यवहारोऽनुपपन्नः ॥ 08 ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">॥ ~~इति पुरुषाश्माधिकरणम् ॥ 04~~ ॥</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V44" data-block-id="BS_C02_S02_V44" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(217)ओं विज्ञानादिभावे वा तदप्रतिषेधः ओम् ॥ 02-02-44॥">(217)ओं विज्ञानादिभावे वा तदप्रतिषेधः ओम् ॥ 02-02-44॥</span></span></span></div>

<~~span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C02_S02_A016~~" class="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~अन्यथानुमित्यधिकरणम्~~" data-block-id="gr-~~adh~~-~~BS_C02_S02_A016~~"></span><h4 class="gr-~~section~~-~~head~~">~~अन्यथानुमित्यधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V44_B1" data-verse="BS_C02_S02_V44" data-block-id="BS_C02_S02_V44_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यदि विज्ञानादिकरणं तस्याङ्गीक्रियते तदा तत एव सृष्ट्याद्युपपत्तेरीश्वर-वादान्तर्भावः ॥ 44 ॥">यदि विज्ञानादिकरणं तस्याङ्गीक्रियते तदा तत एव सृष्ट्याद्युपपत्तेरीश्वर-वादान्तर्भावः ॥ 44 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V45" data-block-id="BS_C02_S02_V45" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(218)ओं विप्रतिषेधाच्च ओम् ॥ 02-02-45 ॥">(218)ओं विप्रतिषेधाच्च ओम् ॥ 02-02-45 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~प्रकृत्युपसर्जनपुरुषकर्तृत्ववादमपाकरोति –~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V45_B1" data-verse="BS_C02_S02_V45" data-block-id="BS_C02_S02_V45_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सकलश्रुत्यादिविरुद्धत्वाच्चासमञ्जसम् ॥ 45 ॥">सकलश्रुत्यादिविरुद्धत्वाच्चासमञ्जसम् ॥ 45 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति उत्पत्त्य(शक्त्य)धिकरणम् ॥ 12 ॥">॥ इति उत्पत्त्य(शक्त्य)धिकरणम् ॥ 12 ॥</span></div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S02_V09~~" data-~~block~~-id="~~BS_C02_S02_V09~~" ~~data-doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C02~~" data-~~verse-type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka~~-~~line~~">~~(182)ओम् अन्यथाऽनुमितौ च ज्ञशक्तिवियोगात् ओम् ॥ 02-02-09 ॥~~</span></~~span~~></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 02-02 ॥">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 02-02 ॥</span></div>

</p>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S02_V09_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S02_V09" data-block-id="BS_C02_S02_V09_B1~~">शरीरसम्बन्धात् पुरुषः प्रवर्तत इत्यङ्गीकारेऽपि स्वतस्तस्यासामर्थ्याच्छरीरसम्बन्ध एवायुक्तः ॥ 09 ॥</div>

<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="तृतीयः_पादः_2"><span id=".E0.A4.A4.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.80.E0.A4.AF.E0.A4.83_.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.83_2"></span><span data-deva="तृतीयः पादः">तृतीयः पादः</span></h3></div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="जीवपरमात्माधिभूताधिदैवेषु श्रुतीनां परस्परविरोधमपाकरोत्यनेन पादेन।">जीवपरमात्माधिभूताधिदैवेषु श्रुतीनां परस्परविरोधमपाकरोत्यनेन पादेन।</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V10~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V10~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~183~~)ओं ~~विप्रतिषेधाच्चासमञ्जसम् ओम्~~ ॥ 02-02-~~10 ॥~~</span></span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A024" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वियदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A024"></span></p><h4 id="वियदधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.AF.E0.A4.A6.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="वियदधिकरणम्">वियदधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V01" data-block-id="BS_C02_S03_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(219)ओं न वियदश्रुतेः ॥ 02-03-01॥">(219)ओं न वियदश्रुतेः ॥ 02-03-01॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V10_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V10~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V10_B1~~"~~>सकलश्रुतिस्मृतियुक्तिविरुद्धत्वाच्चानीश्वरमतम् असमञ्जसम् ।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V01_B1" data-verse="BS_C02_S03_V01" data-block-id="BS_C02_S03_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न वियदनुत्पत्तिमत् । तथाऽश्रुतेः ॥ 01 ॥">न वियदनुत्पत्तिमत् । तथाऽश्रुतेः ॥ 01 ॥</span></div>

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V10_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S02_V10" data-block-id="BS_C02_S02_V10_B2~~">~~‘श्रुतयः स्मृतयश्चैव युक्तयश्चेश्वरं परम्~~ ।

~~वदन्ति तद्विरुद्धं यो वदेत् तस्मान्न चाधमः’ इति पाद्मे~~ ॥ 10 ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति अन्यथानुमित्यधिकरणम् ॥ 05 ॥</div>~~

~~<span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C02_S02_A017" class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~वैशेषिकाधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C02_S02_A017~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~वैशेषिकाधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V02_B1" data-verse="BS_C02_S03_V02" data-block-id="BS_C02_S03_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अस्त्येव चोत्पत्तिश्रुतिः- ‘आत्मन आकाशः सम्भूतः’(तै.उ.२.१) इत्यादि ॥ 02 ॥">अस्त्येव चोत्पत्तिश्रुतिः- ‘आत्मन आकाशः सम्भूतः’(तै.उ.२.१) इत्यादि ॥ 02 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~परमाण्वारम्भवादमपाकरोति –~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V11~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V11~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~184~~)ओं ~~महद्दीर्घवद्वा ह्रस्वपरिमण्डलाभ्याम्~~ ओम् ॥ 02-02-~~11॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V03_B1" data-verse="BS_C02_S03_V03" data-block-id="BS_C02_S03_V03_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अनादिर्वा अयमाकाशः शून्योऽलौकिकः’ इत्यादिश्रुतिर्गौणी । अन्यथोत्पत्तिश्रुतिबाहुल्यासम्भवात् ॥ 03 ॥">‘अनादिर्वा अयमाकाशः शून्योऽलौकिकः’ इत्यादिश्रुतिर्गौणी । अन्यथोत्पत्तिश्रुतिबाहुल्यासम्भवात् ॥ 03 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V11_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V11~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V11_B1~~">महत्त्वाद् दीर्घत्वाच्च यथा कार्यमुत्पद्यते, एवं ह्रस्वत्वात् पारिमण्डल्याच्चोत्पद्येत । ~~वाशब्दादन्यथैतयोरपि न स्यात्~~ । ~~विशेषकारणाभावात्~~ ॥ 11 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V12~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V12~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~185~~)ओम् ~~उभयथाऽपि न कर्मातस्तदभावः~~ ओम् ॥ 02-02-~~12॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V04_B1" data-verse="BS_C02_S03_V04" data-block-id="BS_C02_S03_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अथ ह वाव नित्यानि पुरुषः प्रकृतिरात्मा काल इति । अथ यान्यनित्यानि प्राणः श्रद्धाभूतानि भौतिकानीति ।">‘अथ ह वाव नित्यानि पुरुषः प्रकृतिरात्मा काल इति । अथ यान्यनित्यानि प्राणः श्रद्धाभूतानि भौतिकानीति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V12_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V12~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V12_B1~~">ईश्वरेच्छाया नित्यत्वे तद्भावेऽपि परमाणुकर्माभावान्नेदानीमपि(तत्) स्यात् । ~~अनित्यत्वे तत्कारणाभावात्~~ । ~~अतः परमाणुचेष्टाभावात् तत्कार्याभावः~~ । ~~वैदिकेश्वरस्य तु वेदेनैव सर्वशक्तित्वोक्तेः सर्वम् उपपद्यते~~ । ~~स्वत एव काले(विभेदा) विशेषाङ्गीकृतेश्च~~ ॥ 12 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V04_B3" data-verse="BS_C02_S03_V04" data-block-id="BS_C02_S03_V04_B3" style="position: relative;"><span data-deva="न ह्येतानि कदाचनोत्पद्यन्ते न विलीयन्ते पुरुषः प्रकृतिरात्मा काल इति ।">न ह्येतानि कदाचनोत्पद्यन्ते न विलीयन्ते पुरुषः प्रकृतिरात्मा काल इति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V04_B4" data-verse="BS_C02_S03_V04" data-block-id="BS_C02_S03_V04_B4" style="position: relative;"><span data-deva="अथैतान्युत्पत्तिमन्ति चानुत्पत्तिमन्ति च प्राणः श्रद्धाऽऽकाश इति भागशो ह्युत्पद्यन्ते’ इति भाल्लवेयश्रुतेः ॥ 04 ॥">अथैतान्युत्पत्तिमन्ति चानुत्पत्तिमन्ति च प्राणः श्रद्धाऽऽकाश इति भागशो ह्युत्पद्यन्ते’ इति भाल्लवेयश्रुतेः ॥ 04 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V13~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V13~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~186~~)ओं ~~समवायाभ्युपगमाच्च साम्यादनवस्थितेः~~ ओम् ॥ 02-02-~~13॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V05_B1" data-verse="BS_C02_S03_V05" data-block-id="BS_C02_S03_V05_B1" style="position: relative;"><span data-deva="स्यादेवैकस्योत्पत्तिमत्त्वमनुत्पत्तिमत्त्वं च गौणमुख्यत्वापेक्षया । यथा ब्रह्मशब्दः-">स्यादेवैकस्योत्पत्तिमत्त्वमनुत्पत्तिमत्त्वं च गौणमुख्यत्वापेक्षया । यथा ब्रह्मशब्दः-</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V13_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V13~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V13_B1~~">~~कार्यकारणादीनां समवायसम्बन्धाङ्गीकारात् तस्य~~ च ~~भिन्नत्वसाम्यात् समवायान्तरापेक्षायाम् अनवस्थितेः~~(~~तिः~~)।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V05_B2" data-verse="BS_C02_S03_V05" data-block-id="BS_C02_S03_V05_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अथ कस्मादुच्यते परं ब्रह्म बृहति बृंहयति च’(अथर्वशिरः) इति श्रुतेः । परे ब्रह्मणि मुख्योऽपि गौणत्वेन विरिञ्चादिष्वपि वर्तते ।">‘अथ कस्मादुच्यते परं ब्रह्म बृहति बृंहयति च’(अथर्वशिरः) इति श्रुतेः । परे ब्रह्मणि मुख्योऽपि गौणत्वेन विरिञ्चादिष्वपि वर्तते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V05_B3" data-verse="BS_C02_S03_V05" data-block-id="BS_C02_S03_V05_B3" style="position: relative;"><span data-deva="अत एवाब्रह्मत्वं च तेषाम् । एवम् अन्यत्राप्यनुत्पत्तिमच्छब्दः ॥ 05 ॥">अत एवाब्रह्मत्वं च तेषाम् । एवम् अन्यत्राप्यनुत्पत्तिमच्छब्दः ॥ 05 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V13_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V13~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V13_B2~~">न च ~~तत् प्रमाणम्~~ । ~~प्रथमसम्बन्धासिद्धैव~~ च ~~तदसिद्धिः~~ । ~~स्वनिर्वाहकत्वे समवाय एव न स्यात्~~ ॥ 13 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V14~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V14~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~187~~)ओं ~~नित्यमेव च भावात्~~ ओम् ॥ 02-02-14 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V06" data-block-id="BS_C02_S03_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(224)ओं प्रतिज्ञाहानिरव्यतिरेकाच्छब्देभ्यः ओम् ॥ 02-03-06 ॥">(224)ओं प्रतिज्ञाहानिरव्यतिरेकाच्छब्देभ्यः ओम् ॥ 02-03-06 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V06_B1" data-verse="BS_C02_S03_V06" data-block-id="BS_C02_S03_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मणोऽन्यस्य नित्यत्वे ‘इदं सर्वमसृजत’(तै.उ.२.३) इत्यादि प्रतिज्ञाहानिः। आकाशस्यापि सर्वस्मादव्यतिरेकात्।">ब्रह्मणोऽन्यस्य नित्यत्वे ‘इदं सर्वमसृजत’(तै.उ.२.३) इत्यादि प्रतिज्ञाहानिः। आकाशस्यापि सर्वस्मादव्यतिरेकात्।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V14_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V14~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V14_B1~~">नित्यत्वाच्च परमाणूनां समवायस्य च तस्यैव जनित्वाङ्गीकारात् नित्यमेव कार्यं स्यात् । ~~अन्यथा न कदाचित्~~ ॥ 14 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V06_B2" data-verse="BS_C02_S03_V06" data-block-id="BS_C02_S03_V06_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अत्मा वा इदमेक एवाग्र आसीत्’(तै.उ.२.३),‘सदेव सोम्येदमग्र आसीत् । एकमेवाद्वितीयम्’(छां.उ.६.२.१),‘इदं वा अग्रे नैव किञ्चनासीत्’(तै.ब्रा.२.२.९) इत्यादिश्रुतिभ्यः ॥ 06 ॥">‘अत्मा वा इदमेक एवाग्र आसीत्’(तै.उ.२.३),‘सदेव सोम्येदमग्र आसीत् । एकमेवाद्वितीयम्’(छां.उ.६.२.१),‘इदं वा अग्रे नैव किञ्चनासीत्’(तै.ब्रा.२.२.९) इत्यादिश्रुतिभ्यः ॥ 06 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V15~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V15~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~188~~)ओं ~~रूपादिमत्त्वाच्चविपर्ययो दर्शनात्~~ ओम् ॥ 02-02-~~15॥~~</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V07" data-block-id="BS_C02_S03_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(225)ओं यावद्विकारं तु विभागो लोकवत् ओम् ॥ 02-03-07 ॥">(225)ओं यावद्विकारं तु विभागो लोकवत् ओम् ॥ 02-03-07 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V07_B1" data-verse="BS_C02_S03_V07" data-block-id="BS_C02_S03_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="विभक्तत्वाच्च विकारित्वं युक्तम् । विकारिण एव हि विभक्ता लोके दृश्यन्ते ।">विभक्तत्वाच्च विकारित्वं युक्तम् । विकारिण एव हि विभक्ता लोके दृश्यन्ते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V15_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V15~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V15_B1~~">~~रूपादिमत्त्वाच्च परमाणूनामनित्यत्वम्~~ । ~~तथा दृष्टत्वाल्लोके~~ ॥ 15 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V07_B2" data-verse="BS_C02_S03_V07" data-block-id="BS_C02_S03_V07_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhathsamhita-id"><span data-deva="‘एकोऽविभक्तः परमः पुरुषो विष्णुरुच्यते ।">‘एकोऽविभक्तः परमः पुरुषो विष्णुरुच्यते ।</span><br><span data-deva="प्रकृतिः पुरुषः कालस्त्रय एते विभागतः ॥">प्रकृतिः पुरुषः कालस्त्रय एते विभागतः ॥</span><br><span data-deva="चतुर्थस्तु महान् प्रोक्तः पञ्चमाऽहङ्कृतिर्मता ।">चतुर्थस्तु महान् प्रोक्तः पञ्चमाऽहङ्कृतिर्मता ।</span><br><span data-deva="तद्विभागेन जायन्त आकाशाद्याः पृथक् पृथक् ॥">तद्विभागेन जायन्त आकाशाद्याः पृथक् पृथक् ॥</span><br><span data-deva="यो विभागी विकारः स सोऽविकारः परो हरिः ।">यो विभागी विकारः स सोऽविकारः परो हरिः ।</span><br><span data-deva="अविभागात् परानन्दो नित्यो नित्यगुणात्मकः ।">अविभागात् परानन्दो नित्यो नित्यगुणात्मकः ।</span><br><span data-deva="विभागो ह्यल्पशक्तित्वं नहि तत् परमात्मनः’।">विभागो ह्यल्पशक्तित्वं नहि तत् परमात्मनः’।</span></span><span data-deva=" इति बृहत्संहितायाम् ॥ 07 ॥"> इति बृहत्संहितायाम् ॥ 07 ॥</span></div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S02_V16" data~~-~~block~~-id="~~BS_C02_S02_V16~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C02~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(189)ओम् उभयथा च दोषात् ओम् ॥ 02-02-16 ॥~~</span></span></~~div~~>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति वियदधिकरणम् ॥ 01 ॥">॥ इति वियदधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A025" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मातरिश्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A025"></span></p><h4 id="मातरिश्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A4.E0.A4.B0.E0.A4.BF.E0.A4.B6.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="मातरिश्वाधिकरणम्">मातरिश्वाधिकरणम्</span></h4>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S02_V16_B1" data~~-~~verse="BS_C02_S02_V16~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S02_V16_B1~~">~~नित्यत्वे परमाणूनां तद्वत् सर्वनित्यत्वं स्यात्~~ । ~~विशेषप्रमाणाभावात्~~ । ~~अनित्यत्वे कारणाभावात् तदुत्पत्त्यभावः ॥ 16 ॥~~</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘अथ ह नित्याश्चानित्याश्च । तेजोऽबन्नान्याकाश इति तान्यनित्यानि । वायुर्वाव नित्यो वायुना हि सर्वाणि भूतानि नेनीयन्ते’">‘अथ ह नित्याश्चानित्याश्च । तेजोऽबन्नान्याकाश इति तान्यनित्यानि । वायुर्वाव नित्यो वायुना हि सर्वाणि भूतानि नेनीयन्ते’</span></div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S02_V17~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02~~" data-verse~~-type~~="~~sutra~~"~~><span class~~="~~shloka-block~~"~~><span class="shloka-line">(190)ओम् अपरिग्रहाच्चात्यन्तमनपेक्षा ओम् ॥ 02-02-17 ॥</span></span></div~~>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘अथ ह चेतनाश्चाचेतनाश्च । तेजोऽबन्नान्याकाश इति तान्यचेतनानि । वायुर्वाव चेतनो वायुना हि सर्वाणि भूतानि विज्ञायन्ते’ ।">‘अथ ह चेतनाश्चाचेतनाश्च । तेजोऽबन्नान्याकाश इति तान्यचेतनानि । वायुर्वाव चेतनो वायुना हि सर्वाणि भूतानि विज्ञायन्ते’ ।</span></div>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V17_B1"~~ data-~~verse~~="~~BS_C02_S02_V17" data-block-id="BS_C02_S02_V17_B1~~">~~श्रुतिस्मृत्यपरिगृहीतत्वाच्चातिशयेनानपेक्ष(क्ष्य)ता~~ ।</~~div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V17_B2" data-verse="BS_C02_S02_V17" data-block-id="BS_C02_S02_V17_B2">‘आन्वीक्षिकीं तर्कविद्यामनुरक्तो निरर्थकम्’ इति च मोक्षधर्मे ॥ 17 ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति वैशेषिकाधिकरणम् ॥ 06 ॥</div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘कुविदङ्ग नमसा ये वृधासः पुरा देवा अनवद्यास आसन् । ते वायवे मनवे बाधितायावासयन्नुषसं सूर्येण’(ऋ.सं.७.१९.१।">‘कुविदङ्ग नमसा ये वृधासः पुरा देवा अनवद्यास आसन् । ते वायवे मनवे बाधितायावासयन्नुषसं सूर्येण’(ऋ.सं.७.१९.१।</span></div>

~~<span~~ id="~~gr-adh-BS_C02_S02_A018" class="gr-toc-anchor~~" data-~~level="3" data~~-~~title~~="~~समुदायाधिकरणम्~~" data-~~block-id~~="~~gr-adh-BS_C02_S02_A018~~"~~></span><h4 class~~="~~gr-section-head~~">~~समुदायाधिकरणम्</h4>~~

<~~div class="leading-bhashya-line"~~>~~परमाणुपुञ्जवादिमतं निरा(अपा)करोति-~~</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S02_V18~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V18~~" data-~~doc~~="BS" ~~data-chapter~~="~~BS_C02" data-verse-type="sutra~~"><~~span~~ class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(191)ओं समुदाय उभयहेतुकेऽपि तदप्राप्तिः ओम् ॥ 02-02-18 ॥~~</span></~~span~~></div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘सा वा एषा देवताऽनादिर्योऽयं पवते’ इति ।">‘सा वा एषा देवताऽनादिर्योऽयं पवते’ इति ।</span></div>

</div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S02_V18_B1" data~~-~~verse="BS_C02_S02_V18~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S02_V18_B1~~">~~समुदायस्यैकहेतुकत्वं~~ न युज्यते । उभयहेतुकेऽप्यन्योऽन्याश्रयात् तदप्राप्तिः । अन्यथा सर्वदा समुदायसत्त्वं(समुदायत्वम्) स्यात् ॥ 18 ॥</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘यस्यानाऽदिर्न मध्यं नान्तो नोदयो न निम्लोचः’।इत्यादिश्रुतिभ्यो वायोरनुत्पत्तिरित्यतो ब्रवीति –">‘यस्यानाऽदिर्न मध्यं नान्तो नोदयो न निम्लोचः’।इत्यादिश्रुतिभ्यो वायोरनुत्पत्तिरित्यतो ब्रवीति –</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V19~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V19~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~192~~)ओम् ~~इतरेतरप्रत्ययत्वादिति चेन्न उत्पत्तिमात्रनिमित्तत्वात्~~ ओम् ॥ 02-02-19 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V08" data-block-id="BS_C02_S03_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(226)ओम् एतेन मातरिश्वा व्याख्यातः ओम् ॥ 02-03-08 ॥">(226)ओम् एतेन मातरिश्वा व्याख्यातः ओम् ॥ 02-03-08 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V08_B1" data-verse="BS_C02_S03_V08" data-block-id="BS_C02_S03_V08_B1" style="position: relative;"><span data-deva="एतेन मुख्यामुख्यानुत्पत्तिवचनेन विभक्तत्वाच्च वाय्वनुत्पत्तिश्रुतिरपि व्याख्याता ।">एतेन मुख्यामुख्यानुत्पत्तिवचनेन विभक्तत्वाच्च वाय्वनुत्पत्तिश्रुतिरपि व्याख्याता ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V19_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V19~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V19_B1~~">~~सर्वदा विद्यमानोऽपि समुदायः परस्परापेक्षया व्यवह्रियत इति चेत्,~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V08_B2" data-verse="BS_C02_S03_V08" data-block-id="BS_C02_S03_V08_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘नित्यः परमनित्यश्च तथाऽनित्यः परस्तथा ।

">‘नित्यः परमनित्यश्च तथाऽनित्यः परस्तथा ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V19_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V19~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V19_B2~~">न । एकं कार्यमुत्पाद्य तस्य विनष्टत्वात् परस्परप्रत्ययस्तदपेक्षया व्यवहार इति न युज्यते ।</div>

</span><p><span data-deva="चतुर्धैतज्जगत् सर्वं परानित्यं तु पार्थिवम्।

अनित्यानि तु भूतानि नित्यो वायुरुदाहृतः ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V19_B3~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V19~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V19_B3~~">~~कारणे सति कार्यं भवत्येवेति हि तस्य नियमः~~ ॥ 19 ॥</div>

">चतुर्धैतज्जगत् सर्वं परानित्यं तु पार्थिवम्।

अनित्यानि तु भूतानि नित्यो वायुरुदाहृतः ।

</span></p><span data-deva="

परस्तु नित्यः पुरुषः प्रकृतिः काल एव च ॥">

परस्तु नित्यः पुरुषः प्रकृतिः काल एव च ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V08_B6" data-verse="BS_C02_S03_V08" data-block-id="BS_C02_S03_V08_B6" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id"><span data-deva="‘एतच्चतुष्टयं विष्णुः स्वयं नित्यः परात्परः ।">‘एतच्चतुष्टयं विष्णुः स्वयं नित्यः परात्परः ।</span><br><span data-deva="प्रतिव्यूह्य व्यूह्य चासावतीत्या च जनार्दनः ।">प्रतिव्यूह्य व्यूह्य चासावतीत्या च जनार्दनः ।</span><br><span data-deva="धारयत्यनिशं देवो नित्यानन्दैकलक्षणः’">धारयत्यनिशं देवो नित्यानन्दैकलक्षणः’</span></span></span><span data-deva="इति कौर्मे ॥ 08 ॥">इति कौर्मे ॥ 08 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V20~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V20~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~193~~)ओम् ~~उत्तरोत्पादे च पूर्वनिरोधात्~~ ओम् ॥ 02-02-20 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति मातरिश्वाधिकरणम् ॥ 02 ॥">॥ इति मातरिश्वाधिकरणम् ॥ 02 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A026" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="असम्भवाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A026"></span></p><h4 id="असम्भवाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.B8.E0.A4.AE.E0.A5.8D.E0.A4.AD.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="असम्भवाधिकरणम्">असम्भवाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(227)ओम् असम्भवस्तु सतोऽनुपपत्तेः ओम् ॥ 02-03-09 ॥">(227)ओम् असम्भवस्तु सतोऽनुपपत्तेः ओम् ॥ 02-03-09 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V20_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V20~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V20_B1~~">~~कार्योत्पत्तावेव कारणस्य विनाशाच्च~~ न ~~विशेषकार्योत्पत्तिः~~ ॥ 20 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B1" data-verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘असद् वा इदमग्र आसीत् ततो वै सदजायत’(तै.उ.२.७),‘असतः सदजायत’(ऋ.सं.१०.७२.२) इत्यादि श्रुतिभ्यः सतोऽप्युत्पत्तिरिति चेत्, न ।">‘असद् वा इदमग्र आसीत् ततो वै सदजायत’(तै.उ.२.७),‘असतः सदजायत’(ऋ.सं.१०.७२.२) इत्यादि श्रुतिभ्यः सतोऽप्युत्पत्तिरिति चेत्, न ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B2" data-verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09_B2" style="position: relative;"><span data-deva="अनुत्पत्तिरेव सतः । तुशब्देनोक्तव्यवस्थामपाकरोति । न ह्यसतः सदुत्पद्यते । अदृष्टत्वादनुपपत्तेः ।">अनुत्पत्तिरेव सतः । तुशब्देनोक्तव्यवस्थामपाकरोति । न ह्यसतः सदुत्पद्यते । अदृष्टत्वादनुपपत्तेः ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shruti-id"><span data-deva="‘तद् वा एतद्ब्रह्माहुर्बृहति बृंहयति चेति । तद् वा एतदसदाहुः न ह्यासादयति कश्चन । तद् वा एतत् परमाहुः परतो हि तदुदीक्ष्यते’">‘तद् वा एतद्ब्रह्माहुर्बृहति बृंहयति चेति । तद् वा एतदसदाहुः न ह्यासादयति कश्चन । तद् वा एतत् परमाहुः परतो हि तदुदीक्ष्यते’</span></span></span><span data-deva="इति श्रुतेरसच्छब्दो ब्रह्मवाची ।">इति श्रुतेरसच्छब्दो ब्रह्मवाची ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B9" data-verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09_B9" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Paingishruthi-id"><span data-deva="‘देवानां पूर्वे युगेऽसतः सदजायतेति । ब्रह्म वा असत् सद् वा प्राणः प्राणं वाव महान् सह ओजो बलमित्याचक्षते’">‘देवानां पूर्वे युगेऽसतः सदजायतेति । ब्रह्म वा असत् सद् वा प्राणः प्राणं वाव महान् सह ओजो बलमित्याचक्षते’</span></span></span><span data-deva="इति च पैङ्गीश्रुतिः।">इति च पैङ्गीश्रुतिः।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B11" data-verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09_B11" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatha-id"><span data-deva="‘त्वं देवशक्त्यां गुणकर्मयोनौ रेतस्त्वजायां कविरादधेऽजः ।">‘त्वं देवशक्त्यां गुणकर्मयोनौ रेतस्त्वजायां कविरादधेऽजः ।</span><br><span data-deva="ततो वयं सत्प्रमुखा यदर्थे बभूविमात्मन् करवाम किं ते’(भा.३.६.२८)">ततो वयं सत्प्रमुखा यदर्थे बभूविमात्मन् करवाम किं ते’(भा.३.६.२८)</span></span></span><span data-deva="इति भागवते ॥">इति भागवते ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B14" data-verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09_B14" style="position: relative;"><span data-deva="‘अजायमानो बहुधा विजायते’(तै.आ.३.१३) इति च ।">‘अजायमानो बहुधा विजायते’(तै.आ.३.१३) इति च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B15" data-verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09_B15" style="position: relative;"><span data-deva="‘प्रत्यक्षत्वं हरेर्जन्म न विकारः कथञ्चन ।

">‘प्रत्यक्षत्वं हरेर्जन्म न विकारः कथञ्चन ।

</span><p><span data-deva="पुरुषः प्रकृतिः कालो महानित्यादिषु क्रमात् ॥

विकार एव जननं पुरुषे तद्विशेषणम् ।

">पुरुषः प्रकृतिः कालो महानित्यादिषु क्रमात् ॥

विकार एव जननं पुरुषे तद्विशेषणम् ।

</span></p><span data-deva="

परतन्त्रविशेषो हि विकार इति कीर्तितः’॥ इति पाद्मे ॥">

परतन्त्रविशेषो हि विकार इति कीर्तितः’॥ इति पाद्मे ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B19" data-verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09_B19" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatha-id"><span data-deva="‘अविकारोऽपि भगवान् सर्वशक्तित्वहेतुतः ।">‘अविकारोऽपि भगवान् सर्वशक्तित्वहेतुतः ।</span><br><span data-deva="विकारहेतुकं सर्वं कुरुते निर्विकारवान् ॥">विकारहेतुकं सर्वं कुरुते निर्विकारवान् ॥</span><br><span data-deva="‘शक्तिशक्तिमतोश्चापि न विभागः कथञ्चन ।">‘शक्तिशक्तिमतोश्चापि न विभागः कथञ्चन ।</span><br><span data-deva="अविभिन्नाऽपि सेच्छादिभेदैरपि विभाव्यते’">अविभिन्नाऽपि सेच्छादिभेदैरपि विभाव्यते’</span></span><span data-deva=" इति भागवततन्त्रे ॥ 09 ॥"> इति भागवततन्त्रे ॥ 09 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V21~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V21~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~194~~)ओम् ~~असति प्रतिज्ञोपरोधो यौगपद्यमन्यथा~~ ओम् ॥ 02-02-21 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="इति असम्भवाधिकरणम् ॥ 03 ॥">इति असम्भवाधिकरणम् ॥ 03 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A027" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तेजोऽधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A027"></span></p><h4 id="तेजोऽधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A4.E0.A5.87.E0.A4.9C.E0.A5.8B.E0.A4.BD.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="तेजोऽधिकरणम्">तेजोऽधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V10" data-block-id="BS_C02_S03_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(228)ओं तेजोऽतस्तथा ह्याह ओम् ॥ 02-03-10 ॥">(228)ओं तेजोऽतस्तथा ह्याह ओम् ॥ 02-03-10 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V21_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V21~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V21_B1~~">~~कारणे विनष्टे कार्यमुत्पद्यते चेत् तत्कार्यमिति प्रतिज्ञाहानिः~~ । ~~तत्काले कारणमस्ति चेद् विनाशकारणाभावद् यौगपद्यं सर्वकार्याणाम्~~ ॥ 21 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V10_B1" data-verse="BS_C02_S03_V10" data-block-id="BS_C02_S03_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘वायोरग्निः’(तै.आ.२.१)इत्यादेर्नान्यत उत्पत्तिः ग्राह्या । अत एव परात् तदपि जायते । ‘तत् तेजोऽसृजत’(छां.उ.६.२.३) इत्याह । ‘कारणत्वेन’ इत्युक्तेऽप्यमुख्यतयाऽन्येषामपि शब्दोक्तत्वात् पुनरुक्तिरुभयकारणत्वनिवृत्यर्थम् ॥ 10 ॥">‘वायोरग्निः’(तै.आ.२.१)इत्यादेर्नान्यत उत्पत्तिः ग्राह्या । अत एव परात् तदपि जायते । ‘तत् तेजोऽसृजत’(छां.उ.६.२.३) इत्याह । ‘कारणत्वेन’ इत्युक्तेऽप्यमुख्यतयाऽन्येषामपि शब्दोक्तत्वात् पुनरुक्तिरुभयकारणत्वनिवृत्यर्थम् ॥ 10 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V22~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V22~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~195~~)~~ओं प्रतिसङ्ख्याऽप्रतिसङ्ख्यानिरोधाप्राप्तिरविच्छेदात्~~ ओम् ॥ 02-02-~~22॥~~</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति तेजोऽधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥ इति तेजोऽधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A028" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अबधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A028"></span></p><h4 id="अबधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.AC.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अबधिकरणम्">अबधिकरणम्</span></h4>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V22_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V22~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V22_B1~~">~~कारणे सति कार्यं भवत्येवेति नियमान्निस्सन्तानः ससन्तानश्च विनाशो~~ न ~~युज्यते~~ ॥ 22 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V11_B1" data-verse="BS_C02_S03_V11" data-block-id="BS_C02_S03_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘ब्रह्मैवेदमग्र आसीत् तदपोऽसृजत तदिदं सर्वम्’ इति श्रुतेः ‘अग्नेरापः’(तै.उ.२.१) इत्युक्तेऽपि ब्रह्मण एवाबादिसृष्टिः ।">‘ब्रह्मैवेदमग्र आसीत् तदपोऽसृजत तदिदं सर्वम्’ इति श्रुतेः ‘अग्नेरापः’(तै.उ.२.१) इत्युक्तेऽपि ब्रह्मण एवाबादिसृष्टिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V11_B2" data-verse="BS_C02_S03_V11" data-block-id="BS_C02_S03_V11_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च ।

खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी’(मुं.उ.२.१.३) इत्यादि च ।">‘एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च ।

खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी’(मुं.उ.२.१.३) इत्यादि च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V11_B4" data-verse="BS_C02_S03_V11" data-block-id="BS_C02_S03_V11_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishya-id"><span data-deva="‘कर्ता सर्वस्य वै विष्णुः एक एव न संशयः ।">‘कर्ता सर्वस्य वै विष्णुः एक एव न संशयः ।</span><br><span data-deva="इतरेषां तु सत्ताद्या यत एव तदाज्ञया’">इतरेषां तु सत्ताद्या यत एव तदाज्ञया’</span></span></span><span data-deva=" इति भविष्यत्पुराणे॥"> इति भविष्यत्पुराणे॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V11_B6" data-verse="BS_C02_S03_V11" data-block-id="BS_C02_S03_V11_B6" style="position: relative;"><span data-deva="वामने च-

">वामने च-

</span><p><span data-deva="‘तत्र तत्र स्थितो विष्णुस्तत्तच्छक्तीः प्रबोधयन् ।

">‘तत्र तत्र स्थितो विष्णुस्तत्तच्छक्तीः प्रबोधयन् ।

</span></p><span data-deva="

एक एव महाशक्तिः कुरुते सर्वमञ्जसा’ इति ॥">

एक एव महाशक्तिः कुरुते सर्वमञ्जसा’ इति ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V11_B9" data-verse="BS_C02_S03_V11" data-block-id="BS_C02_S03_V11_B9" style="position: relative;"><span data-deva="घर्मात् स्वेदादिदृष्टेः पुनः प्रतिषेधः ॥ 11 ॥">घर्मात् स्वेदादिदृष्टेः पुनः प्रतिषेधः ॥ 11 ॥</span></div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S02_V23" data~~-~~block~~-id="~~BS_C02_S02_V23~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C02~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(196)ओम् उभयथा च दोषात् ओम् ॥ 02-02-23 ॥~~</span></span></~~div~~>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अबधिकरणम् ॥ 05 ॥">॥ इति अबधिकरणम् ॥ 05 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A029" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पृथिव्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A029"></span></p><h4 id="पृथिव्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.83.E0.A4.A5.E0.A4.BF.E0.A4.B5.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="पृथिव्यधिकरणम्">पृथिव्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S02_V23_B1" data~~-~~verse="BS_C02_S02_V23~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S02_V23_B1~~">~~कारणे सति कार्यं भवत्येवेति नियमे सर्वदा कार्यभावान्न कार्यकारणविशेषः~~ । ~~अनियमे कार्यानुत्पत्तिः ॥ 23 ॥~~</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘ता आप ऐक्षन्त बह्व्यः स्यामः प्रजायेमहीति । ता अन्नमसृजन्त’(छां.उ.६.२) इत्यद्भ्योऽन्नसृष्टिः श्रूयते ।‘अद्भ्यः पृथिवी’(तै.उ.२.१) इति कुत्रचित् पृथिवीसृष्टिः । अतो विरुद्धत्वादप्रामाण्यमित्यतो वक्तिः –">‘ता आप ऐक्षन्त बह्व्यः स्यामः प्रजायेमहीति । ता अन्नमसृजन्त’(छां.उ.६.२) इत्यद्भ्योऽन्नसृष्टिः श्रूयते ।‘अद्भ्यः पृथिवी’(तै.उ.२.१) इति कुत्रचित् पृथिवीसृष्टिः । अतो विरुद्धत्वादप्रामाण्यमित्यतो वक्तिः –</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V24~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V24~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~197~~)ओम् ~~आकाशे चाविशेषात्~~ ओम् ॥ 02-02-24 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V12" data-block-id="BS_C02_S03_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(230)ओं पृथिव्यधिकाररूपशब्दान्तरादिभ्यः ओम् ॥ 02-03-12 ॥">(230)ओं पृथिव्यधिकाररूपशब्दान्तरादिभ्यः ओम् ॥ 02-03-12 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V12_B1" data-verse="BS_C02_S03_V12" data-block-id="BS_C02_S03_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="पृथिवी तत्रान्नशब्देनोच्यते । भूताधिकारत्वात् । कार्ष्ण्यप्रचुरा च पृथिवी । नान्नस्य तथा विशेषः । ‘आपश्च पृथिवी चान्नम्’(ऐ.आ.२.३.१),‘पृथिवी वा अन्नम्’(तै.उ.३.९), ‘ता आपोऽन्नमसृजन्त पृथिवी वा अन्नम्’ इत्यादिशब्दान्तराच्च । आदिशब्दाद् युक्तिरपौरुषेयत्वेनादोषस्य वाक्यस्य नाप्रामाण्यमित्यादि ।">पृथिवी तत्रान्नशब्देनोच्यते । भूताधिकारत्वात् । कार्ष्ण्यप्रचुरा च पृथिवी । नान्नस्य तथा विशेषः । ‘आपश्च पृथिवी चान्नम्’(ऐ.आ.२.३.१),‘पृथिवी वा अन्नम्’(तै.उ.३.९), ‘ता आपोऽन्नमसृजन्त पृथिवी वा अन्नम्’ इत्यादिशब्दान्तराच्च । आदिशब्दाद् युक्तिरपौरुषेयत्वेनादोषस्य वाक्यस्य नाप्रामाण्यमित्यादि ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V24_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V24~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V24_B1~~">दीपादिषु विशेषदर्शनात् क्षणिकत्वेनान्यत्रापि क्षणिकत्वमनुमीयते चेदाकाशादिष्वविशेषदर्शनाद् अन्यत्रापि तदनुमीयेत ॥ 24 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V12_B2" data-verse="BS_C02_S03_V12" data-block-id="BS_C02_S03_V12_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘विरोधो वाक्ययोर्यत्र नाप्रामाण्यं तदेष्यते ।

यथाऽविरुद्धता न स्यात् तथाऽर्थः कल्प्य एतयोः’ इति ।">‘विरोधो वाक्ययोर्यत्र नाप्रामाण्यं तदेष्यते ।

यथाऽविरुद्धता न स्यात् तथाऽर्थः कल्प्य एतयोः’ इति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V12_B4" data-verse="BS_C02_S03_V12" data-block-id="BS_C02_S03_V12_B4" style="position: relative;"><span data-deva="रक्तोऽग्निरुदकं शुक्लं कृष्णैव पृथिवी स्वतः ।

">रक्तोऽग्निरुदकं शुक्लं कृष्णैव पृथिवी स्वतः ।

</span><p><span data-deva="नाभिपद्माभिसम्बन्धात् पीता सेत्यभिधीयते ।

क्षत्ररक्ताभिसम्बन्धाद् रक्तोदकबहुत्वतः ।

">नाभिपद्माभिसम्बन्धात् पीता सेत्यभिधीयते ।

क्षत्ररक्ताभिसम्बन्धाद् रक्तोदकबहुत्वतः ।

</span></p><span data-deva="

शुक्लत्वमेत्येवमेव वर्णान्तरगतिर्भवेत् ॥">

शुक्लत्वमेत्येवमेव वर्णान्तरगतिर्भवेत् ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V12_B8" data-verse="BS_C02_S03_V12" data-block-id="BS_C02_S03_V12_B8" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vyomasamhitha-id"><span data-deva="विष्णुवीर्याभियोगाच्च पीतत्वं भुव इष्यते ।">विष्णुवीर्याभियोगाच्च पीतत्वं भुव इष्यते ।</span><br><span data-deva="स्वर्णवीर्यो हि भगवाननादिः पुरुषोत्तमः">स्वर्णवीर्यो हि भगवाननादिः पुरुषोत्तमः</span></span></span><span data-deva="॥इति व्योमसंहितायाम् ॥ 12 ॥">॥इति व्योमसंहितायाम् ॥ 12 ॥</span></div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S02_V25" data~~-~~block~~-id="~~BS_C02_S02_V25~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C02~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(198)ओम् अनुस्मृतेश्च ओम् ॥ 02-02-25॥~~</span></span></~~div~~>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति पृथिव्यधिकरणम् ॥">॥ इति पृथिव्यधिकरणम् ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A030" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तदभिध्यानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A030"></span></p><h4 id="तदभिध्यानाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A4.E0.A4.A6.E0.A4.AD.E0.A4.BF.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="तदभिध्यानाधिकरणम्">तदभिध्यानाधिकरणम्</span></h4>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S02_V25_B1" data~~-~~verse="BS_C02_S02_V25~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S02_V25_B1~~">तदेवेदमिति प्रत्यभिज्ञानाच्च । प्रत्यभिज्ञाया भ्रान्तित्वे विशेषदर्शनस्यापि भ्रान्तित्वम् ॥ 25 ॥</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘प्राणानां ग्रन्थिरसि रुद्रो मा विशान्तकस्तेनान्नेनाप्यायस्व’(म.ना.उ.१६.२) इत्यादिनाऽन्यः संहर्ता प्रतीयत इत्यतो ब्रूते –">‘प्राणानां ग्रन्थिरसि रुद्रो मा विशान्तकस्तेनान्नेनाप्यायस्व’(म.ना.उ.१६.२) इत्यादिनाऽन्यः संहर्ता प्रतीयत इत्यतो ब्रूते –</span></div>

</div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">॥ ~~इति समुदायाधिकरणम्~~ ॥ 07 ॥</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V13" data-block-id="BS_C02_S03_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(231)ओं तदभिध्यानादेव तु तल्लिङ्गात् सः ओम् ॥ 02-03-13 ॥">(231)ओं तदभिध्यानादेव तु तल्लिङ्गात् सः ओम् ॥ 02-03-13 ॥</span></span></span></div>

<~~span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C02_S02_A019~~" class="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~असदधिकरणम्~~" data-block-id="gr-~~adh~~-~~BS_C02_S02_A019~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~असदधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V13_B1" data-verse="BS_C02_S03_V13" data-block-id="BS_C02_S03_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘तस्याभिध्यानाद् योजनात् तत्त्वभावाद् भूयश्चान्ते विश्वमायानिवृत्तिः’(श्वे.उ.१.१०)इति बन्धलयस्य तदभिध्याननिमित्तत्त्वलिङ्गात् तत्कर्तृत्वं प्रतीयते, किमु सादेर्जगतः । इत्येतस्मादेव संहारकर्ता विष्णुरिति प्रतीयते । किमु">‘तस्याभिध्यानाद् योजनात् तत्त्वभावाद् भूयश्चान्ते विश्वमायानिवृत्तिः’(श्वे.उ.१.१०)इति बन्धलयस्य तदभिध्याननिमित्तत्त्वलिङ्गात् तत्कर्तृत्वं प्रतीयते, किमु सादेर्जगतः । इत्येतस्मादेव संहारकर्ता विष्णुरिति प्रतीयते । किमु</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V13_B3" data-verse="BS_C02_S03_V13" data-block-id="BS_C02_S03_V13_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘यमप्येति भुवनं साम्पराये स नो हरिर्घृत मीहायुषेऽत्तु देवः’,‘य इदं सर्वं विलाययति स हरिः परः परात्मा’इत्यादि श्रुतिभ्य इति एव शब्दः ।">‘यमप्येति भुवनं साम्पराये स नो हरिर्घृत मीहायुषेऽत्तु देवः’,‘य इदं सर्वं विलाययति स हरिः परः परात्मा’इत्यादि श्रुतिभ्य इति एव शब्दः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V13_B7" data-verse="BS_C02_S03_V13" data-block-id="BS_C02_S03_V13_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘स्रष्टा पाता च संहर्ता स एको हरिरीश्वरः ।">‘स्रष्टा पाता च संहर्ता स एको हरिरीश्वरः ।</span><br><span data-deva="स्रष्टृत्वादिकमन्येषां दारुयोषावदुच्यते ॥">स्रष्टृत्वादिकमन्येषां दारुयोषावदुच्यते ॥</span><br><span data-deva=" एकदेशक्रिया चात्र न तु सर्वात्मनेरितम् ।"> एकदेशक्रिया चात्र न तु सर्वात्मनेरितम् ।</span><br><span data-deva="सृष्ट्यादिकं समस्तं तु विष्णोरेव पराद्भवेत्’">सृष्ट्यादिकं समस्तं तु विष्णोरेव पराद्भवेत्’</span></span></span><br><span data-deva="इति च स्कान्दे ॥">इति च स्कान्दे ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~शून्यवादमपाकरोति~~-</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V13_B11" data-verse="BS_C02_S03_V13" data-block-id="BS_C02_S03_V13_B11" style="position: relative;"><span data-deva="‘निमित्तमात्रमीशस्य विश्वसर्गनिरोधयोः ।

हिरण्यगर्भः सर्वश्च कालाख्यारूपिणस्तव’ ॥इति भागवते ॥">‘निमित्तमात्रमीशस्य विश्वसर्गनिरोधयोः ।

हिरण्यगर्भः सर्वश्च कालाख्यारूपिणस्तव’ ॥इति भागवते ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V13_B13" data-verse="BS_C02_S03_V13" data-block-id="BS_C02_S03_V13_B13" style="position: relative;"><span data-deva="‘स ब्रह्मणा विसृजति स रुद्रेण विलाययति सोऽनुत्पत्तिलय एक एव हरिः परः परानन्दः’॥इति च महोपनिषदि ॥ 13 ॥">‘स ब्रह्मणा विसृजति स रुद्रेण विलाययति सोऽनुत्पत्तिलय एक एव हरिः परः परानन्दः’॥इति च महोपनिषदि ॥ 13 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति तदभिध्यानाधिकरणम् ॥ 07 ॥">॥ इति तदभिध्यानाधिकरणम् ॥ 07 ॥</span></div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S02_V26" data~~-~~block~~-id="~~BS_C02_S02_V26~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C02~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(199)ओं नासतोऽदृष्टत्वात् ओम् ॥ 02-02-26 ॥~~</span></span></~~div~~>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A031" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="विपर्ययाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A031"></span></p><h4 id="विपर्ययाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.AA.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="विपर्ययाधिकरणम्">विपर्ययाधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘अत एव हीदं परात् क्रमादुत्पद्यते क्रमाद् विलीयते नासावुदेति नास्तमेति’ इति भाल्लवेयश्रुतौ क्रमाल्लयः प्रतीयते ।">‘अत एव हीदं परात् क्रमादुत्पद्यते क्रमाद् विलीयते नासावुदेति नास्तमेति’ इति भाल्लवेयश्रुतौ क्रमाल्लयः प्रतीयते ।</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S02_V26_B1" data~~-~~verse="BS_C02_S02_V26~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S02_V26_B1~~">~~अदृष्टत्वादसतः कारणत्वं न युज्यते ॥ 26 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V27~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V27~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~200~~)ओम् ~~उदासीनानामपि चैवं सिद्धिः~~ ओम् ॥ 02-02-27 ॥</span></span></div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘अक्षरात् परमादेव सर्वमुत्पद्यते क्रमात् ।">‘अक्षरात् परमादेव सर्वमुत्पद्यते क्रमात् ।</span><br><span data-deva=" व्युत्क्रमाद् विलयश्चैव तस्मिन्नेव परात्मनि’ ॥इति चतुर्वेदशिखायां व्युत्क्रमाल्लयः प्रतीयते । अत आह"> व्युत्क्रमाद् विलयश्चैव तस्मिन्नेव परात्मनि’ ॥इति चतुर्वेदशिखायां व्युत्क्रमाल्लयः प्रतीयते । अत आह</span></div>

</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V27_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V27~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V27_B1~~">असतः कारणत्वे उदासीनानां हेयोपादेयबुद्धिवर्जितानां खपुष्पादीनामपि सकाशात् कार्यसिद्धिः ।</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V14" data-block-id="BS_C02_S03_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(232)ओं विपर्ययेण तु क्रमोऽत उपपद्यते च ओम् ॥ 02-03-14 ॥">(232)ओं विपर्ययेण तु क्रमोऽत उपपद्यते च ओम् ॥ 02-03-14 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V27_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V27~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V27_B2~~">~~चशब्दान्न चेदन्यत्रापि~~ न ~~स्यात्, अविशेषात्~~ ॥ 27 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V14_B1" data-verse="BS_C02_S03_V14" data-block-id="BS_C02_S03_V14_B1" style="position: relative;"><span data-deva="क्रमवचनमपि विपरीतक्रमापेक्षया ।">क्रमवचनमपि विपरीतक्रमापेक्षया ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V14_B2" data-verse="BS_C02_S03_V14" data-block-id="BS_C02_S03_V14_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘कर्ता प्राणादिकस्यास्य हन्ता भूम्यादिकस्य च ।

यः क्रमाद् व्युत्क्रमाच्चैव स हरिः पर उच्यते’॥इत्यत एव भाल्लवेयश्रुतिवचनात् ।">‘कर्ता प्राणादिकस्यास्य हन्ता भूम्यादिकस्य च ।

यः क्रमाद् व्युत्क्रमाच्चैव स हरिः पर उच्यते’॥इत्यत एव भाल्लवेयश्रुतिवचनात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V14_B5" data-verse="BS_C02_S03_V14" data-block-id="BS_C02_S03_V14_B5" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘अनुरूपः क्रमः सृष्टौ प्रतिरूपो लये क्रमः ।">‘अनुरूपः क्रमः सृष्टौ प्रतिरूपो लये क्रमः ।</span><br><span data-deva="इति क्रमेण भगवान् सृष्टिसंहारकृद्धरिः’">इति क्रमेण भगवान् सृष्टिसंहारकृद्धरिः’</span></span></span><span data-deva=" इति च पाद्मे ।"> इति च पाद्मे ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V14_B7" data-verse="BS_C02_S03_V14" data-block-id="BS_C02_S03_V14_B7" style="position: relative;"><span data-deva="पूर्वेषां पूर्वेषां सामर्थ्याधिक्यादुपपद्यते च ।">पूर्वेषां पूर्वेषां सामर्थ्याधिक्यादुपपद्यते च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V14_B8" data-verse="BS_C02_S03_V14" data-block-id="BS_C02_S03_V14_B8" style="position: relative;"><span data-deva="वामने च –

">वामने च –

</span><p><span data-deva="‘पूर्वे पूर्वे यतो विष्णोः सन्निधानं क्रमाधिकम् ।

सामर्थ्याधिक्यमेतेषां पश्चादेव लयस्तथा ।

">‘पूर्वे पूर्वे यतो विष्णोः सन्निधानं क्रमाधिकम् ।

सामर्थ्याधिक्यमेतेषां पश्चादेव लयस्तथा ।

</span></p><span data-deva="

व्याप्तिश्चाभ्यधिका तेषामत एव न संशयः’ ॥ इति॥ 14 ॥">

व्याप्तिश्चाभ्यधिका तेषामत एव न संशयः’ ॥ इति॥ 14 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V28~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V28~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~201~~)~~ओं नाभाव उपलब्धेः~~ ओम् ॥ 02-02-28 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति विपर्ययाधिकरणम् ॥">॥ इति विपर्ययाधिकरणम् ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A032" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्तराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A032"></span></p><h4 id="अन्तराधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अन्तराधिकरणम्">अन्तराधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V15" data-block-id="BS_C02_S03_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(233)ओम् अन्तरा विज्ञानमनसी क्रमेण तल्लिङ्गादिति चेन्नाविशेषात् ओम् ॥ 02-03-15 ॥">(233)ओम् अन्तरा विज्ञानमनसी क्रमेण तल्लिङ्गादिति चेन्नाविशेषात् ओम् ॥ 02-03-15 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V28_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V28~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V28_B1~~">न ~~च जगदेव शून्यमिति वाच्यम् । दृष्टत्वात् ॥28॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V15_B1" data-verse="BS_C02_S03_V15" data-block-id="BS_C02_S03_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘प्राणान्मनो मनसश्च विज्ञानम्’, ‘यच्छेद् वाङ्मनसि प्राज्ञस्तद् यच्छेज्ज्ञान आत्मनि’(कठ.उ.३.१३)इति लिङ्गाद्विज्ञानमनसी अन्तरा विपरीतक्रम इति चेत्, न विशेषप्रमाणाभावात् ॥15 ॥">‘प्राणान्मनो मनसश्च विज्ञानम्’, ‘यच्छेद् वाङ्मनसि प्राज्ञस्तद् यच्छेज्ज्ञान आत्मनि’(कठ.उ.३.१३)इति लिङ्गाद्विज्ञानमनसी अन्तरा विपरीतक्रम इति चेत्, न विशेषप्रमाणाभावात् ॥15 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V29~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V29~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~202~~)ओं ~~वैधर्म्याच्च न स्वप्नादिवत्~~ ओम् ॥ 02-02-29 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V16" data-block-id="BS_C02_S03_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(234)ओं चराचरव्यपाश्रयस्तु स्यात् तद्व्यपदेशो भाक्तस्तद्भावभावित्वात् ओम् ॥ 02-03-16 ॥">(234)ओं चराचरव्यपाश्रयस्तु स्यात् तद्व्यपदेशो भाक्तस्तद्भावभावित्वात् ओम् ॥ 02-03-16 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V16_B1" data-verse="BS_C02_S03_V16" data-block-id="BS_C02_S03_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘मनसश्च विज्ञानम्’ इति व्यपदेशश्चराचरेष्वालोचनाद् विज्ञानं भवतीति भागापेक्षया स्यात् । न विज्ञानतत्त्वापेक्षया ।">‘मनसश्च विज्ञानम्’ इति व्यपदेशश्चराचरेष्वालोचनाद् विज्ञानं भवतीति भागापेक्षया स्यात् । न विज्ञानतत्त्वापेक्षया ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V29_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V29~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V29_B1~~">न च दृष्टस्यापि स्वप्नादिवदभावः। तस्योत्तरकाले स्वप्नोयं नायं सर्प इत्याद्यनुभवात् । ~~न चात्र तादृशं प्रमाणमस्ति~~ ॥ 29 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V16_B2" data-verse="BS_C02_S03_V16" data-block-id="BS_C02_S03_V16_B2" style="position: relative;"><span data-deva="स्कान्दे च –

">स्कान्दे च –

</span><p><span data-deva="‘परादव्यक्तमुत्पन्नमव्यक्तात्तु महांस्तथा ।

विज्ञानतत्त्वं महतः समुत्पन्नं चतुर्मुखात् ॥

विज्ञानतत्त्वात्तु मनो मनस्तत्त्वाच्च खादिकम् ।

एवं बाह्या परा सृष्टिरन्तस्तद्व्यक्त्यपेक्षया ।

">‘परादव्यक्तमुत्पन्नमव्यक्तात्तु महांस्तथा ।

विज्ञानतत्त्वं महतः समुत्पन्नं चतुर्मुखात् ॥

विज्ञानतत्त्वात्तु मनो मनस्तत्त्वाच्च खादिकम् ।

एवं बाह्या परा सृष्टिरन्तस्तद्व्यक्त्यपेक्षया ।

</span></p><span data-deva="

विपरीतक्रमो ज्ञेयो यस्मादन्ते हरेर्दृशिः’ ॥इति॥ 16 ॥">

विपरीतक्रमो ज्ञेयो यस्मादन्ते हरेर्दृशिः’ ॥इति॥ 16 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~असदधिकरणम्~~ ॥ 08 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अन्तराधिकरणम् ॥ 09 ॥">॥ इति अन्तराधिकरणम् ॥ 09 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A033" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आत्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A033"></span></p><h4 id="आत्माधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="आत्माधिकरणम्">आत्माधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C02_S02_A020~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~अनुपलब्ध्यधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C02_S02_A020~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~अनुपलब्ध्यधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V17" data-block-id="BS_C02_S03_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(235)ओं नात्माऽश्रुतेर्नित्यत्वाच्च ताभ्यः ओम् ॥ 02-03-17 ॥">(235)ओं नात्माऽश्रुतेर्नित्यत्वाच्च ताभ्यः ओम् ॥ 02-03-17 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V17_B1" data-verse="BS_C02_S03_V17" data-block-id="BS_C02_S03_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘स इदं सर्वं विलाप्यान्तस्तमसि निलीनस्तद् विलाप्य व्युत्तिष्ठते स इदं सर्वं विसृजति विलापयति विस्थापयति प्रस्थापयत्याच्छादयति प्रकाशयति विमोचयत्येक एव’ इति श्रुतेः परमात्माऽपि न लीयते। अश्रुतत्वाद् ब्रह्मलयस्य। निलीन शब्देनापिहितत्वमुच्यते । ‘तुच्छेनाऽभ्वपिहितं यदासीत्’(ऋ.सं.१०.१२१.३) इति श्रुतेः ।">‘स इदं सर्वं विलाप्यान्तस्तमसि निलीनस्तद् विलाप्य व्युत्तिष्ठते स इदं सर्वं विसृजति विलापयति विस्थापयति प्रस्थापयत्याच्छादयति प्रकाशयति विमोचयत्येक एव’ इति श्रुतेः परमात्माऽपि न लीयते। अश्रुतत्वाद् ब्रह्मलयस्य। निलीन शब्देनापिहितत्वमुच्यते । ‘तुच्छेनाऽभ्वपिहितं यदासीत्’(ऋ.सं.१०.१२१.३) इति श्रुतेः ।</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~विज्ञानवादमपाकरोति~~-</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V17_B2" data-verse="BS_C02_S03_V17" data-block-id="BS_C02_S03_V17_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘स एतस्मिंस्तमसि निलीनः प्रकृतिं पुरुषं कालं चानुपश्यति नैनं पश्यति कश्चन’ इति च पैङ्गिशृतिः ।">‘स एतस्मिंस्तमसि निलीनः प्रकृतिं पुरुषं कालं चानुपश्यति नैनं पश्यति कश्चन’ इति च पैङ्गिशृतिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V17_B4" data-verse="BS_C02_S03_V17" data-block-id="BS_C02_S03_V17_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘नित्यो नित्यानां चेतनश्चेतनानाम्’(कठ.उ.५.१३),‘स नित्यो निर्गुणो विभुः परमः परात्मा’।‘नित्यो विभुः कारणो लोकसाक्षी परो गुणैः सर्वदृक् शाश्वतश्च’ इत्यादि श्रुतिभ्यो नित्यत्वाच्च ॥ 17 ॥">‘नित्यो नित्यानां चेतनश्चेतनानाम्’(कठ.उ.५.१३),‘स नित्यो निर्गुणो विभुः परमः परात्मा’।‘नित्यो विभुः कारणो लोकसाक्षी परो गुणैः सर्वदृक् शाश्वतश्च’ इत्यादि श्रुतिभ्यो नित्यत्वाच्च ॥ 17 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति आत्माधिकरणम् ॥ 10 ॥">॥ इति आत्माधिकरणम् ॥ 10 ॥</span></div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S02_V30" data~~-~~block~~-id="~~BS_C02_S02_V30~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C02~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(203)ओं न भावोऽनुपलब्धेः ओम् ॥ 02-02-30 ॥~~</span></span></~~div~~>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A034" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ज्ञाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A034"></span></p><h4 id="ज्ञाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.9C.E0.A5.8D.E0.A4.9E.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="ज्ञाधिकरणम्">ज्ञाधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘नित्यो नित्यानाम्’(कठ.उ.५.१३) इति जीवस्यापि नित्यत्वमुक्तम् ।‘सर्व एते चिदात्मानो व्युच्चरन्ति’ इत्युत्पत्तिरुच्यते । अतो विरोध इत्यत आह –">‘नित्यो नित्यानाम्’(कठ.उ.५.१३) इति जीवस्यापि नित्यत्वमुक्तम् ।‘सर्व एते चिदात्मानो व्युच्चरन्ति’ इत्युत्पत्तिरुच्यते । अतो विरोध इत्यत आह –</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S02_V30_B1" data~~-~~verse="BS_C02_S02_V30~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S02_V30_B1~~">~~न विज्ञानमात्रं जगत्~~ । ~~तथाऽनुभवाभावात् ॥ 30 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V31~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V31~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~204~~)ओं ~~क्षणिकत्वाच्च~~ ओम् ॥ 02-02-~~31 ॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V18_B1" data-verse="BS_C02_S03_V18" data-block-id="BS_C02_S03_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="जीवोऽप्यत एव परमेश्वरादुत्पद्यते । शब्दादेव । ‘ते वा एते चिदात्मनोऽविनष्टाः परञ्ज्योतिर्निविशन्त्यविनष्टा एवोत्पद्यन्ते न विनश्यन्ति कदाचन’इति काषायणश्रुतिः ॥ 18 ॥">जीवोऽप्यत एव परमेश्वरादुत्पद्यते । शब्दादेव । ‘ते वा एते चिदात्मनोऽविनष्टाः परञ्ज्योतिर्निविशन्त्यविनष्टा एवोत्पद्यन्ते न विनश्यन्ति कदाचन’इति काषायणश्रुतिः ॥ 18 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V31_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V31~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V31_B1~~">~~ज्ञानं क्षणिकम्~~ । ~~अर्थानां च स्थायित्वमुक्तम्~~ । ~~अतश्च नैक्यम्~~ ॥ 31 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V32~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V32~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~205~~)ओं ~~सर्वथाऽनुपपत्तेश्च~~ ओम् ॥ 02-02-32 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V19_B1" data-verse="BS_C02_S03_V19" data-block-id="BS_C02_S03_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="नित्यस्यापि ह जीवस्योपाध्यक्षयोत्पत्तिर्युज्यते।">नित्यस्यापि ह जीवस्योपाध्यक्षयोत्पत्तिर्युज्यते।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V32_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V32~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V32_B1~~">प्रमाणाभावात् सर्वश्रुतिस्मृतिर्युक्तिविरुद्धत्वाच्च नैते पक्षा ग्राह्याः ॥ 32 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V19_B2" data-verse="BS_C02_S03_V19" data-block-id="BS_C02_S03_V19_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘उत्पद्यन्ते चिदात्मानो नित्यान्नित्याः परात्मनः ।">‘उत्पद्यन्ते चिदात्मानो नित्यान्नित्याः परात्मनः ।</span><br><span data-deva="उपाध्यपेक्षया तेषामुत्पत्तिरपि गीयते’॥इति व्योमसंहितायाम्॥ 19 ॥">उपाध्यपेक्षया तेषामुत्पत्तिरपि गीयते’॥इति व्योमसंहितायाम्॥ 19 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~अनुपलब्द्यधिकरणम्~~ ॥ 09 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="इति ज्ञाधिकरणम् ॥ 11 ॥">इति ज्ञाधिकरणम् ॥ 11 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A035" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उत्क्रान्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A035"></span></p><h4 id="उत्क्रान्त्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.89.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="उत्क्रान्त्यधिकरणम्">उत्क्रान्त्यधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C02_S02_A021~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~नैकस्मिन्नधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C02_S02_A021~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~नैकस्मिन्नधिकरणम्~~</h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘व्याप्ता ह्यात्मानश्चेतना निर्गुणाश्च सर्वात्मानः सर्वरूपा अनन्ताः’ इति काषायणश्रुतौ व्याप्तत्वं प्रतीयते ।">‘व्याप्ता ह्यात्मानश्चेतना निर्गुणाश्च सर्वात्मानः सर्वरूपा अनन्ताः’ इति काषायणश्रुतौ व्याप्तत्वं प्रतीयते ।</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">~~स्याद्वादिमतं दूषयति~~-</div>

</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘अणुर्ह्येष आत्मा यं वा एते सिनीतः । पुण्यं च पापं च’ इति गौपवनश्रुतावणुत्वमित्यतो विरोध इति । अतो ब्रवीति-">‘अणुर्ह्येष आत्मा यं वा एते सिनीतः । पुण्यं च पापं च’ इति गौपवनश्रुतावणुत्वमित्यतो विरोध इति । अतो ब्रवीति-</span></div>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V33_B1"~~ data-~~verse~~="~~BS_C02_S02_V33" data-block~~-~~id="BS_C02_S02_V33_B1~~">सत् स्यादसत् स्यात् सदसत् स्यात् ततोऽन्यच्च स्यादित्येतन्नैकस्मिन् युज्यते । ~~अदृष्टत्वेनासम्भवात् ॥ 33 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V34~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V34~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~207~~)ओम् ~~एवञ्चात्माकार्त्स्न्यम्~~ ओम् ॥ 02-02-34 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V20" data-block-id="BS_C02_S03_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(238)ओम् उत्क्रान्तिगत्यागतीनाम् ओम् ॥ 02-03-20 ॥">(238)ओम् उत्क्रान्तिगत्यागतीनाम् ओम् ॥ 02-03-20 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V20_B1" data-verse="BS_C02_S03_V20" data-block-id="BS_C02_S03_V20_B1" style="position: relative;"><span data-deva="हेतूनाम् सकाशादणुरेव ।">हेतूनाम् सकाशादणुरेव ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V34_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V34~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V34_B1~~">जीवस्य शरीरपरिमितत्वाङ्गीकारेऽण्वादिशरीरस्थस्य हस्त्यादिशरीरेऽकार्त्स्न्यं स्यात् ॥34॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V20_B2" data-verse="BS_C02_S03_V20" data-block-id="BS_C02_S03_V20_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘सोऽस्माच्छरीरादुत्क्रम्यामुं लोकमभिगच्छत्यमुष्मादिमं लोकमागच्छति । स गर्भी भवति स प्रसूयते स कर्म कुरुते’इति पौष्यायणश्रुतेः॥ 20 ॥">‘सोऽस्माच्छरीरादुत्क्रम्यामुं लोकमभिगच्छत्यमुष्मादिमं लोकमागच्छति । स गर्भी भवति स प्रसूयते स कर्म कुरुते’इति पौष्यायणश्रुतेः॥ 20 ॥</span></div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S02_V35~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02~~" data-verse~~-type~~="~~sutra"><span class="shloka-block~~"~~><span class~~="~~shloka-line~~">~~(208)ओं न च पर्यायादप्यविरोधो विकारादिभ्यः ओम्॥ 02-02-35 ॥</span></span></div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="तत्र स्वातन्त्र्य प्रतीतेः, ।">तत्र स्वातन्त्र्य प्रतीतेः, ।</span></div>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V35_B1"~~ data-~~verse~~="~~BS_C02_S02_V35" data-block-id="BS_C02_S02_V35_B1~~">~~तत्तच्छरीरस्थस्य तत्तत्परिमाणत्वमिति न मन्तव्यम्(वाच्यम्)~~ । ~~विकारित्वादनित्यत्वप्रसक्तेः ॥ 35 ॥~~</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S02_V36~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02~~" data-verse~~-type~~="~~sutra"><span class="shloka-block~~"~~><span class~~="~~shloka-line~~"~~>(209)ओम् अन्त्यावस्थितेश्चोभयनित्यत्वादविशेषात् ओम् ॥ 02-02-36 ॥</span></span></div~~>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘एकः प्रसूयते जन्तुरेक एव प्रमीयते। एकोऽनुभुङ्क्ते सुकृतमेक एव च दुष्कृतम्’ ॥ इत्यादेश्च स्वयमेवेत्यतो वक्ति –">‘एकः प्रसूयते जन्तुरेक एव प्रमीयते। एकोऽनुभुङ्क्ते सुकृतमेक एव च दुष्कृतम्’ ॥ इत्यादेश्च स्वयमेवेत्यतो वक्ति –</span></div>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V36_B1"~~ data-~~verse~~="~~BS_C02_S02_V36" data-block-id="BS_C02_S02_V36_B1~~">परिमाणाभावे स्वरूपाभावप्राप्त्याऽन्त्यपरिमाणस्थितेस्तदर्थत्वेन शरीरस्थितेरुभयनित्यत्वादविशेषेण सर्वशरीरनित्यत्वं स्यात् ॥ 36 ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति नैकस्मिन्नधिकरणम् (स्याद्वाद्यधिकरणम्) ॥10॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V21" data-block-id="BS_C02_S03_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(239)ओं स्वात्मना चोत्तरयोः ओम् ॥ 02-03-21 ॥">(239)ओं स्वात्मना चोत्तरयोः ओम् ॥ 02-03-21 ॥</span></span></span></div>

~~<span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C02_S02_A022" class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~पत्युरधिकरणम्(पशुपत्यधिकरणम्)~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C02_S02_A022~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~पत्युरधिकरणम्~~(~~पशुपत्यधिकरणम्~~)</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V21_B1" data-verse="BS_C02_S03_V21" data-block-id="BS_C02_S03_V21_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘स एतेनैव स्वात्मना परेणेमं गर्भमनुप्रविशति परेण जायते परेण कर्म कुरुते परेण नीयते परेणोन्नीयते तं वा एतमभिवदन्ति स्वात्मा’ इति,‘एष ह्यानन्दमादत्ते एष ह्येनं जीवमभिजीवयत्येष उद्गमयत्येष आगमयति।’(पौष्यायण) इति उत्तरयोर्वाक्ययोः परमात्मनैवोत् क्रान्त्यादयः ॥ 21 ॥">‘स एतेनैव स्वात्मना परेणेमं गर्भमनुप्रविशति परेण जायते परेण कर्म कुरुते परेण नीयते परेणोन्नीयते तं वा एतमभिवदन्ति स्वात्मा’ इति,‘एष ह्यानन्दमादत्ते एष ह्येनं जीवमभिजीवयत्येष उद्गमयत्येष आगमयति।’(पौष्यायण) इति उत्तरयोर्वाक्ययोः परमात्मनैवोत् क्रान्त्यादयः ॥ 21 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~पाशुपतमतमपाकरोति~~-</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V22" data-block-id="BS_C02_S03_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(240)ओं नाणुरतच्छ्रुतेरिति चेन्नेतराधिकारात् ओम् ॥ 02-03-22 ॥">(240)ओं नाणुरतच्छ्रुतेरिति चेन्नेतराधिकारात् ओम् ॥ 02-03-22 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V37~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V37~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~210~~)ओं ~~पत्युरसामञ्जस्यात्~~ ओम् ॥ 02-02-37 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V22_B1" data-verse="BS_C02_S03_V22" data-block-id="BS_C02_S03_V22_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘व्याप्ता ह्यात्मानश्चेतना निर्गुणाश्च’(काषायणश्रुतिः) इति व्याप्तिश्रुतेर्नाणुर्जीव इति चेत्, न ।">‘व्याप्ता ह्यात्मानश्चेतना निर्गुणाश्च’(काषायणश्रुतिः) इति व्याप्तिश्रुतेर्नाणुर्जीव इति चेत्, न ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V22_B2" data-verse="BS_C02_S03_V22" data-block-id="BS_C02_S03_V22_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘स आत्मेदं सृजति स द्विधेदं बिभर्ति अन्तर्बहिश्च स बहुधेदमनुप्रविश्याऽत्मनोऽभिनयति स आत्मा स आत्मानः स ईशः स विष्णुः स परः परोवरीयान्’ इति परमात्माधिकारत्वात् ।">‘स आत्मेदं सृजति स द्विधेदं बिभर्ति अन्तर्बहिश्च स बहुधेदमनुप्रविश्याऽत्मनोऽभिनयति स आत्मा स आत्मानः स ईशः स विष्णुः स परः परोवरीयान्’ इति परमात्माधिकारत्वात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V37_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V37~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V37_B1~~">~~‘यं कामये तं तमुग्रं कृणोमि तं ब्रह्माणं तमृषिं तं सुमेधाम्’~~(~~ऋ.सं.१०.१२५.५~~)

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V22_B3" data-verse="BS_C02_S03_V22" data-block-id="BS_C02_S03_V22_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘एकशब्दैर्द्विशब्दैश्च बहुशब्दैश्च केशवः ।

~~‘अहं रुद्राय धनुरातनोमि ब्रह्मद्विषे शरवे हन्तवा उ’~~(~~ऋ.सं.१०.१२५.६~~)।</div>

एक एवोच्यते वेदैस्तावता नास्य भिन्नता’॥इति भविष्यत्पुराणे ।">‘एकशब्दैर्द्विशब्दैश्च बहुशब्दैश्च केशवः ।

एक एवोच्यते वेदैस्तावता नास्य भिन्नता’॥इति भविष्यत्पुराणे ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V37_B3~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V37~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V37_B3~~">~~‘अस्य देवस्य मीळ्हुषो वया विष्णोरेषस्य प्रभृथे हविर्भिः~~ ।

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V22_B5" data-verse="BS_C02_S03_V22" data-block-id="BS_C02_S03_V22_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘तदयं प्राणोऽधितिष्ठति। तदुक्तमृषिणा- ‘आतेन यातम्’(ऐ.आ.२.३.८) इत्यादि च ॥ 22 ॥">‘तदयं प्राणोऽधितिष्ठति। तदुक्तमृषिणा- ‘आतेन यातम्’(ऐ.आ.२.३.८) इत्यादि च ॥ 22 ॥</span></div>

~~विदे हि रुद्रो रुद्रियं महित्वं यासिष्टं वर्तिरश्विनाविरावत्’(ऋ.सं.७.४०.५।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V37_B5~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V37~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V37_B5~~">~~‘एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा नेशानो नाग्नीषोमौ’~~(~~महोपनिषत्~~.१),इत्यादि ~~श्रुतेः पारतन्त्र्येणासमञ्जसत्वान्न पतीरीश्वरनामा जगत्कर्ता~~ ॥ 37 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V38~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V38~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~211~~)ओं ~~सम्बन्धानुपपत्तेश्च~~ ओम् ॥ 02-02-38 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V23" data-block-id="BS_C02_S03_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(241)ओं स्वशब्दोन्मानाभ्यां च ओम् ॥ 02-03-23 ॥">(241)ओं स्वशब्दोन्मानाभ्यां च ओम् ॥ 02-03-23 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V23_B1" data-verse="BS_C02_S03_V23" data-block-id="BS_C02_S03_V23_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘एषो ह्यात्माऽध्युद्गतो मानशक्तेस्तथाऽप्यसौ प्रमितिं याति वेदैः ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V38_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V38~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V38_B1~~">~~अशरीरत्वात् तस्य जगता सम्बन्धो न युज्यते कर्तृत्वेन, मृतपुरुषवत् ॥38॥~~</div>

पूर्णोऽचिन्त्यः सर्ववेदैकयोनिः सर्वाधीशः सर्ववित् सर्वकर्ता’(काषायणश्रुतिः)">‘एषो ह्यात्माऽध्युद्गतो मानशक्तेस्तथाऽप्यसौ प्रमितिं याति वेदैः ।

पूर्णोऽचिन्त्यः सर्ववेदैकयोनिः सर्वाधीशः सर्ववित् सर्वकर्ता’(काषायणश्रुतिः)</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V23_B3" data-verse="BS_C02_S03_V23" data-block-id="BS_C02_S03_V23_B3" style="position: relative;"><span data-deva="इति वाक्यशेषे आत्मशब्दोन्मानाभ्यां च।">इति वाक्यशेषे आत्मशब्दोन्मानाभ्यां च।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V23_B4" data-verse="BS_C02_S03_V23" data-block-id="BS_C02_S03_V23_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id"><span data-deva="‘आत्माऽमेयः परं ब्रह्म परानन्दादिकाभिधाः।">‘आत्माऽमेयः परं ब्रह्म परानन्दादिकाभिधाः।</span><br><span data-deva="वदन्ति विष्णुमेवैकं नान्यत्राऽसां गतिः क्वचित्’">वदन्ति विष्णुमेवैकं नान्यत्राऽसां गतिः क्वचित्’</span></span></span><span data-deva=" इति च कौर्मे ॥ 23 ॥"> इति च कौर्मे ॥ 23 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V39~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V39~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~212~~)ओम् ~~अधिष्ठानानुपपत्तेश्च~~ ओम् ॥ 02-02-~~39 ॥~~</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V24" data-block-id="BS_C02_S03_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(242)ओम् अविरोधश्चन्दनवत् ओम् ॥ 02-03-24॥">(242)ओम् अविरोधश्चन्दनवत् ओम् ॥ 02-03-24॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V24_B1" data-verse="BS_C02_S03_V24" data-block-id="BS_C02_S03_V24_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अणोरपि जीवस्य सर्वशरीरव्याप्तिर्युज्यते। यथा हरिचन्दनविप्लुष एकदेशपतितायाः सर्वशरीरव्याप्तिः ।">अणोरपि जीवस्य सर्वशरीरव्याप्तिर्युज्यते। यथा हरिचन्दनविप्लुष एकदेशपतितायाः सर्वशरीरव्याप्तिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V39_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V39~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V39_B1~~">~~पृथिव्याद्यधिष्ठाने स्थितो हि कुलालादिः कार्यं करोति~~ । ~~न चास्य तदस्ति~~ ॥ 39 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V24_B2" data-verse="BS_C02_S03_V24" data-block-id="BS_C02_S03_V24_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="‘अणुमात्रोऽप्ययं जीवः स्वदेहं व्याप्य तिष्ठति ।">‘अणुमात्रोऽप्ययं जीवः स्वदेहं व्याप्य तिष्ठति ।</span><br><span data-deva="यथा व्याप्य शरीराणि हरिचन्दनविप्लुषः’">यथा व्याप्य शरीराणि हरिचन्दनविप्लुषः’</span></span></span><span data-deva=" इति च ब्रह्माण्डपुराणे ॥ 24 ॥"> इति च ब्रह्माण्डपुराणे ॥ 24 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V40~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V40~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~213~~)~~ओं करणवच्चेन्न भोगादिभ्यः~~ ओम् ॥ 02-02-~~40॥~~</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V25" data-block-id="BS_C02_S03_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(243)ओम् अवस्थितिवैशेष्यादिति चेन्नाभ्युपगमाद्धृदि हि ओम् ॥ 02-03-25 ॥">(243)ओम् अवस्थितिवैशेष्यादिति चेन्नाभ्युपगमाद्धृदि हि ओम् ॥ 02-03-25 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V25_B1" data-verse="BS_C02_S03_V25" data-block-id="BS_C02_S03_V25_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सम्यगसम्यगवस्थानविशेषाद् युज्यते चन्दनस्येति चेत्, न।">सम्यगसम्यगवस्थानविशेषाद् युज्यते चन्दनस्येति चेत्, न।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V40_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V40~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V40_B1~~">इदमेव जगत् तस्य करणवदधिष्ठानादिरूपं नित्यस्यापि कस्यचिद् भावाद् युज्यत इति चेत्, ~~न । भोगादिप्राप्तेः।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V25_B2" data-verse="BS_C02_S03_V25" data-block-id="BS_C02_S03_V25_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘हृदि ह्येषा आत्मा’(प्र.३.६)) इति जीवास्यापि तथाऽभ्युपगमात् ॥ 25 ॥">‘हृदि ह्येषा आत्मा’(प्र.३.६)) इति जीवास्यापि तथाऽभ्युपगमात् ॥ 25 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V40_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V40~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V40_B2~~">~~उत्पत्तिविनाशौ सुखदुःखभोगाश्च प्राप्यन्ते तद्गताः~~ ॥ 40 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V26" data-block-id="BS_C02_S03_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(244)ओं गुणाद्वाऽऽलोकवत् ओम् ॥ 02-03-26 ॥">(244)ओं गुणाद्वाऽऽलोकवत् ओम् ॥ 02-03-26 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V26_B1" data-verse="BS_C02_S03_V26" data-block-id="BS_C02_S03_V26_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथाऽऽलोकस्य प्रकाशगुणेन व्याप्तिर्ज्योतीरूपेणाव्याप्तिः एवं चिद्गुणेन व्याप्तिर्जीवरूपेणाव्याप्तिरिति वा ।">यथाऽऽलोकस्य प्रकाशगुणेन व्याप्तिर्ज्योतीरूपेणाव्याप्तिः एवं चिद्गुणेन व्याप्तिर्जीवरूपेणाव्याप्तिरिति वा ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V41_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V41~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V41_B1~~">~~देहवत्वेऽन्तवत्वम्~~ । ~~अन्यथा ज्ञानाभावः~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V26_B2" data-verse="BS_C02_S03_V26" data-block-id="BS_C02_S03_V26_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘असम्यक् सम्यगिति च व्यवस्थाभेदतः सुराः।

">‘असम्यक् सम्यगिति च व्यवस्थाभेदतः सुराः।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V41_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V41~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V41_B2~~">शरीरिण एव हि ज्ञानोत्पत्तिर्दृष्टा । विष्णोस्तु श्रुत्यैव सर्वे विरोधाः परिहृताः-</~~div~~>

</span><p><span data-deva="व्याप्त्यव्याप्तियुतास्त्वन्ये चिद्गुणेनैव नान्यथा॥

चिद्गुणस्य स्वरूपत्वात् तद्व्याप्तिश्चेति युज्यते।

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V41_B3"~~ data-~~verse~~="~~BS_C02_S02_V41~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S02_V41_B3~~">~~‘यदात्मको भगवांस्तदात्मिकी(का) व्यक्तिः ।~~

">व्याप्त्यव्याप्तियुतास्त्वन्ये चिद्गुणेनैव नान्यथा॥

किमात्मको भगवान् ज्ञानात्मक ऐश्वर्यात्मकः शक्त्यात्मकः’इति,‘बुद्धिमनोऽङ्गप्रत्यङ्गवत्तां भगवतो लक्षयामहे । बुद्धिमान् मनोवानङ्गप्रत्यङ्गवानिति’,‘सद्देहः सुखगन्धश्च ज्ञानभाः सत्पराक्रमः ।

चिद्गुणस्य स्वरूपत्वात् तद्व्याप्तिश्चेति युज्यते।

~~ज्ञानज्ञानः सुखसुखः स विष्णुः परमाक्षरः’(पैङ्गिश्रुतिः)~~ ॥ ~~इत्यादिकया ॥ 41~~ ॥</div>

</span></p><span data-deva="

शक्तियोगात् सुराणां तु विविधा च व्यवस्थितिः’ इति ॥ 26 ॥">

शक्तियोगात् सुराणां तु विविधा च व्यवस्थितिः’ इति ॥ 26 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~पत्युरधिकरणम् (पशुपत्यधिकरणम्)~~ ॥ 11 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति उत्क्रान्त्यधिकरणम् ॥ 12 ॥">॥ इति उत्क्रान्त्यधिकरणम् ॥ 12 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A036" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="व्यतिरेकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A036"></span></p><h4 id="व्यतिरेकाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A4.E0.A4.BF.E0.A4.B0.E0.A5.87.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="व्यतिरेकाधिकरणम्">व्यतिरेकाधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C02_S02_A023~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~उत्पत्त्य(शक्त्य)धिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C02_S02_A023~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~उत्पत्त्य(शक्त्य)धिकरणम्~~</h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘स नित्यो निरवयवः पुण्ययुक् पापयुक् च स इमं लोकममुं चाऽवर्तते स विमुच्यते स एकधा न सप्तधा न शतधा’ इति गौपवनश्रुतावेकस्याबहुत्वं प्रतीयते ।">‘स नित्यो निरवयवः पुण्ययुक् पापयुक् च स इमं लोकममुं चाऽवर्तते स विमुच्यते स एकधा न सप्तधा न शतधा’ इति गौपवनश्रुतावेकस्याबहुत्वं प्रतीयते ।</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">~~शक्तिपक्षं दूषयति~~-</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S02_V42~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V42~~" data-~~doc~~="BS" ~~data-chapter="BS_C02" data-verse-type~~="~~sutra~~"><~~span~~ class="~~shloka~~-~~block"><span class="shloka~~-line">~~(215)ओम् उत्पत्त्यसम्भवात् ओम् ॥ 02-02-42 ॥~~<~~/span></~~span~~></div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘स पञ्चधा स सप्तधा स दशधा भवति स शतधा च सहस्रधा स गच्छति स मुच्यते’ इति पाराशर्यायणश्रुतौ बहुरूपत्वं प्रतीयते ।">‘स पञ्चधा स सप्तधा स दशधा भवति स शतधा च सहस्रधा स गच्छति स मुच्यते’ इति पाराशर्यायणश्रुतौ बहुरूपत्वं प्रतीयते ।</span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V42"~~ data-~~block-id~~="~~bhashya-BS_C02_S02_V42~~">

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V42_B1" data-verse="BS_C02_S02_V42" data-block-id="BS_C02_S02_V42_B1"~~>~~न हि पुरुषाननुगृहीतस्त्रीभ्य उत्पत्तिर्दृश्यते ॥ 42 ॥~~</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S02_V43~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V43~~" data-~~doc~~="BS" ~~data-chapter="BS_C02" data-verse-type~~="~~sutra~~"><~~span~~ class="~~shloka~~-~~block"><span class="shloka~~-line">~~(216)ओं न च कर्तुः करणम् ओम् ॥ 02-02-43 ॥~~</span~~></span></div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अतो विरोधं परिहरति-">अतो विरोधं परिहरति-</span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V43"~~ data-~~block-id~~="~~bhashya~~-~~BS_C02_S02_V43~~">

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V43_B1" data-verse="BS_C02_S02_V43" data-block-id="BS_C02_S02_V43_B1"~~>~~यदि पुरुषोऽङ्गीक्रियेत तस्यापि करणाभावाद् अनुपपत्तिः ॥ 43 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S02_V44~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V44~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~217~~)ओं ~~विज्ञानादिभावे वा तदप्रतिषेधः~~ ओम् ॥ 02-02-~~44॥~~</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V27" data-block-id="BS_C02_S03_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(245)ओं व्यतिरेको गन्धवत् तथा च दर्शयति ओम् ॥ 02-03-27 ॥">(245)ओं व्यतिरेको गन्धवत् तथा च दर्शयति ओम् ॥ 02-03-27 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V27_B1" data-verse="BS_C02_S03_V27" data-block-id="BS_C02_S03_V27_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथा पुष्पाद् गन्धः पृथग् गच्छति, एवमंशिनो जीवादंशाः पृथग्गच्छन्ति ।‘अथैक एव सन् गन्धवद् व्यतिरिच्यतेऽथैकीभवत्यथ बह्वीभवति तं यथा यथेश्वरः प्रकुरुते तथा तथा भवति सोऽचिन्त्यः परमो गरीयान्’॥ इति शाण्डिल्यश्रुतिः ।">यथा पुष्पाद् गन्धः पृथग् गच्छति, एवमंशिनो जीवादंशाः पृथग्गच्छन्ति ।‘अथैक एव सन् गन्धवद् व्यतिरिच्यतेऽथैकीभवत्यथ बह्वीभवति तं यथा यथेश्वरः प्रकुरुते तथा तथा भवति सोऽचिन्त्यः परमो गरीयान्’॥ इति शाण्डिल्यश्रुतिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S02_V44_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S02_V44~~" data-block-id="~~BS_C02_S02_V44_B1~~">~~यदि विज्ञानादिकरणं तस्याङ्गीक्रियते तदा तत~~ एव ~~सृष्ट्याद्युपपत्तेरीश्वर~~-~~वादान्तर्भावः~~ ॥ 44 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V27_B2" data-verse="BS_C02_S03_V27" data-block-id="BS_C02_S03_V27_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘अचिन्त्ययेशशक्त्यैव ह्येकोऽवयववर्जितः ।">‘अचिन्त्ययेशशक्त्यैव ह्येकोऽवयववर्जितः ।</span><br><span data-deva="आत्मानं बहुधा कृत्वा क्रीडते योगसम्पदा’">आत्मानं बहुधा कृत्वा क्रीडते योगसम्पदा’</span></span></span><span data-deva="इति च पाद्मे ॥ 27 ॥">इति च पाद्मे ॥ 27 ॥</span></div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S02_V45" data~~-~~block~~-id="~~BS_C02_S02_V45~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C02~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(218)ओं विप्रतिषेधाच्च ओम् ॥ 02-02-45 ॥~~</span></span></~~div~~>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति व्यतिरेकाधिकरणम् ॥ 13 ॥">॥ इति व्यतिरेकाधिकरणम् ॥ 13 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A037" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पृथगुपदेशाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A037"></span></p><h4 id="पृथगुपदेशाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.83.E0.A4.A5.E0.A4.97.E0.A5.81.E0.A4.AA.E0.A4.A6.E0.A5.87.E0.A4.B6.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="पृथगुपदेशाधिकरणम्">पृथगुपदेशाधिकरणम्</span></h4>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S02_V45_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S02_V45~~" ~~data~~-~~block-id="BS_C02_S02_V45_B1"~~>~~सकलश्रुत्यादिविरुद्धत्वाच्चासमञ्जसम् ॥ 45 ॥~~</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘तत्वमसि’(छां.उ.६.८.७),‘अहं ब्रह्मास्मि’(बृ.उ.४.१०) इत्यादिषु जीवस्य परेणाभेदः प्रतीयते ।‘नित्यो नित्यानां चेतनश्चेतनानाम्’(श्वे.उ.६.१३) ‘द्वा सुपर्णा’(श्वे.उ.४.६) इत्यादिषु भेदः। अत उच्यते-">‘तत्वमसि’(छां.उ.६.८.७),‘अहं ब्रह्मास्मि’(बृ.उ.४.१०) इत्यादिषु जीवस्य परेणाभेदः प्रतीयते ।‘नित्यो नित्यानां चेतनश्चेतनानाम्’(श्वे.उ.६.१३) ‘द्वा सुपर्णा’(श्वे.उ.४.६) इत्यादिषु भेदः। अत उच्यते-</span></div>

</div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">~~॥ इति उत्पत्त्य(शक्त्य)धिकरणम् ॥ 12 ॥~~<~~/div~~>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V28" data-block-id="BS_C02_S03_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(246)ओम् पृथगुपदेशात् ओम् ॥ 02-03-28 ॥">(246)ओम् पृथगुपदेशात् ओम् ॥ 02-03-28 ॥</span></span></span></div>

<~~div~~ class="gr-~~author~~-~~note~~">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 02-02 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V28_B1" data-verse="BS_C02_S03_V28" data-block-id="BS_C02_S03_V28_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘भिन्नोऽचिन्त्यः परमो जीवसङ्घात्पूर्णः परो जीवसङ्घो ह्यपूर्णाः ।">‘भिन्नोऽचिन्त्यः परमो जीवसङ्घात्पूर्णः परो जीवसङ्घो ह्यपूर्णाः ।</span><br><span data-deva="यतस्त्वसौ नित्यमुक्तो ह्ययं च बन्धान्मोक्षं तत एवाभिवाञ्छेत्’॥इति सोपपत्तिककौशिकश्रुतेर्भिन्न एव जीवः ॥ 28 ॥">यतस्त्वसौ नित्यमुक्तो ह्ययं च बन्धान्मोक्षं तत एवाभिवाञ्छेत्’॥इति सोपपत्तिककौशिकश्रुतेर्भिन्न एव जीवः ॥ 28 ॥</span></div>

<~~span id~~="gr-~~C2-S3~~" ~~class~~="gr-~~toc-anchor~~" data-~~level~~="2" ~~data-title~~="~~तृतीयः पादः~~"~~></span~~>

~~=== तृतीयः पादः ===~~

<~~div class~~="~~introduction-line~~">~~जीवपरमात्माधिभूताधिदैवेषु श्रुतीनां परस्परविरोधमपाकरोत्यनेन पादेन।~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V29" data-block-id="BS_C02_S03_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(247)ओं तद्गुणसारत्वात् तु तद्व्यपदेशः प्राज्ञवत् ओम् ॥ 02-03-29 ॥">(247)ओं तद्गुणसारत्वात् तु तद्व्यपदेशः प्राज्ञवत् ओम् ॥ 02-03-29 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A024" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वियदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A024"></span><h4 class="gr-section-head">वियदधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V29_B1" data-verse="BS_C02_S03_V29" data-block-id="BS_C02_S03_V29_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ज्ञानानन्दादिब्रह्मगुणा एवास्य यतः सारः स्वरूपमतोऽभेदव्यपदेशः । यथा सर्वगुणात्मकत्वात् सर्वात्मकत्वं ब्रह्मण उच्यते- ‘सर्वं खल्विदं ब्रह्म’(छां.उ.३.१४.१) इति ।">ज्ञानानन्दादिब्रह्मगुणा एवास्य यतः सारः स्वरूपमतोऽभेदव्यपदेशः । यथा सर्वगुणात्मकत्वात् सर्वात्मकत्वं ब्रह्मण उच्यते- ‘सर्वं खल्विदं ब्रह्म’(छां.उ.३.१४.१) इति ।</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S03_V01~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V01~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~219~~)ओं ~~न वियदश्रुतेः~~ ॥ 02-03-~~01॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V29_B2" data-verse="BS_C02_S03_V29" data-block-id="BS_C02_S03_V29_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘भिन्ना जीवाः परो भिन्नस्तथाऽपि ज्ञानरूपतः ।

प्रोच्यन्ते ब्रह्मरूपेण वेदवादेषु सर्वशः’॥ इति॥ 29 ॥">‘भिन्ना जीवाः परो भिन्नस्तथाऽपि ज्ञानरूपतः ।

प्रोच्यन्ते ब्रह्मरूपेण वेदवादेषु सर्वशः’॥ इति॥ 29 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V01_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V01~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V01_B1~~">~~न वियदनुत्पत्तिमत्~~ । ~~तथाऽश्रुतेः~~ ॥ 01 ॥</div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति पृथगुपदेशाधिकरणम् ॥ 14 ॥">॥ इति पृथगुपदेशाधिकरणम् ॥ 14 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A038" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="यावदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A038"></span></p><h4 id="यावदधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.B5.E0.A4.A6.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="यावदधिकरणम्">यावदधिकरणम्</span></h4>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S03_V02_B1" data~~-~~verse="BS_C02_S03_V02~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S03_V02_B1~~">~~अस्त्येव चोत्पत्तिश्रुतिः- ‘आत्मन आकाशः सम्भूतः’~~(तै.उ.२.१) ~~इत्यादि ॥ 02 ॥~~</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="जीवास्याप्युत्पत्तिरुक्ता । अतस्तस्य ‘सोऽनादिना पुण्येन पापेन चानुबद्धः। परेण निर्मुक्त आनन्त्याय कल्पते’(छां.उ.३.१४.१) इत्यानादिकर्मसम्बन्ध आनन्त्यावाप्तिश्च न युज्यत इत्यत आह –">जीवास्याप्युत्पत्तिरुक्ता । अतस्तस्य ‘सोऽनादिना पुण्येन पापेन चानुबद्धः। परेण निर्मुक्त आनन्त्याय कल्पते’(छां.उ.३.१४.१) इत्यानादिकर्मसम्बन्ध आनन्त्यावाप्तिश्च न युज्यत इत्यत आह –</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V30" data-block-id="BS_C02_S03_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(248)ओं यावदात्मभावित्वाच्च न दोषस्तद्दर्शनात् ओम् ॥ 02-03-30 ॥">(248)ओं यावदात्मभावित्वाच्च न दोषस्तद्दर्शनात् ओम् ॥ 02-03-30 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V30_B1" data-verse="BS_C02_S03_V30" data-block-id="BS_C02_S03_V30_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यावत्परमात्मा तिष्ठत्यनाद्यनन्तत्वेनैवं जीवोऽपि ।">यावत्परमात्मा तिष्ठत्यनाद्यनन्तत्वेनैवं जीवोऽपि ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V03_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V03~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V03_B1~~">~~‘अनादिर्वा अयमाकाशः शून्योऽलौकिकः’ इत्यादिश्रुतिर्गौणी~~ । ~~अन्यथोत्पत्तिश्रुतिबाहुल्यासम्भवात्~~ ॥ 03 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V30_B2" data-verse="BS_C02_S03_V30" data-block-id="BS_C02_S03_V30_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Agniveshya-id"><span data-deva="‘नित्यः परो नित्यो जीवोऽनित्यास्तस्य धातवः ।">‘नित्यः परो नित्यो जीवोऽनित्यास्तस्य धातवः ।</span><br><span data-deva="अत उत्पद्यते च म्रियते च विमुच्यते च’">अत उत्पद्यते च म्रियते च विमुच्यते च’</span></span></span><span data-deva="इति च आग्निवेश्यश्रुतिः ।">इति च आग्निवेश्यश्रुतिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V30_B4" data-verse="BS_C02_S03_V30" data-block-id="BS_C02_S03_V30_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘आत्मा नित्यः सुखदुःखे त्वनित्ये जीवो नित्यो धातुरस्य त्वनित्यः’(म.भा.५.४०.१२)॥इति च भारते ॥ 30 ॥">‘आत्मा नित्यः सुखदुःखे त्वनित्ये जीवो नित्यो धातुरस्य त्वनित्यः’(म.भा.५.४०.१२)॥इति च भारते ॥ 30 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति यावदधिकरणम् ॥ 15 ॥">॥ इति यावदधिकरणम् ॥ 15 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A039" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पुंस्त्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A039"></span></p><h4 id="पुंस्त्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.81.E0.A4.82.E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="पुंस्त्वाधिकरणम्">पुंस्त्वाधिकरणम्</span></h4>

<~~div class="bhashya-collection"~~ id="~~bhashya~~-~~BS_C02_S03_V04" data~~-~~block-id="bhashya-BS_C02_S03_V04~~">

~~<div~~ class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S03_V04_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S03_V04~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V04_B1~~">‘अथ ह वाव नित्यानि पुरुषः प्रकृतिरात्मा काल इति । अथ यान्यनित्यानि प्राणः श्रद्धाभूतानि भौतिकानीति ।</~~div~~>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘विज्ञानात्मा सह देवैश्च सर्वैः’(प्र.४.११),‘स आनन्दः स बलः स ओजः स परेणामुं लोकं नीयते स विमुच्यते’ इति जीवस्य ज्ञानानन्दादिरूपत्वमुच्यते ।">‘विज्ञानात्मा सह देवैश्च सर्वैः’(प्र.४.११),‘स आनन्दः स बलः स ओजः स परेणामुं लोकं नीयते स विमुच्यते’ इति जीवस्य ज्ञानानन्दादिरूपत्वमुच्यते ।</span></div>

<~~div~~ class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S03_V04_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S03_V04" data-block-id="BS_C02_S03_V04_B2~~">यानि ह वा उत्पत्तिमन्ति तान्यनित्यानि। यानि ह वा अनुत्पत्तिमन्ति तानि नित्यानि ।</~~div~~>

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S03_V04_B3~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S03_V04~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S03_V04_B3~~"~~>न ह्येतानि कदाचनोत्पद्यन्ते न विलीयन्ते पुरुषः प्रकृतिरात्मा काल इति ।</div~~>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S03_V04_B4" data~~-~~verse="BS_C02_S03_V04~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S03_V04_B4~~">~~अथैतान्युत्पत्तिमन्ति चानुत्पत्तिमन्ति च प्राणः श्रद्धाऽऽकाश~~ इति ~~भागशो ह्युत्पद्यन्ते’ इति भाल्लवेयश्रुतेः ॥ 04 ॥~~</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S03_V05~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02~~" data-verse~~-type~~="~~sutra~~"~~><span class~~="~~shloka-block~~">~~<span class="shloka-line">(223)ओं स्याच्चैकस्य ब्रह्मशब्दवत् ओम् ॥ 02-03-05 ॥</span></span></div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="स दुःखाद् विमुक्त आनन्दी भवति सोऽज्ञानाद् विमुक्तो ज्ञानी भवति सोऽबलाद् विमुक्तो बली भवति। स नित्यो निरातङ्कोऽतिष्ठते’ इति पैङ्गीश्रुतौ अनानन्दादिरूपत्वं प्रतीयते । अत आह –">स दुःखाद् विमुक्त आनन्दी भवति सोऽज्ञानाद् विमुक्तो ज्ञानी भवति सोऽबलाद् विमुक्तो बली भवति। स नित्यो निरातङ्कोऽतिष्ठते’ इति पैङ्गीश्रुतौ अनानन्दादिरूपत्वं प्रतीयते । अत आह –</span></div>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V05_B1"~~ data-~~verse~~="BS_C02_S03_V05" data-block-id="BS_C02_S03_V05_B1">स्यादेवैकस्योत्पत्तिमत्त्वमनुत्पत्तिमत्त्वं च गौणमुख्यत्वापेक्षया । ~~यथा ब्रह्मशब्दः-</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V05_B2" data-verse="BS_C02_S03_V05" data-block-id="BS_C02_S03_V05_B2~~">~~‘अथ कस्मादुच्यते परं ब्रह्म बृहति बृंहयति च’(अथर्वशिरः)~~ इति ~~श्रुतेः । परे ब्रह्मणि मुख्योऽपि गौणत्वेन विरिञ्चादिष्वपि वर्तते~~ ।</~~div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V05_B3" data-verse="BS_C02_S03_V05" data-block-id="BS_C02_S03_V05_B3"~~>~~अत एवाब्रह्मत्वं च तेषाम् । एवम् अन्यत्राप्यनुत्पत्तिमच्छब्दः ॥ 05 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S03_V06~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V06~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~224~~)ओं ~~प्रतिज्ञाहानिरव्यतिरेकाच्छब्देभ्यः~~ ओम् ॥ 02-03-06 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V31" data-block-id="BS_C02_S03_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(249)ओं पुंस्त्वादिवत्त्वस्य सतोऽभिव्यक्तियोगात् ओम् ॥ 02-03-31 ॥">(249)ओं पुंस्त्वादिवत्त्वस्य सतोऽभिव्यक्तियोगात् ओम् ॥ 02-03-31 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V31_B1" data-verse="BS_C02_S03_V31" data-block-id="BS_C02_S03_V31_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथा बालस्य सदेव पुंस्त्वं यौवनेऽभिव्यज्यते, एवं सतामेवाऽनन्दादीनां व्यक्त्यपेक्षया तदुक्तिः ।">यथा बालस्य सदेव पुंस्त्वं यौवनेऽभिव्यज्यते, एवं सतामेवाऽनन्दादीनां व्यक्त्यपेक्षया तदुक्तिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V06_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V06~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V06_B1~~">ब्रह्मणोऽन्यस्य नित्यत्वे ‘इदं सर्वमसृजत’(तै.उ.२.३) इत्यादि प्रतिज्ञाहानिः। आकाशस्यापि सर्वस्मादव्यतिरेकात्।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V31_B2" data-verse="BS_C02_S03_V31" data-block-id="BS_C02_S03_V31_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Gowpawana-id"><span data-deva="‘बलमानन्द ओजश्च सहो ज्ञानमनाकुलम् ।">‘बलमानन्द ओजश्च सहो ज्ञानमनाकुलम् ।</span><br><span data-deva="स्वरूपाण्येव जीवस्य व्यज्यन्ते परमाद् विभोः’">स्वरूपाण्येव जीवस्य व्यज्यन्ते परमाद् विभोः’</span></span></span><span data-deva="इति च गौपवनश्रुतिः॥ 31 ॥">इति च गौपवनश्रुतिः॥ 31 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V06_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V06~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V06_B2~~">~~‘अत्मा वा इदमेक एवाग्र आसीत्’(तै.उ.२.३),‘सदेव सोम्येदमग्र आसीत्~~ । एकमेवाद्वितीयम्’(छां.उ.६.२.१),‘इदं वा अग्रे नैव किञ्चनासीत्’(तै.ब्रा.२.२.९) इत्यादिश्रुतिभ्यः ॥ 06 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S03_V07~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V07~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~225~~)ओं ~~यावद्विकारं तु विभागो लोकवत्~~ ओम् ॥ 02-03-07 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V32" data-block-id="BS_C02_S03_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(250)ओं नित्योपलब्ध्यनुपलब्धिप्रसङ्गोऽन्यतरनियमो वाऽन्यथा ओम् ॥ 02-03-32 ॥">(250)ओं नित्योपलब्ध्यनुपलब्धिप्रसङ्गोऽन्यतरनियमो वाऽन्यथा ओम् ॥ 02-03-32 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V32_B1" data-verse="BS_C02_S03_V32" data-block-id="BS_C02_S03_V32_B1" style="position: relative;"><span data-deva="व्यक्तनङ्गीकारे देवानां च नित्योपलब्धिरानन्दादीनाम्, असुराणां नित्यानुपलब्धिः मनुष्याणां च नित्योपलब्ध्यनुपलब्धी च प्रसज्ज्यन्ते ।">व्यक्तनङ्गीकारे देवानां च नित्योपलब्धिरानन्दादीनाम्, असुराणां नित्यानुपलब्धिः मनुष्याणां च नित्योपलब्ध्यनुपलब्धी च प्रसज्ज्यन्ते ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Agniveshyashruti-id"><span data-deva="‘नित्यानन्दो नित्यज्ञानो नित्यबलः परमात्मा नैवमसुरा एवमनेवं च मनुष्याः’">‘नित्यानन्दो नित्यज्ञानो नित्यबलः परमात्मा नैवमसुरा एवमनेवं च मनुष्याः’</span></span></span><span data-deva=" इति ह्याग्निवेश्यश्रुतिः ।"> इति ह्याग्निवेश्यश्रुतिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V07_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V07~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V07_B1~~">~~विभक्तत्वाच्च विकारित्वं युक्तम्~~ । ~~विकारिण एव हि विभक्ता लोके दृश्यन्ते~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V32_B2" data-verse="BS_C02_S03_V32" data-block-id="BS_C02_S03_V32_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘नित्यानन्दज्ञानबला देवा नैवं तु दानवाः ।

">‘नित्यानन्दज्ञानबला देवा नैवं तु दानवाः ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V07_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V07~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V07_B2~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Bruhathsamhita-id~~">~~‘एकोऽविभक्तः परमः पुरुषो विष्णुरुच्यते~~ ।<br/>~~प्रकृतिः पुरुषः कालस्त्रय एते विभागतः ॥~~<~~br/~~>~~चतुर्थस्तु महान् प्रोक्तः पञ्चमाऽहङ्कृतिर्मता~~ ।~~<br/~~>~~तद्विभागेन जायन्त आकाशाद्याः पृथक् पृथक्~~ ॥~~<br/>यो विभागी विकारः स सोऽविकारः परो हरिः~~ ।<br/>~~अविभागात् परानन्दो नित्यो नित्यगुणात्मकः ।~~<br/>~~विभागो ह्यल्पशक्तित्वं नहि तत् परमात्मनः’।~~</span> इति ~~बृहत्संहितायाम्~~ ॥ 07 ॥</div>

</span><p><span data-deva="दुःखोपलब्धिमात्रास्ते मानुषस्तूभयात्मकाः ॥

तेषां यदन्यथा दृश्यं तदुपाधिकृतं मतम् ।

विज्ञानेनात्मयोगेन निजरूपे व्यवस्थितिः ॥

सम्यज्ज्ञानं तु देवानां मनुष्याणां विमिश्रितम् ।

">दुःखोपलब्धिमात्रास्ते मानुषस्तूभयात्मकाः ॥

तेषां यदन्यथा दृश्यं तदुपाधिकृतं मतम् ।

विज्ञानेनात्मयोगेन निजरूपे व्यवस्थितिः ॥

सम्यज्ज्ञानं तु देवानां मनुष्याणां विमिश्रितम् ।

</span></p><span data-deva="

विपरीतं च दैत्यानां ज्ञानस्यैवं व्यवस्थितिः’ इति ॥ 32 ॥">

विपरीतं च दैत्यानां ज्ञानस्यैवं व्यवस्थितिः’ इति ॥ 32 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~वियदधिकरणम्~~ ॥ 01 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति पुंस्त्वाधिकरणम् ॥ 16 ॥">॥ इति पुंस्त्वाधिकरणम् ॥ 16 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A040" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कर्तृत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A040"></span></p><h4 id="कर्तृत्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="कर्तृत्वाधिकरणम्">कर्तृत्वाधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C02_S03_A025~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~मातरिश्वाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C02_S03_A025~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~मातरिश्वाधिकरणम्~~</h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="ईश्वरस्यैव कर्तृत्वमुक्तम् । ‘यत् कर्म कुरुते तद् अभिसम्पद्यते’(बृ.उ.६.४.५) इति जीवस्योपलभ्यते । अत आह-">ईश्वरस्यैव कर्तृत्वमुक्तम् । ‘यत् कर्म कुरुते तद् अभिसम्पद्यते’(बृ.उ.६.४.५) इति जीवस्योपलभ्यते । अत आह-</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">~~‘अथ ह नित्याश्चानित्याश्च~~ । ~~तेजोऽबन्नान्याकाश~~ इति ~~तान्यनित्यानि~~ । ~~वायुर्वाव नित्यो वायुना हि सर्वाणि भूतानि नेनीयन्ते’~~</div>

</div>

<div class="~~leading~~-bhashya-~~line~~">‘अथ ह चेतनाश्चाचेतनाश्च । तेजोऽबन्नान्याकाश इति तान्यचेतनानि । वायुर्वाव चेतनो वायुना हि सर्वाणि भूतानि विज्ञायन्ते’ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V33_B1" data-verse="BS_C02_S03_V33" data-block-id="BS_C02_S03_V33_B1" style="position: relative;"><span data-deva="जीवस्य कर्तृत्वाभावे शास्त्रस्य अप्रयोजकत्वप्राप्तेः जीवोऽपि कर्ता ॥ 33 ॥">जीवस्य कर्तृत्वाभावे शास्त्रस्य अप्रयोजकत्वप्राप्तेः जीवोऽपि कर्ता ॥ 33 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V34" data-block-id="BS_C02_S03_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(252)ओं विहारोपदेशात् ओम् ॥ 02-03-34 ॥">(252)ओं विहारोपदेशात् ओम् ॥ 02-03-34 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~leading~~-bhashya-~~line~~">‘कुविदङ्ग नमसा ये वृधासः पुरा देवा अनवद्यास आसन् । ते वायवे मनवे बाधितायावासयन्नुषसं सूर्येण’(ऋ.सं.७.१९.१।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V34_B1" data-verse="BS_C02_S03_V34" data-block-id="BS_C02_S03_V34_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘स्त्रीभिर्वा यानैर्वा ज्ञातिभिर्वाऽज्ञातिभिर्वा’(छां.उ.८.१२.३) इत्यादि ॥ 34 ॥">‘स्त्रीभिर्वा यानैर्वा ज्ञातिभिर्वाऽज्ञातिभिर्वा’(छां.उ.८.१२.३) इत्यादि ॥ 34 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V35" data-block-id="BS_C02_S03_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(253)ओम् उपादानात् ओम् ॥ 02-03-35 ॥">(253)ओम् उपादानात् ओम् ॥ 02-03-35 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~leading~~-bhashya-~~line~~">~~‘सा वा एषा देवताऽनादिर्योऽयं पवते’ इति ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V35_B1" data-verse="BS_C02_S03_V35" data-block-id="BS_C02_S03_V35_B1" style="position: relative;"><span data-deva="साधनाद्युपादानप्रतीतेश्च ॥ 35 ॥">साधनाद्युपादानप्रतीतेश्च ॥ 35 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V36" data-block-id="BS_C02_S03_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(254)ओं व्यपदेशाच्च क्रियायां न चेन्निर्देशविपर्ययः ओम् ॥ 02-03-36 ॥">(254)ओं व्यपदेशाच्च क्रियायां न चेन्निर्देशविपर्ययः ओम् ॥ 02-03-36 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">‘यस्यानाऽदिर्न मध्यं नान्तो नोदयो न निम्लोचः’।इत्यादिश्रुतिभ्यो वायोरनुत्पत्तिरित्यतो ब्रवीति –</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V36_B1" data-verse="BS_C02_S03_V36" data-block-id="BS_C02_S03_V36_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘आत्मानमेव लोकमुपासीत’(बृ.उ.३.४.१५) इति क्रियायां व्यपदेशाच्च । अन्यथा ‘आत्मैव लोकम्’ इति निर्देशः स्यात् ॥ 36 ॥">‘आत्मानमेव लोकमुपासीत’(बृ.उ.३.४.१५) इति क्रियायां व्यपदेशाच्च । अन्यथा ‘आत्मैव लोकम्’ इति निर्देशः स्यात् ॥ 36 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V36_B2" data-verse="BS_C02_S03_V36" data-block-id="BS_C02_S03_V36_B2" style="position: relative;"><span data-deva="तर्हि कथमीश्वरस्यैव कर्तृत्वम् इत्यतो वक्ति –">तर्हि कथमीश्वरस्यैव कर्तृत्वम् इत्यतो वक्ति –</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V37" data-block-id="BS_C02_S03_V37" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(255)ओम् उपलब्धिवदनियमः ओम् ॥ 02-03-37 ॥">(255)ओम् उपलब्धिवदनियमः ओम् ॥ 02-03-37 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S03_V08~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V08~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~226~~)ओम् ~~एतेन मातरिश्वा व्याख्यातः~~ ओम् ॥ 02-03-08 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V37_B1" data-verse="BS_C02_S03_V37" data-block-id="BS_C02_S03_V37_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथा ज्ञान ‘इदं ज्ञास्यामि’ इत्यनियमः प्रतीयते, एवं कर्मणि ।">यथा ज्ञान ‘इदं ज्ञास्यामि’ इत्यनियमः प्रतीयते, एवं कर्मणि ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V37_B2" data-verse="BS_C02_S03_V37" data-block-id="BS_C02_S03_V37_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘य आत्मानमन्तरो यमयति’(माध्यन्दिनपाठः) इति च श्रुतिः॥ 37 ॥">‘य आत्मानमन्तरो यमयति’(माध्यन्दिनपाठः) इति च श्रुतिः॥ 37 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V08_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V08~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V08_B1~~">एतेन मुख्यामुख्यानुत्पत्तिवचनेन विभक्तत्वाच्च वाय्वनुत्पत्तिश्रुतिरपि व्याख्याता ।</div>

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V08_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S03_V08" data-block-id="BS_C02_S03_V08_B2~~">~~‘नित्यः परमनित्यश्च तथाऽनित्यः परस्तथा~~ ।

~~चतुर्धैतज्जगत् सर्वं परानित्यं तु पार्थिवम्।~~

~~अनित्यानि तु भूतानि नित्यो वायुरुदाहृतः ।~~

~~परस्तु नित्यः पुरुषः प्रकृतिः काल एव च ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V08_B6~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V08~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V08_B6~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Koorma-id~~">‘एतच्चतुष्टयं विष्णुः स्वयं नित्यः परात्परः ।<br/>प्रतिव्यूह्य व्यूह्य चासावतीत्या च ~~जनार्दनः ।<br/>धारयत्यनिशं देवो नित्यानन्दैकलक्षणः’~~</span>~~</span>इति कौर्मे ॥ 08 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति मातरिश्वाधिकरणम् ॥ 02 ॥</div>~~

~~<span~~ id="~~gr-adh-BS_C02_S03_A026" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="असम्भवाधिकरणम्~~" data-block-id="~~gr-adh-BS_C02_S03_A026"></span><h4 class="gr-section-head">असम्भवाधिकरणम्</h4>~~

~~<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02~~" data-verse~~-type~~="~~sutra~~"~~><span class~~="~~shloka-block~~">~~<span class="shloka-line">(227)ओम् असम्भवस्तु सतोऽनुपपत्तेः ओम् ॥ 02-03-09 ॥</span></span></div>~~

<div class="~~bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V09" data-block~~-~~id="~~bhashya-~~BS_C02_S03_V09">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B1" data-verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09_B1">‘असद् वा इदमग्र आसीत् ततो वै सदजायत’(तै.उ.२.७),‘असतः सदजायत’(ऋ.सं.१०.७२.२) इत्यादि श्रुतिभ्यः सतोऽप्युत्पत्तिरिति चेत्, न ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B2" data-verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09_B2">अनुत्पत्तिरेव सतः । तुशब्देनोक्तव्यवस्थामपाकरोति । न ह्यसतः सदुत्पद्यते । अदृष्टत्वादनुपपत्तेः ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shruti-id">‘तद् वा एतद्ब्रह्माहुर्बृहति बृंहयति चेति । तद् वा एतदसदाहुः न ह्यासादयति कश्चन । तद् वा एतत् परमाहुः परतो हि तदुदीक्ष्यते’</span></span>इति श्रुतेरसच्छब्दो ब्रह्मवाची ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B9" data-verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09_B9"><span class="gr-blockquote~~"><span class="gr-reference gr-ref-Paingishruthi-id">‘देवानां पूर्वे युगेऽसतः सदजायतेति । ब्रह्म वा असत् सद् वा प्राणः प्राणं वाव महान् सह ओजो बलमित्याचक्षते’</span></span>इति च पैङ्गीश्रुतिः।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B11" data-verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09_B11"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatha-id">‘त्वं देवशक्त्यां गुणकर्मयोनौ रेतस्त्वजायां कविरादधेऽजः ।<br/>ततो वयं सत्प्रमुखा यदर्थे बभूविमात्मन् करवाम किं ते’(भा.३.६.२८)</span></span>इति भागवते ॥</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B14"~~ data-~~verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id~~="~~BS_C02_S03_V09_B14~~">~~‘अजायमानो बहुधा विजायते’(तै.आ.३.१३) इति च ।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B15" data-verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09_B15">‘प्रत्यक्षत्वं हरेर्जन्म न विकारः कथञ्चन ।

~~पुरुषः प्रकृतिः कालो महानित्यादिषु क्रमात् ॥~~

~~विकार एव जननं पुरुषे तद्विशेषणम् ।~~

~~परतन्त्रविशेषो हि विकार इति कीर्तितः’॥ इति पाद्मे ॥</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B19" data-verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09_B19"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatha-id">‘अविकारोऽपि भगवान् सर्वशक्तित्वहेतुतः ।<br/>विकारहेतुकं सर्वं कुरुते निर्विकारवान् ॥<br/>‘शक्तिशक्तिमतोश्चापि न विभागः कथञ्चन ।<br/>अविभिन्नाऽपि सेच्छादिभेदैरपि विभाव्यते’</span> ~~इति भागवततन्त्रे ॥ 09 ॥~~</div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">इति असम्भवाधिकरणम् ॥ 03 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V38" data-block-id="BS_C02_S03_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(256)ओं शक्तिविपर्ययात् ओम् ॥ 02-03-38॥">(256)ओं शक्तिविपर्ययात् ओम् ॥ 02-03-38॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A027" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तेजोऽधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A027"></span><h4 class="gr-section-head">तेजोऽधिकरणम्</h4>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S03_V10~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V10~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~228~~)ओं ~~तेजोऽतस्तथा ह्याह~~ ओम् ॥ 02-03-10 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V10_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V10~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V10_B1~~">‘वायोरग्निः’(तै.आ.२.१)इत्यादेर्नान्यत उत्पत्तिः ग्राह्या । अत एव परात् तदपि जायते । ‘तत् तेजोऽसृजत’(छां.उ.६.२.३) इत्याह । ‘कारणत्वेन’ इत्युक्तेऽप्यमुख्यतयाऽन्येषामपि शब्दोक्तत्वात् पुनरुक्तिरुभयकारणत्वनिवृत्यर्थम् ॥ 10 ॥</div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति तेजोऽधिकरणम् ॥ 04 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V39" data-block-id="BS_C02_S03_V39" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(257)ओं समाध्यभावाच्च ओम् ॥ 02-03-39॥">(257)ओं समाध्यभावाच्च ओम् ॥ 02-03-39॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A028" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अबधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A028"></span><h4 class="gr-section-head">अबधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V39_B1" data-verse="BS_C02_S03_V39" data-block-id="BS_C02_S03_V39_B1" style="position: relative;"><span data-deva="समाध्यभावाच्चास्वातन्त्र्यं प्रतीयते, अतः ॥ 39 ॥">समाध्यभावाच्चास्वातन्त्र्यं प्रतीयते, अतः ॥ 39 ॥</span></div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V11_B1" data-verse="BS_C02_S03_V11" data-block-id~~="~~BS_C02_S03_V11_B1~~">‘ब्रह्मैवेदमग्र आसीत् तदपोऽसृजत तदिदं सर्वम्’ इति श्रुतेः ‘अग्नेरापः’(तै.उ.२.१) इत्युक्तेऽपि ब्रह्मण एवाबादिसृष्टिः ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V11_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V11~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V11_B2~~"~~>‘एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च ।~~

~~खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी’(मुं.उ.२.१.३) इत्यादि च ।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id~~="~~BS_C02_S03_V11_B4" data-verse="BS_C02_S03_V11" data-block-id="BS_C02_S03_V11_B4~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishya-id">‘कर्ता सर्वस्य वै विष्णुः एक एव न संशयः ।<br/>इतरेषां तु सत्ताद्या यत एव तदाज्ञया’</span></span> इति भविष्यत्पुराणे॥</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V11_B6"~~ data-~~verse~~="~~BS_C02_S03_V11" data-block-id="BS_C02_S03_V11_B6~~">~~वामने च-~~

~~‘तत्र तत्र स्थितो विष्णुस्तत्तच्छक्तीः प्रबोधयन् ।~~

~~एक एव महाशक्तिः कुरुते सर्वमञ्जसा’ इति~~ ॥</~~div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V11_B9" data-verse="BS_C02_S03_V11" data-block-id="BS_C02_S03_V11_B9"~~>~~घर्मात् स्वेदादिदृष्टेः पुनः प्रतिषेधः ॥ 11 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति अबधिकरणम् ॥ 05 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V40" data-block-id="BS_C02_S03_V40" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(258)ओं यथा च तक्षोभयथा ओम् ॥ 02-03-40॥">(258)ओं यथा च तक्षोभयथा ओम् ॥ 02-03-40॥</span></span></span></div>

~~<span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C02_S03_A029" class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~पृथिव्यधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C02_S03_A029~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~पृथिव्यधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V40_B1" data-verse="BS_C02_S03_V40" data-block-id="BS_C02_S03_V40_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथा तक्ष्णः कारयितृनियतत्वं कर्तृत्वं च विद्यते, एवं जीवस्यापि ॥ 40 ॥">यथा तक्ष्णः कारयितृनियतत्वं कर्तृत्वं च विद्यते, एवं जीवस्यापि ॥ 40 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">‘ता आप ऐक्षन्त बह्व्यः स्यामः प्रजायेमहीति । ता अन्नमसृजन्त’(छां.उ.६.२) इत्यद्भ्योऽन्नसृष्टिः श्रूयते ।‘अद्भ्यः पृथिवी’(तै.उ.२.१) इति कुत्रचित् पृथिवीसृष्टिः । अतो विरुद्धत्वादप्रामाण्यमित्यतो वक्तिः –</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V41" data-block-id="BS_C02_S03_V41" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(259)ओं परात्तु तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 02-03-41 ॥">(259)ओं परात्तु तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 02-03-41 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S03_V12~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V12~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~230~~)ओं ~~पृथिव्यधिकाररूपशब्दान्तरादिभ्यः~~ ओम् ॥ 02-03-12 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V41_B1" data-verse="BS_C02_S03_V41" data-block-id="BS_C02_S03_V41_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सा च कर्तृत्वशक्तिः परादेव ।">सा च कर्तृत्वशक्तिः परादेव ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V41_B2" data-verse="BS_C02_S03_V41" data-block-id="BS_C02_S03_V41_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Paingishruthi-id"><span data-deva="‘कर्तृत्वं करणत्वं च स्वभावश्चेतना धृतिः ।">‘कर्तृत्वं करणत्वं च स्वभावश्चेतना धृतिः ।</span><br><span data-deva="यत्प्रसादादिमे सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’">यत्प्रसादादिमे सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’</span></span></span><span data-deva="इति हि पैङ्गिश्रुतिः ॥ 41 ॥">इति हि पैङ्गिश्रुतिः ॥ 41 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V12_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V12~~" data-block-id="BS_C02_S03_V12_B1">पृथिवी तत्रान्नशब्देनोच्यते । भूताधिकारत्वात् । कार्ष्ण्यप्रचुरा च पृथिवी । नान्नस्य तथा विशेषः । ‘आपश्च पृथिवी चान्नम्’(ऐ.आ.२.३.१),‘पृथिवी वा अन्नम्’(तै.उ.३.९), ‘ता आपोऽन्नमसृजन्त पृथिवी वा अन्नम्’ इत्यादिशब्दान्तराच्च । आदिशब्दाद् युक्तिरपौरुषेयत्वेनादोषस्य वाक्यस्य नाप्रामाण्यमित्यादि ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V12_B2~~" ~~data-verse~~="~~BS_C02_S03_V12~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S03_V12_B2~~">~~‘विरोधो वाक्ययोर्यत्र नाप्रामाण्यं तदेष्यते ।~~

~~यथाऽविरुद्धता न स्यात् तथाऽर्थः कल्प्य एतयोः’ इति~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V12_B4~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V12~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V12_B4">रक्तोऽग्निरुदकं शुक्लं कृष्णैव पृथिवी स्वतः ।~~

~~नाभिपद्माभिसम्बन्धात् पीता सेत्यभिधीयते ।~~

~~क्षत्ररक्ताभिसम्बन्धाद् रक्तोदकबहुत्वतः ।~~

~~शुक्लत्वमेत्येवमेव वर्णान्तरगतिर्भवेत् ॥</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V12_B8~~" ~~data-verse~~="~~BS_C02_S03_V12" data-block-id="BS_C02_S03_V12_B8~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Vyomasamhitha~~-id">~~विष्णुवीर्याभियोगाच्च पीतत्वं भुव इष्यते~~ ।<br/>~~स्वर्णवीर्यो हि भगवाननादिः पुरुषोत्तमः~~</span></span>~~॥इति व्योमसंहितायाम्~~ ॥ 12 ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">॥ ~~इति पृथिव्यधिकरणम्~~ ॥</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V42" data-block-id="BS_C02_S03_V42" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(260)ओं कृतप्रयत्नापेक्षस्तुविहितप्रतिषेधावैयर्थ्यादिभ्यः ओम् ॥ 02-03-42 ॥">(260)ओं कृतप्रयत्नापेक्षस्तुविहितप्रतिषेधावैयर्थ्यादिभ्यः ओम् ॥ 02-03-42 ॥</span></span></span></div>

<~~span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C02_S03_A030~~" class="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~तदभिध्यानाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-~~adh~~-~~BS_C02_S03_A030~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~तदभिध्यानाधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V42_B1" data-verse="BS_C02_S03_V42" data-block-id="BS_C02_S03_V42_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ततोऽप्रयोजकत्वं शास्त्रस्य नाऽपद्यते । कृतप्रयत्नापेक्षत्वात् तत्प्रेरकत्वस्य । आदिशब्देनावैषम्यादि ।">ततोऽप्रयोजकत्वं शास्त्रस्य नाऽपद्यते । कृतप्रयत्नापेक्षत्वात् तत्प्रेरकत्वस्य । आदिशब्देनावैषम्यादि ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V42_B2" data-verse="BS_C02_S03_V42" data-block-id="BS_C02_S03_V42_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id"><span data-deva="‘पूर्वकर्म प्रयत्नं च संस्कारं चाप्यपेक्ष्यतु ।">‘पूर्वकर्म प्रयत्नं च संस्कारं चाप्यपेक्ष्यतु ।</span><br><span data-deva="ईश्वरः कारयेत् सर्वं तच्चेश्वरकृतं स्वयम् ॥">ईश्वरः कारयेत् सर्वं तच्चेश्वरकृतं स्वयम् ॥</span><br><span data-deva="अनादित्वाददोषश्च पूर्णशक्तित्वतो हरेः’">अनादित्वाददोषश्च पूर्णशक्तित्वतो हरेः’</span></span></span><span data-deva=" इति भविष्यत्पर्वणि ।"> इति भविष्यत्पर्वणि ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V42_B5" data-verse="BS_C02_S03_V42" data-block-id="BS_C02_S03_V42_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘एतदेवं न चाप्येवम्, एतदस्ति च नास्ति च’ इति च मोक्षधर्मे ॥ 42 ॥">‘एतदेवं न चाप्येवम्, एतदस्ति च नास्ति च’ इति च मोक्षधर्मे ॥ 42 ॥</span></div>

<~~div class~~="~~leading-bhashya-line~~">‘प्राणानां ग्रन्थिरसि रुद्रो मा विशान्तकस्तेनान्नेनाप्यायस्व’(म.ना.उ.१६.२) इत्यादिनाऽन्यः संहर्ता प्रतीयत इत्यतो ब्रूते –</div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति कर्तृत्वाधिकरणम् ॥ 17 ॥">॥ इति कर्तृत्वाधिकरणम् ॥ 17 ॥</span></div>

<div class="~~verse~~-~~block" id="BS_C02_S03_V13" data~~-~~block-id="BS_C02_S03_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra~~"><span ~~class="shloka~~-~~block"><span class~~="~~shloka-line~~">~~(231)ओं तदभिध्यानादेव तु तल्लिङ्गात् सः ओम्~~ ॥ ~~02-03-13~~ ॥</span></~~span~~><~~/div~~>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A041" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अंशाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A041"></span></p><h4 id="अंशाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.82.E0.A4.B6.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अंशाधिकरणम्">अंशाधिकरणम्</span></h4>

<~~div class="bhashya-collection"~~ id="~~bhashya-BS_C02_S03_V13" data-block~~-~~id="bhashya~~-~~BS_C02_S03_V13~~">

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘अंशा एव हीमे जीवा अंशी हि परमेश्वरः ।">‘अंशा एव हीमे जीवा अंशी हि परमेश्वरः ।</span><br><span data-deva=" स्वयमंशैरिदं सर्वं कारयत्यचलो हरिः’ ॥ इति गौपवनश्रुतौ अंशत्वं जीवस्योपलभ्यते ।"> स्वयमंशैरिदं सर्वं कारयत्यचलो हरिः’ ॥ इति गौपवनश्रुतौ अंशत्वं जीवस्योपलभ्यते ।</span></div>

~~<div~~ class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S03_V13_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S03_V13~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V13_B1~~">‘तस्याभिध्यानाद् योजनात् तत्त्वभावाद् भूयश्चान्ते विश्वमायानिवृत्तिः’(श्वे.उ.१.१०)इति बन्धलयस्य तदभिध्याननिमित्तत्त्वलिङ्गात् तत्कर्तृत्वं प्रतीयते, किमु सादेर्जगतः । इत्येतस्मादेव संहारकर्ता विष्णुरिति प्रतीयते । किमु</~~div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V13_B3" data-verse="BS_C02_S03_V13" data-block-id="BS_C02_S03_V13_B3"~~>‘यमप्येति भुवनं साम्पराये स नो हरिर्घृत मीहायुषेऽत्तु देवः’,‘य इदं सर्वं विलाययति स हरिः परः परात्मा’इत्यादि श्रुतिभ्य इति एव शब्दः ।</~~div~~>

<~~div class~~="~~bhashyam-block~~" id="~~BS_C02_S03_V13_B7" data~~-~~verse="BS_C02_S03_V13" data~~-~~block~~-~~id="BS_C02_S03_V13_B7"><span class="gr~~-~~blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Skanda-id~~">~~‘स्रष्टा पाता च संहर्ता स एको हरिरीश्वरः ।~~<~~br/>स्रष्टृत्वादिकमन्येषां दारुयोषावदुच्यते ॥<br~~/> ~~एकदेशक्रिया चात्र न तु सर्वात्मनेरितम् ।~~<~~br/>सृष्ट्यादिकं समस्तं तु विष्णोरेव पराद्भवेत्’</~~span></span>~~<br/>इति च स्कान्दे ॥~~</~~div~~>

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S03_V13_B11~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S03_V13~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S03_V13_B11~~"~~>‘निमित्तमात्रमीशस्य विश्वसर्गनिरोधयोः ।~~

~~हिरण्यगर्भः सर्वश्च कालाख्यारूपिणस्तव’ ॥इति भागवते ॥</div~~>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S03_V13_B13~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S03_V13~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S03_V13_B13~~">‘स ब्रह्मणा विसृजति स रुद्रेण विलाययति सोऽनुत्पत्तिलय एक एव हरिः परः परानन्दः’॥इति च महोपनिषदि ॥ 13 ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति तदभिध्यानाधिकरणम् ॥ 07 ॥</div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘नैवांशो न सम्बन्धो नापेक्ष्यो जीवः परस्य ।">‘नैवांशो न सम्बन्धो नापेक्ष्यो जीवः परस्य ।</span><br><span data-deva=" तथाऽपि तु यथायोगं फलदः प्रभुरेकराट् ।"> तथाऽपि तु यथायोगं फलदः प्रभुरेकराट् ।</span><br><span data-deva=" न नियम्यः स कस्यापि स सर्वस्य नियामकः’ ॥ इति च भाल्लवेयश्रुतौ ॥"> न नियम्यः स कस्यापि स सर्वस्य नियामकः’ ॥ इति च भाल्लवेयश्रुतौ ॥</span></div>

~~<span~~ id="~~gr-adh-BS_C02_S03_A031" class="gr-toc-anchor~~" data-~~level="3" data~~-~~title~~="~~विपर्ययाधिकरणम्~~" data-~~block-id~~="~~gr-adh-BS_C02_S03_A031~~"~~></span><h4 class~~="~~gr-section-head~~">~~विपर्ययाधिकरणम्</h4>~~

<~~div class~~="~~leading-bhashya-line~~">~~‘अत एव हीदं परात् क्रमादुत्पद्यते क्रमाद् विलीयते नासावुदेति नास्तमेति’~~ इति भाल्लवेयश्रुतौ ~~क्रमाल्लयः प्रतीयते ।~~</div>

</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अतो ब्रवीति-">अतो ब्रवीति-</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">~~‘अक्षरात् परमादेव सर्वमुत्पद्यते क्रमात् ।~~<br/> व्युत्क्रमाद् विलयश्चैव तस्मिन्नेव परात्मनि’ ॥इति चतुर्वेदशिखायां व्युत्क्रमाल्लयः प्रतीयते । अत आह</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(261)ओम् अंशो नानाव्यपदेशादन्यथा चापि दाशकितवादित्वमधीयत एके ओम् ॥ 02-03-43 ॥">(261)ओम् अंशो नानाव्यपदेशादन्यथा चापि दाशकितवादित्वमधीयत एके ओम् ॥ 02-03-43 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S03_V14~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V14~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~232~~)~~ओं विपर्ययेण तु क्रमोऽत उपपद्यते च~~ ओम् ॥ 02-03-14 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V43_B1" data-verse="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘मां रक्षतु विभुर्नित्यं पुत्रोऽहं परमात्मनः’,‘अवः परेण पितरं यो अस्यानुवेद (पर एनावरेण)’(ऋ.सं.१.१६४.१८),‘यस्तद् वेद स पितुष्टिताऽसत्’(महाना.उ.२.४),‘यस्ता विजानात् स पितुष्पिताऽसत्’(ऋ.सं.१.१६४.१६)।">‘मां रक्षतु विभुर्नित्यं पुत्रोऽहं परमात्मनः’,‘अवः परेण पितरं यो अस्यानुवेद (पर एनावरेण)’(ऋ.सं.१.१६४.१८),‘यस्तद् वेद स पितुष्टिताऽसत्’(महाना.उ.२.४),‘यस्ता विजानात् स पितुष्पिताऽसत्’(ऋ.सं.१.१६४.१६)।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V43_B5" data-verse="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V14_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V14~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V14_B1~~">~~क्रमवचनमपि विपरीतक्रमापेक्षया~~ ।</div>

तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वतत्ति अनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति’(मु.उ.३.१.१)इत्यादिना नानाव्यपदेशादंशो जीवः ।">‘द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते ।

तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वतत्ति अनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति’(मु.उ.३.१.१)इत्यादिना नानाव्यपदेशादंशो जीवः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V14_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V14~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V14_B2~~">~~‘कर्ता प्राणादिकस्यास्य हन्ता भूम्यादिकस्य च~~ ।

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V43_B7" data-verse="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43_B7" style="position: relative;"><span data-deva="तथा च पाराशर्यायणश्रुतिः-‘अंशो ह्येष परस्य योऽयं पुमानुत्पद्यते च म्रियते च नाना ह्येनं व्यपदिशन्ति पितेति पुत्रेति भ्रातेति च सखेति’ च इति ।">तथा च पाराशर्यायणश्रुतिः-‘अंशो ह्येष परस्य योऽयं पुमानुत्पद्यते च म्रियते च नाना ह्येनं व्यपदिशन्ति पितेति पुत्रेति भ्रातेति च सखेति’ च इति ।</span></div>

यः क्रमाद् व्युत्क्रमाच्चैव स हरिः पर उच्यते’॥इत्यत एव भाल्लवेयश्रुतिवचनात् ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V43_B9" data-verse="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43_B9" style="position: relative;"><span data-deva="‘अन्यः परोऽन्यो जीवो नासावस्य कुतश्चन ।

नायं तस्यापि कश्चन’ इत्यन्यथा च काषायणश्रुतिः ।">‘अन्यः परोऽन्यो जीवो नासावस्य कुतश्चन ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V14_B5~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V14~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V14_B5~~"><span ~~class~~="gr-~~blockquote~~"><span class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Padma~~-id">~~‘अनुरूपः क्रमः सृष्टौ प्रतिरूपो लये क्रमः~~ ।<br/>~~इति क्रमेण भगवान् सृष्टिसंहारकृद्धरिः’~~</span></span> ~~इति च पाद्मे ।~~</div>

नायं तस्यापि कश्चन’ इत्यन्यथा च काषायणश्रुतिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V43_B11" data-verse="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43_B11" style="position: relative;"><span data-deva="‘ब्रह्मदाशा ब्रह्मकितवा ब्रह्मैवेमे दाशाः’इत्यभेदेनाप्येकेऽधीयते ।">‘ब्रह्मदाशा ब्रह्मकितवा ब्रह्मैवेमे दाशाः’इत्यभेदेनाप्येकेऽधीयते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V14_B7~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V14~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V14_B7~~">~~पूर्वेषां पूर्वेषां सामर्थ्याधिक्यादुपपद्यते च ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V43_B12" data-verse="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43_B12" style="position: relative;"><span data-deva="तथा चाग्निवेश्यश्रुतिः-‘अंशो ह्येष परस्य भिन्नं ह्येनमधीयिरेऽभिन्नं ह्येनमधीयिरे’ इति ॥">तथा चाग्निवेश्यश्रुतिः-‘अंशो ह्येष परस्य भिन्नं ह्येनमधीयिरेऽभिन्नं ह्येनमधीयिरे’ इति ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V43_B14" data-verse="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43_B14" style="position: relative;"><span data-deva="‘पुत्रभ्रातृसखित्वेन स्वामित्वेन यतो हरिः ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V14_B8~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V14~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V14_B8~~">~~वामने~~ च –

">‘पुत्रभ्रातृसखित्वेन स्वामित्वेन यतो हरिः ।

~~‘पूर्वे पूर्वे~~ यतो ~~विष्णोः सन्निधानं क्रमाधिकम्~~ ।

</span><p><span data-deva="बहुधा गीयते वेदैर्जीवोंऽशस्तस्य तेन तु ॥

~~सामर्थ्याधिक्यमेतेषां पश्चादेव लयस्तथा ।~~

यतो भेदेन तस्यायमभेदेन च गीयते ।

~~व्याप्तिश्चाभ्यधिका तेषामत एव~~ न ~~संशयः’~~ ॥ ~~इति॥ 14~~ ॥</div>

">बहुधा गीयते वेदैर्जीवोंऽशस्तस्य तेन तु ॥

यतो भेदेन तस्यायमभेदेन च गीयते ।

</span></p><span data-deva="

अतश्चांशत्वमुद्दिष्टं भेदाभेदौ न मुख्यतः’ इति ॥ 43 ॥">

अतश्चांशत्वमुद्दिष्टं भेदाभेदौ न मुख्यतः’ इति ॥ 43 ॥</span></div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति विपर्ययाधिकरणम् ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A032" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्तराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A032"></span><h4 class="gr-section-head">अन्तराधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V44_B1" data-verse="BS_C02_S03_V44" data-block-id="BS_C02_S03_V44_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘पादोऽस्य विश्वा भूतानि’(ऋ.सं.१०.९०.३) इति ॥ 44 ॥">‘पादोऽस्य विश्वा भूतानि’(ऋ.सं.१०.९०.३) इति ॥ 44 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S03_V15~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V15~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~233~~)ओम् ~~अन्तरा विज्ञानमनसी क्रमेण तल्लिङ्गादिति चेन्नाविशेषात्~~ ओम् ॥ 02-03-~~15 ॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V15_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V15~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V15_B1~~">‘प्राणान्मनो मनसश्च विज्ञानम्’, ‘यच्छेद् वाङ्मनसि प्राज्ञस्तद् यच्छेज्ज्ञान आत्मनि’(कठ.उ.३.१३)इति ~~लिङ्गाद्विज्ञानमनसी अन्तरा विपरीतक्रम इति चेत्, न विशेषप्रमाणाभावात् ॥15~~ ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S03_V16~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V16~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~234~~)~~ओं चराचरव्यपाश्रयस्तु स्यात् तद्व्यपदेशो भाक्तस्तद्भावभावित्वात्~~ ओम् ॥ 02-03-16 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V45_B1" data-verse="BS_C02_S03_V45" data-block-id="BS_C02_S03_V45_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातन’(भ.गी.१५.७) इति ॥ 45 ॥">‘ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातन’(भ.गी.१५.७) इति ॥ 45 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V16_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V16~~" data-block-id="BS_C02_S03_V16_B1">‘मनसश्च विज्ञानम्’ इति व्यपदेशश्चराचरेष्वालोचनाद् विज्ञानं भवतीति भागापेक्षया स्यात् । न विज्ञानतत्त्वापेक्षया ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V16_B2~~" ~~data-verse~~="~~BS_C02_S03_V16~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S03_V16_B2~~">~~स्कान्दे च –~~

~~‘परादव्यक्तमुत्पन्नमव्यक्तात्तु महांस्तथा ।~~

~~विज्ञानतत्त्वं महतः समुत्पन्नं चतुर्मुखात्~~ ॥

~~विज्ञानतत्त्वात्तु मनो मनस्तत्त्वाच्च खादिकम् ।~~

~~एवं बाह्या परा सृष्टिरन्तस्तद्व्यक्त्यपेक्षया ।~~

~~विपरीतक्रमो ज्ञेयो यस्मादन्ते हरेर्दृशिः’ ॥इति॥ 16~~ ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति अन्तराधिकरणम् ॥ 09 ॥</div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अनंशत्वश्रुतेर्गतिं चाऽह –">अनंशत्वश्रुतेर्गतिं चाऽह –</span></div>

~~<span~~ id="~~gr-adh-BS_C02_S03_A033" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आत्माधिकरणम्~~" data-block-id="~~gr-adh-BS_C02_S03_A033"></span><h4 class="gr-section-head">आत्माधिकरणम्</h4>~~

~~<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V17" data-block-id="BS_C02_S03_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02~~" data-verse~~-type~~="~~sutra~~"~~><span class="shloka-block"><span class~~="~~shloka-line~~"~~>(235)ओं नात्माऽश्रुतेर्नित्यत्वाच्च ताभ्यः ओम् ॥ 02-03-17 ॥</span></span></div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V17_B1"~~ data-~~verse~~="~~BS_C02_S03_V17" data-block-id="BS_C02_S03_V17_B1~~">‘स इदं सर्वं विलाप्यान्तस्तमसि निलीनस्तद् विलाप्य व्युत्तिष्ठते स इदं सर्वं विसृजति विलापयति विस्थापयति प्रस्थापयत्याच्छादयति प्रकाशयति विमोचयत्येक एव’ इति श्रुतेः परमात्माऽपि न लीयते। अश्रुतत्वाद् ब्रह्मलयस्य। निलीन शब्देनापिहितत्वमुच्यते । ‘तुच्छेनाऽभ्वपिहितं यदासीत्’(ऋ.सं.१०.१२१.३) इति श्रुतेः ।</~~div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V17_B2" data-verse="BS_C02_S03_V17" data-block-id="BS_C02_S03_V17_B2">‘स एतस्मिंस्तमसि निलीनः प्रकृतिं पुरुषं कालं चानुपश्यति नैनं पश्यति कश्चन’ इति च पैङ्गिशृतिः ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V17_B4" data-verse="BS_C02_S03_V17" data-block-id="BS_C02_S03_V17_B4">‘नित्यो नित्यानां चेतनश्चेतनानाम्’(कठ.उ.५.१३),‘स नित्यो निर्गुणो विभुः परमः परात्मा’।‘नित्यो विभुः कारणो लोकसाक्षी परो गुणैः सर्वदृक् शाश्वतश्च’ इत्यादि श्रुतिभ्यो नित्यत्वाच्च ॥ 17 ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति आत्माधिकरणम् ॥ 10 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V46" data-block-id="BS_C02_S03_V46" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(264)ओं प्रकाशादिवन्नैवं परः ओम् ॥ 02-03-46 ॥">(264)ओं प्रकाशादिवन्नैवं परः ओम् ॥ 02-03-46 ॥</span></span></span></div>

~~<span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C02_S03_A034" class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~ज्ञाधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C02_S03_A034~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~ज्ञाधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V46_B1" data-verse="BS_C02_S03_V46" data-block-id="BS_C02_S03_V46_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अंशत्वेऽपि न मत्स्यादिरूपी पर एवंविधः। यथा तेजोंऽशस्यैव कालाग्नेः खद्योतस्य च नैकप्रकारता। यथा जलांशस्यामृतसमुद्रस्य मूत्रादेश्च । यथा च पृथिव्यंशस्य मेरोर्विष्ठादेश्च । अभिमानिदेवतापेक्षयैतत् ॥ 46 ॥">अंशत्वेऽपि न मत्स्यादिरूपी पर एवंविधः। यथा तेजोंऽशस्यैव कालाग्नेः खद्योतस्य च नैकप्रकारता। यथा जलांशस्यामृतसमुद्रस्य मूत्रादेश्च । यथा च पृथिव्यंशस्य मेरोर्विष्ठादेश्च । अभिमानिदेवतापेक्षयैतत् ॥ 46 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">‘नित्यो नित्यानाम्’(कठ.उ.५.१३) इति जीवस्यापि नित्यत्वमुक्तम् ।‘सर्व एते चिदात्मानो व्युच्चरन्ति’ इत्युत्पत्तिरुच्यते । ~~अतो विरोध इत्यत आह –~~</div>

</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V47_B1" data-verse="BS_C02_S03_V47" data-block-id="BS_C02_S03_V47_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘एते स्वांशकलाः पुंसः कृष्णस्तु भगवान् स्वयम्’(भाग.१.३.२८) ।">‘एते स्वांशकलाः पुंसः कृष्णस्तु भगवान् स्वयम्’(भाग.१.३.२८) ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V47_B2" data-verse="BS_C02_S03_V47" data-block-id="BS_C02_S03_V47_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अतः परं यदव्यक्तमव्यूढगुणबृंहितम् ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V18_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V18~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V18_B1~~">~~जीवोऽप्यत एव परमेश्वरादुत्पद्यते~~ । ~~शब्दादेव~~ । ‘ते वा एते चिदात्मनोऽविनष्टाः परञ्ज्योतिर्निविशन्त्यविनष्टा एवोत्पद्यन्ते न विनश्यन्ति कदाचन’इति काषायणश्रुतिः ॥ 18 ॥</div>

अदृष्टाश्रुतवस्तुत्वात् स जीवो यः पुनर्भवः’(भाग.१.३.३२) ॥">‘अतः परं यदव्यक्तमव्यूढगुणबृंहितम् ।

अदृष्टाश्रुतवस्तुत्वात् स जीवो यः पुनर्भवः’(भाग.१.३.३२) ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V47_B4" data-verse="BS_C02_S03_V47" data-block-id="BS_C02_S03_V47_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id"><span data-deva="‘स्वांशश्चाथो विभिन्नांश इति द्वेधांऽश इष्यते ।">‘स्वांशश्चाथो विभिन्नांश इति द्वेधांऽश इष्यते ।</span><br><span data-deva="अंशिनो यत् तु सामर्थ्यं यत् स्वरूपं यथास्थितिः॥">अंशिनो यत् तु सामर्थ्यं यत् स्वरूपं यथास्थितिः॥</span><br><span data-deva="‘तदेव नाणुमात्रोऽपि भेदः स्वांशांशिनोः क्वचित् ।">‘तदेव नाणुमात्रोऽपि भेदः स्वांशांशिनोः क्वचित् ।</span><br><span data-deva="विभिन्नांशोऽल्पशक्तिः स्यात् किञ्चित्सादृश्यमात्रयुक्’">विभिन्नांशोऽल्पशक्तिः स्यात् किञ्चित्सादृश्यमात्रयुक्’</span></span></span><span data-deva=" ॥ इति वाराहे ।"> ॥ इति वाराहे ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V47_B8" data-verse="BS_C02_S03_V47" data-block-id="BS_C02_S03_V47_B8" style="position: relative;"><span data-deva="‘न त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यः’(भ.गी.११.४३) इति च ॥ 47 ॥">‘न त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यः’(भ.गी.११.४३) इति च ॥ 47 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V48" data-block-id="BS_C02_S03_V48" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(266)ओम् अनुज्ञापरिहारौ देहसम्बन्धाज्ज्योतिरादिवत् ओम् ॥ 02-03-48 ॥">(266)ओम् अनुज्ञापरिहारौ देहसम्बन्धाज्ज्योतिरादिवत् ओम् ॥ 02-03-48 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V48_B1" data-verse="BS_C02_S03_V48" data-block-id="BS_C02_S03_V48_B1" style="position: relative;"><span data-deva="परानुज्ञया प्रवृत्तिः, परतो बन्धनिवृत्तिश्च जीवस्य प्रतीयते, अंशत्वेऽपि । देहसम्बन्धात्-">परानुज्ञया प्रवृत्तिः, परतो बन्धनिवृत्तिश्च जीवस्य प्रतीयते, अंशत्वेऽपि । देहसम्बन्धात्-</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V19_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V19~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V19_B1~~">~~नित्यस्यापि ह जीवस्योपाध्यक्षयोत्पत्तिर्युज्यते।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V48_B2" data-verse="BS_C02_S03_V48" data-block-id="BS_C02_S03_V48_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘य आत्मानमन्तरो यमयति’(बृ.उ.), ‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति’(तै.आ.३.१२) इत्यादिना । न तु परस्य।">‘य आत्मानमन्तरो यमयति’(बृ.उ.), ‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति’(तै.आ.३.१२) इत्यादिना । न तु परस्य।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V48_B3" data-verse="BS_C02_S03_V48" data-block-id="BS_C02_S03_V48_B3" style="position: relative;"><span data-deva="युज्यते च ज्योतिरादिवत् । यथाऽऽदित्यो वियद्गतस्तत् प्रकाशश्चैकप्रकारः । ‘शुक्लं कृष्णं कनीनिका’(ऐ.आ.२.१.५) इति तदंशस्याप्यक्ष्णो देहसम्बन्धान्न तादृशी शक्तिस्तदनुग्राह्यत्वं तेनैवाऽवृतिपरिहारश्च ।">युज्यते च ज्योतिरादिवत् । यथाऽऽदित्यो वियद्गतस्तत् प्रकाशश्चैकप्रकारः । ‘शुक्लं कृष्णं कनीनिका’(ऐ.आ.२.१.५) इति तदंशस्याप्यक्ष्णो देहसम्बन्धान्न तादृशी शक्तिस्तदनुग्राह्यत्वं तेनैवाऽवृतिपरिहारश्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V19_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V19~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V19_B2~~">~~‘उत्पद्यन्ते चिदात्मानो नित्यान्नित्याः परात्मनः~~ ।<br/>~~उपाध्यपेक्षया तेषामुत्पत्तिरपि गीयते’॥इति व्योमसंहितायाम्॥ 19~~ ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V48_B3" data-verse="BS_C02_S03_V48" data-block-id="BS_C02_S03_V48_B3" style="position: relative;"><span data-deva="यथा बाह्यामृतजलस्यामृतसमुद्रस्य चैकत्वं तदंशस्यापि श्लेष्मणस्तदनुग्राह्यत्वं तेनैव विरोधिनिवृत्तिश्च ।">यथा बाह्यामृतजलस्यामृतसमुद्रस्य चैकत्वं तदंशस्यापि श्लेष्मणस्तदनुग्राह्यत्वं तेनैव विरोधिनिवृत्तिश्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V48_B4" data-verse="BS_C02_S03_V48" data-block-id="BS_C02_S03_V48_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘यत् किञ्चिदिह लोकेऽस्मिन् देहबद्धं विशाम्पते ।

">‘यत् किञ्चिदिह लोकेऽस्मिन् देहबद्धं विशाम्पते ।

</span><p><span data-deva="सर्वं पञ्चभिराविष्टं भूतैरीश्वरबुद्धिजैः ॥

ईश्वरो हि महद्भूतं प्रभुर्नारायणो विराट् ।

भूतान्तरात्मा विज्ञेयः(वरदः) सगुणो निर्गुणोऽपि च ।

">सर्वं पञ्चभिराविष्टं भूतैरीश्वरबुद्धिजैः ॥

ईश्वरो हि महद्भूतं प्रभुर्नारायणो विराट् ।

भूतान्तरात्मा विज्ञेयः(वरदः) सगुणो निर्गुणोऽपि च ।

</span></p><span data-deva="

भूतप्रलयमव्यक्तं शुश्रूषुर्नृपसत्तम’ इति ।">

भूतप्रलयमव्यक्तं शुश्रूषुर्नृपसत्तम’ इति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V48_B10" data-verse="BS_C02_S03_V48" data-block-id="BS_C02_S03_V48_B10" style="position: relative;"><span data-deva="‘अंशाश्च देहयोग्यत्वाज्जीवा बन्धादिसंयुताः ।

">‘अंशाश्च देहयोग्यत्वाज्जीवा बन्धादिसंयुताः ।

</span><p><span data-deva="अनुग्राह्याश्चेश्वरेण न तु मत्स्यादिको हरिः ॥

अदेहबन्धयोग्यत्वाद् यथासूर्यप्रभाऽक्षिणी ।

यथाऽमृतसमुद्रस्य श्लेष्मादेश्च द्विरूपता ॥

">अनुग्राह्याश्चेश्वरेण न तु मत्स्यादिको हरिः ॥

अदेहबन्धयोग्यत्वाद् यथासूर्यप्रभाऽक्षिणी ।

यथाऽमृतसमुद्रस्य श्लेष्मादेश्च द्विरूपता ॥

</span></p><span data-deva="

अनुग्राह्यत्वमन्यस्य तेनैवाऽवृतिरोधनम्’ इति ॥ 48 ॥">

अनुग्राह्यत्वमन्यस्य तेनैवाऽवृतिरोधनम्’ इति ॥ 48 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">~~इति ज्ञाधिकरणम्~~ ॥ 11 ॥</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V49" data-block-id="BS_C02_S03_V49" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(267)ओम् असन्ततेश्चाव्यतिकरः ओम् ॥ 02-03-49 ॥">(267)ओम् असन्ततेश्चाव्यतिकरः ओम् ॥ 02-03-49 ॥</span></span></span></div>

<~~span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C02_S03_A035~~" class="gr-~~toc-anchor~~" ~~data-level~~="3" data-~~title~~="~~उत्क्रान्त्यधिकरणम्~~" data-block-id="~~gr-adh-BS_C02_S03_A035~~"></span~~><h4 class~~="~~gr-section-head~~">~~उत्क्रान्त्यधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V49_B1" data-verse="BS_C02_S03_V49" data-block-id="BS_C02_S03_V49_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अपूर्णशक्तित्वाच्च जीवस्य न मत्स्यादिसाम्यम् ।">अपूर्णशक्तित्वाच्च जीवस्य न मत्स्यादिसाम्यम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V49_B2" data-verse="BS_C02_S03_V49" data-block-id="BS_C02_S03_V49_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘तस्य ह वा एतस्य परमस्य त्रीणि रूपाणि कृष्णो रामः कपिल इति । तस्य ह वा एतस्य परमस्य पञ्चरूपाणि दशरूपाणि शतरूपाणि सहस्ररूपाण्यमितरूपाणि। तानि ह वा एतानि सर्वाणि पूर्णानि सर्वाण्यनन्तानि सर्वाण्यसम्मितान्यथावराः सर्व एवापूर्णाः सर्वे एव बध्यन्तेऽथ मुच्यन्ते च केचन’ इति ॥ 49 ॥">‘तस्य ह वा एतस्य परमस्य त्रीणि रूपाणि कृष्णो रामः कपिल इति । तस्य ह वा एतस्य परमस्य पञ्चरूपाणि दशरूपाणि शतरूपाणि सहस्ररूपाण्यमितरूपाणि। तानि ह वा एतानि सर्वाणि पूर्णानि सर्वाण्यनन्तानि सर्वाण्यसम्मितान्यथावराः सर्व एवापूर्णाः सर्वे एव बध्यन्तेऽथ मुच्यन्ते च केचन’ इति ॥ 49 ॥</span></div>

<~~div class~~="~~leading-bhashya-line~~">~~‘व्याप्ता ह्यात्मानश्चेतना निर्गुणाश्च सर्वात्मानः सर्वरूपा अनन्ताः’~~ इति ~~काषायणश्रुतौ व्याप्तत्वं प्रतीयते~~ ।</div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अंशाधिकरणम् ॥ 18 ॥">॥ इति अंशाधिकरणम् ॥ 18 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~‘अणुर्ह्येष आत्मा यं वा एते सिनीतः~~ । ~~पुण्यं~~ च ~~पापं च’~~ इति ~~गौपवनश्रुतावणुत्वमित्यतो विरोध~~ इति । ~~अतो ब्रवीति~~-</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V50_B1" data-verse="BS_C02_S03_V50" data-block-id="BS_C02_S03_V50_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव’(ऋ.सं.६.४७.१८) इति प्रतिबिम्बत्वाच्च न साम्यम् ।">‘रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव’(ऋ.सं.६.४७.१८) इति प्रतिबिम्बत्वाच्च न साम्यम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V50_B2" data-verse="BS_C02_S03_V50" data-block-id="BS_C02_S03_V50_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘द्विरूपावंशकौ तस्य परमस्य हरेर्विभोः ।

">‘द्विरूपावंशकौ तस्य परमस्य हरेर्विभोः ।

</span><p><span data-deva="प्रतिबिम्बांशकश्चाथ स्वरूपांशक एव च ॥

प्रतिबिम्बांशका जीवाः प्रादुर्भावाः परे स्मृताः ।

">प्रतिबिम्बांशकश्चाथ स्वरूपांशक एव च ॥

प्रतिबिम्बांशका जीवाः प्रादुर्भावाः परे स्मृताः ।

</span></p><span data-deva="

प्रतिबिम्बेष्वल्पसाम्यं स्वरूपाणीतराणि तु’ इति ॥">

प्रतिबिम्बेष्वल्पसाम्यं स्वरूपाणीतराणि तु’ इति ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V50_B7" data-verse="BS_C02_S03_V50" data-block-id="BS_C02_S03_V50_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Paingishrutih-id"><span data-deva="‘सोपाधिरनुपाधिश्च प्रतिबिम्बो द्विधेयते ।">‘सोपाधिरनुपाधिश्च प्रतिबिम्बो द्विधेयते ।</span><br><span data-deva="जीव ईशस्यानुपाधिरिन्द्रचापो यथा रवेः’">जीव ईशस्यानुपाधिरिन्द्रचापो यथा रवेः’</span></span></span><span data-deva="इति पैङ्गिश्रुतिः ॥">इति पैङ्गिश्रुतिः ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V50_B9" data-verse="BS_C02_S03_V50" data-block-id="BS_C02_S03_V50_B9" style="position: relative;"><span data-deva="‘यथैषा पुरुषे छाया एतस्मिन्नेतदाततम्’(प्र.३.३) इति च श्रुतिः ॥ 50 ॥">‘यथैषा पुरुषे छाया एतस्मिन्नेतदाततम्’(प्र.३.३) इति च श्रुतिः ॥ 50 ॥</span></div>

</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A042" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अदृष्टाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A042"></span></p><h4 id="अदृष्टाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A6.E0.A5.83.E0.A4.B7.E0.A5.8D.E0.A4.9F.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अदृष्टाधिकरणम्">अदृष्टाधिकरणम्</span></h4>

<~~div class~~="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S03_V20" data~~-~~block~~-~~id="BS_C02_S03_V20~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C02~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(238)ओम् उत्क्रान्तिगत्यागतीनाम् ओम् ॥ 02-03-20 ॥~~</span></span></~~div~~>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="प्रतिबिम्बानां मिथो वैचित्र्ये कारणमाह –">प्रतिबिम्बानां मिथो वैचित्र्ये कारणमाह –</span></div>

<div class="bhashya~~-collection~~" id="~~bhashya-BS_C02_S03_V20~~" data-block-id="~~bhashya-BS_C02_S03_V20">~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V20_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V20~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C02_S03_V20_B1~~">~~हेतूनाम् सकाशादणुरेव ।</div>~~

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S03_V20_B2" data~~-~~verse="BS_C02_S03_V20~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S03_V20_B2~~">‘सोऽस्माच्छरीरादुत्क्रम्यामुं लोकमभिगच्छत्यमुष्मादिमं लोकमागच्छति । स गर्भी भवति स प्रसूयते स कर्म कुरुते’इति पौष्यायणश्रुतेः॥ 20 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V51" data-block-id="BS_C02_S03_V51" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(269)ओम् अदृष्टानियमात् ओम् ॥ 02-03-51॥">(269)ओम् अदृष्टानियमात् ओम् ॥ 02-03-51॥</span></span></span></div>

<div class="~~leading~~-bhashya-~~line~~">~~तत्र स्वातन्त्र्य प्रतीतेः, ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V51_B1" data-verse="BS_C02_S03_V51" data-block-id="BS_C02_S03_V51_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अनादिविद्याकर्मादिवैचित्र्याद् वैचित्र्यम् ॥ 51 ॥">अनादिविद्याकर्मादिवैचित्र्याद् वैचित्र्यम् ॥ 51 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V52" data-block-id="BS_C02_S03_V52" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(270)ओम् अभिसन्ध्यादिष्वपि चैवम् ओम् ॥ 02-03-52 ॥">(270)ओम् अभिसन्ध्यादिष्वपि चैवम् ओम् ॥ 02-03-52 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~leading~~-bhashya-~~line~~">~~‘एकः प्रसूयते जन्तुरेक एव प्रमीयते। एकोऽनुभुङ्क्ते सुकृतमेक एव~~ च ~~दुष्कृतम्’ ॥ इत्यादेश्च स्वयमेवेत्यतो वक्ति –~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V52_B1" data-verse="BS_C02_S03_V52" data-block-id="BS_C02_S03_V52_B1" style="position: relative;"><span data-deva="इच्छाद्वेषसुखदुःखादिवैचित्र्यं चादृष्टादेव । च शब्देन प्रतिक्षणवैचित्र्यं च ॥52॥">इच्छाद्वेषसुखदुःखादिवैचित्र्यं चादृष्टादेव । च शब्देन प्रतिक्षणवैचित्र्यं च ॥52॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V53" data-block-id="BS_C02_S03_V53" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(271)ओं प्रदेशादिति चेन्नान्तर्भावात् ओम् ॥ 02-03-53 ॥">(271)ओं प्रदेशादिति चेन्नान्तर्भावात् ओम् ॥ 02-03-53 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S03_V21~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V21~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~239~~)ओं ~~स्वात्मना चोत्तरयोः~~ ओम् ॥ 02-03-21 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V53_B1" data-verse="BS_C02_S03_V53" data-block-id="BS_C02_S03_V53_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न स्वर्गभूम्यादिप्रदेशविशेषाद् वैचित्र्यम् । तत्प्राप्तेरप्यदृष्टापेक्षत्वात्। एकदेशस्थितानामेव वैचित्र्यदर्शनाच्च ॥ 53 ॥">न स्वर्गभूम्यादिप्रदेशविशेषाद् वैचित्र्यम् । तत्प्राप्तेरप्यदृष्टापेक्षत्वात्। एकदेशस्थितानामेव वैचित्र्यदर्शनाच्च ॥ 53 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V21_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V21~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V21_B1~~">‘स एतेनैव स्वात्मना परेणेमं गर्भमनुप्रविशति परेण जायते परेण कर्म कुरुते परेण नीयते परेणोन्नीयते तं वा एतमभिवदन्ति स्वात्मा’ इति,‘एष ह्यानन्दमादत्ते एष ह्येनं जीवमभिजीवयत्येष उद्गमयत्येष आगमयति।’(पौष्यायण) इति उत्तरयोर्वाक्ययोः परमात्मनैवोत् क्रान्त्यादयः ॥ 21 ॥</div>

</div>

<div class="~~verse-block" id="BS_C02_S03_V22" data~~-~~block~~-~~id="BS_C02_S03_V22~~" data-~~doc~~="~~BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka~~-~~line~~">~~(240)ओं नाणुरतच्छ्रुतेरिति चेन्नेतराधिकारात् ओम्~~ ॥ 02-03~~-22~~ ॥</span></~~span~~><~~/div~~>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अदृष्टाधिकरणम् ॥ 19 ॥">॥ इति अदृष्टाधिकरणम् ॥ 19 ॥</span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायस्य तृतीयः पादः॥ 02-03 ॥">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायस्य तृतीयः पादः॥ 02-03 ॥</span></div>

<~~div class="bhashya-collection"~~ id="~~bhashya-BS_C02_S03_V22" data-block~~-~~id="bhashya~~-~~BS_C02_S03_V22~~">

~~<div~~ class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S03_V22_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S03_V22~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S03_V22_B1~~">‘व्याप्ता ह्यात्मानश्चेतना निर्गुणाश्च’(काषायणश्रुतिः) इति व्याप्तिश्रुतेर्नाणुर्जीव इति चेत्, न ।</~~div~~>

</p>

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S03_V22_B2~~" ~~data-verse~~="~~BS_C02_S03_V22~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S03_V22_B2~~">‘स आत्मेदं सृजति स द्विधेदं बिभर्ति अन्तर्बहिश्च स बहुधेदमनुप्रविश्याऽत्मनोऽभिनयति स आत्मा स आत्मानः स ईशः स विष्णुः स परः परोवरीयान्’ इति परमात्माधिकारत्वात् ।</div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="युक्तिसहितश्रुतिविरोधं श्रुतीनामपाकरोत्यनेन पादेन ।">युक्तिसहितश्रुतिविरोधं श्रुतीनामपाकरोत्यनेन पादेन ।</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-block" id="~~BS_C02_S03_V22_B3~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V22~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C02_S03_V22_B3~~">~~‘एकशब्दैर्द्विशब्दैश्च बहुशब्दैश्च केशवः ।~~

~~एक एवोच्यते वेदैस्तावता नास्य भिन्नता’॥इति भविष्यत्पुराणे ।</div>~~

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S03_V22_B5~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S03_V22" data-block-id="BS_C02_S03_V22_B5~~">~~‘तदयं प्राणोऽधितिष्ठति। तदुक्तमृषिणा- ‘आतेन यातम्’(ऐ.आ.२.३.८) इत्यादि च ॥ 22 ॥~~</div>

</div>

<div class="~~verse-block~~" id="~~BS_C02_S03_V23~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02~~" data-verse~~-type~~="~~sutra~~"~~><span class~~="~~shloka-block~~"><~~span~~ class="~~shloka~~-line"~~>(241)ओं स्वशब्दोन्मानाभ्यां च ओम् ॥ 02-03-23 ॥</span~~></span~~></div>~~

<div class="introduction-line"><span data-deva="‘प्राणा एवेदमग्र आसुस्तेभ्यो भूतानि जज्ञिरे । भूतेभ्योऽण्डमण्डस्यान्तस्त्विमे लोकाः । अथ प्राणा एवानादयः प्राणा नित्याः’ इति काषायणश्रुतौ प्राणानामनुत्पत्तिः प्रतीयते(श्रूयते) ।">‘प्राणा एवेदमग्र आसुस्तेभ्यो भूतानि जज्ञिरे । भूतेभ्योऽण्डमण्डस्यान्तस्त्विमे लोकाः । अथ प्राणा एवानादयः प्राणा नित्याः’ इति काषायणश्रुतौ प्राणानामनुत्पत्तिः प्रतीयते(श्रूयते) ।</span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V23"~~ data-~~block-id~~="~~bhashya-BS_C02_S03_V23">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V23_B1" data-verse="BS_C02_S03_V23" data-block-id="BS_C02_S03_V23_B1">‘एषो ह्यात्माऽध्युद्गतो मानशक्तेस्तथाऽप्यसौ प्रमितिं याति वेदैः ।

~~पूर्णोऽचिन्त्यः सर्ववेदैकयोनिः सर्वाधीशः सर्ववित् सर्वकर्ता’~~(~~काषायणश्रुतिः~~)~~</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V23_B3" data-verse="BS_C02_S03_V23" data-block-id="BS_C02_S03_V23_B3~~">इति ~~वाक्यशेषे आत्मशब्दोन्मानाभ्यां च।~~</~~div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V23_B4" data-verse="BS_C02_S03_V23" data-block-id="BS_C02_S03_V23_B4"><span class="gr-blockquote"><~~span ~~class="gr-reference gr-ref-Koorma-id"~~>‘आत्माऽमेयः परं ब्रह्म परानन्दादिकाभिधाः।<br/>वदन्ति विष्णुमेवैकं नान्यत्राऽसां गतिः क्वचित्’</span></span> इति च कौर्मे ॥ 23 ॥</div>

</div>

<div class="~~verse-block~~" id="~~BS_C02_S03_V24~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V24~~" data-~~doc~~="BS" ~~data-chapter~~="~~BS_C02~~" data-~~verse-type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(242)ओम् अविरोधश्चन्दनवत् ओम्~~ ॥ ~~02-03-24॥~~</span></~~span~~></div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="‘नोपादानं हीन्द्रियाणामतोऽनुत्पत्तिरिष्यते ।">‘नोपादानं हीन्द्रियाणामतोऽनुत्पत्तिरिष्यते ।</span></div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="उपादानकृता सृष्टिः सर्वलोकेषु दृष्यते’ इति भविष्यत्पर्वणि ॥">उपादानकृता सृष्टिः सर्वलोकेषु दृष्यते’ इति भविष्यत्पर्वणि ॥</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S03_V24_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S03_V24" data-block-id="BS_C02_S03_V24_B1~~">अणोरपि जीवस्य सर्वशरीरव्याप्तिर्युज्यते। यथा हरिचन्दनविप्लुष एकदेशपतितायाः सर्वशरीरव्याप्तिः ।</div>

</div>

<div class="~~bhashyam~~-block" id="~~BS_C02_S03_V24_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V24~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C02_S03_V24_B2~~"><~~span~~ class="gr-~~blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Brahmanda-id~~">‘अणुमात्रोऽप्ययं जीवः स्वदेहं व्याप्य तिष्ठति ।<br/>यथा व्याप्य शरीराणि हरिचन्दनविप्लुषः’</span></span> ~~इति च ब्रह्माण्डपुराणे ॥ 24 ॥~~</div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="‘एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च’(मुण्डक.उ.२.१.३ इति च ।">‘एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च’(मुण्डक.उ.२.१.३ इति च ।</span></div>

</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S03_V25~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V25~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~243~~)ओम् ~~अवस्थितिवैशेष्यादिति चेन्नाभ्युपगमाद्धृदि हि~~ ओम् ॥ 02-03-25 ॥</span></span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S04_A043" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्राणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A043"></span></p><h4 id="प्राणाधिकरणम्_2" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_2"></span><span data-deva="प्राणाधिकरणम्">प्राणाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V01" data-block-id="BS_C02_S04_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(272)ओं तथा प्राणाः ओम् ॥ 02-04-01 ॥">(272)ओं तथा प्राणाः ओम् ॥ 02-04-01 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V25_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V25~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V25_B1~~"~~>सम्यगसम्यगवस्थानविशेषाद् युज्यते चन्दनस्येति चेत्, न।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V01_B1" data-verse="BS_C02_S04_V01" data-block-id="BS_C02_S04_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथाऽऽकाशादयः परमात्मन उत्पद्यन्ते तथा प्राणा अपि ॥ 01 ॥">यथाऽऽकाशादयः परमात्मन उत्पद्यन्ते तथा प्राणा अपि ॥ 01 ॥</span></div>

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V25_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S03_V25" data-block-id="BS_C02_S03_V25_B2~~">~~‘हृदि ह्येषा आत्मा’(प्र.३.६)) इति जीवास्यापि तथाऽभ्युपगमात्~~ ॥ 25 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S03_V26~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V26~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~244~~)ओं ~~गुणाद्वाऽऽलोकवत्~~ ओम् ॥ 02-03-26 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V02_B1" data-verse="BS_C02_S04_V02" data-block-id="BS_C02_S04_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अनादित्वश्रुतिर्गौणानादित्वापेक्षया । मुख्यासम्भवात् ।">अनादित्वश्रुतिर्गौणानादित्वापेक्षया । मुख्यासम्भवात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V26_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V26~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V26_B1~~">यथाऽऽलोकस्य प्रकाशगुणेन व्याप्तिर्ज्योतीरूपेणाव्याप्तिः एवं चिद्गुणेन व्याप्तिर्जीवरूपेणाव्याप्तिरिति वा ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V02_B2" data-verse="BS_C02_S04_V02" data-block-id="BS_C02_S04_V02_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyathparva-id"><span data-deva="‘नित्यान्येतानि सौक्ष्म्येण हीन्द्रियाणि तु सर्वशः ।">‘नित्यान्येतानि सौक्ष्म्येण हीन्द्रियाणि तु सर्वशः ।</span><br><span data-deva="तेषां भूतैरुपचयः सृष्टिकाले विधीयते ।">तेषां भूतैरुपचयः सृष्टिकाले विधीयते ।</span><br><span data-deva="परेण साम्यसम्प्राप्तेः कस्य स्यान्मुख्यनित्यता’">परेण साम्यसम्प्राप्तेः कस्य स्यान्मुख्यनित्यता’</span></span></span><span data-deva=" इति भविष्यत्पर्वणि ॥ 02 ॥"> इति भविष्यत्पर्वणि ॥ 02 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V26_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V26~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V26_B2~~">~~‘असम्यक् सम्यगिति च व्यवस्थाभेदतः सुराः।~~

~~व्याप्त्यव्याप्तियुतास्त्वन्ये चिद्गुणेनैव नान्यथा॥~~

~~चिद्गुणस्य स्वरूपत्वात् तद्व्याप्तिश्चेति युज्यते।~~

~~शक्तियोगात् सुराणां~~ तु ~~विविधा च व्यवस्थितिः’~~ इति ॥ 26 ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति उत्क्रान्त्यधिकरणम् ॥ 12 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V03" data-block-id="BS_C02_S04_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(274)ओं प्रतिज्ञानुपरोधाच्च ओम् ॥ 02-04-03॥">(274)ओं प्रतिज्ञानुपरोधाच्च ओम् ॥ 02-04-03॥</span></span></span></div>

~~<span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C02_S03_A036" class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~व्यतिरेकाधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C02_S03_A036~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~व्यतिरेकाधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V03_B1" data-verse="BS_C02_S04_V03" data-block-id="BS_C02_S04_V03_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘इदं सर्वमसृजत’(तै.उ.२.६.१(२.१४)) इति ॥ 03 ॥">‘इदं सर्वमसृजत’(तै.उ.२.६.१(२.१४)) इति ॥ 03 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">‘स नित्यो निरवयवः पुण्ययुक् पापयुक् च स इमं लोकममुं चाऽवर्तते स विमुच्यते स एकधा न सप्तधा न शतधा’ इति ~~गौपवनश्रुतावेकस्याबहुत्वं प्रतीयते ।~~</div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति प्राणाधिकरणम् (प्राणोत्पत्त्यधिकरणम्)">॥ इति प्राणाधिकरणम् (प्राणोत्पत्त्यधिकरणम्)</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S04_A044" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मनोधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A044"></span></p><h4 id="मनोधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AE.E0.A4.A8.E0.A5.8B.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="मनोधिकरणम्">मनोधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line">~~‘स पञ्चधा स सप्तधा स दशधा भवति स शतधा~~ च ~~सहस्रधा स गच्छति स मुच्यते’~~ इति ~~पाराशर्यायणश्रुतौ बहुरूपत्वं प्रतीयते~~ ।</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘द्विधा हैवेन्द्रियाणि नित्यानि चानित्यानि च । तत्र नित्यं मनोऽनादित्वान्न ह्यमनाः पुमांस्तिष्ठत्यनित्यान्यन्यानि’ इति गौपवनश्रुतौ मनसोऽनुत्पत्तिः सयुक्तिका श्रूयते । अत आह-">‘द्विधा हैवेन्द्रियाणि नित्यानि चानित्यानि च । तत्र नित्यं मनोऽनादित्वान्न ह्यमनाः पुमांस्तिष्ठत्यनित्यान्यन्यानि’ इति गौपवनश्रुतौ मनसोऽनुत्पत्तिः सयुक्तिका श्रूयते । अत आह-</span></div>

</div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~अतो विरोधं परिहरति~~-</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V04_B1" data-verse="BS_C02_S04_V04" data-block-id="BS_C02_S04_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘मनः सर्वेन्द्रियाणि च’(मुण्डक.२.१.३) इति पूर्वोक्तत्वान्नानुत्पत्तिर्मनसो युज्यते।">‘मनः सर्वेन्द्रियाणि च’(मुण्डक.२.१.३) इति पूर्वोक्तत्वान्नानुत्पत्तिर्मनसो युज्यते।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V04_B2" data-verse="BS_C02_S04_V04" data-block-id="BS_C02_S04_V04_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘पूर्वं मनः समुत्पन्नं ततोऽन्येषां समुद्भवः ।

">‘पूर्वं मनः समुत्पन्नं ततोऽन्येषां समुद्भवः ।

</span><p><span data-deva="तदनुत्पत्तिवचनमल्पोपचयकारणात्’॥

">तदनुत्पत्तिवचनमल्पोपचयकारणात्’॥

</span></p><span data-deva="

इति वायुप्रोक्तवचनं चशब्देन गृहीतम् ॥ 04 ॥">

इति वायुप्रोक्तवचनं चशब्देन गृहीतम् ॥ 04 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति मनोधिकरणम् (तत्प्रागधिकरणम्)">॥ इति मनोधिकरणम् (तत्प्रागधिकरणम्)</span></div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S03_V27" data~~-~~block~~-id="~~BS_C02_S03_V27~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C02~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(245)ओं व्यतिरेको गन्धवत् तथा च दर्शयति ओम् ॥ 02-03-27 ॥~~</span></span></~~div~~>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S04_A045" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वागधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A045"></span></p><h4 id="वागधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.97.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="वागधिकरणम्">वागधिकरणम्</span></h4>

<div class="bhashya~~-collection~~" id="~~bhashya-BS_C02_S03_V27~~" data-block-id="~~bhashya-BS_C02_S03_V27">~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘नित्ययाऽनित्यया स्तौमि परमात्मानमच्युतमिति । वाग्वाव नित्या न ह्येषोत्पद्यतेऽस्यां हि श्रुतिरवतिष्ठते’ इति सयुक्तिकं पौष्यायणश्रुतौ वाचोऽनुत्पत्तिरुच्यते । अतो ब्रवीति –">‘नित्ययाऽनित्यया स्तौमि परमात्मानमच्युतमिति । वाग्वाव नित्या न ह्येषोत्पद्यतेऽस्यां हि श्रुतिरवतिष्ठते’ इति सयुक्तिकं पौष्यायणश्रुतौ वाचोऽनुत्पत्तिरुच्यते । अतो ब्रवीति –</span></div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V27_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V27~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C02_S03_V27_B1~~">यथा पुष्पाद् गन्धः पृथग् गच्छति, एवमंशिनो जीवादंशाः पृथग्गच्छन्ति ।‘अथैक एव सन् गन्धवद् व्यतिरिच्यतेऽथैकीभवत्यथ बह्वीभवति तं यथा यथेश्वरः प्रकुरुते तथा तथा भवति सोऽचिन्त्यः परमो गरीयान्’॥ इति शाण्डिल्यश्रुतिः ।</div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S03_V27_B2" data~~-~~verse="BS_C02_S03_V27" data-block-id="BS_C02_S03_V27_B2~~"><span ~~class="gr~~-~~blockquote"><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Padma-id~~">~~‘अचिन्त्ययेशशक्त्यैव ह्येकोऽवयववर्जितः~~ ।~~<br/>आत्मानं बहुधा कृत्वा क्रीडते योगसम्पदा’</span>~~</span>~~इति च पाद्मे ॥ 27 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति व्यतिरेकाधिकरणम् ॥ 13 ॥</div>~~

~~<span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C02_S03_A037" class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~पृथगुपदेशाधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C02_S03_A037~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~पृथगुपदेशाधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V05_B1" data-verse="BS_C02_S04_V05" data-block-id="BS_C02_S04_V05_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘तस्मान्मन एव पूर्वरूपं वागुत्तररूपम्’(ऐ.आ.३.१.१ इति) मनःपूर्वकत्वाद्वाचो नानुत्पत्तिः ।">‘तस्मान्मन एव पूर्वरूपं वागुत्तररूपम्’(ऐ.आ.३.१.१ इति) मनःपूर्वकत्वाद्वाचो नानुत्पत्तिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V05_B3" data-verse="BS_C02_S04_V05" data-block-id="BS_C02_S04_V05_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vayuprokte-id"><span data-deva="‘वागिन्द्रियस्य नित्यत्वं श्रुतिसन्निधियोग्यता ।">‘वागिन्द्रियस्य नित्यत्वं श्रुतिसन्निधियोग्यता ।</span><br><span data-deva="उत्पत्तिर्मनसो यस्मान्न नित्यत्वं कुतश्चन’">उत्पत्तिर्मनसो यस्मान्न नित्यत्वं कुतश्चन’</span></span></span><span data-deva=" इति वायुप्रोक्ते ॥ 05 ॥"> इति वायुप्रोक्ते ॥ 05 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~‘तत्वमसि’~~(~~छां~~.उ.६.८.७)~~,‘अहं ब्रह्मास्मि’~~(बृ.उ.४.१०) इत्यादिषु जीवस्य परेणाभेदः प्रतीयते ।‘नित्यो नित्यानां चेतनश्चेतनानाम्’(श्वे.~~उ.६.१३~~) ~~‘द्वा सुपर्णा’(श्वे.उ.४.६) इत्यादिषु भेदः। अत उच्यते~~-</div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति वागधिकरणम् (तत्पूर्वकत्वाधिकरणम्)॥">॥ इति वागधिकरणम् (तत्पूर्वकत्वाधिकरणम्)॥</span></div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S03_V28" data~~-~~block~~-id="~~BS_C02_S03_V28~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C02~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(246)ओम् पृथगुपदेशात् ओम् ॥ 02-03-28 ॥~~</span></span></~~div~~>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S04_A046" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सप्तगत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A046"></span></p><h4 id="सप्तगत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A4.97.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सप्तगत्यधिकरणम्">सप्तगत्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘सप्तप्राणाः प्रभवन्ति तस्मात्’(मुण्डक.उ.२.१.८) इति श्रुतिः।">‘सप्तप्राणाः प्रभवन्ति तस्मात्’(मुण्डक.उ.२.१.८) इति श्रुतिः।</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S03_V28_B1" data~~-~~verse="BS_C02_S03_V28~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S03_V28_B1~~">~~‘भिन्नोऽचिन्त्यः परमो जीवसङ्घात्पूर्णः परो जीवसङ्घो ह्यपूर्णाः ।~~<br/>यतस्त्वसौ नित्यमुक्तो ह्ययं च बन्धान्मोक्षं तत एवाभिवाञ्छेत्’॥इति सोपपत्तिककौशिकश्रुतेर्भिन्न एव जीवः ॥ 28 ॥</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S03_V29~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V29~~" data-~~doc="BS" data-chapter~~="~~BS_C02~~" ~~data-verse-type~~="~~sutra~~"><~~span~~ class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(247)ओं तद्गुणसारत्वात् तु तद्व्यपदेशः प्राज्ञवत् ओम् ॥ 02-03-29 ॥~~</span><~~/span~~><~~/div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘सप्तैव मारुता बाह्ये प्राणाः सप्त तथाऽऽत्मनि ।">‘सप्तैव मारुता बाह्ये प्राणाः सप्त तथाऽऽत्मनि ।</span><br><span data-deva=" अधिदैवे तथाऽध्यात्मे सङ्ख्यासाम्यं विदो विदुः’ इति च स्कान्दे।"> अधिदैवे तथाऽध्यात्मे सङ्ख्यासाम्यं विदो विदुः’ इति च स्कान्दे।</span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V29"~~ data-~~block-id~~="~~bhashya-BS_C02_S03_V29">~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V29_B1" data-verse="BS_C02_S03_V29" data-block-id="BS_C02_S03_V29_B1~~">ज्ञानानन्दादिब्रह्मगुणा एवास्य यतः सारः स्वरूपमतोऽभेदव्यपदेशः । यथा सर्वगुणात्मकत्वात् सर्वात्मकत्वं ब्रह्मण उच्यते- ‘सर्वं खल्विदं ब्रह्म’(छां.उ.३.१४.१) इति ।</~~div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V29_B2" data-verse="BS_C02_S03_V29" data-block-id="BS_C02_S03_V29_B2">‘भिन्ना जीवाः परो भिन्नस्तथाऽपि ज्ञानरूपतः ।

~~प्रोच्यन्ते ब्रह्मरूपेण वेदवादेषु सर्वशः’॥ इति॥ 29 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति पृथगुपदेशाधिकरणम् ॥ 14 ॥</div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘द्वादश वा एते प्राणा द्वादश मासा द्वादशाऽदित्या द्वादशराशयो द्वादश ग्रहाः’ इति कौण्डिण्यश्रुतौ द्वादशप्राणादृष्यन्ते । अतो वक्ति-">‘द्वादश वा एते प्राणा द्वादश मासा द्वादशाऽदित्या द्वादशराशयो द्वादश ग्रहाः’ इति कौण्डिण्यश्रुतौ द्वादशप्राणादृष्यन्ते । अतो वक्ति-</span></div>

~~<span~~ id="~~gr-adh-BS_C02_S03_A038" class="gr-toc-anchor~~" data-~~level="3" data~~-~~title~~="~~यावदधिकरणम्~~" data-~~block-id~~="~~gr-adh-BS_C02_S03_A038~~"~~></span><h4 class~~="~~gr-section-head~~"~~>यावदधिकरणम्</h4~~>

<~~div class="leading-bhashya-line"~~>जीवास्याप्युत्पत्तिरुक्ता । अतस्तस्य ‘सोऽनादिना पुण्येन पापेन चानुबद्धः। परेण निर्मुक्त आनन्त्याय कल्पते’(छां.उ.३.१४.१) इत्यानादिकर्मसम्बन्ध आनन्त्यावाप्तिश्च न युज्यत इत्यत आह –</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V06" data-block-id="BS_C02_S04_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(277)ओं सप्तगतेर्विशेषितत्वाच्च ओम् ॥ 02-04-06 ॥">(277)ओं सप्तगतेर्विशेषितत्वाच्च ओम् ॥ 02-04-06 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S03_V30~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V30~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~248~~)ओं ~~यावदात्मभावित्वाच्च न दोषस्तद्दर्शनात्~~ ओम् ॥ 02-03-30 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V06_B1" data-verse="BS_C02_S04_V06" data-block-id="BS_C02_S04_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ज्ञानेन्द्रियापेक्षया सप्तत्वम् ।‘गुहाशयां निहिताः सप्त सप्त’(मुण्डक.उ.२.१.८) इति विशेषणात्।">ज्ञानेन्द्रियापेक्षया सप्तत्वम् ।‘गुहाशयां निहिताः सप्त सप्त’(मुण्डक.उ.२.१.८) इति विशेषणात्।</span><br><span data-deva="‘सप्तप्राणास्त्ववगतेः पञ्चप्राणाश्च कर्मणः ।">‘सप्तप्राणास्त्ववगतेः पञ्चप्राणाश्च कर्मणः ।</span><br><span data-deva="एवं प्राणद्वादशकं शरीरे नित्यसंस्थितम्॥’">एवं प्राणद्वादशकं शरीरे नित्यसंस्थितम्॥’</span><br><span data-deva="इति भविष्यत्पर्ववचनं चशब्दात् ॥ 06 ॥">इति भविष्यत्पर्ववचनं चशब्दात् ॥ 06 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V30_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V30~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V30_B1~~"~~>यावत्परमात्मा तिष्ठत्यनाद्यनन्तत्वेनैवं जीवोऽपि ।</div>~~

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V30_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S03_V30" data-block-id="BS_C02_S03_V30_B2~~"><span ~~class="gr-blockquote"~~><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Agniveshya-id~~">~~‘नित्यः परो नित्यो जीवोऽनित्यास्तस्य धातवः~~ ।<br/>~~अत उत्पद्यते च म्रियते च विमुच्यते च’~~</span></span>~~इति च आग्निवेश्यश्रुतिः ।~~<~~/div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V30_B4"~~ data-~~verse~~="~~BS_C02_S03_V30" data-block-id="BS_C02_S03_V30_B4~~">‘आत्मा नित्यः सुखदुःखे त्वनित्ये जीवो नित्यो धातुरस्य त्वनित्यः’(म.भा.५.४०.१२)॥इति च भारते ॥ 30 ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">॥ ~~इति यावदधिकरणम् ॥ 15~~ ॥</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V07" data-block-id="BS_C02_S04_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(278)ओं हस्तादयस्तु स्थितेऽतो नैवम् ओम् ॥ 02-04-07॥">(278)ओं हस्तादयस्तु स्थितेऽतो नैवम् ओम् ॥ 02-04-07॥</span></span></span></div>

<~~span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C02_S03_A039~~" class="gr-~~toc-anchor~~" ~~data-level~~="3" data-~~title~~="~~पुंस्त्वाधिकरणम्~~" data-block-id="~~gr-adh-BS_C02_S03_A039~~"></span~~><h4 class~~="~~gr-section-head~~">~~पुंस्त्वाधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V07_B1" data-verse="BS_C02_S04_V07" data-block-id="BS_C02_S04_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="हस्तादीनां कर्मविषयत्वान्न सहपाठः।">हस्तादीनां कर्मविषयत्वान्न सहपाठः।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V07_B2" data-verse="BS_C02_S04_V07" data-block-id="BS_C02_S04_V07_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vayuprokte-id"><span data-deva="‘संसारस्थितिहेतुत्वात् स्थितं कर्म विदो विदुः ।">‘संसारस्थितिहेतुत्वात् स्थितं कर्म विदो विदुः ।</span><br><span data-deva="तस्मादुद्गतिहेतुत्वाज्ज्ञानं गतिरिहोच्यते॥’">तस्मादुद्गतिहेतुत्वाज्ज्ञानं गतिरिहोच्यते॥’</span></span></span><span data-deva=" इति(च) वायुप्रोक्ते ॥ 07 ॥"> इति(च) वायुप्रोक्ते ॥ 07 ॥</span></div>

<~~div~~ class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~‘विज्ञानात्मा सह देवैश्च सर्वैः’~~(~~प्र.४.११~~)~~,‘स आनन्दः स बलः स ओजः स परेणामुं लोकं नीयते स विमुच्यते’~~ इति ~~जीवस्य ज्ञानानन्दादिरूपत्वमुच्यते ।~~</div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सप्तगत्यधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥ इति सप्तगत्यधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S04_A047" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अण्व(णुत्वा)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A047"></span></p><h4 id="अण्व(णुत्वा)धिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A3.E0.A5.8D.E0.A4.B5.28.E0.A4.A3.E0.A5.81.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.29.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अण्व(णुत्वा)धिकरणम्">अण्व(णुत्वा)धिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line">स दुःखाद् विमुक्त आनन्दी भवति सोऽज्ञानाद् विमुक्तो ज्ञानी भवति सोऽबलाद् विमुक्तो बली भवति। स नित्यो निरातङ्कोऽतिष्ठते’ इति ~~पैङ्गीश्रुतौ अनानन्दादिरूपत्वं प्रतीयते~~ । ~~अत आह –~~</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘दिवीव चक्षुराततम्’(ऋ.सं.१.२२.२०) इति व्याप्तिः प्रतीयते। दूरश्रवणदर्शनादियुक्तिश्च। अणुभिः पश्यत्यणुभिः कृणोति प्राणा वा अणवः प्राणैर्ह्येतद्भवति’ इति च कौण्डिन्यश्रुतिः ।">‘दिवीव चक्षुराततम्’(ऋ.सं.१.२२.२०) इति व्याप्तिः प्रतीयते। दूरश्रवणदर्शनादियुक्तिश्च। अणुभिः पश्यत्यणुभिः कृणोति प्राणा वा अणवः प्राणैर्ह्येतद्भवति’ इति च कौण्डिन्यश्रुतिः ।</span></div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S03_V31~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02~~" data-verse~~-type="sutra"><span class~~="~~shloka-block~~"~~><span class~~="~~shloka-line~~">~~(249)ओं पुंस्त्वादिवत्त्वस्य सतोऽभिव्यक्तियोगात् ओम् ॥ 02-03-31 ॥</span></span></div>~~

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V31_B1"~~ data-~~verse~~="~~BS_C02_S03_V31" data-block~~-~~id="BS_C02_S03_V31_B1~~">यथा बालस्य सदेव पुंस्त्वं यौवनेऽभिव्यज्यते, एवं सतामेवाऽनन्दादीनां व्यक्त्यपेक्षया तदुक्तिः ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V31_B2" data~~-verse="BS_C02_S03_V31" data-block-id="BS_C02_S03_V31_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Gowpawana-id">‘बलमानन्द ओजश्च सहो ज्ञानमनाकुलम् ।<br/>स्वरूपाण्येव जीवस्य व्यज्यन्ते परमाद् विभोः’</span></span>~~इति च गौपवनश्रुतिः॥ 31 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S03_V32~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V32~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~250~~)~~ओं नित्योपलब्ध्यनुपलब्धिप्रसङ्गोऽन्यतरनियमो वाऽन्यथा~~ ओम् ॥ 02-03-32 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V08_B1" data-verse="BS_C02_S04_V08" data-block-id="BS_C02_S04_V08_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘तद् यथा ह्यणुनश्चक्षसः प्रकाशो व्यातत एवमेवास्य पुरुषस्य प्रकाशो व्याततोऽणुर्ह्येवैष पुरुषो भवति’ इति शाण्डिल्यश्रुतिः॥ 08 ॥">‘तद् यथा ह्यणुनश्चक्षसः प्रकाशो व्यातत एवमेवास्य पुरुषस्य प्रकाशो व्याततोऽणुर्ह्येवैष पुरुषो भवति’ इति शाण्डिल्यश्रुतिः॥ 08 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V32_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V32~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V32_B1~~">व्यक्तनङ्गीकारे देवानां च नित्योपलब्धिरानन्दादीनाम्, असुराणां नित्यानुपलब्धिः मनुष्याणां च नित्योपलब्ध्यनुपलब्धी च प्रसज्ज्यन्ते ।<br/><span class="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Agniveshyashruti-id~~">~~‘नित्यानन्दो नित्यज्ञानो नित्यबलः परमात्मा नैवमसुरा एवमनेवं च मनुष्याः’~~</span>~~</span> इति ह्याग्निवेश्यश्रुतिः ।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V32_B2" data-verse="BS_C02_S03_V32" data-block-id="BS_C02_S03_V32_B2">‘नित्यानन्दज्ञानबला देवा नैवं तु दानवाः ।

~~दुःखोपलब्धिमात्रास्ते मानुषस्तूभयात्मकाः ॥~~

~~तेषां यदन्यथा दृश्यं तदुपाधिकृतं मतम् ।~~

~~विज्ञानेनात्मयोगेन निजरूपे व्यवस्थितिः ॥~~

~~सम्यज्ज्ञानं तु देवानां मनुष्याणां विमिश्रितम् ।~~

~~विपरीतं च दैत्यानां ज्ञानस्यैवं व्यवस्थितिः’ इति ॥ 32 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~पुंस्त्वाधिकरणम्~~ ॥ 16 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अण्व(णुत्वा)धिकरणम् ॥ 05 ॥">॥ इति अण्व(णुत्वा)धिकरणम् ॥ 05 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S04_A048" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मुख्यप्राणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A048"></span></p><h4 id="मुख्यप्राणाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AE.E0.A5.81.E0.A4.96.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="मुख्यप्राणाधिकरणम्">मुख्यप्राणाधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C02_S03_A040~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~कर्तृत्वाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C02_S03_A040~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~कर्तृत्वाधिकरणम्~~</h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘नैष प्राण उदेति नास्तमेत्येकल एव मध्ये स्थाता । अथैनमाहुर्मध्यम इति’ इति मुख्यप्राणस्यानुत्पत्तिः श्रूयते ।">‘नैष प्राण उदेति नास्तमेत्येकल एव मध्ये स्थाता । अथैनमाहुर्मध्यम इति’ इति मुख्यप्राणस्यानुत्पत्तिः श्रूयते ।</span><br><span data-deva="‘यत्प्राप्तिर्यत्परित्याग उत्पत्तिर्मरणं तथा ।">‘यत्प्राप्तिर्यत्परित्याग उत्पत्तिर्मरणं तथा ।</span><br><span data-deva=" तस्योत्पत्तिर्मृतिश्चैव कथं प्राणस्य युज्यते॥’"> तस्योत्पत्तिर्मृतिश्चैव कथं प्राणस्य युज्यते॥’</span><br><span data-deva=" इति च युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।‘आत्मत एष प्राणो जायते’(ष.प्र.३.२) इति च । अत आह-"> इति च युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।‘आत्मत एष प्राणो जायते’(ष.प्र.३.२) इति च । अत आह-</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">~~ईश्वरस्यैव कर्तृत्वमुक्तम्~~ । ~~‘यत् कर्म कुरुते तद् अभिसम्पद्यते’~~(बृ.उ.६.४.५) इति ~~जीवस्योपलभ्यते~~ । अत आह-</div>

</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V09_B1" data-verse="BS_C02_S04_V09" data-block-id="BS_C02_S04_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘सौक्ष्म्येण ह वा एषोऽवतिष्ठते स्थूलत्वेनोदेति सूक्ष्मश्चाथो स्थूलश्च प्रकृतितः सूक्ष्मोऽन्यतः स्थूलोऽथैनमाहुः सादिरनादिरिति’ इति गौपवनश्रुतेः ॥ 09 ॥">‘सौक्ष्म्येण ह वा एषोऽवतिष्ठते स्थूलत्वेनोदेति सूक्ष्मश्चाथो स्थूलश्च प्रकृतितः सूक्ष्मोऽन्यतः स्थूलोऽथैनमाहुः सादिरनादिरिति’ इति गौपवनश्रुतेः ॥ 09 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V33_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V33~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V33_B1~~">~~जीवस्य कर्तृत्वाभावे शास्त्रस्य अप्रयोजकत्वप्राप्तेः जीवोऽपि कर्ता~~ ॥ 33 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S03_V34~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V34~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~252~~)ओं ~~विहारोपदेशात्~~ ओम् ॥ 02-03-34 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V10" data-block-id="BS_C02_S04_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(281)ओं न वायुक्रिये पृथुगुपदेशात् ओम् ॥ 02-04-10॥">(281)ओं न वायुक्रिये पृथुगुपदेशात् ओम् ॥ 02-04-10॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V10_B1" data-verse="BS_C02_S04_V10" data-block-id="BS_C02_S04_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘चेष्टायां बाह्यवायौ च मुख्यप्राणे च गीयते ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V34_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V34~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V34_B1~~">~~‘स्त्रीभिर्वा यानैर्वा ज्ञातिभिर्वाऽज्ञातिभिर्वा’~~(~~छां~~.उ.८.१२.३) ~~इत्यादि~~ ॥ 34 ॥</div>

">‘चेष्टायां बाह्यवायौ च मुख्यप्राणे च गीयते ।

</span><p><span data-deva="प्राणशब्दस्त्रिषु ह्येषु मुखे मुख्यः प्रकीर्तितः॥’

">प्राणशब्दस्त्रिषु ह्येषु मुखे मुख्यः प्रकीर्तितः॥’

</span></p><span data-deva="

इति वायुक्रिययोरपि व्यपदेशादुत्पत्तिश्रुतिस्तयोर्न स्यात् । ‘स प्राणमसृजत’,‘खं वायुर्ज्योतिरापः..’, ’..तपो मन्त्राः कर्म..’(ष.प्र.उ.६.४.)इति पृथगुपदेशात् ।">

इति वायुक्रिययोरपि व्यपदेशादुत्पत्तिश्रुतिस्तयोर्न स्यात् । ‘स प्राणमसृजत’,‘खं वायुर्ज्योतिरापः..’, ’..तपो मन्त्राः कर्म..’(ष.प्र.उ.६.४.)इति पृथगुपदेशात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V10_B4" data-verse="BS_C02_S04_V10" data-block-id="BS_C02_S04_V10_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘भूतानि चेष्टा मन्त्राश्च मुख्यप्राणादिदं जगत् ।

मुख्यप्राणः परस्माच्च न परः कारणान्वितः॥’ इति वायुप्रोक्ते ॥ 10 ॥">‘भूतानि चेष्टा मन्त्राश्च मुख्यप्राणादिदं जगत् ।

मुख्यप्राणः परस्माच्च न परः कारणान्वितः॥’ इति वायुप्रोक्ते ॥ 10 ॥</span></div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S03_V35" data~~-~~block~~-id="~~BS_C02_S03_V35~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C02~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(253)ओम् उपादानात् ओम् ॥ 02-03-35 ॥~~</span></span></~~div~~>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति मुख्यप्राणाधिकरणम् (श्रेष्ठाधिकरणम्)">॥ इति मुख्यप्राणाधिकरणम् (श्रेष्ठाधिकरणम्)</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S04_A049" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="चक्षुराद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A049"></span></p><h4 id="चक्षुराद्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.9A.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.B7.E0.A5.81.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="चक्षुराद्यधिकरणम्">चक्षुराद्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S03_V35_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S03_V35~~" data-~~block~~-id="~~BS_C02_S03_V35_B1~~">~~साधनाद्युपादानप्रतीतेश्च ॥ 35 ॥~~</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘प्राणादिदमाविरासीत् प्राणो धत्ते प्राणे लयमभ्युपैति न प्राणः किञ्चिदाश्रितः’ इत्याग्निवेश्यश्रुतौ ।">‘प्राणादिदमाविरासीत् प्राणो धत्ते प्राणे लयमभ्युपैति न प्राणः किञ्चिदाश्रितः’ इत्याग्निवेश्यश्रुतौ ।</span><br><span data-deva="‘यदाश्रयादस्य चेष्टा सोऽन्यं कथमुपाश्रयेत् ।">‘यदाश्रयादस्य चेष्टा सोऽन्यं कथमुपाश्रयेत् ।</span><br><span data-deva=" यथा प्राणस्तथा राजा सर्वस्यैकाश्रयो भवेत्॥’ इति च युक्तिर्भारते।"> यथा प्राणस्तथा राजा सर्वस्यैकाश्रयो भवेत्॥’ इति च युक्तिर्भारते।</span><br><span data-deva="‘प्राणस्यैतद्वशे सर्वं प्राणः परवशे स्थितः । न परः (क)किञ्चिदाश्रित्य वर्तते परमो यतः॥’ इति पैङ्गिश्रुतिः ।">‘प्राणस्यैतद्वशे सर्वं प्राणः परवशे स्थितः । न परः (क)किञ्चिदाश्रित्य वर्तते परमो यतः॥’ इति पैङ्गिश्रुतिः ।</span></div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S03_V36~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02~~" data-verse~~-type~~="~~sutra~~"~~><span class="shloka-block"><span class~~="~~shloka-line~~">~~(254)ओं व्यपदेशाच्च क्रियायां न चेन्निर्देशविपर्ययः ओम् ॥ 02-03-36 ॥</span></span></div>~~

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V36_B1"~~ data-~~verse~~="~~BS_C02_S03_V36" data~~-~~block-id="BS_C02_S03_V36_B1~~">‘आत्मानमेव लोकमुपासीत’(बृ.उ.३.४.१५) इति क्रियायां व्यपदेशाच्च । अन्यथा ‘आत्मैव लोकम्’ इति निर्देशः स्यात् ॥ 36 ॥</~~div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V36_B2" data-verse="BS_C02_S03_V36" data-block-id="BS_C02_S03_V36_B2">तर्हि कथमीश्वरस्यैव कर्तृत्वम् इत्यतो वक्ति –</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S03_V37~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V37~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~255~~)ओम् ~~उपलब्धिवदनियमः~~ ओम् ॥ 02-03-37 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V11" data-block-id="BS_C02_S04_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(282)ओं चक्षुरादिवत् तु तत्सहशिष्ट्यादिभ्यः ओम् ॥ 02-04-11 ॥">(282)ओं चक्षुरादिवत् तु तत्सहशिष्ट्यादिभ्यः ओम् ॥ 02-04-11 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V11_B1" data-verse="BS_C02_S04_V11" data-block-id="BS_C02_S04_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="चक्षुरादिवन्मुख्यप्राणोऽपि परमात्मवश एव । ‘सर्वं ह्येवैतत् परमेऽवतिष्ठते प्राणश्च प्राणाश्च प्राणिनश्च स ह्येक एवैतान् नयत्युन्नयति वशीकरोति’ इति गौपवनश्रुतौ चक्षुरादिभिः सह तद्वशत्वेनैव शासनात् ।">चक्षुरादिवन्मुख्यप्राणोऽपि परमात्मवश एव । ‘सर्वं ह्येवैतत् परमेऽवतिष्ठते प्राणश्च प्राणाश्च प्राणिनश्च स ह्येक एवैतान् नयत्युन्नयति वशीकरोति’ इति गौपवनश्रुतौ चक्षुरादिभिः सह तद्वशत्वेनैव शासनात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V37_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V37~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V37_B1~~">~~यथा ज्ञान ‘इदं ज्ञास्यामि’ इत्यनियमः प्रतीयते, एवं कर्मणि~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V11_B4" data-verse="BS_C02_S04_V11" data-block-id="BS_C02_S04_V11_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वकर्ताऽपि सन् प्राणः परमाधारतः स्थितः ।

">‘सर्वकर्ताऽपि सन् प्राणः परमाधारतः स्थितः ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V37_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V37~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V37_B2~~">~~‘य आत्मानमन्तरो यमयति’~~(~~माध्यन्दिनपाठः~~) ~~इति च श्रुतिः॥ 37~~ ॥</div>

</span><p><span data-deva="कथमेवान्यथा न स्याद्यतो नैवेश्वरद्वयम् । अनन्येश्वरता प्राणे तदन्येश्वरवर्जनात् । अवान्तरेश्वरत्वेन तस्येश्वरवचो भवेत् ।

अतो मध्यमतामाहुस्तस्य वेदेषु वेदिनः ।

">कथमेवान्यथा न स्याद्यतो नैवेश्वरद्वयम् । अनन्येश्वरता प्राणे तदन्येश्वरवर्जनात् । अवान्तरेश्वरत्वेन तस्येश्वरवचो भवेत् ।

अतो मध्यमतामाहुस्तस्य वेदेषु वेदिनः ।

</span></p><span data-deva="

अनन्येश्वरता प्राणे तदन्येश्वरवर्जनम्(वर्जना) । अनन्येश्वरता प्राणे तदन्येश्वरवर्जनात् । यतो विशेषवाक्येन ह्रियते समतावचः।’">

अनन्येश्वरता प्राणे तदन्येश्वरवर्जनम्(वर्जना) । अनन्येश्वरता प्राणे तदन्येश्वरवर्जनात् । यतो विशेषवाक्येन ह्रियते समतावचः।’</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V11_B10" data-verse="BS_C02_S04_V11" data-block-id="BS_C02_S04_V11_B10" style="position: relative;"><span data-deva="‘नान्योऽतोऽस्तिद्रष्टा’(बृ.उ.५.७.२३),‘नान्यदतोऽस्ति द्रष्टृ’(बृ.उ.५.८.१२) इत्यादिवचनयुक्तयश्च आदिशब्दोक्ताः ॥ 11 ॥">‘नान्योऽतोऽस्तिद्रष्टा’(बृ.उ.५.७.२३),‘नान्यदतोऽस्ति द्रष्टृ’(बृ.उ.५.८.१२) इत्यादिवचनयुक्तयश्च आदिशब्दोक्ताः ॥ 11 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V12" data-block-id="BS_C02_S04_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(283)ओम् अकरणत्वाच्च न दोषस्तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 02-04-12॥">(283)ओम् अकरणत्वाच्च न दोषस्तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 02-04-12॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V12_B1" data-verse="BS_C02_S04_V12" data-block-id="BS_C02_S04_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="इतरेषां प्राणानां करणत्वान्मुख्यस्याकरणत्वात् तस्यानेभ्य उत्तमत्वं युज्यते ।">इतरेषां प्राणानां करणत्वान्मुख्यस्याकरणत्वात् तस्यानेभ्य उत्तमत्वं युज्यते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V12_B2" data-verse="BS_C02_S04_V12" data-block-id="BS_C02_S04_V12_B2" style="position: relative;"><span data-deva="माण्डव्यश्रुतिश्च-

‘तानि ह वा एतानि सर्वाणि करणान्यथ प्राण एवाकरणः तस्मान्मुख्यस्तस्मान्मुख्य इत्याचक्षते’ इति ॥ 12 ॥">माण्डव्यश्रुतिश्च-

‘तानि ह वा एतानि सर्वाणि करणान्यथ प्राण एवाकरणः तस्मान्मुख्यस्तस्मान्मुख्य इत्याचक्षते’ इति ॥ 12 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति चक्षुराद्यधिकरणम् ॥ 07 ॥">॥ इति चक्षुराद्यधिकरणम् ॥ 07 ॥</span></div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S03_V38" data~~-~~block~~-id="~~BS_C02_S03_V38~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C02~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(256)ओं शक्तिविपर्ययात् ओम् ॥ 02-03-38॥~~</span></span></~~div~~>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S04_A050" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पञ्चवृत्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A050"></span></p><h4 id="पञ्चवृत्त्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A4.9E.E0.A5.8D.E0.A4.9A.E0.A4.B5.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="पञ्चवृत्त्यधिकरणम्">पञ्चवृत्त्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘सर्वे वा एते मुख्यदासाः प्राणोऽपानो व्यान उदानः समान इत्यथ प्राणो वाव सम्राट्’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।">‘सर्वे वा एते मुख्यदासाः प्राणोऽपानो व्यान उदानः समान इत्यथ प्राणो वाव सम्राट्’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।</span></div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S03_V39~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V39~~" data-~~doc~~="BS" ~~data-chapter~~="~~BS_C02" data-verse-type="sutra~~"><~~span~~ class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(257)ओं समाध्यभावाच्च ओम् ॥ 02-03-39॥~~</span><~~/span~~><~~/div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘प्राणापानादयः सर्वे मुख्यदासा यतेऽनिशम् ।">‘प्राणापानादयः सर्वे मुख्यदासा यतेऽनिशम् ।</span><br><span data-deva="अतस्तदाज्ञया नित्यं स्वानि कर्माणि कुर्वते’ इति युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।">अतस्तदाज्ञया नित्यं स्वानि कर्माणि कुर्वते’ इति युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।</span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V39"~~ data-~~block-id~~="~~bhashya-BS_C02_S03_V39~~">

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V39_B1" data-verse="BS_C02_S03_V39" data-block-id="BS_C02_S03_V39_B1"~~>~~समाध्यभावाच्चास्वातन्त्र्यं प्रतीयते, अतः ॥ 39 ॥~~</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S03_V40~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V40~~" data-~~doc~~="BS" ~~data-chapter="BS_C02" data-verse-type~~="~~sutra~~"><~~span~~ class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(258)ओं यथा च तक्षोभयथा ओम् ॥ 02-03-40॥~~</span><~~/span~~><~~/div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘मुख्यस्यैव स्वरूपाणि प्राणाध्याः पञ्चवायवः ।">‘मुख्यस्यैव स्वरूपाणि प्राणाध्याः पञ्चवायवः ।</span><br><span data-deva=" स एव प्राणिनां देहे पञ्चधा वर्ततेऽनिशम्’ इति च गौपवनश्रुतिः ।"> स एव प्राणिनां देहे पञ्चधा वर्ततेऽनिशम्’ इति च गौपवनश्रुतिः ।</span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V40"~~ data-~~block-id~~="~~bhashya-BS_C02_S03_V40~~">

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V40_B1" data-verse="BS_C02_S03_V40" data-block-id="BS_C02_S03_V40_B1"~~>~~यथा तक्ष्णः कारयितृनियतत्वं कर्तृत्वं च विद्यते, एवं जीवस्यापि ॥ 40 ॥~~</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S03_V41~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V41" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02~~" data-verse~~-type="sutra"><span class~~="~~shloka-block~~"~~><span class~~="~~shloka-line~~">~~(259)ओं परात्तु तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 02-03-41 ॥</span></span></div>~~

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V41_B1" data-verse="BS_C02_S03_V41" data-block-id="BS_C02_S03_V41_B1">सा च कर्तृत्वशक्तिः परादेव ।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V41_B2"~~ data-~~verse~~="~~BS_C02_S03_V41" data~~-~~block-id="BS_C02_S03_V41_B2~~">~~<span class="gr~~-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Paingishruthi-id">‘कर्तृत्वं करणत्वं च स्वभावश्चेतना धृतिः ।<br/>यत्प्रसादादिमे सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’</span></span>~~इति हि पैङ्गिश्रुतिः ॥ 41 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S03_V42~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V42~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~260~~)ओं ~~कृतप्रयत्नापेक्षस्तुविहितप्रतिषेधावैयर्थ्यादिभ्यः~~ ओम् ॥ 02-03-42 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V13" data-block-id="BS_C02_S04_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(284)ओं पञ्चवृत्तिर्मनोवद्व्यपदिश्यते ओम् ॥ 02-04-13॥">(284)ओं पञ्चवृत्तिर्मनोवद्व्यपदिश्यते ओम् ॥ 02-04-13॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V13_B1" data-verse="BS_C02_S04_V13" data-block-id="BS_C02_S04_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अथ पञ्चवृत्त्यैतत् प्रवर्तते प्राणो वाव पञ्चवृत्तिः प्राणोऽपानो व्यान उदानः समान इति तेभ्यो वा एतेभ्यः पञ्चदासाः प्रजायन्ते प्राणाद् वाव प्राणेऽपानादपानो व्यानाद् व्यान उदानादुदानः समानादेव समानो यथा ह वै मनः पञ्चधा व्यपदिश्यते मनोबुद्धिरहङ्कारश्चित्तं चेतनेति तेभ्यो वा एतेभ्यः पञ्च दासाः प्रजायन्ते मनसो वाव मनो बुद्धेर्बुद्धिरहङ्कारादहङ्कारश्चित्ताच्चित्तं चेतनाया एव चेतनैवमिति’ इति">‘अथ पञ्चवृत्त्यैतत् प्रवर्तते प्राणो वाव पञ्चवृत्तिः प्राणोऽपानो व्यान उदानः समान इति तेभ्यो वा एतेभ्यः पञ्चदासाः प्रजायन्ते प्राणाद् वाव प्राणेऽपानादपानो व्यानाद् व्यान उदानादुदानः समानादेव समानो यथा ह वै मनः पञ्चधा व्यपदिश्यते मनोबुद्धिरहङ्कारश्चित्तं चेतनेति तेभ्यो वा एतेभ्यः पञ्च दासाः प्रजायन्ते मनसो वाव मनो बुद्धेर्बुद्धिरहङ्कारादहङ्कारश्चित्ताच्चित्तं चेतनाया एव चेतनैवमिति’ इति</span></div>

~~<div class~~="~~bhashyam-block~~" id="BS_C02_S03_V42_B1" data-verse="BS_C02_S03_V42" data-block-id="BS_C02_S03_V42_B1">ततोऽप्रयोजकत्वं शास्त्रस्य नाऽपद्यते । कृतप्रयत्नापेक्षत्वात् तत्प्रेरकत्वस्य । आदिशब्देनावैषम्यादि ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V42_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V42~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V42_B2~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id~~">‘पूर्वकर्म प्रयत्नं च संस्कारं चाप्यपेक्ष्यतु ।<br/>ईश्वरः कारयेत् सर्वं तच्चेश्वरकृतं स्वयम् ॥<br/>अनादित्वाददोषश्च पूर्णशक्तित्वतो हरेः’</span></span> ~~इति भविष्यत्पर्वणि ।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V42_B5" data-verse="BS_C02_S03_V42" data-block-id="BS_C02_S03_V42_B5">‘एतदेवं न चाप्येवम्, एतदस्ति च नास्ति च’ इति च मोक्षधर्मे ॥ 42 ॥</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~कर्तृत्वाधिकरणम्~~ ॥ 17 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति पञ्चवृत्त्यधिकरणम् ॥ 08 ॥">॥ इति पञ्चवृत्त्यधिकरणम् ॥ 08 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S04_A051" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अण्वधिकरणम् (प्राणाणुत्वाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A051"></span></p><h4 id="अण्वधिकरणम्_(प्राणाणुत्वाधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A3.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A3.E0.A5.81.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="अण्वधिकरणम् (प्राणाणुत्वाधिकरणम्)">अण्वधिकरणम् (प्राणाणुत्वाधिकरणम्)</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C02_S03_A041~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~अंशाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C02_S03_A041~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~अंशाधिकरणम्~~</h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘प्राण एवाधस्तात् प्राण उपरिष्ठात् प्राणो मध्यतः प्राणः सर्वतः प्राण एवेदं सर्वम्’ इति प्राणस्य व्याप्तिः प्रतीयते ।">‘प्राण एवाधस्तात् प्राण उपरिष्ठात् प्राणो मध्यतः प्राणः सर्वतः प्राण एवेदं सर्वम्’ इति प्राणस्य व्याप्तिः प्रतीयते ।</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">~~‘अंशा~~ एव ~~हीमे जीवा अंशी हि परमेश्वरः~~ ।<br/> ~~स्वयमंशैरिदं सर्वं कारयत्यचलो हरिः’ ॥~~ इति ~~गौपवनश्रुतौ अंशत्वं जीवस्योपलभ्यते~~ ।</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अतो धृतं जगत् सर्वमन्यथा केन धार्यते’ इति च युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।">अतो धृतं जगत् सर्वमन्यथा केन धार्यते’ इति च युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।</span></div>

</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘अणुनैतत् सृज्यतेऽणुनैतद् धार्यतेऽणौ लयमभ्युपैति प्राणो वा अणुः प्राणैः(क्वचित् कोशेषु ‘प्राणे,प्राणो’इति पाठः) ह्येतद्भवति’ इति च सौत्रायणश्रुतिः ॥">‘अणुनैतत् सृज्यतेऽणुनैतद् धार्यतेऽणौ लयमभ्युपैति प्राणो वा अणुः प्राणैः(क्वचित् कोशेषु ‘प्राणे,प्राणो’इति पाठः) ह्येतद्भवति’ इति च सौत्रायणश्रुतिः ॥</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">~~‘नैवांशो न सम्बन्धो नापेक्ष्यो जीवः परस्य ।~~<~~br/~~> ~~तथाऽपि तु यथायोगं फलदः प्रभुरेकराट् ।~~<br/> ~~न नियम्यः स कस्यापि स सर्वस्य नियामकः’ ॥ इति च भाल्लवेयश्रुतौ ॥~~</div>

</div>

<div class="leading-bhashya-line">~~अतो ब्रवीति~~-</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S03_V43~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V43~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~261~~)ओम् ~~अंशो नानाव्यपदेशादन्यथा चापि दाशकितवादित्वमधीयत एके~~ ओम् ॥ 02-03-43 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V14_B1" data-verse="BS_C02_S04_V14" data-block-id="BS_C02_S04_V14_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘स वा एष प्राणोऽणुर्महान् नामाऽन्तर्वाऽणुर्बर्हिर्महान् प्राणो वा ईशितव्येश ईशो ह्यसौ सर्वस्येशितव्यश्च परस्य’ इति हि कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 14 ॥">‘स वा एष प्राणोऽणुर्महान् नामाऽन्तर्वाऽणुर्बर्हिर्महान् प्राणो वा ईशितव्येश ईशो ह्यसौ सर्वस्येशितव्यश्च परस्य’ इति हि कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 14 ॥</span></div>

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V43_B1" data-verse="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43_B1~~">‘मां रक्षतु विभुर्नित्यं पुत्रोऽहं परमात्मनः’,‘अवः परेण पितरं यो अस्यानुवेद (पर एनावरेण)’(ऋ.सं.१.१६४.१८),‘यस्तद् वेद स पितुष्टिताऽसत्’(महाना.उ.२.४),‘यस्ता विजानात् स पितुष्पिताऽसत्’(ऋ.सं.१.१६४.१६)।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V43_B5~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V43~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V43_B5">‘द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते ।~~

तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वतत्ति अनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति’(मु.उ.३.१.१)इत्यादिना नानाव्यपदेशादंशो जीवः ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V43_B7" data-verse="BS_C02_S03_V43~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C02_S03_V43_B7~~">तथा च पाराशर्यायणश्रुतिः-‘अंशो ह्येष परस्य योऽयं पुमानुत्पद्यते च म्रियते च नाना ह्येनं व्यपदिशन्ति पितेति पुत्रेति भ्रातेति च सखेति’ च इति ।<~~/div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V43_B9"~~ data-~~verse~~="~~BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43_B9">‘अन्यः परोऽन्यो जीवो नासावस्य कुतश्चन ।~~

~~नायं तस्यापि कश्चन’ इत्यन्यथा च काषायणश्रुतिः ।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V43_B11" data-verse="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43_B11">‘ब्रह्मदाशा ब्रह्मकितवा ब्रह्मैवेमे दाशाः’इत्यभेदेनाप्येकेऽधीयते ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V43_B12" data-verse="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43_B12~~">तथा चाग्निवेश्यश्रुतिः-‘अंशो ह्येष परस्य भिन्नं ह्येनमधीयिरेऽभिन्नं ह्येनमधीयिरे’ इति ॥</~~div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V43_B14" data-verse="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43_B14"~~>~~‘पुत्रभ्रातृसखित्वेन स्वामित्वेन यतो हरिः ।~~

~~बहुधा गीयते वेदैर्जीवोंऽशस्तस्य तेन तु ॥~~

~~यतो भेदेन तस्यायमभेदेन च गीयते ।~~

~~अतश्चांशत्वमुद्दिष्टं भेदाभेदौ न मुख्यतः’ इति ॥ 43 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति प्राणाणुत्वाधिकरणम् ॥ 09 ॥">॥ इति प्राणाणुत्वाधिकरणम् ॥ 09 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S04_A052" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ज्योतिराद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A052"></span></p><h4 id="ज्योतिराद्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.9C.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A5.8B.E0.A4.A4.E0.A4.BF.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="ज्योतिराद्यधिकरणम्">ज्योतिराद्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V44_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V44~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V44_B1~~">~~‘पादोऽस्य विश्वा भूतानि’~~(ऋ.सं.१०.९०.३) ~~इति~~ ॥ 44 ॥</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="करणत्वं प्राणानामुक्तम् ।">करणत्वं प्राणानामुक्तम् ।</span></div>

</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘जीवस्य करणान्याहुः प्राणानेतांस्तु सर्वशः।">‘जीवस्य करणान्याहुः प्राणानेतांस्तु सर्वशः।</span><br><span data-deva="यस्मात् तद्वशगा एते दृश्यन्ते सर्वदेहिषु॥’">यस्मात् तद्वशगा एते दृश्यन्ते सर्वदेहिषु॥’</span><br><span data-deva=" इति सौत्रायणश्रुतौ सयुक्तिकं जीवकरणत्वं प्रतीयते। ‘ब्रह्मणो वा एतानि करणानि चक्षुः श्रोत्रं मनो वागिति तद्ध्येतैः कारयति’ इति काषायणश्रुतौ । अत आह –"> इति सौत्रायणश्रुतौ सयुक्तिकं जीवकरणत्वं प्रतीयते। ‘ब्रह्मणो वा एतानि करणानि चक्षुः श्रोत्रं मनो वागिति तद्ध्येतैः कारयति’ इति काषायणश्रुतौ । अत आह –</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V15" data-block-id="BS_C02_S04_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(286)ओं ज्योतिराद्यधिष्ठानं तु तदामननात् ओम् ॥ 02-04-15॥">(286)ओं ज्योतिराद्यधिष्ठानं तु तदामननात् ओम् ॥ 02-04-15॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V15_B1" data-verse="BS_C02_S04_V15" data-block-id="BS_C02_S04_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यज्ज्योतिराद्यधिष्ठानं ब्रह्म तदेवैतैः करणैः प्रवर्तयति। ‘यः प्राणे तिष्ठन्’(बृ.उ.५.७.१६) इत्यादि तदामननात् ॥ 15 ॥">यज्ज्योतिराद्यधिष्ठानं ब्रह्म तदेवैतैः करणैः प्रवर्तयति। ‘यः प्राणे तिष्ठन्’(बृ.उ.५.७.१६) इत्यादि तदामननात् ॥ 15 ॥</span></div>

</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="कथं जीवकरणत्वश्रुतिरित्यतो वक्ति –">कथं जीवकरणत्वश्रुतिरित्यतो वक्ति –</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V16" data-block-id="BS_C02_S04_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(287)ओं प्राणवता शब्दात् ओम् ॥ 02-04-16 ॥">(287)ओं प्राणवता शब्दात् ओम् ॥ 02-04-16 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V16_B1" data-verse="BS_C02_S04_V16" data-block-id="BS_C02_S04_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="जीवेनैव (स्व)करणैः कारयति परमात्मा । अतो न विरोधः ।">जीवेनैव (स्व)करणैः कारयति परमात्मा । अतो न विरोधः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V45_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V45~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V45_B1~~">~~‘ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातन’~~(~~भ.गी.१५.७~~) इति ॥ 45 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V16_B1" data-verse="BS_C02_S04_V16" data-block-id="BS_C02_S04_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘एष ह्येनेनाऽत्मना चक्षुषा दर्शयति श्रोत्रेण श्रावयति मनसा मानयति बुद्ध्या बोधयति तस्मादेतावाहुः सृतिरसृतिरिति’ इति भाल्लवेयश्रुतेः ।">‘एष ह्येनेनाऽत्मना चक्षुषा दर्शयति श्रोत्रेण श्रावयति मनसा मानयति बुद्ध्या बोधयति तस्मादेतावाहुः सृतिरसृतिरिति’ इति भाल्लवेयश्रुतेः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V16_B2" data-verse="BS_C02_S04_V16" data-block-id="BS_C02_S04_V16_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘करणैः कारणं ब्रह्म पुरुषापेक्षयाऽखिलम् ।

श्रोत्रादिभिः कारयति करणानीत्यतो विदुः ।">‘करणैः कारणं ब्रह्म पुरुषापेक्षयाऽखिलम् ।

श्रोत्रादिभिः कारयति करणानीत्यतो विदुः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V16_B4" data-verse="BS_C02_S04_V16" data-block-id="BS_C02_S04_V16_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id"><span data-deva="न जीवापेक्षया मुख्यं कारयेत् परमेश्वरः ।">न जीवापेक्षया मुख्यं कारयेत् परमेश्वरः ।</span><br><span data-deva="केवलात्मेच्छया तस्मान्मुख्यत्वं तस्य निश्चितम्’">केवलात्मेच्छया तस्मान्मुख्यत्वं तस्य निश्चितम्’</span></span></span><span data-deva=" इति च वाराहे ॥ 16 ॥"> इति च वाराहे ॥ 16 ॥</span></div>

</div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~अनंशत्वश्रुतेर्गतिं चाऽह –~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V17_B1" data-verse="BS_C02_S04_V17" data-block-id="BS_C02_S04_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अनादिनित्यत्वाच्च जीवकरणसम्बन्धस्य युज्यते तत् करणत्वश्रुतिः ।’">‘अनादिनित्यत्वाच्च जीवकरणसम्बन्धस्य युज्यते तत् करणत्वश्रुतिः ।’</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V17_B2" data-verse="BS_C02_S04_V17" data-block-id="BS_C02_S04_V17_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अथावियोगीनि करणैर्वाव न वियुज्यते देहेनैव वियुज्यत इत्येतद् वाव करणानां करणत्वं यद् वाव न वियुज्यते’ इति गौपवनश्रुतिः ।">‘अथावियोगीनि करणैर्वाव न वियुज्यते देहेनैव वियुज्यत इत्येतद् वाव करणानां करणत्वं यद् वाव न वियुज्यते’ इति गौपवनश्रुतिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V17_B2" data-verse="BS_C02_S04_V17" data-block-id="BS_C02_S04_V17_B2" style="position: relative;"><span data-deva="चशब्दः करणसम्बन्धग्राही ॥ 17 ॥">चशब्दः करणसम्बन्धग्राही ॥ 17 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति ज्योतिराद्यधिकरणम् ॥ 10 ॥">॥ इति ज्योतिराद्यधिकरणम् ॥ 10 ॥</span></div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S03_V46" data~~-~~block~~-id="~~BS_C02_S03_V46~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C02~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(264)ओं प्रकाशादिवन्नैवं परः ओम् ॥ 02-03-46 ॥~~</span></span></~~div~~>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S04_A053" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इन्द्रियाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A053"></span></p><h4 id="इन्द्रियाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.87.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BF.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="इन्द्रियाधिकरणम्">इन्द्रियाधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘अथेन्द्रियाणि प्राणा वा इन्द्रियाणि प्राणा हीदं द्रवन्ति’ इति सयुक्तिकपौत्रायणश्रुतिः सामान्येन प्राणानामिन्द्रियत्वं वक्ति । ‘द्वादशैवेन्द्रियाण्याहुर्मनोबुद्धी तु द्वादशे’ इति च काषायणश्रुतिः । अतः कस्येन्द्रियत्वं निवार्यत इत्यतो वक्ति-">‘अथेन्द्रियाणि प्राणा वा इन्द्रियाणि प्राणा हीदं द्रवन्ति’ इति सयुक्तिकपौत्रायणश्रुतिः सामान्येन प्राणानामिन्द्रियत्वं वक्ति । ‘द्वादशैवेन्द्रियाण्याहुर्मनोबुद्धी तु द्वादशे’ इति च काषायणश्रुतिः । अतः कस्येन्द्रियत्वं निवार्यत इत्यतो वक्ति-</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S03_V46_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S03_V46" data-block~~-~~id="BS_C02_S03_V46_B1~~">अंशत्वेऽपि न मत्स्यादिरूपी पर एवंविधः। यथा तेजोंऽशस्यैव कालाग्नेः खद्योतस्य च नैकप्रकारता। यथा जलांशस्यामृतसमुद्रस्य मूत्रादेश्च । ~~यथा~~ च ~~पृथिव्यंशस्य मेरोर्विष्ठादेश्च~~ । ~~अभिमानिदेवतापेक्षयैतत् ॥ 46 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V18" data-block-id="BS_C02_S04_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(289)ओं त इन्द्रियाणि तद्व्यपदेशादन्यत्र श्रेष्ठात् ओम् ॥ 02-04-18 ॥">(289)ओं त इन्द्रियाणि तद्व्यपदेशादन्यत्र श्रेष्ठात् ओम् ॥ 02-04-18 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V18_B1" data-verse="BS_C02_S04_V18" data-block-id="BS_C02_S04_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="मुख्यप्राणमृते त एवेन्द्रियाणि ।">मुख्यप्राणमृते त एवेन्द्रियाणि ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V47_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V47~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V47_B1~~">~~‘एते स्वांशकलाः पुंसः कृष्णस्तु भगवान् स्वयम्’(भाग.१.३.२८)~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V18_B2" data-verse="BS_C02_S04_V18" data-block-id="BS_C02_S04_V18_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Poutrayana-id"><span data-deva="‘द्वादशैवेन्द्रियाण्याहुः प्राणो मुख्यस्त्वनिन्द्रियम् ।">‘द्वादशैवेन्द्रियाण्याहुः प्राणो मुख्यस्त्वनिन्द्रियम् ।</span><br><span data-deva="द्रवतां हीन्द्रियाणां तु नियन्ता प्राण एकराट्’">द्रवतां हीन्द्रियाणां तु नियन्ता प्राण एकराट्’</span></span></span><span data-deva=" इति पौत्रायणश्रुतिः ।"> इति पौत्रायणश्रुतिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V18_B4" data-verse="BS_C02_S04_V18" data-block-id="BS_C02_S04_V18_B4" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id"><span data-deva="‘श्रोत्रादीनि तु पञ्चैव तथा वागादिपञ्चकम् ।">‘श्रोत्रादीनि तु पञ्चैव तथा वागादिपञ्चकम् ।</span><br><span data-deva="मनोबुद्धिसहायानि द्वादशैवेन्द्रियाणि तु ।">मनोबुद्धिसहायानि द्वादशैवेन्द्रियाणि तु ।</span><br><span data-deva="विषयद्रवणात् तेषामिन्द्रियत्वमुदाहृतम् ।">विषयद्रवणात् तेषामिन्द्रियत्वमुदाहृतम् ।</span><br><span data-deva="तेषां नियामकः प्राणः स्थित एवाखिलप्रभुः’">तेषां नियामकः प्राणः स्थित एवाखिलप्रभुः’</span></span><span data-deva=" इति बृहत्संहितायाम् ॥18॥"> इति बृहत्संहितायाम् ॥18॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V47_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V47~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V47_B2~~">~~‘अतः परं यदव्यक्तमव्यूढगुणबृंहितम्~~ ।

~~अदृष्टाश्रुतवस्तुत्वात् स जीवो यः पुनर्भवः’(भाग.१.३.३२) ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V47_B4~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V47~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V47_B4~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Varaha~~-id">~~‘स्वांशश्चाथो विभिन्नांश इति द्वेधांऽश इष्यते~~ ।~~<br/~~>~~अंशिनो यत्~~ तु ~~सामर्थ्यं यत् स्वरूपं यथास्थितिः॥~~<br/>~~‘तदेव नाणुमात्रोऽपि भेदः स्वांशांशिनोः क्वचित् ।~~<br/>~~विभिन्नांशोऽल्पशक्तिः स्यात् किञ्चित्सादृश्यमात्रयुक्’~~</span></span> ~~॥ इति वाराहे ।~~<~~/div~~>

<~~div class="bhashyam~~-~~block" id~~="~~BS_C02_S03_V47_B8~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S03_V47~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S03_V47_B8~~">~~‘न त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यः’(भ.गी.११.४३)~~ इति ~~च ॥ 47 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S03_V48~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V48~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~266~~)ओम् ~~अनुज्ञापरिहारौ देहसम्बन्धाज्ज्योतिरादिवत्~~ ओम् ॥ 02-03-~~48 ॥~~</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V19" data-block-id="BS_C02_S04_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(290)ओं भेदश्रुतेः ओम् ॥ 02-04-19॥">(290)ओं भेदश्रुतेः ओम् ॥ 02-04-19॥</span></span></span></div>

<div class="bhashya-collection" id="bhashya-~~BS_C02_S03_V48~~" data-block-id="bhashya-~~BS_C02_S03_V48">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V19_B1" data-verse="BS_C02_S04_V19" data-block-id="BS_C02_S04_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘स्थित एव हीदं मुख्यप्राणः करोति कारयति बलति बालयति धत्ते धारयति प्रभुं वा एनमाहुः अथेन्द्रियाणि न स्थितानि न कुर्वन्ति न कारयन्ति न बलन्ति न बालयन्ति न दधते न धारयन्ति तानि ह वा एतान्यबलानि तस्मादाहुरिन्द्रियाणि करणानि’ इति पौत्रायणश्रुतेः ॥ 19 ॥">‘स्थित एव हीदं मुख्यप्राणः करोति कारयति बलति बालयति धत्ते धारयति प्रभुं वा एनमाहुः अथेन्द्रियाणि न स्थितानि न कुर्वन्ति न कारयन्ति न बलन्ति न बालयन्ति न दधते न धारयन्ति तानि ह वा एतान्यबलानि तस्मादाहुरिन्द्रियाणि करणानि’ इति पौत्रायणश्रुतेः ॥ 19 ॥</span></div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V48_B1" data-verse="BS_C02_S03_V48~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C02_S03_V48_B1~~">परानुज्ञया प्रवृत्तिः, परतो बन्धनिवृत्तिश्च जीवस्य प्रतीयते, अंशत्वेऽपि । देहसम्बन्धात्-</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V48_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V48~~" data-block-id="BS_C02_S03_V48_B2">‘य आत्मानमन्तरो यमयति’(बृ.उ.), ‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति’(तै.आ.३.१२) इत्यादिना । न तु परस्य।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V48_B3" data-verse="BS_C02_S03_V48~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C02_S03_V48_B3~~">युज्यते च ज्योतिरादिवत् । यथाऽऽदित्यो वियद्गतस्तत् प्रकाशश्चैकप्रकारः । ‘शुक्लं कृष्णं कनीनिका’(ऐ.आ.२.१.५) इति तदंशस्याप्यक्ष्णो देहसम्बन्धान्न तादृशी शक्तिस्तदनुग्राह्यत्वं तेनैवाऽवृतिपरिहारश्च ।<~~/div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V48_B3"~~ data-~~verse~~="BS_C02_S03_V48" data-block-id="BS_C02_S03_V48_B3">यथा बाह्यामृतजलस्यामृतसमुद्रस्य चैकत्वं तदंशस्यापि श्लेष्मणस्तदनुग्राह्यत्वं तेनैव विरोधिनिवृत्तिश्च ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V48_B4" data-verse="BS_C02_S03_V48" data-block-id="BS_C02_S03_V48_B4">‘यत् किञ्चिदिह लोकेऽस्मिन् देहबद्धं विशाम्पते ।

~~सर्वं पञ्चभिराविष्टं भूतैरीश्वरबुद्धिजैः~~ ॥

~~ईश्वरो हि महद्भूतं प्रभुर्नारायणो विराट् ।~~

~~भूतान्तरात्मा विज्ञेयः(वरदः) सगुणो निर्गुणोऽपि च ।~~

~~भूतप्रलयमव्यक्तं शुश्रूषुर्नृपसत्तम’ इति ।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V48_B10" data-verse="BS_C02_S03_V48" data-block-id="BS_C02_S03_V48_B10~~">~~‘अंशाश्च देहयोग्यत्वाज्जीवा बन्धादिसंयुताः ।~~

~~अनुग्राह्याश्चेश्वरेण~~ न ~~तु मत्स्यादिको हरिः ॥~~

~~अदेहबन्धयोग्यत्वाद् यथासूर्यप्रभाऽक्षिणी ।~~

~~यथाऽमृतसमुद्रस्य श्लेष्मादेश्च द्विरूपता ॥~~

~~अनुग्राह्यत्वमन्यस्य तेनैवाऽवृतिरोधनम्’~~ इति ॥ 48 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S03_V49~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V49~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">~~(267)~~ओम् ~~असन्ततेश्चाव्यतिकरः~~ ओम् ॥ ~~02-03~~-49 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V20_B1" data-verse="BS_C02_S04_V20" data-block-id="BS_C02_S04_V20_B1" style="position: relative;"><span data-deva="पुरुषापेक्षया प्रवृत्तिरिन्द्रियाणां दृष्यते, न मुख्यस्य । ‘प्राणाग्नय एवैतस्मिन् पुरे जाग्रति’(ष.प्र.४.३) इति च श्रुतेः ॥ 20 ॥">पुरुषापेक्षया प्रवृत्तिरिन्द्रियाणां दृष्यते, न मुख्यस्य । ‘प्राणाग्नय एवैतस्मिन् पुरे जाग्रति’(ष.प्र.४.३) इति च श्रुतेः ॥ 20 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V49_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V49~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V49_B1~~"~~>अपूर्णशक्तित्वाच्च जीवस्य न मत्स्यादिसाम्यम् ।</div>~~

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V49_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S03_V49" data-block-id="BS_C02_S03_V49_B2~~">~~‘तस्य ह वा एतस्य परमस्य त्रीणि रूपाणि कृष्णो रामः कपिल~~ इति । तस्य ह वा एतस्य परमस्य पञ्चरूपाणि दशरूपाणि शतरूपाणि सहस्ररूपाण्यमितरूपाणि। तानि ह वा एतानि सर्वाणि पूर्णानि सर्वाण्यनन्तानि सर्वाण्यसम्मितान्यथावराः सर्व एवापूर्णाः सर्वे एव बध्यन्तेऽथ मुच्यन्ते च ~~केचन’ इति~~ ॥ 49 ॥</div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति इन्द्रियाधिकरणम् ॥ 11 ॥">॥ इति इन्द्रियाधिकरणम् ॥ 11 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S04_A054" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सङ्ज्ञाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A054"></span></p><h4 id="सङ्ज्ञाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.99.E0.A5.8D.E0.A4.9C.E0.A5.8D.E0.A4.9E.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सङ्ज्ञाधिकरणम्">सङ्ज्ञाधिकरणम्</span></h4>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति अंशाधिकरणम् ॥ 18 ॥~~</~~div~~>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘विरिञ्चो वा इदं सर्वं विरेचयति विदधाति ब्रह्मा वाव विरिञ्च एतस्माद्धीमे रूपनामनी’ इति गौपवनश्रुतिः ॥">‘विरिञ्चो वा इदं सर्वं विरेचयति विदधाति ब्रह्मा वाव विरिञ्च एतस्माद्धीमे रूपनामनी’ इति गौपवनश्रुतिः ॥</span></div>

<div class="bhashya~~-collection~~" id="~~bhashya-BS_C02_S03_V50~~" data-block-id="~~bhashya-BS_C02_S03_V50">~~

</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V50_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V50~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C02_S03_V50_B1~~"~~>‘रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव’(ऋ.सं.६.४७.१८) इति प्रतिबिम्बत्वाच्च न साम्यम् ।</div~~>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘यस्माद्विरेचयेत् सर्वं विरिञ्चस्तेन भण्यते ।">‘यस्माद्विरेचयेत् सर्वं विरिञ्चस्तेन भण्यते ।</span><br><span data-deva="एको हि कर्ता जगतो ब्रह्मैव च चतुर्मुखः’ इति च युक्तिर्ब्राह्मे ।">एको हि कर्ता जगतो ब्रह्मैव च चतुर्मुखः’ इति च युक्तिर्ब्राह्मे ।</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S03_V50_B2" data~~-~~verse="BS_C02_S03_V50~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S03_V50_B2~~">~~‘द्विरूपावंशकौ तस्य परमस्य हरेर्विभोः ।~~

~~प्रतिबिम्बांशकश्चाथ स्वरूपांशक एव च ॥~~

~~प्रतिबिम्बांशका जीवाः प्रादुर्भावाः परे स्मृताः ।~~

~~प्रतिबिम्बेष्वल्पसाम्यं स्वरूपाणीतराणि तु’~~ इति ॥</div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S03_V50_B7~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S03_V50~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S03_V50_B7~~"><~~span~~ class="gr-~~blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Paingishrutih-id~~">~~‘सोपाधिरनुपाधिश्च प्रतिबिम्बो द्विधेयते~~ ।<br/>~~जीव ईशस्यानुपाधिरिन्द्रचापो यथा रवेः’~~<~~/span~~></span~~>इति पैङ्गिश्रुतिः ॥</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V50_B9"~~ data-~~verse~~="~~BS_C02_S03_V50" data-block-id="BS_C02_S03_V50_B9~~">~~‘यथैषा पुरुषे छाया एतस्मिन्नेतदाततम्’(प्र.३.३)~~ इति च ~~श्रुतिः ॥ 50 ॥~~</div>

</div>

<~~span id~~="gr-~~adh-BS_C02_S03_A042~~" ~~class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level="3" data~~-~~title~~="~~अदृष्टाधिकरणम्~~" data-~~block-id~~="~~gr-adh-BS_C02_S03_A042~~"~~></span><h4 class~~="~~gr-section-head~~">~~अदृष्टाधिकरणम्</h4>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अथ कस्मादुच्यते परम इति परमाद्ध्येते नामरूपे व्याक्रियेते तस्मादेनमाहुः परम इत्यथ कस्मादुच्यते ब्रह्मेति बृहत्त्वाद् बृंहणच्च(बृंहितत्वाच्च)’ इत्याग्निवेश्यश्रुतिः ।">अथ कस्मादुच्यते परम इति परमाद्ध्येते नामरूपे व्याक्रियेते तस्मादेनमाहुः परम इत्यथ कस्मादुच्यते ब्रह्मेति बृहत्त्वाद् बृंहणच्च(बृंहितत्वाच्च)’ इत्याग्निवेश्यश्रुतिः ।</span></div>

<~~div class="leading-bhashya-line"~~>~~प्रतिबिम्बानां मिथो वैचित्र्ये कारणमाह –~~</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S03_V51~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V51~~" data-~~doc~~="BS" ~~data-chapter="BS_C02" data-verse-type~~="~~sutra~~"><~~span~~ class="~~shloka~~-~~block"><span class="shloka~~-line">~~(269)ओम् अदृष्टानियमात् ओम् ॥ 02-03-51॥~~<~~/span></~~span~~></div>~~

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V51"~~ data-~~block-id~~="~~bhashya~~-~~BS_C02_S03_V51~~">

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V51_B1" data-verse="BS_C02_S03_V51" data-block-id="BS_C02_S03_V51_B1"~~>~~अनादिविद्याकर्मादिवैचित्र्याद् वैचित्र्यम् ॥ 51 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S03_V52~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V52~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~270~~)~~ओम् अभिसन्ध्यादिष्वपि चैवम् ओम् ॥~~ 02-03-~~52 ॥~~</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V21" data-block-id="BS_C02_S04_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(292)ओं सङ्ज्ञामूर्तिक्लृप्तिस्तु त्रिवृत्कुर्वत उपदेशात् ओं॥ 02-04-21॥">(292)ओं सङ्ज्ञामूर्तिक्लृप्तिस्तु त्रिवृत्कुर्वत उपदेशात् ओं॥ 02-04-21॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V21_B1" data-verse="BS_C02_S04_V21" data-block-id="BS_C02_S04_V21_B1" style="position: relative;"><span data-deva="नामरूपक्लृप्तिः परादेव। ‘सर्वाणि रूपाणि विचित्य धीरो नामानि कृत्वाऽभिवदन् य(यद्) आस्ते’(तै.आ३.१२) इति श्रुतेः।">नामरूपक्लृप्तिः परादेव। ‘सर्वाणि रूपाणि विचित्य धीरो नामानि कृत्वाऽभिवदन् य(यद्) आस्ते’(तै.आ३.१२) इति श्रुतेः।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S03_V52_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S03_V52~~" data-block-id="~~BS_C02_S03_V52_B1~~">~~इच्छाद्वेषसुखदुःखादिवैचित्र्यं चादृष्टादेव~~ । च ~~शब्देन प्रतिक्षणवैचित्र्यं~~ च ~~॥52॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V21_B2" data-verse="BS_C02_S04_V21" data-block-id="BS_C02_S04_V21_B2" style="position: relative;"><span data-deva="त्रिवृत्कुर्वत इति हेतुगर्भः ।">त्रिवृत्कुर्वत इति हेतुगर्भः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V21_B3" data-verse="BS_C02_S04_V21" data-block-id="BS_C02_S04_V21_B3" style="position: relative;"><span data-deva="त्रिवृत्करणापेक्षत्वान्नामरूपयोः ॥">त्रिवृत्करणापेक्षत्वान्नामरूपयोः ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V21_B4" data-verse="BS_C02_S04_V21" data-block-id="BS_C02_S04_V21_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘सर्वनाम्नां च रूपाणां व्यवहारेषु केशवः ।">‘सर्वनाम्नां च रूपाणां व्यवहारेषु केशवः ।</span><br><span data-deva="एक एव यतः स्रष्टा ब्रह्माद्यास्तदवान्तराः’">एक एव यतः स्रष्टा ब्रह्माद्यास्तदवान्तराः’</span></span></span><span data-deva=" इति च पाद्मे ॥"> इति च पाद्मे ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V21_B7" data-verse="BS_C02_S04_V21" data-block-id="BS_C02_S04_V21_B7" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="‘त्रिवृत्क्रिया यतो विष्णो रूपं च तदपेक्षया ।">‘त्रिवृत्क्रिया यतो विष्णो रूपं च तदपेक्षया ।</span><br><span data-deva="रूपापेक्षं तथा नाम व्यवहारस्तदात्मकः ॥">रूपापेक्षं तथा नाम व्यवहारस्तदात्मकः ॥</span><br><span data-deva="अतो नाम्नश्च रूपस्य व्यवहारस्य चैकराट् ।">अतो नाम्नश्च रूपस्य व्यवहारस्य चैकराट् ।</span><br><span data-deva="हरिरेव यतः कर्ता पिताऽतो भगवान् प्रभुः’">हरिरेव यतः कर्ता पिताऽतो भगवान् प्रभुः’</span></span><span data-deva=" इति च ब्रह्माण्डे ॥ 21 ॥"> इति च ब्रह्माण्डे ॥ 21 ॥</span></div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S03_V53" data~~-~~block~~-id="~~BS_C02_S03_V53~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C02~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(271)ओं प्रदेशादिति चेन्नान्तर्भावात् ओम् ॥ 02-03-53 ॥~~</span></span></~~div~~>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सङ्ज्ञाधिकरणम् ॥ 12 ॥">॥ इति सङ्ज्ञाधिकरणम् ॥ 12 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C02_S04_A055" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मांसा(ध्य)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A055"></span></p><h4 id="मांसा(ध्य)धिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.82.E0.A4.B8.E0.A4.BE.28.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.29.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="मांसा(ध्य)धिकरणम् ">मांसा(ध्य)धिकरणम् </span></h4>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S03_V53_B1" data~~-~~verse="BS_C02_S03_V53~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S03_V53_B1~~">~~न स्वर्गभूम्यादिप्रदेशविशेषाद् वैचित्र्यम्~~ । तत्प्राप्तेरप्यदृष्टापेक्षत्वात्। एकदेशस्थितानामेव वैचित्र्यदर्शनाच्च ॥ 53 ॥</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘अद्ब्यो हीदमुत्पद्यते आपो वाव मांसमस्थि च भवत्यापः शरीरमाप एवेदं सर्वम्’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।">‘अद्ब्यो हीदमुत्पद्यते आपो वाव मांसमस्थि च भवत्यापः शरीरमाप एवेदं सर्वम्’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।</span></div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति अदृष्टाधिकरणम् ॥ 19 ॥</div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘ अम्मयं तु यतो मांसमतस्तृप्तिश्च मांसतः’ इति च भारते ।">‘ अम्मयं तु यतो मांसमतस्तृप्तिश्च मांसतः’ इति च भारते ।</span></div>

~~<div class~~="gr-author-note">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायस्य तृतीयः पादः॥ 02-~~03 ॥</div>~~

~~<span~~ id="~~gr-C2-S4" class="gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="2" ~~data-title~~="~~चतुर्थः पादः~~">~~</span>~~

~~=== चतुर्थः पादः ===~~

<~~div class="introduction-line"~~>~~युक्तिसहितश्रुतिविरोधं श्रुतीनामपाकरोत्यनेन पादेन ।~~</div>

</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘पृथिवी शरीरमाकाशमात्मा’(बृ.उ.५.२.१६) इति च श्रुतिः। अतो ब्रवीति –">‘पृथिवी शरीरमाकाशमात्मा’(बृ.उ.५.२.१६) इति च श्रुतिः। अतो ब्रवीति –</span></div>

<div class="~~introduction~~-line">‘प्राणा एवेदमग्र आसुस्तेभ्यो भूतानि जज्ञिरे । भूतेभ्योऽण्डमण्डस्यान्तस्त्विमे लोकाः । अथ प्राणा एवानादयः प्राणा नित्याः’ इति ~~काषायणश्रुतौ प्राणानामनुत्पत्तिः प्रतीयते~~(~~श्रूयते~~) ।</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V22" data-block-id="BS_C02_S04_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(293)ओं मांसादि भौमं यथाशब्दमितरयोश्च ओम् ॥ 02-04-22 ॥">(293)ओं मांसादि भौमं यथाशब्दमितरयोश्च ओम् ॥ 02-04-22 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~introduction~~-~~line~~">~~‘नोपादानं हीन्द्रियाणामतोऽनुत्पत्तिरिष्यते~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V22_B1" data-verse="BS_C02_S04_V22" data-block-id="BS_C02_S04_V22_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यत् कठिनं सा पृथिवी यद् द्रवं तदापो यदुष्णं तत् तेजः’(गर्भ.३) इति श्रुतेर्मांसाद्येव भौमम्, न सर्वशरीरम्, अप्तेजसोश्च कार्यं यथाशब्दमङ्गीकर्तव्यम् ॥">‘यत् कठिनं सा पृथिवी यद् द्रवं तदापो यदुष्णं तत् तेजः’(गर्भ.३) इति श्रुतेर्मांसाद्येव भौमम्, न सर्वशरीरम्, अप्तेजसोश्च कार्यं यथाशब्दमङ्गीकर्तव्यम् ॥</span></div>

<div class="~~introduction~~-~~line~~">~~उपादानकृता सृष्टिः सर्वलोकेषु दृष्यते’~~ इति ~~भविष्यत्पर्वणि ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V22_B3" data-verse="BS_C02_S04_V22" data-block-id="BS_C02_S04_V22_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘यद्वा वाऽथो विमिश्रं मिश्राद्ध्येतद्भवति मिश्राणि हि भूतानि तस्मादेवैवमाचक्षते भूतानीति’ इति हि काषायणश्रुतिः ।">‘यद्वा वाऽथो विमिश्रं मिश्राद्ध्येतद्भवति मिश्राणि हि भूतानि तस्मादेवैवमाचक्षते भूतानीति’ इति हि काषायणश्रुतिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V22_B4" data-verse="BS_C02_S04_V22" data-block-id="BS_C02_S04_V22_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘पञ्चभूतात्मकं सर्वं तथाऽप्येकविवक्षया ।

एकभूतात्मकत्वेन व्यवहारस्तु वैदिके ।">‘पञ्चभूतात्मकं सर्वं तथाऽप्येकविवक्षया ।

एकभूतात्मकत्वेन व्यवहारस्तु वैदिके ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V22_B6" data-verse="BS_C02_S04_V22" data-block-id="BS_C02_S04_V22_B6" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vayuprokte-id"><span data-deva="भौममित्येव काठिन्याच्छौक्ल्यादौदकमित्यपि ।">भौममित्येव काठिन्याच्छौक्ल्यादौदकमित्यपि ।</span><br><span data-deva="तेजिष्ठत्वात् तैजसं च यथाऽस्थ्नां वचनं श्रुतौ॥’">तेजिष्ठत्वात् तैजसं च यथाऽस्थ्नां वचनं श्रुतौ॥’</span></span></span><span data-deva="इति वायुप्रोक्ते ॥22॥">इति वायुप्रोक्ते ॥22॥</span></div>

</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="कथं तर्हि विशेषवचनम् इत्यत आह-">कथं तर्हि विशेषवचनम् इत्यत आह-</span></div>

<div class="~~introduction~~-line">~~‘एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च’(मुण्डक.उ.२.१.३ इति च ।~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V23" data-block-id="BS_C02_S04_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(294)ओं वैशेष्यात् तु तद्वादस्तद्वादः ओम् ॥ 02-04-23॥">(294)ओं वैशेष्यात् तु तद्वादस्तद्वादः ओम् ॥ 02-04-23॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V23_B1" data-verse="BS_C02_S04_V23" data-block-id="BS_C02_S04_V23_B1" style="position: relative;"><span data-deva="भूतानां(तु) विशेषसंयोगादेव विशेषव्यवहारः ।">भूतानां(तु) विशेषसंयोगादेव विशेषव्यवहारः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V23_B2" data-verse="BS_C02_S04_V23" data-block-id="BS_C02_S04_V23_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-BrahmaSamhitha-id"><span data-deva="‘पार्थिवानां शरीराणामर्धेन पृथिवी स्मृता।">‘पार्थिवानां शरीराणामर्धेन पृथिवी स्मृता।</span><br><span data-deva="इतरेऽर्धे त्रिभागिन्य आपस्तेजस्तुभागतः ॥">इतरेऽर्धे त्रिभागिन्य आपस्तेजस्तुभागतः ॥</span><br><span data-deva="इति सामान्यतो ज्ञेयं भेदश्च प्रतिपूरुषम् ।">इति सामान्यतो ज्ञेयं भेदश्च प्रतिपूरुषम् ।</span><br><span data-deva="स्वर्गस्थानां शरीराणामर्धं तेज उदाहृतम्’">स्वर्गस्थानां शरीराणामर्धं तेज उदाहृतम्’</span></span><span data-deva=" इति च ब्रह्मसंहितायाम् ॥"> इति च ब्रह्मसंहितायाम् ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V23_B7" data-verse="BS_C02_S04_V23" data-block-id="BS_C02_S04_V23_B7" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वाध्यायार्थावधारणार्थऽध्यायान्ते द्विरुक्तिः।">सर्वाध्यायार्थावधारणार्थऽध्यायान्ते द्विरुक्तिः।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V23_B8" data-verse="BS_C02_S04_V23" data-block-id="BS_C02_S04_V23_B8" style="position: relative;"><span data-deva="गारुडे च-">गारुडे च-</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V23_B9" data-verse="BS_C02_S04_V23" data-block-id="BS_C02_S04_V23_B9" style="position: relative;"><span data-deva="‘अध्यायान्ते द्विरुक्तिः स्याद्वेदे वा वैदिकेऽपि वा ।

">‘अध्यायान्ते द्विरुक्तिः स्याद्वेदे वा वैदिकेऽपि वा ।

</span><p><span data-deva="विचारो यत्र सज्येत पूर्वोक्तस्यावधारणे ॥

अनुक्तानां प्रमाणानां स्वीकारश्च कृतो भवेत् ।

">विचारो यत्र सज्येत पूर्वोक्तस्यावधारणे ॥

अनुक्तानां प्रमाणानां स्वीकारश्च कृतो भवेत् ।

</span></p><span data-deva="

विनिन्द्य चेतरान् मार्गान् सम्पूर्णफलता तथा॥’ इति(च) ॥ 23 ॥">

विनिन्द्य चेतरान् मार्गान् सम्पूर्णफलता तथा॥’ इति(च) ॥ 23 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="इति मांसा(ध्य)धिकरणम् ॥ 13 ॥">इति मांसा(ध्य)धिकरणम् ॥ 13 ॥</span></div>

<~~span id~~="gr-~~adh~~-~~BS_C02_S04_A043~~" class="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" ~~data~~-~~title~~="~~प्राणाधिकरणम्~~" data-~~block-id~~="~~gr-adh-BS_C02_S04_A043~~"></span><h4 class="gr-~~section~~-~~head~~">~~प्राणाधिकरणम्~~</h4>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमद्ब्रह्मसूत्रे द्वितीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः॥ 02-04 ॥">॥ इति श्रीमद्ब्रह्मसूत्रे द्वितीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः॥ 02-04 ॥</span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायः (अविरोधाध्यायः) ॥ 02 ॥">॥इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायः (अविरोधाध्यायः) ॥ 02 ॥</span></div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S04_V01~~" data-~~block-~~id="~~BS_C02_S04_V01~~" ~~data-doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C02~~" data-~~verse-type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka~~-~~line~~">~~(272)ओं तथा प्राणाः ओम् ॥ 02-04-01 ॥~~</span></~~span~~></div>

</p>

<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="(साधनाध्यायः)_तृतीयाध्यायः॥"><span id=".28.E0.A4.B8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.AF.E0.A4.83.29_.E0.A4.A4.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.80.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.AF.E0.A4.83.E0.A5.A5"></span><span data-deva="(साधनाध्यायः) तृतीयाध्यायः॥">(साधनाध्यायः) तृतीयाध्यायः॥</span></h2></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S04_V01_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S04_V01" data-block-id="BS_C02_S04_V01_B1~~">~~यथाऽऽकाशादयः परमात्मन उत्पद्यन्ते तथा प्राणा अपि ॥ 01 ॥~~</div>

</p>

<div class="introduction-line"><span data-deva="साधनविचारोऽयमध्यायः । वैराग्यार्थे(य) गत्यादिनिरूपणा प्रथमपादे।">साधनविचारोऽयमध्यायः । वैराग्यार्थे(य) गत्यादिनिरूपणा प्रथमपादे।</span></div>

</div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="भूतबन्धो हि बन्धः- ‘भूतबन्धस्तु संसारो मुक्तिस्तेभ्यो विमोचनम्’ इति च वाराहे ।">भूतबन्धो हि बन्धः- ‘भूतबन्धस्तु संसारो मुक्तिस्तेभ्यो विमोचनम्’ इति च वाराहे ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V02_B1" data-verse="BS_C02_S04_V02" data-block-id="BS_C02_S04_V02_B1">अनादित्वश्रुतिर्गौणानादित्वापेक्षया । मुख्यासम्भवात् ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V02_B2" data-verse="BS_C02_S04_V02"~~ data-~~block-id~~="~~BS_C02_S04_V02_B2"><span class="gr~~-~~blockquote~~">~~<span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyathparva~~-id">‘नित्यान्येतानि सौक्ष्म्येण हीन्द्रियाणि तु सर्वशः ।<br/>तेषां भूतैरुपचयः सृष्टिकाले विधीयते ।<br/>परेण साम्यसम्प्राप्तेः कस्य स्यान्मुख्यनित्यता’</span></span> ~~इति भविष्यत्पर्वणि ॥ 02 ॥~~</div>

</div>

<div class="~~verse-block~~" id="~~BS_C02_S04_V03~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V03~~" data-~~doc~~="BS" ~~data-chapter~~="~~BS_C02" data-verse-type="sutra~~"><~~span~~ class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(274)ओं प्रतिज्ञानुपरोधाच्च ओम् ॥ 02-04-03॥</span>~~</span></div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="भूतानां विनिवृत्तिस्तु मरणं समुदाहृतम् ।">भूतानां विनिवृत्तिस्तु मरणं समुदाहृतम् ।</span></div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="भूतानां सम्प्रयोगश्च जनिरित्येव पण्डितैः॥’ इति च भारते ॥">भूतानां सम्प्रयोगश्च जनिरित्येव पण्डितैः॥’ इति च भारते ॥</span></div>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V03_B1"~~ data-~~verse~~="~~BS_C02_S04_V03" data-block-id="BS_C02_S04_V03_B1~~">~~‘इदं सर्वमसृजत’(तै.उ.२.६.१(२.१४))~~ इति ॥ ~~03 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">~~॥ इति प्राणाधिकरणम् (प्राणोत्पत्त्यधिकरणम्)~~</div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="अतः किं साधनैः? इत्यत आह-">अतः किं साधनैः? इत्यत आह-</span></div>

<span id="gr-adh-~~BS_C02_S04_A044~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~मनोधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C02_S04_A044~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~मनोधिकरणम्~~</h4>

</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तदन्तराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A001"></span></p><h4 id="तदन्तराधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A4.E0.A4.A6.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="तदन्तराधिकरणम्">तदन्तराधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V01" data-block-id="BS_C03_S01_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(295)ओं तदन्तरप्रतिपत्तौरंहति सम्परिष्वक्तः प्रश्ननिरूपणाभ्याम् ओम् ॥ 03-01-01॥">(295)ओं तदन्तरप्रतिपत्तौरंहति सम्परिष्वक्तः प्रश्ननिरूपणाभ्याम् ओम् ॥ 03-01-01॥</span></span></span></div>

<div class="~~leading~~-bhashya-~~line~~">~~‘द्विधा हैवेन्द्रियाणि नित्यानि चानित्यानि च~~ । तत्र नित्यं मनोऽनादित्वान्न ह्यमनाः पुमांस्तिष्ठत्यनित्यान्यन्यानि’ इति गौपवनश्रुतौ मनसोऽनुत्पत्तिः सयुक्तिका श्रूयते । ~~अत आह~~-</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V01_B1" data-verse="BS_C03_S01_V01" data-block-id="BS_C03_S01_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="शरीरान्तरप्रतिपत्तौ भूतपरिष्वक्त एव गच्छति ।">शरीरान्तरप्रतिपत्तौ भूतपरिष्वक्त एव गच्छति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V01_B2" data-verse="BS_C03_S01_V01" data-block-id="BS_C03_S01_V01_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘वेत्थ यथा पञ्चम्याम् आहुतावापः पुरुषवचसो भवन्ति’(छां.उ.५.३.२), ‘इति तु पञ्चम्यामाहुतावापः पुरुषवचसो भवन्ति’(छां.उ.५.३.९) इति प्रश्नपरिहाराभ्याम् ॥ 01 ॥">‘वेत्थ यथा पञ्चम्याम् आहुतावापः पुरुषवचसो भवन्ति’(छां.उ.५.३.२), ‘इति तु पञ्चम्यामाहुतावापः पुरुषवचसो भवन्ति’(छां.उ.५.३.९) इति प्रश्नपरिहाराभ्याम् ॥ 01 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="इति तदन्तराधिकरणम् ॥ 01 ॥">इति तदन्तराधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="त्र्यात्मकत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A002"></span></p><h4 id="त्र्यात्मकत्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.95.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="त्र्यात्मकत्वाधिकरणम्">त्र्यात्मकत्वाधिकरणम्</span></h4>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V04_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V04~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V04_B1~~">‘मनः सर्वेन्द्रियाणि च’(मुण्डक.२.१.३) इति पूर्वोक्तत्वान्नानुत्पत्तिर्मनसो युज्यते।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V02_B1" data-verse="BS_C03_S01_V02" data-block-id="BS_C03_S01_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="भूयस्त्वाच्चापाम् ।">भूयस्त्वाच्चापाम् ।</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatha-id"><span data-deva="‘तापापनोदो भूयस्त्वमम्भसो वृत्तयस्त्विमाः’(भाग.३.२७.४५)">‘तापापनोदो भूयस्त्वमम्भसो वृत्तयस्त्विमाः’(भाग.३.२७.४५)</span></span></span><span data-deva="इति च भागवते॥02॥">इति च भागवते॥02॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V04_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V04~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V04_B2~~">~~‘पूर्वं मनः समुत्पन्नं ततोऽन्येषां समुद्भवः~~ ।

~~तदनुत्पत्तिवचनमल्पोपचयकारणात्’॥~~

इति ~~वायुप्रोक्तवचनं चशब्देन गृहीतम् ॥ 04 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~मनोधिकरणम् (तत्प्रागधिकरणम्)~~</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति त्र्यात्मकत्वाधिकरणम् ॥ 02 ॥">॥ इति त्र्यात्मकत्वाधिकरणम् ॥ 02 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्राणागत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A003"></span></p><h4 id="प्राणागत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.97.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="प्राणागत्यधिकरणम्">प्राणागत्यधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C02_S04_A045~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~वागधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C02_S04_A045~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~वागधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V03" data-block-id="BS_C03_S01_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(297)ओं प्राणगतेश्च ओम् ॥ 03-01-03॥">(297)ओं प्राणगतेश्च ओम् ॥ 03-01-03॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V03_B1" data-verse="BS_C03_S01_V03" data-block-id="BS_C03_S01_V03_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यत्र वाव भूतानि तत्र करणानि नित्यानि ह वा एतानि भूतानि च करणानि च नैतानि कदाचिद् वियुज्यन्ते न च विलीयन्ते’ इति भाल्लवेयश्रुतेः प्राणगतेर्भूतान्यपि सह गच्छन्तीति सिद्धम् ॥ 03 ॥">‘यत्र वाव भूतानि तत्र करणानि नित्यानि ह वा एतानि भूतानि च करणानि च नैतानि कदाचिद् वियुज्यन्ते न च विलीयन्ते’ इति भाल्लवेयश्रुतेः प्राणगतेर्भूतान्यपि सह गच्छन्तीति सिद्धम् ॥ 03 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-bhashya-~~line~~">~~‘नित्ययाऽनित्यया स्तौमि परमात्मानमच्युतमिति । वाग्वाव नित्या~~ न ~~ह्येषोत्पद्यतेऽस्यां हि श्रुतिरवतिष्ठते’~~ इति ~~सयुक्तिकं पौष्यायणश्रुतौ वाचोऽनुत्पत्तिरुच्यते । अतो ब्रवीति –~~</div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति प्राणागत्यधिकरणम् ॥ 03 ॥">॥ इति प्राणागत्यधिकरणम् ॥ 03 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अग्न्याद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A004"></span></p><h4 id="अग्न्याद्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.97.E0.A5.8D.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अग्न्याद्यधिकरणम्">अग्न्याद्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V04" data-block-id="BS_C03_S01_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(298)ओम् अग्न्यादिगतिश्रुतेरिति चेन्न भाक्तत्वात् ओम् ॥ 03-01-04॥">(298)ओम् अग्न्यादिगतिश्रुतेरिति चेन्न भाक्तत्वात् ओम् ॥ 03-01-04॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V05_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V05~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V05_B1~~">~~‘तस्मान्मन एव पूर्वरूपं वागुत्तररूपम्’~~(ऐ.आ.३.१.~~१ इति~~) ~~मनःपूर्वकत्वाद्वाचो नानुत्पत्तिः~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V04_B1" data-verse="BS_C03_S01_V04" data-block-id="BS_C03_S01_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यत्रास्य पुरुषस्य मृतस्याग्निं वागप्येति वातं प्राणः’(बृ.उ.५.२.१३) इत्यादिश्रुतेर्न प्राणानां जीवेन सह गतिरिति चेत्? न। भागतोऽग्न्यादिप्राप्तेः ।">‘यत्रास्य पुरुषस्य मृतस्याग्निं वागप्येति वातं प्राणः’(बृ.उ.५.२.१३) इत्यादिश्रुतेर्न प्राणानां जीवेन सह गतिरिति चेत्? न। भागतोऽग्न्यादिप्राप्तेः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V04_B2" data-verse="BS_C03_S01_V04" data-block-id="BS_C03_S01_V04_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="‘पुरुषस्य मृतौ ब्रह्मन् प्राणा भागत एव तु ।">‘पुरुषस्य मृतौ ब्रह्मन् प्राणा भागत एव तु ।</span><br><span data-deva="अधिदैवं प्राप्नुवन्ति भागतोऽनुव्रजन्ति तम् ।">अधिदैवं प्राप्नुवन्ति भागतोऽनुव्रजन्ति तम् ।</span><br><span data-deva="पुनः शरीरसम्प्राप्तौतमेवानुविशन्ति च’">पुनः शरीरसम्प्राप्तौतमेवानुविशन्ति च’</span></span></span><span data-deva="इति ब्राह्मे ।">इति ब्राह्मे ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V05_B3~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V05~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V05_B3~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Vayuprokte~~-id">~~‘वागिन्द्रियस्य नित्यत्वं श्रुतिसन्निधियोग्यता~~ ।<br/>~~उत्पत्तिर्मनसो यस्मान्न नित्यत्वं कुतश्चन’~~</span></span> इति ~~वायुप्रोक्ते~~ ॥ 05 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V04_B5" data-verse="BS_C03_S01_V04" data-block-id="BS_C03_S01_V04_B5" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्माण्डे च-

">ब्रह्माण्डे च-

</span><p><span data-deva="‘मृतिकाले जहत्येनं प्राणा भूतानि पञ्च च ।

">‘मृतिकाले जहत्येनं प्राणा भूतानि पञ्च च ।

</span></p><span data-deva="

भागतो भागतस्त्वेनमनुगच्छन्ति सर्वशः’ इति ॥ 04 ॥">

भागतो भागतस्त्वेनमनुगच्छन्ति सर्वशः’ इति ॥ 04 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~वागधिकरणम् (तत्पूर्वकत्वाधिकरणम्)~~॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अग्न्याद्यधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥ इति अग्न्याद्यधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रथमेऽश्रवणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A005"></span></p><h4 id="प्रथमेऽश्रवणाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.A5.E0.A4.AE.E0.A5.87.E0.A4.BD.E0.A4.B6.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.B5.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="प्रथमेऽश्रवणाधिकरणम्">प्रथमेऽश्रवणाधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C02_S04_A046~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~सप्तगत्यधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C02_S04_A046~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~सप्तगत्यधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V05" data-block-id="BS_C03_S01_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं प्रथमेऽश्रवणादिति चेन्न ता एव ह्युपपत्तेः ओम् ॥ 05-299 ॥">ओं प्रथमेऽश्रवणादिति चेन्न ता एव ह्युपपत्तेः ओम् ॥ 05-299 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V05_B1" data-verse="BS_C03_S01_V05" data-block-id="BS_C03_S01_V05_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवाः श्रद्धां जुह्वति’(छां.उ.५.४.२) इति प्रथमाग्नौ श्रूयते न भूतानि जुह्वतीति। अतो नेति चेत्, न।">‘तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवाः श्रद्धां जुह्वति’(छां.उ.५.४.२) इति प्रथमाग्नौ श्रूयते न भूतानि जुह्वतीति। अतो नेति चेत्, न।</span></div>

<div class="~~leading~~-bhashya-~~line~~">~~‘सप्तप्राणाः प्रभवन्ति तस्मात्’~~(~~मुण्डक~~.उ.२.१.८) ~~इति श्रुतिः।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V05_B2" data-verse="BS_C03_S01_V05" data-block-id="BS_C03_S01_V05_B2" style="position: relative;"><span data-deva="ता एव प्रस्तुता आपः श्रद्धारूपेण हूयन्ते । ‘इति तु पञ्चम्यामाहुतावापः पुरुषवचसो भवन्ति’(छां.उ.५.९.१) इत्युपसंहारोपपत्तेः ॥05॥">ता एव प्रस्तुता आपः श्रद्धारूपेण हूयन्ते । ‘इति तु पञ्चम्यामाहुतावापः पुरुषवचसो भवन्ति’(छां.उ.५.९.१) इत्युपसंहारोपपत्तेः ॥05॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति प्रथमश्रवणाधिकरणम् ॥ 05 ॥">॥ इति प्रथमश्रवणाधिकरणम् ॥ 05 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अश्रुतत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A006"></span></p><h4 id="अश्रुतत्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.B6.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A5.81.E0.A4.A4.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अश्रुतत्वाधिकरणम्">अश्रुतत्वाधिकरणम्</span></h4>

<div class="~~leading~~-bhashya-~~line~~">~~‘सप्तैव मारुता बाह्ये प्राणाः सप्त तथाऽऽत्मनि ।~~<br/> ~~अधिदैवे तथाऽध्यात्मे सङ्ख्यासाम्यं विदो विदुः’ इति च स्कान्दे।~~</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V06" data-block-id="BS_C03_S01_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(300)ओम् अश्रुतत्वादिति चेन्नेष्टादिकारिणं प्रतीतेः ओम् ॥ 03-01-06॥">(300)ओम् अश्रुतत्वादिति चेन्नेष्टादिकारिणं प्रतीतेः ओम् ॥ 03-01-06॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V06_B1" data-verse="BS_C03_S01_V06" data-block-id="BS_C03_S01_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अग्न्यादिगतिः प्रत्यक्षतः श्रूयते। अतः प्रत्यक्षाश्रवणान्न युक्तमिति चेत्, न। ‘अथैनं यजमानं किं न जहाति भूतान्येव भूतैरेव गच्छति भूतैर्भुङ्क्ते भूतैरुत्पद्यते भूतैश्चरति भूतैर्विचरति’ इति कौण्ठरव्यश्रुतौ प्रतीतेः ॥ 06 ॥">अग्न्यादिगतिः प्रत्यक्षतः श्रूयते। अतः प्रत्यक्षाश्रवणान्न युक्तमिति चेत्, न। ‘अथैनं यजमानं किं न जहाति भूतान्येव भूतैरेव गच्छति भूतैर्भुङ्क्ते भूतैरुत्पद्यते भूतैश्चरति भूतैर्विचरति’ इति कौण्ठरव्यश्रुतौ प्रतीतेः ॥ 06 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अश्रुतत्वाधिकरणम् ॥ 06 ॥">॥ इति अश्रुतत्वाधिकरणम् ॥ 06 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="भाक्ताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A007"></span></p><h4 id="भाक्ताधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AD.E0.A4.BE.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="भाक्ताधिकरणम्">भाक्ताधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line">‘द्वादश वा एते प्राणा द्वादश मासा द्वादशाऽदित्या द्वादशराशयो द्वादश ग्रहाः’ इति कौण्डिण्यश्रुतौ द्वादशप्राणादृष्यन्ते । अतो वक्ति-</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘अपाम सोमममृता अभूम’(ऋ.सं.८.४८.३) इत्यादिश्रुतिविरोध इत्यतो वक्ति-">‘अपाम सोमममृता अभूम’(ऋ.सं.८.४८.३) इत्यादिश्रुतिविरोध इत्यतो वक्ति-</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V07" data-block-id="BS_C03_S01_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(301)ओं भाक्तं वाऽनात्मवित्त्वात् तथा हि दर्शयति ओं॥ 03-01-07 ॥">(301)ओं भाक्तं वाऽनात्मवित्त्वात् तथा हि दर्शयति ओं॥ 03-01-07 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S04_V06~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V06~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C02~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~277~~)ओं ~~सप्तगतेर्विशेषितत्वाच्च ओम्~~ ॥ 02-04-06 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V07_B1" data-verse="BS_C03_S01_V07" data-block-id="BS_C03_S01_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="भागतस्तदमृतत्वम् ।‘नान्यः पन्था अयनाय विद्यते’(तै.आ.३.१२.७) इति श्रुतेरात्मविद एव हि मुख्यम् ।">भागतस्तदमृतत्वम् ।‘नान्यः पन्था अयनाय विद्यते’(तै.आ.३.१२.७) इति श्रुतेरात्मविद एव हि मुख्यम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V07_B2" data-verse="BS_C03_S01_V07" data-block-id="BS_C03_S01_V07_B2" style="position: relative;"><span data-deva="वाशब्दात् पारम्पर्येणाऽत्मविदपेक्षया वा ।">वाशब्दात् पारम्पर्येणाऽत्मविदपेक्षया वा ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V06_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V06~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V06_B1~~">~~ज्ञानेन्द्रियापेक्षया सप्तत्वम् ।‘गुहाशयां निहिताः सप्त सप्त’~~(~~मुण्डक~~.उ.२.१.८) इति ~~विशेषणात्।~~<br/>~~‘सप्तप्राणास्त्ववगतेः पञ्चप्राणाश्च कर्मणः~~ ।<br/>~~एवं प्राणद्वादशकं शरीरे नित्यसंस्थितम्॥’~~<br/>इति ~~भविष्यत्पर्ववचनं चशब्दात्~~ ॥ 06 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V07_B3" data-verse="BS_C03_S01_V07" data-block-id="BS_C03_S01_V07_B3" style="position: relative;"><span data-deva="तथा हि श्रुतिः –‘स एनमविदितो न भुनक्ति यथा वेदो वा अननूक्तोऽन्यद् वा कर्माकृतं यदि ह वा अप्यनेवंविन्महत् पुण्यं कर्म करोति तद्धास्यान्तततः क्षीयत एवाऽत्मानमेव लोकमुपासीत स य आत्मानमेव लोकमुपास्ते न हास्य कर्म क्षीयतेऽस्माद्ध्येवाऽत्मनो यद्यत् कामयते तत्तत् सृजते’(बृ.उ.३.४.१५)">तथा हि श्रुतिः –‘स एनमविदितो न भुनक्ति यथा वेदो वा अननूक्तोऽन्यद् वा कर्माकृतं यदि ह वा अप्यनेवंविन्महत् पुण्यं कर्म करोति तद्धास्यान्तततः क्षीयत एवाऽत्मानमेव लोकमुपासीत स य आत्मानमेव लोकमुपास्ते न हास्य कर्म क्षीयतेऽस्माद्ध्येवाऽत्मनो यद्यत् कामयते तत्तत् सृजते’(बृ.उ.३.४.१५)</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V07_B4" data-verse="BS_C03_S01_V07" data-block-id="BS_C03_S01_V07_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘अमृतो वाव सोमपो भवति यावदिन्द्रो यावन्मनुर्यावदादित्यः’,‘कर्मणा ज्ञानमातनोति ज्ञानेनामृतीभवत्यथामृतानि कर्माणि यत एनममृतत्वं नयन्ति’ इति च ॥ 07 ॥">‘अमृतो वाव सोमपो भवति यावदिन्द्रो यावन्मनुर्यावदादित्यः’,‘कर्मणा ज्ञानमातनोति ज्ञानेनामृतीभवत्यथामृतानि कर्माणि यत एनममृतत्वं नयन्ति’ इति च ॥ 07 ॥</span></div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S04_V07" data~~-~~block~~-id="~~BS_C02_S04_V07~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C02~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(278)ओं हस्तादयस्तु स्थितेऽतो नैवम् ओम् ॥ 02-04-07॥~~</span></span></~~div~~>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति भाक्ताधिकरणम् ॥ 07 ॥">॥ इति भाक्ताधिकरणम् ॥ 07 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कृतात्ययाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A008"></span></p><h4 id="कृतात्ययाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.95.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A4.BE.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="कृतात्ययाधिकरणम्">कृतात्ययाधिकरणम्</span></h4>

<div class="bhashya~~-collection~~" id="~~bhashya-BS_C02_S04_V07~~" data-block-id="~~bhashya-BS_C02_S04_V07">~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V07_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V07~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C02_S04_V07_B1~~">~~हस्तादीनां कर्मविषयत्वान्न सहपाठः।</div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="कृतस्य कर्मणो भोगेन क्षयान्मुक्तिरित्यत आह-">कृतस्य कर्मणो भोगेन क्षयान्मुक्तिरित्यत आह-</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S04_V07_B2" data~~-~~verse="BS_C02_S04_V07" data-block-id="BS_C02_S04_V07_B2~~"><span ~~class~~="gr-~~blockquote~~">~~<span class="gr-reference gr-ref-Vayuprokte~~-id">‘संसारस्थितिहेतुत्वात् स्थितं कर्म विदो विदुः ।<br/>तस्मादुद्गतिहेतुत्वाज्ज्ञानं गतिरिहोच्यते॥’</span></span> ~~इति(च) वायुप्रोक्ते ॥ 07 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">॥ ~~इति सप्तगत्यधिकरणम्~~ ॥ 04 ॥</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V08" data-block-id="BS_C03_S01_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(302)ओं कृतात्ययेऽनुशयवान् दृष्टस्मृतिभ्याम् ओम् ॥ 03-01-08 ॥">(302)ओं कृतात्ययेऽनुशयवान् दृष्टस्मृतिभ्याम् ओम् ॥ 03-01-08 ॥</span></span></span></div>

<~~span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C02_S04_A047~~" class="gr-~~toc-anchor~~" ~~data-level~~="3" data-~~title~~="~~अण्व(णुत्वा)धिकरणम्~~" data-block-id="gr-~~adh-BS_C02_S04_A047~~"></span><h4 class="gr-~~section~~-~~head~~">~~अण्व(णुत्वा)धिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V08_B1" data-verse="BS_C03_S01_V08" data-block-id="BS_C03_S01_V08_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘ततः शेषेणेमं लोकमायाति पुनः कर्म कुरुते पुनर्गच्छति पुनरागच्छति’ इति श्रुतेः ।">‘ततः शेषेणेमं लोकमायाति पुनः कर्म कुरुते पुनर्गच्छति पुनरागच्छति’ इति श्रुतेः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V08_B2" data-verse="BS_C03_S01_V08" data-block-id="BS_C03_S01_V08_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘भुक्तशेषानुशयवानिमां प्राप्य भुवं पुनः ।

कर्म कृत्वा पुनर्गच्छेत् पुनरायाति नित्यशः ॥’">‘भुक्तशेषानुशयवानिमां प्राप्य भुवं पुनः ।

<~~div class~~="~~leading~~-~~bhashya-line~~">‘दिवीव चक्षुराततम्’(ऋ.सं.१.२२.२०) इति व्याप्तिः प्रतीयते। दूरश्रवणदर्शनादियुक्तिश्च। अणुभिः पश्यत्यणुभिः कृणोति प्राणा वा अणवः प्राणैर्ह्येतद्भवति’ इति च कौण्डिन्यश्रुतिः ।</div>

कर्म कृत्वा पुनर्गच्छेत् पुनरायाति नित्यशः ॥’</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V08_B4" data-verse="BS_C03_S01_V08" data-block-id="BS_C03_S01_V08_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘आचतुर्दशमाद् वर्षात् कर्माणि नियमेन तु ।

">‘आचतुर्दशमाद् वर्षात् कर्माणि नियमेन तु ।

</span><p><span data-deva="दशावराणां देहानां कारणानि करोत्ययम् ॥

">दशावराणां देहानां कारणानि करोत्ययम् ॥

</span></p><span data-deva="

अतः कर्मक्षयान्मुक्तिः कुत एव भविष्यति’॥ इत्यादिस्मृतेश्च शेषवानेवाऽयाति ॥ 08 ॥">

अतः कर्मक्षयान्मुक्तिः कुत एव भविष्यति’॥ इत्यादिस्मृतेश्च शेषवानेवाऽयाति ॥ 08 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति कृतात्ययाधिकरणम् ॥ 08 ॥">॥ इति कृतात्ययाधिकरणम् ॥ 08 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="यथेताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A009"></span></p><h4 id="यथेताधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AF.E0.A4.A5.E0.A5.87.E0.A4.A4.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="यथेताधिकरणम्">यथेताधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘यथेतमेव गच्छति यथेतमागच्छति स भुङ्क्ते स कर्म कुरुते स परिवर्तते’ इति गतिप्रकारेणागतिः प्रतीयते । अतो ब्रूते-">‘यथेतमेव गच्छति यथेतमागच्छति स भुङ्क्ते स कर्म कुरुते स परिवर्तते’ इति गतिप्रकारेणागतिः प्रतीयते । अतो ब्रूते-</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V09" data-block-id="BS_C03_S01_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(303)ओं यथेतमनेवं च ओम् ॥ 03-01-09 ॥">(303)ओं यथेतमनेवं च ओम् ॥ 03-01-09 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V09_B1" data-verse="BS_C03_S01_V09" data-block-id="BS_C03_S01_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘धूमादभ्रमभ्रादाकाशमाकाशाच्चन्द्रलोकं यथेतमाकाशमाकाशाद् वायुं वायुर्भूत्वा धूमो भवति धूमो भूत्वाऽभ्रं भवत्यभ्रं भूत्वा मेघो भवति मेघो भूत्वा प्रवर्षति’ इति काषायणश्रुतेर्यथागतमन्यथा च॥09॥">‘धूमादभ्रमभ्रादाकाशमाकाशाच्चन्द्रलोकं यथेतमाकाशमाकाशाद् वायुं वायुर्भूत्वा धूमो भवति धूमो भूत्वाऽभ्रं भवत्यभ्रं भूत्वा मेघो भवति मेघो भूत्वा प्रवर्षति’ इति काषायणश्रुतेर्यथागतमन्यथा च॥09॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V08_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V08~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V08_B1~~">‘तद् यथा ह्यणुनश्चक्षसः प्रकाशो व्यातत एवमेवास्य पुरुषस्य प्रकाशो व्याततोऽणुर्ह्येवैष पुरुषो भवति’ इति ~~शाण्डिल्यश्रुतिः॥ 08 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ ~~इति अण्व(णुत्वा)धिकरणम्~~ ॥ 05 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥इति यथेताधिकरणम् ॥ 09 ॥">॥इति यथेताधिकरणम् ॥ 09 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="चरणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A010"></span></p><h4 id="चरणाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.9A.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="चरणाधिकरणम्">चरणाधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C02_S04_A048~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~मुख्यप्राणाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C02_S04_A048~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~मुख्यप्राणाधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V10" data-block-id="BS_C03_S01_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(304)ओं चरणादिति चेन्न तदुपलक्षणार्थेति कार्ष्णाजिनिः ओं॥ 03-01-10 ॥">(304)ओं चरणादिति चेन्न तदुपलक्षणार्थेति कार्ष्णाजिनिः ओं॥ 03-01-10 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V10_B1" data-verse="BS_C03_S01_V10" data-block-id="BS_C03_S01_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘तद् य इह रमणीयचरणा रमणीयां योनिमापद्यन्ते कपूयचरणाः कपूयाम्’(छां.उ.५.१०.७) इति श्रुतेश्चरणफलमेव गमनागमनं न यज्ञादिकृतः ।">‘तद् य इह रमणीयचरणा रमणीयां योनिमापद्यन्ते कपूयचरणाः कपूयाम्’(छां.उ.५.१०.७) इति श्रुतेश्चरणफलमेव गमनागमनं न यज्ञादिकृतः ।</span></div>

<div class="~~leading~~-bhashya-~~line~~">~~‘नैष प्राण उदेति नास्तमेत्येकल एव मध्ये स्थाता~~ । ~~अथैनमाहुर्मध्यम इति’~~ इति ~~मुख्यप्राणस्यानुत्पत्तिः श्रूयते~~ ।<br/>~~‘यत्प्राप्तिर्यत्परित्याग उत्पत्तिर्मरणं तथा~~ ।<br/> ~~तस्योत्पत्तिर्मृतिश्चैव कथं प्राणस्य युज्यते॥’~~<br/> इति ~~च युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।‘आत्मत एष प्राणो जायते’(ष.प्र.३.२)~~ इति च । ~~अत आह-~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V10_B3" data-verse="BS_C03_S01_V10" data-block-id="BS_C03_S01_V10_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘आचार इति सम्प्रोक्तः कर्माङ्गत्वेन शुद्धिदः ।

अशुद्धिदस्त्वानाचारश्चरणं तूभयं मतम्’ ॥">‘आचार इति सम्प्रोक्तः कर्माङ्गत्वेन शुद्धिदः ।

अशुद्धिदस्त्वानाचारश्चरणं तूभयं मतम्’ ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V10_B5" data-verse="BS_C03_S01_V10" data-block-id="BS_C03_S01_V10_B5" style="position: relative;"><span data-deva="इति स्मृतेरिति चेत्, न । यज्ञाद्युपलक्षणार्था चरणादिश्रुतिरिति कार्ष्णाजिनिर्मन्यते ॥ 10 ॥">इति स्मृतेरिति चेत्, न । यज्ञाद्युपलक्षणार्था चरणादिश्रुतिरिति कार्ष्णाजिनिर्मन्यते ॥ 10 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V11" data-block-id="BS_C03_S01_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(305)ओम् आनर्थक्यमिति चेन्न तदपेक्षत्वात् ओम् ॥ 03-01-11 ॥">(305)ओम् आनर्थक्यमिति चेन्न तदपेक्षत्वात् ओम् ॥ 03-01-11 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V11_B1" data-verse="BS_C03_S01_V11" data-block-id="BS_C03_S01_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="तर्हि रमणीयाः कपूया इत्येव स्यात्, चरणशब्दस्याऽनर्थक्यमिति चेत्, न। चरणापेक्षत्वाद् रमणीयत्वादेस्तज्ज्ञापनार्थत्वोपपत्तेः ॥ 11 ॥">तर्हि रमणीयाः कपूया इत्येव स्यात्, चरणशब्दस्याऽनर्थक्यमिति चेत्, न। चरणापेक्षत्वाद् रमणीयत्वादेस्तज्ज्ञापनार्थत्वोपपत्तेः ॥ 11 ॥</span></div>

</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V09_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V09~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V09_B1~~">‘सौक्ष्म्येण ह वा एषोऽवतिष्ठते स्थूलत्वेनोदेति सूक्ष्मश्चाथो स्थूलश्च प्रकृतितः सूक्ष्मोऽन्यतः स्थूलोऽथैनमाहुः सादिरनादिरिति’ इति ~~गौपवनश्रुतेः~~ ॥ 09 ॥</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V12" data-block-id="BS_C03_S01_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(306)ओं सुकृतदुष्कृते एवेति तु बादरिः ओम् ॥ 03-01-12 ॥">(306)ओं सुकृतदुष्कृते एवेति तु बादरिः ओम् ॥ 03-01-12 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V12_B1" data-verse="BS_C03_S01_V12" data-block-id="BS_C03_S01_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘धर्मं चरत माऽधर्मम्’ इत्यादिप्रयोगात् सुकृतदुष्कृते एव चरणशब्दोक्ते इति बादरिर्मन्यते । तुशब्दात् स्वसिद्धान्तोऽपि स एवेति सूचयति।">‘धर्मं चरत माऽधर्मम्’ इत्यादिप्रयोगात् सुकृतदुष्कृते एव चरणशब्दोक्ते इति बादरिर्मन्यते । तुशब्दात् स्वसिद्धान्तोऽपि स एवेति सूचयति।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V12_B2" data-verse="BS_C03_S01_V12" data-block-id="BS_C03_S01_V12_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘तुशब्दस्तुविशेषे स्यात् स्वसिद्धान्तेऽवधारणे’ इति च नाममहोदधौ ॥ 12 ॥">‘तुशब्दस्तुविशेषे स्यात् स्वसिद्धान्तेऽवधारणे’ इति च नाममहोदधौ ॥ 12 ॥</span></div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S04_V10" data~~-~~block~~-id="~~BS_C02_S04_V10~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C02~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(281)ओं न वायुक्रिये पृथुगुपदेशात् ओम् ॥ 02-04-10॥~~</span></span></~~div~~>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति चरणाधिकरणम् ॥ 10 ॥">॥ इति चरणाधिकरणम् ॥ 10 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A011" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनिष्टादिकार्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A011"></span></p><h4 id="अनिष्टादिकार्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A4.BF.E0.A4.B7.E0.A5.8D.E0.A4.9F.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अनिष्टादिकार्यधिकरणम्">अनिष्टादिकार्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="bhashya~~-collection~~" id="~~bhashya-BS_C02_S04_V10~~" data-block-id="~~bhashya-BS_C02_S04_V10">~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V10_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V10~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C02_S04_V10_B1~~">~~‘चेष्टायां बाह्यवायौ च मुख्यप्राणे च गीयते ।~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="पुण्याकृतामेव गमनागमने नेतरेषामित्यत आह-">पुण्याकृतामेव गमनागमने नेतरेषामित्यत आह-</span></div>

~~प्राणशब्दस्त्रिषु ह्येषु मुखे मुख्यः प्रकीर्तितः॥’~~

इति वायुक्रिययोरपि व्यपदेशादुत्पत्तिश्रुतिस्तयोर्न स्यात् । ‘स प्राणमसृजत’,‘खं वायुर्ज्योतिरापः..’, ’..तपो मन्त्राः कर्म..’(ष.प्र.उ.६.४.)इति पृथगुपदेशात् ।</div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S04_V10_B4~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S04_V10~~" ~~data~~-~~block-id="BS_C02_S04_V10_B4"~~>~~‘भूतानि चेष्टा मन्त्राश्च मुख्यप्राणादिदं जगत् ।~~

~~मुख्यप्राणः परस्माच्च न परः कारणान्वितः॥’ इति वायुप्रोक्ते ॥ 10 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति मुख्यप्राणाधिकरणम् (श्रेष्ठाधिकरणम्)</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V13" data-block-id="BS_C03_S01_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं अनिष्टादिकारिणामपि च श्रुतम् ओम् ॥ 13-307 ॥">ओं अनिष्टादिकारिणामपि च श्रुतम् ओम् ॥ 13-307 ॥</span></span></span></div>

~~<span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C02_S04_A049" class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~चक्षुराद्यधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="~~gr-adh-BS_C02_S04_A049~~"></span><h4 class="gr-~~section~~-~~head~~">~~चक्षुराद्यधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V13_B1" data-verse="BS_C03_S01_V13" data-block-id="BS_C03_S01_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘‘तद् य इह शुभाकृतो ये चाऽशुभकृतस्तेऽशुभमनुभूयाऽवर्तन्ते पुनः कर्म कुर्वन्ति पुनर्गच्छन्ति पुनरागच्छन्ति’ इति भाल्लवेयश्रुतौ ॥ 13 ॥">‘‘तद् य इह शुभाकृतो ये चाऽशुभकृतस्तेऽशुभमनुभूयाऽवर्तन्ते पुनः कर्म कुर्वन्ति पुनर्गच्छन्ति पुनरागच्छन्ति’ इति भाल्लवेयश्रुतौ ॥ 13 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">‘प्राणादिदमाविरासीत् प्राणो धत्ते प्राणे लयमभ्युपैति न प्राणः किञ्चिदाश्रितः’ इत्याग्निवेश्यश्रुतौ ।<~~br/>‘यदाश्रयादस्य चेष्टा सोऽन्यं कथमुपाश्रयेत् ।<br/~~> ~~यथा प्राणस्तथा राजा सर्वस्यैकाश्रयो भवेत्॥’~~ इति ~~च युक्तिर्भारते।~~<br/>‘प्राणस्यैतद्वशे सर्वं प्राणः परवशे स्थितः । न परः (क)किञ्चिदाश्रित्य वर्तते परमो यतः॥’ इति पैङ्गिश्रुतिः ।</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V14" data-block-id="BS_C03_S01_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(308)ओं संयमने त्वनुभूयेतरेषाम् आरोहावरोहौ तद्गतिदर्शनात् ओम् ॥ 03-01-14 ॥">(308)ओं संयमने त्वनुभूयेतरेषाम् आरोहावरोहौ तद्गतिदर्शनात् ओम् ॥ 03-01-14 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V14_B1" data-verse="BS_C03_S01_V14" data-block-id="BS_C03_S01_V14_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘संयमनमनुभूय केषाञ्चिदारोहः केषाञ्चिदवरोहः । तुशब्दोऽवधारणे ॥">‘संयमनमनुभूय केषाञ्चिदारोहः केषाञ्चिदवरोहः । तुशब्दोऽवधारणे ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V14_B2" data-verse="BS_C03_S01_V14" data-block-id="BS_C03_S01_V14_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘‘सर्वे वा एतेऽशुभकृतः संयमने प्रपतन्ति तत्र ह ये परद्विषो गुरुद्विषः श्रुतिद्विषस्तदवमन्तारः शठा मूर्खा इति ते वै ततोऽवरुह्य तमसि प्रपतन्ति नैवैत उत्तिष्ठन्तेऽपि कर्हिचिद् वव्रं वा एतदित्याहुरथ येऽन्ये ब्रह्मद्विषः स्तेनाः सुरापा इति ते वै तदनुभूयेमं लोकमनुव्रजन्ति’ इति कौण्ठरव्यश्रुतेः ॥ 04 ॥">‘‘सर्वे वा एतेऽशुभकृतः संयमने प्रपतन्ति तत्र ह ये परद्विषो गुरुद्विषः श्रुतिद्विषस्तदवमन्तारः शठा मूर्खा इति ते वै ततोऽवरुह्य तमसि प्रपतन्ति नैवैत उत्तिष्ठन्तेऽपि कर्हिचिद् वव्रं वा एतदित्याहुरथ येऽन्ये ब्रह्मद्विषः स्तेनाः सुरापा इति ते वै तदनुभूयेमं लोकमनुव्रजन्ति’ इति कौण्ठरव्यश्रुतेः ॥ 04 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S04_V11~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V11~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C02~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~282~~)ओं ~~चक्षुरादिवत् तु तत्सहशिष्ट्यादिभ्यः~~ ओम् ॥ 02-04-11 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V15_B1" data-verse="BS_C03_S01_V15" data-block-id="BS_C03_S01_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘गच्छन्ति पापिनः सर्वे नरकं नात्र संशयः ।

">‘गच्छन्ति पापिनः सर्वे नरकं नात्र संशयः ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V11_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V11~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V11_B1~~">चक्षुरादिवन्मुख्यप्राणोऽपि परमात्मवश एव । ‘सर्वं ह्येवैतत् परमेऽवतिष्ठते प्राणश्च प्राणाश्च प्राणिनश्च स ह्येक एवैतान् नयत्युन्नयति वशीकरोति’ इति गौपवनश्रुतौ चक्षुरादिभिः सह तद्वशत्वेनैव शासनात् ।</div>

</span><p><span data-deva="‘तत्र भुक्त्वा पतन्त्येव ये द्विषन्ति जनार्दनम् ।

‘महातमसि मग्नानां न तेषामुत्थितिः क्वचित् ।

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V11_B4~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S04_V11~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S04_V11_B4">‘सर्वकर्ताऽपि सन् प्राणः परमाधारतः स्थितः~~ ।

‘इतरेषां तु पापानां व्युत्थानं विद्यतेऽपि च ।

~~कथमेवान्यथा~~ न ~~स्याद्यतो नैवेश्वरद्वयम्~~ । ~~अनन्येश्वरता प्राणे तदन्येश्वरवर्जनात्~~ । ~~अवान्तरेश्वरत्वेन तस्येश्वरवचो भवेत्~~ ।

‘सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।

~~अतो मध्यमतामाहुस्तस्य वेदेषु वेदिनः~~ ।

">‘तत्र भुक्त्वा पतन्त्येव ये द्विषन्ति जनार्दनम् ।

~~अनन्येश्वरता प्राणे तदन्येश्वरवर्जनम्(वर्जना)~~ । ~~अनन्येश्वरता प्राणे तदन्येश्वरवर्जनात्~~ । ~~यतो विशेषवाक्येन ह्रियते समतावचः।’~~</~~div~~>

‘महातमसि मग्नानां न तेषामुत्थितिः क्वचित् ।

‘इतरेषां तु पापानां व्युत्थानं विद्यतेऽपि च ।

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V11_B10"~~ data-~~verse~~="~~BS_C02_S04_V11" data-block-id="BS_C02_S04_V11_B10~~">‘नान्योऽतोऽस्तिद्रष्टा’(बृ.उ.५.७.२३),‘नान्यदतोऽस्ति द्रष्टृ’(बृ.उ.५.८.१२) इत्यादिवचनयुक्तयश्च आदिशब्दोक्ताः ॥ 11 ॥</div>

‘सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।

</span></p><span data-deva="

‘इति सर्वत्र नियमः पञ्चकष्टे तु तत् सदा’ ॥ इत्यादि ॥ 15 ॥">

‘इति सर्वत्र नियमः पञ्चकष्टे तु तत् सदा’ ॥ इत्यादि ॥ 15 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S04_V12~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V12~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C02~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~283~~)ओम् ~~अकरणत्वाच्च न दोषस्तथा हि दर्शयति~~ ओम् ॥ 02-04-~~12॥~~</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अनिष्टादिकार्यधिकरणम् ॥ 11 ॥">॥ इति अनिष्टादिकार्यधिकरणम् ॥ 11 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सप्ताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A012"></span></p><h4 id="सप्ताधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सप्ताधिकरणम्">सप्ताधिकरणम्</span></h4>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V12_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V12~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V12_B1~~">इतरेषां प्राणानां करणत्वान्मुख्यस्याकरणत्वात् तस्यानेभ्य उत्तमत्वं युज्यते ।</~~div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V16_B1" data-verse="BS_C03_S01_V16" data-block-id="BS_C03_S01_V16_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bharatha-id"><span data-deva="‘रौरवोऽथ महांश्चैव वह्निर्वैतरणी तथा ।">‘रौरवोऽथ महांश्चैव वह्निर्वैतरणी तथा ।</span><br><span data-deva="कुम्भीपाक इति प्रोक्तान्यनित्यनरकाणि तु ॥">कुम्भीपाक इति प्रोक्तान्यनित्यनरकाणि तु ॥</span><br><span data-deva="तामिस्रश्चान्धतामिस्रो द्वौ नित्यौ सम्प्रकीर्तितौ ।">तामिस्रश्चान्धतामिस्रो द्वौ नित्यौ सम्प्रकीर्तितौ ।</span><br><span data-deva="इति सप्तप्रधानानि बलीयस्तूत्तरोत्तरम् ।">इति सप्तप्रधानानि बलीयस्तूत्तरोत्तरम् ।</span><br><span data-deva="एतानि क्रमशो गत्वैवारोहोऽथावरोहणम्’">एतानि क्रमशो गत्वैवारोहोऽथावरोहणम्’</span></span><span data-deva=" इति च भारते ॥ 16 ॥"> इति च भारते ॥ 16 ॥</span></div>

<~~div class~~="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S04_V12_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S04_V12~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S04_V12_B2~~">~~माण्डव्यश्रुतिश्च-~~

‘तानि ह वा एतानि सर्वाणि करणान्यथ प्राण एवाकरणः तस्मान्मुख्यस्तस्मान्मुख्य इत्याचक्षते’ इति ॥ 12 ॥</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~चक्षुराद्यधिकरणम्~~ ॥ 07 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सप्ताधिकरणम् ॥ 12 ॥">॥ इति सप्ताधिकरणम् ॥ 12 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A013" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तद्व्यापाराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A013"></span></p><h4 id="तद्व्यापाराधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A4.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="तद्व्यापाराधिकरणम्">तद्व्यापाराधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C02_S04_A050~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~पञ्चवृत्त्यधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C02_S04_A050~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~पञ्चवृत्त्यधिकरणम्~~</h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="ईश्वरस्य नरकायुक्तेः ‘सर्वं विसृजति सर्वं विलापयति सर्वं रमयति सर्वं न रमयति सर्वं प्रवर्तयत्यन्तरस्मिन् निविष्टः’ इति कौषारवश्रुतिविरोध इत्यतो वक्ति –">ईश्वरस्य नरकायुक्तेः ‘सर्वं विसृजति सर्वं विलापयति सर्वं रमयति सर्वं न रमयति सर्वं प्रवर्तयत्यन्तरस्मिन् निविष्टः’ इति कौषारवश्रुतिविरोध इत्यतो वक्ति –</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">‘सर्वे वा एते मुख्यदासाः प्राणोऽपानो व्यान उदानः समान इत्यथ प्राणो वाव सम्राट्’ इति ~~कौण्डिन्यश्रुतिः ।~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V17" data-block-id="BS_C03_S01_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(311)ओं तत्रापि च तद्व्यापारादविरोधः ओम् ॥ 03-01-17 ॥">(311)ओं तत्रापि च तद्व्यापारादविरोधः ओम् ॥ 03-01-17 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~‘प्राणापानादयः सर्वे मुख्यदासा यतेऽनिशम्~~ ।<br/>~~अतस्तदाज्ञया नित्यं स्वानि कर्माणि कुर्वते’~~ इति ~~युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V17_B1" data-verse="BS_C03_S01_V17" data-block-id="BS_C03_S01_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="चशब्दाददुःखानुभवेन ।">चशब्दाददुःखानुभवेन ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V17_B2" data-verse="BS_C03_S01_V17" data-block-id="BS_C03_S01_V17_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘स स्वर्गे स भूमौ स नरके सोऽन्धे तमसि प्रवृत्तिकृदेक एवानुविष्टो नासौ दुःखभुगीश्वरः प्रभुत्वात् सर्वं पश्यति सर्वं कारयति नासौ दुःखभुग् य एवं वेद’ इति पौत्रायणश्रुतेरविरोधः ।">‘स स्वर्गे स भूमौ स नरके सोऽन्धे तमसि प्रवृत्तिकृदेक एवानुविष्टो नासौ दुःखभुगीश्वरः प्रभुत्वात् सर्वं पश्यति सर्वं कारयति नासौ दुःखभुग् य एवं वेद’ इति पौत्रायणश्रुतेरविरोधः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V17_B3" data-verse="BS_C03_S01_V17" data-block-id="BS_C03_S01_V17_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavathatantra-id"><span data-deva="‘नरकेऽपि वसन्नीशो नासौ दुःखभुगुच्यते ।">‘नरकेऽपि वसन्नीशो नासौ दुःखभुगुच्यते ।</span><br><span data-deva="नीचोच्चतैव दुःखादेर्भोग इत्यभिधीयते ॥">नीचोच्चतैव दुःखादेर्भोग इत्यभिधीयते ॥</span><br><span data-deva="नासौ नीचोच्चतां याति पश्यत्येव प्रभुत्वतः’(छां.उ.५.१०.८)">नासौ नीचोच्चतां याति पश्यत्येव प्रभुत्वतः’(छां.उ.५.१०.८)</span></span></span><span data-deva=" इति भागवततन्त्रे ॥ 17 ॥"> इति भागवततन्त्रे ॥ 17 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति तद्व्यापाराधिकरणम् ॥ 13 ॥">॥ इति तद्व्यापाराधिकरणम् ॥ 13 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A014" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="विद्याकर्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A014"></span></p><h4 id="विद्याकर्माधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="विद्याकर्माधिकरणम्">विद्याकर्माधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line">~~‘मुख्यस्यैव स्वरूपाणि प्राणाध्याः पञ्चवायवः ।~~<br/> ~~स एव प्राणिनां देहे पञ्चधा वर्ततेऽनिशम्’ इति च गौपवनश्रुतिः ।~~</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘अथैतयोः पथोर्न कतरेण च तानीमानि क्षुद्रमिश्राण्यसकृदावर्तीनि भूतानि भवन्ति जायस्व म्रियस्वेत्येतत् तृतीयं स्थानम्’(छां.उ.५.१०.८) इति गतिस्वातन्त्र्यं भूतानां प्रतीयत इत्यत आह-">‘अथैतयोः पथोर्न कतरेण च तानीमानि क्षुद्रमिश्राण्यसकृदावर्तीनि भूतानि भवन्ति जायस्व म्रियस्वेत्येतत् तृतीयं स्थानम्’(छां.उ.५.१०.८) इति गतिस्वातन्त्र्यं भूतानां प्रतीयत इत्यत आह-</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V18" data-block-id="BS_C03_S01_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(312)ओं विद्याकर्मणोरिति तु प्रकृतत्वात् ओम् ॥ 03-01-18 ॥">(312)ओं विद्याकर्मणोरिति तु प्रकृतत्वात् ओम् ॥ 03-01-18 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V18_B1" data-verse="BS_C03_S01_V18" data-block-id="BS_C03_S01_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="विद्याकर्मापेक्षयैवैतद् वचनम् । तयोरपि प्रकृतत्वात् ।">विद्याकर्मापेक्षयैवैतद् वचनम् । तयोरपि प्रकृतत्वात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V18_B2" data-verse="BS_C03_S01_V18" data-block-id="BS_C03_S01_V18_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bharatha-id"><span data-deva="‘विद्यापथः कर्मपथो द्वौ पन्थानौ प्रकीर्तितौ ।">‘विद्यापथः कर्मपथो द्वौ पन्थानौ प्रकीर्तितौ ।</span><br><span data-deva="तद्वर्जितस्त्रिधा याति तिर्यग् वा नरकं तमः’">तद्वर्जितस्त्रिधा याति तिर्यग् वा नरकं तमः’</span></span></span><span data-deva="इति च भारते॥ 18 ॥">इति च भारते॥ 18 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="इति विद्याकर्माधिकरणम् ॥ 14 ॥">इति विद्याकर्माधिकरणम् ॥ 14 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S04_V13~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V13~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C02~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~284~~)ओं ~~पञ्चवृत्तिर्मनोवद्व्यपदिश्यते~~ ओम् ॥ 02-04-~~13॥~~</span></span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A015" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="महातमोऽधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A015"></span></p><h4 id="महातमोऽधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AE.E0.A4.B9.E0.A4.BE.E0.A4.A4.E0.A4.AE.E0.A5.8B.E0.A4.BD.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="महातमोऽधिकरणम्">महातमोऽधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘यत्र दुःखं सुखं तत्र सर्वत्रापि प्रतीयते ।">‘यत्र दुःखं सुखं तत्र सर्वत्रापि प्रतीयते ।</span><br><span data-deva="अपि नीचगतौ किञ्चित् किमु मानुषदेहिनः’ ॥ इति वचनान्महातमस्यपि सुखप्राप्तिरित्यत आह-">अपि नीचगतौ किञ्चित् किमु मानुषदेहिनः’ ॥ इति वचनान्महातमस्यपि सुखप्राप्तिरित्यत आह-</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V13_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V13~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V13_B1~~">~~‘अथ पञ्चवृत्त्यैतत् प्रवर्तते प्राणो~~ वाव ~~पञ्चवृत्तिः प्राणोऽपानो व्यान उदानः समान~~ इति तेभ्यो वा एतेभ्यः पञ्चदासाः प्रजायन्ते प्राणाद् वाव प्राणेऽपानादपानो व्यानाद् व्यान उदानादुदानः समानादेव समानो यथा ह वै मनः पञ्चधा व्यपदिश्यते मनोबुद्धिरहङ्कारश्चित्तं चेतनेति तेभ्यो वा एतेभ्यः पञ्च दासाः प्रजायन्ते ~~मनसो~~ वाव मनो बुद्धेर्बुद्धिरहङ्कारादहङ्कारश्चित्ताच्चित्तं चेतनाया एव चेतनैवमिति’ इति</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V19" data-block-id="BS_C03_S01_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(313)ओं न तृतीये तथोपलब्धेः ओम् ॥ 03-01-19 ॥">(313)ओं न तृतीये तथोपलब्धेः ओम् ॥ 03-01-19 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V19_B1" data-verse="BS_C03_S01_V19" data-block-id="BS_C03_S01_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अथाविद्वानकर्माऽवाग्गच्छति त्रिधा ह वाऽवाग् गच्छति तिर्यग् यातना तम इति । द्वे वाव सुखानुवृत्ते, न तमः सुखानुवृत्तं केवलं ह्येवात्र दुःखं भवति’ इति श्रुतेर्न तृतीयावाग्गतौ सुखम् ॥ 19 ॥">‘अथाविद्वानकर्माऽवाग्गच्छति त्रिधा ह वाऽवाग् गच्छति तिर्यग् यातना तम इति । द्वे वाव सुखानुवृत्ते, न तमः सुखानुवृत्तं केवलं ह्येवात्र दुःखं भवति’ इति श्रुतेर्न तृतीयावाग्गतौ सुखम् ॥ 19 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V20" data-block-id="BS_C03_S01_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(314)ओं स्मर्यतेऽपि च लोके ओम् ॥ 03-01-20 ॥">(314)ओं स्मर्यतेऽपि च लोके ओम् ॥ 03-01-20 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V20_B1" data-verse="BS_C03_S01_V20" data-block-id="BS_C03_S01_V20_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id"><span data-deva="‘तिर्यक्षु नरके चैव सुखलेशो विधीयते ।">‘तिर्यक्षु नरके चैव सुखलेशो विधीयते ।</span><br><span data-deva="नान्धे तमसि मग्नानां सुखलेशोऽपि कश्चन’">नान्धे तमसि मग्नानां सुखलेशोऽपि कश्चन’</span></span></span><span data-deva=" इति भविष्यत्पर्वणि ।"> इति भविष्यत्पर्वणि ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V20_B3" data-verse="BS_C03_S01_V20" data-block-id="BS_C03_S01_V20_B3" style="position: relative;"><span data-deva="लोकसिद्धं चैतत्। चशब्दाल्लोकसिद्धिरपि स्मार्तेत्याह ।">लोकसिद्धं चैतत्। चशब्दाल्लोकसिद्धिरपि स्मार्तेत्याह ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V20_B4" data-verse="BS_C03_S01_V20" data-block-id="BS_C03_S01_V20_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="‘अतिप्रिये यथा राजा न दुःखं सहते क्वचित् ।">‘अतिप्रिये यथा राजा न दुःखं सहते क्वचित् ।</span><br><span data-deva="अत्यप्रिये सुखमपि तथैव परमेश्वरः’">अत्यप्रिये सुखमपि तथैव परमेश्वरः’</span></span></span><span data-deva="इति हि ब्राह्मे ॥ 20 ॥">इति हि ब्राह्मे ॥ 20 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति पञ्चवृत्त्यधिकरणम् ॥ 08 ॥</div>~~

~~<span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C02_S04_A051" class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~अण्वधिकरणम् (प्राणाणुत्वाधिकरणम्)~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C02_S04_A051~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~अण्वधिकरणम्~~ (~~प्राणाणुत्वाधिकरणम्~~)</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V21_B1" data-verse="BS_C03_S01_V21" data-block-id="BS_C03_S01_V21_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘नारायणप्रसादेन समिद्धज्ञानचक्षुषा ।

">‘नारायणप्रसादेन समिद्धज्ञानचक्षुषा ।

</span><p><span data-deva="अत्यन्तदुःखसल्लीनान् निश्येषसुखवर्जितान् ॥

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">‘प्राण एवाधस्तात् प्राण उपरिष्ठात् प्राणो मध्यतः प्राणः सर्वतः प्राण एवेदं सर्वम्’ इति प्राणस्य व्याप्तिः प्रतीयते ।</~~div~~>

नित्यमेव तथाभूतान् विमिश्रांश्च गणान् बहून् ।

<~~div class~~="~~leading-bhashya-line~~">~~‘यतः सर्वं जगद्व्याप्य तिष्ठति प्राण एव तु~~ ।</~~div~~>

निरस्ताशेषदुःखांश्च नित्यानन्दैकभागिनः ॥

<~~div class~~="~~leading-bhashya-line~~">~~अतो धृतं जगत् सर्वमन्यथा केन धार्यते’~~ इति ~~च युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।~~</div>

">अत्यन्तदुःखसल्लीनान् निश्येषसुखवर्जितान् ॥

नित्यमेव तथाभूतान् विमिश्रांश्च गणान् बहून् ।

निरस्ताशेषदुःखांश्च नित्यानन्दैकभागिनः ॥

</span></p><span data-deva="

अपश्यत् त्रिविधान् ब्रह्मा साक्षादेव चतुर्मुखः॥’ इति दर्शनवचनाच्च पाद्मे ॥ 21 ॥">

अपश्यत् त्रिविधान् ब्रह्मा साक्षादेव चतुर्मुखः॥’ इति दर्शनवचनाच्च पाद्मे ॥ 21 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V22" data-block-id="BS_C03_S01_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(316) ओं तृतीये शब्दावरोधः संशोकजस्य ओम् ॥ 03-01-22॥">(316) ओं तृतीये शब्दावरोधः संशोकजस्य ओम् ॥ 03-01-22॥</span></span></span></div>

<div class="~~leading~~-bhashya-~~line~~">‘अणुनैतत् सृज्यतेऽणुनैतद् धार्यतेऽणौ लयमभ्युपैति प्राणो वा अणुः प्राणैः(क्वचित् कोशेषु ‘प्राणे,प्राणो’इति पाठः) ह्येतद्भवति’ इति च सौत्रायणश्रुतिः ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V22_B1" data-verse="BS_C03_S01_V22" data-block-id="BS_C03_S01_V22_B1" style="position: relative;"><span data-deva="तृतीये तृतीयतमसः श्रवणादेव शब्दानुसारेण संशोकजमोहप्राप्तिः ॥ 22 ॥">तृतीये तृतीयतमसः श्रवणादेव शब्दानुसारेण संशोकजमोहप्राप्तिः ॥ 22 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V23" data-block-id="BS_C03_S01_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(317)ओं स्मरणाच्च ओम् ॥ 03-01-23 ॥">(317)ओं स्मरणाच्च ओम् ॥ 03-01-23 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V23_B1" data-verse="BS_C03_S01_V23" data-block-id="BS_C03_S01_V23_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id"><span data-deva="‘महातमस्त्रिधा प्रोक्तमूर्ध्वं मध्यं तथाऽधरम् ।">‘महातमस्त्रिधा प्रोक्तमूर्ध्वं मध्यं तथाऽधरम् ।</span><br><span data-deva="श्रवणादेव मूर्च्छादिरधरस्य यतो भवेत् ॥">श्रवणादेव मूर्च्छादिरधरस्य यतो भवेत् ॥</span><br><span data-deva="तस्मान्न विस्तरेणैतत् कथ्यते राजसत्तम॥’">तस्मान्न विस्तरेणैतत् कथ्यते राजसत्तम॥’</span></span></span><span data-deva=" इति कौर्मे ॥ 23 ॥"> इति कौर्मे ॥ 23 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति महातमोऽधिकरणम् (नतृतीयाधिकरणम्) ॥ 15 ॥">॥ इति महातमोऽधिकरणम् (नतृतीयाधिकरणम्) ॥ 15 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A016" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तत्स्वाभाव्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A016"></span></p><h4 id="तत्स्वाभाव्याधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A4.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.AD.E0.A4.BE.E0.A4.B5.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="तत्स्वाभाव्याधिकरणम्">तत्स्वाभाव्याधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘धूमो भूत्वाऽभ्रं भवति’(छां.उ.५.१०.५,काषायणश्रुतौ) इत्याद्यन्यभावः श्रूयते । स कथमित्यतो ब्रवीति-">‘धूमो भूत्वाऽभ्रं भवति’(छां.उ.५.१०.५,काषायणश्रुतौ) इत्याद्यन्यभावः श्रूयते । स कथमित्यतो ब्रवीति-</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S04_V14_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S04_V14~~" ~~data~~-~~block-id="BS_C02_S04_V14_B1"~~>‘स वा एष प्राणोऽणुर्महान् नामाऽन्तर्वाऽणुर्बर्हिर्महान् प्राणो वा ईशितव्येश ईशो ह्यसौ सर्वस्येशितव्यश्च परस्य’ इति हि कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 14 ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">॥ ~~इति प्राणाणुत्वाधिकरणम् ॥ 09~~ ॥</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V24" data-block-id="BS_C03_S01_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(318)ओं तत्स्वाभाव्यापत्तिरुपपत्तेः ओम् ॥ 03-01-24॥">(318)ओं तत्स्वाभाव्यापत्तिरुपपत्तेः ओम् ॥ 03-01-24॥</span></span></span></div>

<~~span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C02_S04_A052~~" class="gr-~~toc-anchor~~" ~~data-level~~="3" data-~~title~~="~~ज्योतिराद्यधिकरणम्~~" data-block-id="gr-~~adh-BS_C02_S04_A052~~"></span><h4 class="gr-~~section~~-~~head~~">~~ज्योतिराद्यधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V24_B1" data-verse="BS_C03_S01_V24" data-block-id="BS_C03_S01_V24_B1" style="position: relative;"><span data-deva="धूमादिषु प्रविश्य तद्गतौ गतिः स्थितौ स्थितिरित्यादिरेव तद्भावापत्तिः ।">धूमादिषु प्रविश्य तद्गतौ गतिः स्थितौ स्थितिरित्यादिरेव तद्भावापत्तिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V24_B2" data-verse="BS_C03_S01_V24" data-block-id="BS_C03_S01_V24_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न ह्यन्यस्यान्यभावो युज्यते । न च तत्पदप्राप्तिः ।">न ह्यन्यस्यान्यभावो युज्यते । न च तत्पदप्राप्तिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V24_B2" data-verse="BS_C03_S01_V24" data-block-id="BS_C03_S01_V24_B2" style="position: relative;"><span data-deva="गारुडे च-

<~~div class~~="~~leading~~-~~bhashya-line~~">~~करणत्वं प्राणानामुक्तम् ।~~</div>

">गारुडे च-

</span><p><span data-deva="धूमादिभावप्राप्तिश्च तद्गतौ गतिरेव तु ।

स्थितौ स्थितिः प्रवेशश्च लघुत्वादिस्तथैव च ॥

न ह्यन्यस्यान्यथाभावो न च तत्पदमिष्यते ।

विद्यागम्यं पदं यस्मात् न तत्प्राप्यं हि कर्मणा॥

एकदेशस्वभावेन वागभेदाऽपि युज्यते ।

">धूमादिभावप्राप्तिश्च तद्गतौ गतिरेव तु ।

स्थितौ स्थितिः प्रवेशश्च लघुत्वादिस्तथैव च ॥

न ह्यन्यस्यान्यथाभावो न च तत्पदमिष्यते ।

विद्यागम्यं पदं यस्मात् न तत्प्राप्यं हि कर्मणा॥

एकदेशस्वभावेन वागभेदाऽपि युज्यते ।

</span></p><span data-deva="

यथा जीवः परं ब्रह्म ब्रह्मेदं जगदित्यपि॥’ इति ॥ 24 ॥">

यथा जीवः परं ब्रह्म ब्रह्मेदं जगदित्यपि॥’ इति ॥ 24 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति तत्स्वाभाव्याधिकरणम् ॥ 16 ॥">॥ इति तत्स्वाभाव्याधिकरणम् ॥ 16 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नातिचिरेणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A017"></span></p><h4 id="नातिचिरेणाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A4.E0.A4.BF.E0.A4.9A.E0.A4.BF.E0.A4.B0.E0.A5.87.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="नातिचिरेणाधिकरणम्">नातिचिरेणाधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line">~~‘जीवस्य करणान्याहुः प्राणानेतांस्तु सर्वशः।~~<~~br/~~>~~यस्मात् तद्वशगा एते दृश्यन्ते सर्वदेहिषु॥’~~<br/> इति सौत्रायणश्रुतौ सयुक्तिकं जीवकरणत्वं प्रतीयते। ‘ब्रह्मणो वा एतानि करणानि चक्षुः श्रोत्रं मनो वागिति तद्ध्येतैः कारयति’ इति काषायणश्रुतौ । अत आह –</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="बहुस्थानगमनात् कल्पान्तमप्येवं स्यादित्यत आह-">बहुस्थानगमनात् कल्पान्तमप्येवं स्यादित्यत आह-</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V25" data-block-id="BS_C03_S01_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(319)ओं नातिचिरेण विशेषात् ओम् ॥ 03-01-25 ॥">(319)ओं नातिचिरेण विशेषात् ओम् ॥ 03-01-25 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S04_V15~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V15~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C02~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~286~~)ओं ~~ज्योतिराद्यधिष्ठानं तु तदामननात्~~ ओम् ॥ 02-04-~~15॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V25_B1" data-verse="BS_C03_S01_V25" data-block-id="BS_C03_S01_V25_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Naradiya-id"><span data-deva="‘तद्य इह रमणीयचरणा अभ्याशो ह यत् ते रमणीयां योनिमापद्यन्ते’(छां.उ.५.१०.७)">‘तद्य इह रमणीयचरणा अभ्याशो ह यत् ते रमणीयां योनिमापद्यन्ते’(छां.उ.५.१०.७)</span></span></span><span data-deva=" इति विशेषान्नातिचिरेण ॥"> इति विशेषान्नातिचिरेण ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V25_B2" data-verse="BS_C03_S01_V25" data-block-id="BS_C03_S01_V25_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishat-id"><span data-deva="‘स्वर्गाल्लोकादवाक् प्राप्तो वत्सरात् पूर्वमेव तु ।">‘स्वर्गाल्लोकादवाक् प्राप्तो वत्सरात् पूर्वमेव तु ।</span><br><span data-deva="मातुः शरीरमाप्नोति पर्यटन् यत्र तत्र च॥’(छां.उ.५.१०.७)">मातुः शरीरमाप्नोति पर्यटन् यत्र तत्र च॥’(छां.उ.५.१०.७)</span></span></span><span data-deva=" इति च नारदीये ॥ 25 ॥"> इति च नारदीये ॥ 25 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V15_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V15~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V15_B1~~">यज्ज्योतिराद्यधिष्ठानं ब्रह्म तदेवैतैः करणैः प्रवर्तयति। ‘यः प्राणे तिष्ठन्’(बृ.उ.५.७.१६) ~~इत्यादि तदामननात्~~ ॥ 15 ॥</div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति नातिचिरेणाधिकरणम् (अचिरप्राप्त्यधिकरणम्) ॥ 17 ॥">॥ इति नातिचिरेणाधिकरणम् (अचिरप्राप्त्यधिकरणम्) ॥ 17 ॥</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">~~कथं जीवकरणत्वश्रुतिरित्यतो~~ वक्ति –</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A018" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्याधिष्ठिताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A018"></span></p><h4 id="अन्याधिष्ठिताधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.B7.E0.A5.8D.E0.A4.A0.E0.A4.BF.E0.A4.A4.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अन्याधिष्ठिताधिकरणम्">अन्याधिष्ठिताधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘त इह व्रीहियवा ओषधिवनस्पतयस्तिलमाषा इति जायन्ते’(छां.उ.५.१०.६) इति श्रवणादनर्थफलत्वं यज्ञादेरित्यतो वक्ति-">‘त इह व्रीहियवा ओषधिवनस्पतयस्तिलमाषा इति जायन्ते’(छां.उ.५.१०.६) इति श्रवणादनर्थफलत्वं यज्ञादेरित्यतो वक्ति-</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V26" data-block-id="BS_C03_S01_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(320)ओम् अन्याधिष्ठिते पूर्ववदभिलापात् ओम् ॥ 03-01-26॥">(320)ओम् अन्याधिष्ठिते पूर्ववदभिलापात् ओम् ॥ 03-01-26॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S04_V16~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V16~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C02~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~287~~)~~ओं प्राणवता शब्दात्~~ ओम् ॥ 02-04-16 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V26_B1" data-verse="BS_C03_S01_V26" data-block-id="BS_C03_S01_V26_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अन्याधिष्ठिते व्रीह्यादिशरीरे प्रवेशः । न तु भोगोऽस्य ।">अन्याधिष्ठिते व्रीह्यादिशरीरे प्रवेशः । न तु भोगोऽस्य ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V26_B2" data-verse="BS_C03_S01_V26" data-block-id="BS_C03_S01_V26_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘धूमो भूत्वाऽभ्रं भवति’(छां.उ.५.१०.५) इत्यादिपूर्वोक्तिवत् ॥">‘धूमो भूत्वाऽभ्रं भवति’(छां.उ.५.१०.५) इत्यादिपूर्वोक्तिवत् ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V16_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V16~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V16_B1~~">~~जीवेनैव (स्व)करणैः कारयति परमात्मा~~ । ~~अतो~~ न ~~विरोधः~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V26_B3" data-verse="BS_C03_S01_V26" data-block-id="BS_C03_S01_V26_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘सोऽवाग्गतः स्थावरान् प्रविश्याभोगेनैव व्रजन् स्थूलं शरीरमेति स्थूलाच्छरीराद्भोगाननुभुङ्क्ते’ इत्यभिलापात् कौषारवश्रुतौ ।">‘सोऽवाग्गतः स्थावरान् प्रविश्याभोगेनैव व्रजन् स्थूलं शरीरमेति स्थूलाच्छरीराद्भोगाननुभुङ्क्ते’ इत्यभिलापात् कौषारवश्रुतौ ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V26_B4" data-verse="BS_C03_S01_V26" data-block-id="BS_C03_S01_V26_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id"><span data-deva="‘स्वर्गादवाग्गतो देही व्रीह्यादीतरदेहगः ।">‘स्वर्गादवाग्गतो देही व्रीह्यादीतरदेहगः ।</span><br><span data-deva="अभुञ्जंस्तु क्रमेणैव देहमाप्नोति कालतः’">अभुञ्जंस्तु क्रमेणैव देहमाप्नोति कालतः’</span></span></span><span data-deva="इति वाराहे ॥ 26 ॥">इति वाराहे ॥ 26 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V16_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V16~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V16_B1~~">‘एष ह्येनेनाऽत्मना चक्षुषा दर्शयति श्रोत्रेण श्रावयति मनसा मानयति बुद्ध्या बोधयति तस्मादेतावाहुः सृतिरसृतिरिति’ इति भाल्लवेयश्रुतेः ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V16_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V16~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V16_B2~~">~~‘करणैः कारणं ब्रह्म पुरुषापेक्षयाऽखिलम्~~ ।

~~श्रोत्रादिभिः कारयति करणानीत्यतो विदुः~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V16_B4~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V16~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V16_B4~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">~~न जीवापेक्षया मुख्यं कारयेत् परमेश्वरः~~ ।<br/>~~केवलात्मेच्छया तस्मान्मुख्यत्वं तस्य निश्चितम्’~~</span></span> इति च वाराहे ॥ 16 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V27" data-block-id="BS_C03_S01_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(321)ओम् अशुद्धमिति चेन्न शब्दात् ओम् ॥ 03-01-27॥">(321)ओम् अशुद्धमिति चेन्न शब्दात् ओम् ॥ 03-01-27॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V27_B5" data-verse="BS_C03_S01_V27" data-block-id="BS_C03_S01_V27_B5" style="position: relative;"><span data-deva="हिंसारूपत्वात् पापस्यापि सम्भवाद्धुःखं च भवत्विति चेन्न। शब्दविहितत्वात्॥">हिंसारूपत्वात् पापस्यापि सम्भवाद्धुःखं च भवत्विति चेन्न। शब्दविहितत्वात्॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V17_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V17~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V17_B1~~">~~‘अनादिनित्यत्वाच्च जीवकरणसम्बन्धस्य युज्यते तत् करणत्वश्रुतिः ।’~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V27_B6" data-verse="BS_C03_S01_V27" data-block-id="BS_C03_S01_V27_B6" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id"><span data-deva="‘हिंसा त्ववैदिका या तु तयाऽनर्थो ध्रुवं भवेत्।">‘हिंसा त्ववैदिका या तु तयाऽनर्थो ध्रुवं भवेत्।</span><br><span data-deva="वेदोक्तया हिंसया तु नैवानर्थः कथञ्चन’">वेदोक्तया हिंसया तु नैवानर्थः कथञ्चन’</span></span></span><span data-deva=" इति वाराहे॥ 27 ॥"> इति वाराहे॥ 27 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V17_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V17~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V17_B2~~">‘अथावियोगीनि करणैर्वाव न वियुज्यते देहेनैव वियुज्यत इत्येतद् वाव करणानां करणत्वं यद् वाव न वियुज्यते’ इति गौपवनश्रुतिः ।<~~/div~~>

<~~div~~ class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S04_V17_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S04_V17~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S04_V17_B2~~">~~चशब्दः करणसम्बन्धग्राही ॥ 17~~ ॥</div>

</div>

<~~div class="gr-author-note"~~>~~॥ इति ज्योतिराद्यधिकरणम् ॥ 10 ॥</div>~~

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A019" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="रेतोऽधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A019"></span></p><h4 id="रेतोऽधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B0.E0.A5.87.E0.A4.A4.E0.A5.8B.E0.A4.BD.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="रेतोऽधिकरणम्">रेतोऽधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C02_S04_A053~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~इन्द्रियाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C02_S04_A053~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~इन्द्रियाधिकरणम्~~</h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘स्वर्गादवाग्गतश्चापि मातुरेवोदरं व्रजेत्’ इति वचनात् ‘य एव गृही भवति यो वा रेतः सिञ्चति तमेवानुविशति’इति श्रुतिः कथमित्यत आह-">‘स्वर्गादवाग्गतश्चापि मातुरेवोदरं व्रजेत्’ इति वचनात् ‘य एव गृही भवति यो वा रेतः सिञ्चति तमेवानुविशति’इति श्रुतिः कथमित्यत आह-</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">~~‘अथेन्द्रियाणि प्राणा~~ वा ~~इन्द्रियाणि प्राणा हीदं द्रवन्ति’~~ इति सयुक्तिकपौत्रायणश्रुतिः सामान्येन प्राणानामिन्द्रियत्वं वक्ति । ‘द्वादशैवेन्द्रियाण्याहुर्मनोबुद्धी तु द्वादशे’ इति च काषायणश्रुतिः । अतः कस्येन्द्रियत्वं निवार्यत इत्यतो वक्ति-</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V28" data-block-id="BS_C03_S01_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(322)ओं रेतःसिग्योगोऽथ ओम् ॥ 03-01-28॥">(322)ओं रेतःसिग्योगोऽथ ओम् ॥ 03-01-28॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S04_V18~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V18~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C02~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~289~~)ओं ~~त इन्द्रियाणि तद्व्यपदेशादन्यत्र श्रेष्ठात्~~ ओम् ॥ 02-04-18 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V28_B1" data-verse="BS_C03_S01_V28" data-block-id="BS_C03_S01_V28_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘ततो रेतःसिचमेवानुप्रविशत्यथ मातरमथ प्रसूयते स कर्म कुरुते’ इति कौण्ठरव्यश्रुतेः पितरमेव प्रथमतो विशति।">‘ततो रेतःसिचमेवानुप्रविशत्यथ मातरमथ प्रसूयते स कर्म कुरुते’ इति कौण्ठरव्यश्रुतेः पितरमेव प्रथमतो विशति।</span></div>

<div class="bhashya-collection" id="bhashya-~~BS_C02_S04_V18~~" data-block-id="bhashya-~~BS_C02_S04_V18">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V28_B1" data-verse="BS_C03_S01_V28" data-block-id="BS_C03_S01_V28_B1" style="position: relative;"><span data-deva="मातृप्राप्तेः पश्चादपि भाव्यत्वात् ॥ 28 ॥">मातृप्राप्तेः पश्चादपि भाव्यत्वात् ॥ 28 ॥</span></div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V18_B1" data-verse=~~"~~BS_C02_S04_V18" data-block-id~~="~~BS_C02_S04_V18_B1~~">~~मुख्यप्राणमृते त एवेन्द्रियाणि ।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V18_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V18~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V18_B2~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Poutrayana-id~~">‘द्वादशैवेन्द्रियाण्याहुः प्राणो मुख्यस्त्वनिन्द्रियम् ।<br/>द्रवतां हीन्द्रियाणां तु नियन्ता प्राण एकराट्’</span>~~</span> इति पौत्रायणश्रुतिः ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V18_B4~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V18~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V18_B4~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Bruhath-id~~">‘श्रोत्रादीनि तु पञ्चैव तथा वागादिपञ्चकम् ।<br/>मनोबुद्धिसहायानि द्वादशैवेन्द्रियाणि तु ।<br/>विषयद्रवणात् तेषामिन्द्रियत्वमुदाहृतम् ।<br/>तेषां नियामकः प्राणः स्थित एवाखिलप्रभुः’</span> ~~इति बृहत्संहितायाम् ॥18॥~~</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S04_V19" data~~-~~block~~-id="~~BS_C02_S04_V19~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C02~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(290)ओं भेदश्रुतेः ओम् ॥ 02-04-19॥~~</span></span></~~div~~>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति रेतोऽधिकरणम् ॥ 19 ॥">॥ इति रेतोऽधिकरणम् ॥ 19 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A020" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="योन्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A020"></span></p><h4 id="योन्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AF.E0.A5.8B.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="योन्यधिकरणम्">योन्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C02_S04_V19_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S04_V19" data-block~~-~~id="BS_C02_S04_V19_B1~~">‘स्थित एव हीदं मुख्यप्राणः करोति कारयति बलति बालयति धत्ते धारयति प्रभुं वा एनमाहुः अथेन्द्रियाणि न स्थितानि न कुर्वन्ति न कारयन्ति न बलन्ति न बालयन्ति न दधते न धारयन्ति तानि ह वा एतान्यबलानि तस्मादाहुरिन्द्रियाणि करणानि’ इति ~~पौत्रायणश्रुतेः ॥ 19 ॥~~</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘देहं गर्भस्थितं क्‍वापि प्रविशेत् स्वर्गतो गतः’ इति वचनात् पश्चादेव प्रविशतीत्यत आह-">‘देहं गर्भस्थितं क्‍वापि प्रविशेत् स्वर्गतो गतः’ इति वचनात् पश्चादेव प्रविशतीत्यत आह-</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V29" data-block-id="BS_C03_S01_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(323)ओं योनेः शरीरम् ओम् ॥ 03-01-29॥">(323)ओं योनेः शरीरम् ओम् ॥ 03-01-29॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V29_B1" data-verse="BS_C03_S01_V29" data-block-id="BS_C03_S01_V29_B1" style="position: relative;"><span data-deva="पितृशरीरान्मातृयोनिमनुप्रविश्य तत एव शरीरमाप्नोति ।">पितृशरीरान्मातृयोनिमनुप्रविश्य तत एव शरीरमाप्नोति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V20_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V20~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V20_B1~~">~~पुरुषापेक्षया प्रवृत्तिरिन्द्रियाणां दृष्यते, न मुख्यस्य~~ । ~~‘प्राणाग्नय एवैतस्मिन् पुरे जाग्रति’~~(~~ष.प्र.४.३~~) इति ~~च श्रुतेः~~ ॥ 20 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V29_B2" data-verse="BS_C03_S01_V29" data-block-id="BS_C03_S01_V29_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Poushyayana-id"><span data-deva="‘दिवः स्थास्नून् गच्छति स्थास्नुभ्यः पितरं पितुर्मातरं मातुः शरीरं शरीरेण जायत इति सम्मितमथासम्मितं स्थास्नुभ्यो जायते पितुर्मातुरन्तरे वा गर्भे वा बहिर्वा’">‘दिवः स्थास्नून् गच्छति स्थास्नुभ्यः पितरं पितुर्मातरं मातुः शरीरं शरीरेण जायत इति सम्मितमथासम्मितं स्थास्नुभ्यो जायते पितुर्मातुरन्तरे वा गर्भे वा बहिर्वा’</span></span></span><span data-deva=" इति पौष्यायणश्रुतेः ॥"> इति पौष्यायणश्रुतेः ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V29_B3" data-verse="BS_C03_S01_V29" data-block-id="BS_C03_S01_V29_B3" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="‘स्थावराणि दिवः प्राप्तः स्थावरेभ्यश्च पूरुषम् ।">‘स्थावराणि दिवः प्राप्तः स्थावरेभ्यश्च पूरुषम् ।</span><br><span data-deva="पुरुषात् स्त्रियमापन्नस्ततो देहं यथाक्रमम् ॥">पुरुषात् स्त्रियमापन्नस्ततो देहं यथाक्रमम् ॥</span></span>

<p><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="देहेन जायते जन्तुरिति सामान्यतो जनिः ।">देहेन जायते जन्तुरिति सामान्यतो जनिः ।</span><br><span data-deva="विशेषवचनं(जननं) चापि प्रोच्यमानं निबोध मे ॥">विशेषवचनं(जननं) चापि प्रोच्यमानं निबोध मे ॥</span></span>

</p>

<span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="स्थास्नुष्वथापि पुरुषे प्रमादायामथापि वा ।">स्थास्नुष्वथापि पुरुषे प्रमादायामथापि वा ।</span><br><span data-deva="गर्भे वा बहिरेवाथ क्वचित् स्थानान्तरेषु च॥’">गर्भे वा बहिरेवाथ क्वचित् स्थानान्तरेषु च॥’</span></span><span data-deva=" इति ब्राह्मे ॥ 29 ॥"> इति ब्राह्मे ॥ 29 ॥</span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥ 03-01 ॥">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥ 03-01 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~इन्द्रियाधिकरणम्~~ ॥ 11 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति योन्यधिकरणम् ॥ 20 ॥">॥ इति योन्यधिकरणम् ॥ 20 ॥</span></div>

<span id="gr-~~adh~~-~~BS_C02_S04_A054~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~सङ्ज्ञाधिकरणम्~~" ~~data~~-~~block~~-id="~~gr-adh-BS_C02_S04_A054~~"></span><~~h4 class~~="~~gr-section-head~~">~~सङ्ज्ञाधिकरणम्~~</h4>

</p>

<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="द्वितीयः_पादः_3"><span id=".E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.A4.E0.A5.80.E0.A4.AF.E0.A4.83_.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.83_3"></span><span data-deva="द्वितीयः पादः">द्वितीयः पादः</span></h3></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">‘विरिञ्चो वा इदं सर्वं विरेचयति विदधाति ब्रह्मा वाव विरिञ्च एतस्माद्धीमे रूपनामनी’ इति गौपवनश्रुतिः ॥</div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="भक्तिरस्मिन् पाद उच्यते। भक्त्यर्थं भगवन्महिमोक्तिः।">भक्तिरस्मिन् पाद उच्यते। भक्त्यर्थं भगवन्महिमोक्तिः।</span></div>

</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A021" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सन्ध्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A021"></span></p><h4 id="सन्ध्याधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सन्ध्याधिकरणम्">सन्ध्याधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V01" data-block-id="BS_C03_S02_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(324)ओं सन्ध्ये सृष्टिराह हि ओम् ॥ 03-02-01 ॥">(324)ओं सन्ध्ये सृष्टिराह हि ओम् ॥ 03-02-01 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~leading~~-bhashya-~~line~~">~~‘यस्माद्विरेचयेत् सर्वं विरिञ्चस्तेन भण्यते~~ ।<br/>~~एको हि कर्ता जगतो ब्रह्मैव च चतुर्मुखः’ इति च युक्तिर्ब्राह्मे ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V01_B1" data-verse="BS_C03_S02_V01" data-block-id="BS_C03_S02_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न स्वप्नोऽपि तं विना प्रतीयते ।">न स्वप्नोऽपि तं विना प्रतीयते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V01_B1" data-verse="BS_C03_S02_V01" data-block-id="BS_C03_S02_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘न तत्र रथा न रथयोगा न पन्थानो भवन्त्यथ रथान् रथयोगान् पथः सृजते’(बृ.उ.६.३.१०) इत्यादि श्रुतेः ॥ 01 ॥">‘न तत्र रथा न रथयोगा न पन्थानो भवन्त्यथ रथान् रथयोगान् पथः सृजते’(बृ.उ.६.३.१०) इत्यादि श्रुतेः ॥ 01 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V02" data-block-id="BS_C03_S02_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(325)ओं निर्मातारं चैके पुत्रादयश्च ओम् ॥ 03-02-02॥">(325)ओं निर्मातारं चैके पुत्रादयश्च ओम् ॥ 03-02-02॥</span></span></span></div>

<div class="~~leading~~-bhashya-~~line~~">~~अथ कस्मादुच्यते परम~~ इति परमाद्ध्येते नामरूपे व्याक्रियेते तस्मादेनमाहुः परम इत्यथ कस्मादुच्यते ब्रह्मेति बृहत्त्वाद् बृंहणच्च(~~बृंहितत्वाच्च~~)~~’ इत्याग्निवेश्यश्रुतिः~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V02_B1" data-verse="BS_C03_S02_V02" data-block-id="BS_C03_S02_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘य एष सुप्तेषु जागर्ति कामं कामं पुरुषो निर्ममाणः’(क.उ.२.२.८) इति च । ‘एतस्माद्ध्येव पुत्रो जायत एतस्माद् भ्रातैतस्माद्भार्या यदेनं पुरुषमेष स्वप्नेनाभिहन्ति’ इति गौपवनश्रुतिश्च ॥ 02 ॥">‘य एष सुप्तेषु जागर्ति कामं कामं पुरुषो निर्ममाणः’(क.उ.२.२.८) इति च । ‘एतस्माद्ध्येव पुत्रो जायत एतस्माद् भ्रातैतस्माद्भार्या यदेनं पुरुषमेष स्वप्नेनाभिहन्ति’ इति गौपवनश्रुतिश्च ॥ 02 ॥</span></div>

</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="केन साधनेन ?-">केन साधनेन ?-</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V03" data-block-id="BS_C03_S02_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(326)ओं मायामात्रं तु कार्त्स्न्येनानभिव्यक्तस्वरूपत्वात् ओम् ॥03-02-03॥">(326)ओं मायामात्रं तु कार्त्स्न्येनानभिव्यक्तस्वरूपत्वात् ओम् ॥03-02-03॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S04_V21~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V21~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C02~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~292~~)ओं ~~सङ्ज्ञामूर्तिक्लृप्तिस्तु त्रिवृत्कुर्वत उपदेशात् ओं॥~~ 02-04-~~21॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V03_B1" data-verse="BS_C03_S02_V03" data-block-id="BS_C03_S02_V03_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अनादिमनोगतान् संस्कारान् स्वेच्छामात्रेण प्रदर्शयति।">अनादिमनोगतान् संस्कारान् स्वेच्छामात्रेण प्रदर्शयति।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V03_B2" data-verse="BS_C03_S02_V03" data-block-id="BS_C03_S02_V03_B2" style="position: relative;"><span data-deva="नान्येन साधनेन, सम्यगनभिव्यक्तत्वात् ।">नान्येन साधनेन, सम्यगनभिव्यक्तत्वात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V21_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V21~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V21_B1~~">नामरूपक्लृप्तिः परादेव। ‘सर्वाणि रूपाणि विचित्य धीरो नामानि कृत्वाऽभिवदन् य(यद्) आस्ते’(तै.आ३.१२) इति श्रुतेः।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V03_B3" data-verse="BS_C03_S02_V03" data-block-id="BS_C03_S02_V03_B3" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्माण्डे च –

">ब्रह्माण्डे च –

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V21_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V21~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V21_B2~~"~~>त्रिवृत्कुर्वत इति हेतुगर्भः ।</div>~~

</span><p><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="‘मनोगतांस्तु संस्कारान् स्वेच्छया परमेश्वरः ।">‘मनोगतांस्तु संस्कारान् स्वेच्छया परमेश्वरः ।</span><br><span data-deva="प्रदर्शयति जीवाय स्वप्न इति गीयते ॥">प्रदर्शयति जीवाय स्वप्न इति गीयते ॥</span></span>

</p>

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V21_B3~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S04_V21" data-block-id="BS_C02_S04_V21_B3~~">~~त्रिवृत्करणापेक्षत्वान्नामरूपयोः ॥~~</div>

<span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="यदन्यथात्वं जाग्रत्त्वं सा भ्रान्तिस्तत्र तत्कृता ।">यदन्यथात्वं जाग्रत्त्वं सा भ्रान्तिस्तत्र तत्कृता ।</span><br><span data-deva="अनभिव्यक्तरूपत्वान्नान्यसाधनजं भवेत्॥’">अनभिव्यक्तरूपत्वान्नान्यसाधनजं भवेत्॥’</span></span><span data-deva=" इति ॥ 03 ॥"> इति ॥ 03 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V21_B4~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V21~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V21_B4~~"><span ~~class~~="~~gr-blockquote~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Padma~~-id">~~‘सर्वनाम्नां च रूपाणां व्यवहारेषु केशवः~~ ।<br/>~~एक एव यतः स्रष्टा ब्रह्माद्यास्तदवान्तराः’~~</span></span> ~~इति च पाद्मे ॥~~</~~div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V21_B7" data-verse="BS_C02_S04_V21" data-block-id="BS_C02_S04_V21_B7"~~><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">~~‘त्रिवृत्क्रिया यतो विष्णो रूपं च तदपेक्षया~~ ।<br/>~~रूपापेक्षं तथा नाम व्यवहारस्तदात्मकः ॥~~<br/>~~अतो नाम्नश्च रूपस्य व्यवहारस्य चैकराट् ।~~<br/>~~हरिरेव यतः कर्ता पिताऽतो भगवान् प्रभुः’~~</span> इति ~~च ब्रह्माण्डे~~ ॥ 21 ॥</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~सङ्ज्ञाधिकरणम्~~ ॥ 12 ॥</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V04" data-block-id="BS_C03_S02_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(327)ओं सूचकश्च हि श्रुतेराचक्षते च तद्विदः ओम् ॥ 03-02-04 ॥">(327)ओं सूचकश्च हि श्रुतेराचक्षते च तद्विदः ओम् ॥ 03-02-04 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-~~BS_C02_S04_A055~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~मांसा(ध्य)धिकरणम्~~ " data-block-id="gr-adh-~~BS_C02_S04_A055~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~मांसा~~(~~ध्य~~)~~धिकरणम्~~ </h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V04_B1" data-verse="BS_C03_S02_V04" data-block-id="BS_C03_S02_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="साधनान्तराभावेऽपि भावाभावसूचकत्वेनेश्वरो(न चेश्वरो) दर्शयति ।">साधनान्तराभावेऽपि भावाभावसूचकत्वेनेश्वरो(न चेश्वरो) दर्शयति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V04_B2" data-verse="BS_C03_S02_V04" data-block-id="BS_C03_S02_V04_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘यदा कर्मसु काम्येषु स्त्रियं स्वप्नेऽभिपश्यति ।

">‘यदा कर्मसु काम्येषु स्त्रियं स्वप्नेऽभिपश्यति ।

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~‘अद्ब्यो हीदमुत्पद्यते आपो वाव मांसमस्थि~~ च ~~भवत्यापः शरीरमाप एवेदं सर्वम्’~~ इति ~~कौण्डिन्यश्रुतिः ।~~</div>

</span><p><span data-deva="समृद्धिं तत्र जानीयात् तस्मिन् स्वप्ननिदर्शने॥’(छां.उ.५.२.८) इत्यादिश्रुतेः ।

">समृद्धिं तत्र जानीयात् तस्मिन् स्वप्ननिदर्शने॥’(छां.उ.५.२.८) इत्यादिश्रुतेः ।

</span></p><span data-deva="

हिशब्दाद्दर्शनाच्च।">

हिशब्दाद्दर्शनाच्च।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V04_B5" data-verse="BS_C03_S02_V04" data-block-id="BS_C03_S02_V04_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘यद्वाऽपि ब्राह्मणो ब्रूयाद् देवतावृषभोऽपि वा ।

">‘यद्वाऽपि ब्राह्मणो ब्रूयाद् देवतावृषभोऽपि वा ।

</span><p><span data-deva="स्वप्नस्थमथवा राजा तत् तथैव भविष्यति॥’

">स्वप्नस्थमथवा राजा तत् तथैव भविष्यति॥’

</span></p><span data-deva="

इत्याद्याचक्षते च स्वप्नविदो व्यासादयः ॥ 04 ॥">

इत्याद्याचक्षते च स्वप्नविदो व्यासादयः ॥ 04 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सन्ध्याधिकरणम् ॥ 01 ॥">॥ इति सन्ध्याधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A022" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पराभिध्यानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A022"></span></p><h4 id="पराभिध्यानाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.AD.E0.A4.BF.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="पराभिध्यानाधिकरणम्">पराभिध्यानाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V05" data-block-id="BS_C03_S02_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(328)ओं पराभिध्यानात् तु तिरोहितं ततो ह्यस्य बन्धविपर्ययौ ओम् ॥03-02-05॥">(328)ओं पराभिध्यानात् तु तिरोहितं ततो ह्यस्य बन्धविपर्ययौ ओम् ॥03-02-05॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V05_B1" data-verse="BS_C03_S02_V05" data-block-id="BS_C03_S02_V05_B1" style="position: relative;"><span data-deva="बन्धमोक्षप्रदत्वात् स एव स्वप्नादितिरस्कर्ता ।">बन्धमोक्षप्रदत्वात् स एव स्वप्नादितिरस्कर्ता ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V05_B2" data-verse="BS_C03_S02_V05" data-block-id="BS_C03_S02_V05_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id"><span data-deva="‘स्वप्नादिबुद्धिकर्ता च तिरस्कर्ता स एव च ।">‘स्वप्नादिबुद्धिकर्ता च तिरस्कर्ता स एव च ।</span><br><span data-deva="तदिच्छया यतो ह्यस्य बन्धमोक्षौ प्रतिष्ठितौ’">तदिच्छया यतो ह्यस्य बन्धमोक्षौ प्रतिष्ठितौ’</span></span></span><span data-deva=" इति कौर्मे ॥ 05 ॥"> इति कौर्मे ॥ 05 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति पराभिध्यानाधिकरणम्॥ 02 ॥">॥ इति पराभिध्यानाधिकरणम्॥ 02 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A023" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="देहयोगाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A023"></span></p><h4 id="देहयोगाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A6.E0.A5.87.E0.A4.B9.E0.A4.AF.E0.A5.8B.E0.A4.97.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="देहयोगाधिकरणम्">देहयोगाधिकरणम्</span></h4>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~‘ अम्मयं तु यतो मांसमतस्तृप्तिश्च मांसतः’~~ इति ~~च भारते ।~~</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V06" data-block-id="BS_C03_S02_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(329)ओं देहयोगाद्वासोऽपि ओम् ॥ 03-02-06 ॥">(329)ओं देहयोगाद्वासोऽपि ओम् ॥ 03-02-06 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V06_B1" data-verse="BS_C03_S02_V06" data-block-id="BS_C03_S02_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="देहयोगेन वासो जाग्रदपि तत एव ।">देहयोगेन वासो जाग्रदपि तत एव ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V06_B2" data-verse="BS_C03_S02_V06" data-block-id="BS_C03_S02_V06_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘स एव जागरिते स्थापयति स स्वप्ने स प्रभुस्तुराषाट् स एको बहुधा भवति’ इति कौण्ठरव्यश्रुतेः ॥ 06 ॥">‘स एव जागरिते स्थापयति स स्वप्ने स प्रभुस्तुराषाट् स एको बहुधा भवति’ इति कौण्ठरव्यश्रुतेः ॥ 06 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति देहयोगाधिकरणम् ॥ 03 ॥">॥ इति देहयोगाधिकरणम् ॥ 03 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A024" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तदभावाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A024"></span></p><h4 id="तदभावाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A4.E0.A4.A6.E0.A4.AD.E0.A4.BE.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="तदभावाधिकरणम्">तदभावाधिकरणम्</span></h4>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~‘पृथिवी शरीरमाकाशमात्मा’~~(बृ.उ.५.२.१६) इति ~~च श्रुतिः। अतो ब्रवीति –~~</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V07" data-block-id="BS_C03_S02_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(330)ओं तदभावो नाडीषु तच्छ्रुतेरात्मनि ह ओम् ॥ 03-02-07॥">(330)ओं तदभावो नाडीषु तच्छ्रुतेरात्मनि ह ओम् ॥ 03-02-07॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V07_B1" data-verse="BS_C03_S02_V07" data-block-id="BS_C03_S02_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="जाग्रत्स्वप्नाभावः सुप्तिर्नाडीस्थे परमात्मनि ।">जाग्रत्स्वप्नाभावः सुप्तिर्नाडीस्थे परमात्मनि ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V07_B2" data-verse="BS_C03_S02_V07" data-block-id="BS_C03_S02_V07_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘आसु तदा नाडीषु सुप्तो भवति’(छां.उ.८.६.३), ‘सता सोम्य तदा सम्पन्नो भवति’(छां.उ.६.८.१) इति श्रुतेः ॥ 07 ॥">‘आसु तदा नाडीषु सुप्तो भवति’(छां.उ.८.६.३), ‘सता सोम्य तदा सम्पन्नो भवति’(छां.उ.६.८.१) इति श्रुतेः ॥ 07 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति तदभावाधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥ इति तदभावाधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S04_V22" data~~-~~block~~-id="~~BS_C02_S04_V22~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C02~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(293)ओं मांसादि भौमं यथाशब्दमितरयोश्च ओम् ॥ 02-04-22 ॥~~</span></span></~~div~~>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A025" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रभोधाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A025"></span></p><h4 id="प्रभोधाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.AD.E0.A5.8B.E0.A4.A7.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="प्रभोधाधिकरणम्">प्रभोधाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V08" data-block-id="BS_C03_S02_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(331)ओम् अतः प्रभोधोऽस्मात् ओम् ॥ 03-02-08॥">(331)ओम् अतः प्रभोधोऽस्मात् ओम् ॥ 03-02-08॥</span></span></span></div>

~~<div class=~~"~~bhashyam~~-~~block" id~~="~~BS_C02_S04_V22_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V22~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C02_S04_V22_B1~~">‘यत् कठिनं सा पृथिवी यद् द्रवं तदापो यदुष्णं तत् तेजः’(गर्भ.३) इति श्रुतेर्मांसाद्येव भौमम्, न सर्वशरीरम्, अप्तेजसोश्च कार्यं यथाशब्दमङ्गीकर्तव्यम् ॥<~~/div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V08_B1" data-verse="BS_C03_S02_V08" data-block-id="BS_C03_S02_V08_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यतस्तस्मिन् सुप्तिः ।

‘एष एव सुप्तं प्रभोधयत्येतस्माज्जीव उत्तिष्ठत्येष प्रमातैष परमः’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 08 ॥">यतस्तस्मिन् सुप्तिः ।

~~<div~~ class="~~bhashyam~~-block" id="~~BS_C02_S04_V22_B3~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S04_V22~~" ~~data~~-~~block~~-~~id="BS_C02_S04_V22_B3"~~>‘यद्वा वाऽथो विमिश्रं मिश्राद्ध्येतद्भवति मिश्राणि हि भूतानि तस्मादेवैवमाचक्षते भूतानीति’ इति हि काषायणश्रुतिः ।</div>

‘एष एव सुप्तं प्रभोधयत्येतस्माज्जीव उत्तिष्ठत्येष प्रमातैष परमः’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 08 ॥</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S04_V22_B4" data~~-~~verse="BS_C02_S04_V22~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V22_B4~~"~~>‘पञ्चभूतात्मकं सर्वं तथाऽप्येकविवक्षया ।~~

~~एकभूतात्मकत्वेन व्यवहारस्तु वैदिके ।</div~~>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V22_B6~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V22~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V22_B6~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Vayuprokte-id~~">~~भौममित्येव काठिन्याच्छौक्ल्यादौदकमित्यपि~~ ।~~<br/>तेजिष्ठत्वात् तैजसं च यथाऽस्थ्नां वचनं श्रुतौ॥’~~</span>~~</span>इति वायुप्रोक्ते ॥22॥~~</div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति प्रभोधाधिकरणम्॥ 05 ॥">॥ इति प्रभोधाधिकरणम्॥ 05 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~कथं तर्हि विशेषवचनम् इत्यत आह~~-</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A026" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कर्मानुस्मृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A026"></span></p><h4 id="कर्मानुस्मृत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A5.81.E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="कर्मानुस्मृत्यधिकरणम्">कर्मानुस्मृत्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V09" data-block-id="BS_C03_S02_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(332)ओं स एव च कर्मानुस्मृतिशब्दविधिभ्यः ओम् ॥ 03-02-09॥">(332)ओं स एव च कर्मानुस्मृतिशब्दविधिभ्यः ओम् ॥ 03-02-09॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V09_B1" data-verse="BS_C03_S02_V09" data-block-id="BS_C03_S02_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न च केषाञ्चित् स्वप्नादिकर्ता न तु सर्वेषामिति ।">न च केषाञ्चित् स्वप्नादिकर्ता न तु सर्वेषामिति ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koushitakibrahmana-id"><span data-deva="‘एष ह्येव(एनं) साधु कर्म कारयति’(कौ.ब्रा.३.९)">‘एष ह्येव(एनं) साधु कर्म कारयति’(कौ.ब्रा.३.९)</span></span></span><span data-deva=" इति कर्मण्यवधारणात् ॥"> इति कर्मण्यवधारणात् ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V09_B3" data-verse="BS_C03_S02_V09" data-block-id="BS_C03_S02_V09_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘प्रदर्शकस्तु सर्वेषां स्वप्नादेरेक एव तु ।

">‘प्रदर्शकस्तु सर्वेषां स्वप्नादेरेक एव तु ।

</span><p><span data-deva="परमः पुरुषो विष्णुस्ततोऽन्यो नास्ति कश्चन’ इत्यनुसारिस्मृतेश्च ॥

">परमः पुरुषो विष्णुस्ततोऽन्यो नास्ति कश्चन’ इत्यनुसारिस्मृतेश्च ॥

</span></p><span data-deva="

‘एष स्वप्नान् दर्शयत्येष प्रबोधयत्यथैष एव परम आनन्दः’ इति च श्रुतिः ॥">

‘एष स्वप्नान् दर्शयत्येष प्रबोधयत्यथैष एव परम आनन्दः’ इति च श्रुतिः ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V09_B7" data-verse="BS_C03_S02_V09" data-block-id="BS_C03_S02_V09_B7" style="position: relative;"><span data-deva="‘आत्मानमेव लोकमुपासीत’(बृ.उ.३.५.९(१.४.१५)) इति च विधिः ॥ 09 ॥">‘आत्मानमेव लोकमुपासीत’(बृ.उ.३.५.९(१.४.१५)) इति च विधिः ॥ 09 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति कर्मानुस्मृत्यधिकरणम् ॥ 06 ॥">॥ इति कर्मानुस्मृत्यधिकरणम् ॥ 06 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C02_S04_V23~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V23~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C02~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~294~~)ओं ~~वैशेष्यात् तु तद्वादस्तद्वादः~~ ओम् ॥ 02-04-~~23॥~~</span></span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A027" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सम्पत्त्यधिकरणम्(मुग्धप्राप्त्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A027"></span></p><h4 id="सम्पत्त्यधिकरणम्(मुग्धप्राप्त्यधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.AE.E0.A5.8D.E0.A4.AA.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.28.E0.A4.AE.E0.A5.81.E0.A4.97.E0.A5.8D.E0.A4.A7.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="सम्पत्त्यधिकरणम्(मुग्धप्राप्त्यधिकरणम्)">सम्पत्त्यधिकरणम्(मुग्धप्राप्त्यधिकरणम्)</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V10" data-block-id="BS_C03_S02_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(333)ओं मुग्धेऽर्धसम्पत्तिः परिशेषात् ओम् ॥ 03-02-10॥">(333)ओं मुग्धेऽर्धसम्पत्तिः परिशेषात् ओम् ॥ 03-02-10॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V23_B1~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V23~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V23_B1~~">~~भूतानां(तु) विशेषसंयोगादेव विशेषव्यवहारः~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V10_B1" data-verse="BS_C03_S02_V10" data-block-id="BS_C03_S02_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="मोहावस्थायां परमेश्वरेऽर्धप्राप्तिर्जीवस्य ।">मोहावस्थायां परमेश्वरेऽर्धप्राप्तिर्जीवस्य ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V10_B2" data-verse="BS_C03_S02_V10" data-block-id="BS_C03_S02_V10_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id"><span data-deva="‘हृदयस्थात् पराज्जीवो दूरस्थो जाग्रदेष्यति । समीपस्थस्तथा स्वप्नं स्वपित्यस्मिन् लयं व्रजन् ॥">‘हृदयस्थात् पराज्जीवो दूरस्थो जाग्रदेष्यति । समीपस्थस्तथा स्वप्नं स्वपित्यस्मिन् लयं व्रजन् ॥</span><br><span data-deva="यत एवं त्रयोऽवस्था मोहस्तु परिशेषतः ।">यत एवं त्रयोऽवस्था मोहस्तु परिशेषतः ।</span><br><span data-deva="अर्धप्राप्तिरिति ज्ञेयो दुःखमात्रप्रतिस्मृतेः’">अर्धप्राप्तिरिति ज्ञेयो दुःखमात्रप्रतिस्मृतेः’</span></span></span><span data-deva="इति वाराहे ॥">इति वाराहे ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V23_B2~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V23~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V23_B2~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~BrahmaSamhitha~~-id">~~‘पार्थिवानां शरीराणामर्धेन पृथिवी स्मृता।~~<br/>~~इतरेऽर्धे त्रिभागिन्य आपस्तेजस्तुभागतः ॥~~<br/>~~इति सामान्यतो ज्ञेयं भेदश्च प्रतिपूरुषम् ।~~<br/>~~स्वर्गस्थानां शरीराणामर्धं तेज उदाहृतम्’~~</span> इति ~~च ब्रह्मसंहितायाम्~~ ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V10_B6" data-verse="BS_C03_S02_V10" data-block-id="BS_C03_S02_V10_B6" style="position: relative;"><span data-deva="सोऽपि तत एवेति सिद्धम् ।">सोऽपि तत एवेति सिद्धम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V10_B7" data-verse="BS_C03_S02_V10" data-block-id="BS_C03_S02_V10_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id"><span data-deva="‘मूर्च्छा प्रबोधनं चैव यत एव प्रवर्तते ।">‘मूर्च्छा प्रबोधनं चैव यत एव प्रवर्तते ।</span><br><span data-deva="स ईशः परमो ज्ञेयः परमानन्दलक्षणः’">स ईशः परमो ज्ञेयः परमानन्दलक्षणः’</span></span></span><span data-deva="इति हि कौर्मे ॥ 10 ॥">इति हि कौर्मे ॥ 10 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V23_B7~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V23~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V23_B7~~">~~सर्वाध्यायार्थावधारणार्थऽध्यायान्ते द्विरुक्तिः।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C02_S04_V23_B8~~" data-verse="~~BS_C02_S04_V23~~" data-block-id="~~BS_C02_S04_V23_B8~~">~~गारुडे च~~-~~</div~~>

<~~div~~ class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C02_S04_V23_B9~~" data-~~verse~~="~~BS_C02_S04_V23~~" data-~~block-id~~="~~BS_C02_S04_V23_B9~~">~~‘अध्यायान्ते द्विरुक्तिः स्याद्वेदे वा वैदिकेऽपि वा ।~~

~~विचारो यत्र सज्येत पूर्वोक्तस्यावधारणे ॥~~

~~अनुक्तानां प्रमाणानां स्वीकारश्च कृतो भवेत् ।~~

~~विनिन्द्य चेतरान् मार्गान् सम्पूर्णफलता तथा॥’~~ इति~~(च)~~ ॥ 23 ॥</div>

</div>

<div class="gr-author-note">इति ~~मांसा~~(~~ध्य~~)~~धिकरणम्~~ ॥ 13 ॥~~</div>~~

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति (मुग्धप्राप्त्यधिकरणम्) सम्पत्त्यधिकरणम् ॥ 07 ॥">॥ इति (मुग्धप्राप्त्यधिकरणम्) सम्पत्त्यधिकरणम् ॥ 07 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A028" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A028"></span></p><h4 id="स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.A5.E0.A4.BE.E0.A4.A8.28.E0.A4.A4.E0.A5.8B.E0.A4.BD.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.AF.29.E0.A4.AD.E0.A5.87.E0.A4.A6.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम्">स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम्</span></h4>

~~<div class="gr-author-note~~">॥ इति ~~श्रीमद्ब्रह्मसूत्रे द्वितीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः॥ 02-04~~ ॥</~~div~~>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="स्थानापेक्षया परमात्मनोऽपि भेदादनुग्राह्यानुग्राहकभाव इत्यत आह-">स्थानापेक्षया परमात्मनोऽपि भेदादनुग्राह्यानुग्राहकभाव इत्यत आह-</span></div>

<div ~~class="gr-author-note"~~>॥इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायः (अविरोधाध्यायः) ॥ 02 ॥<~~/div~~>

~~== (साधनाध्यायः) तृतीयाध्यायः॥ ==~~

<~~span~~ id="~~gr-C3-S1~~" class="gr-~~toc~~-~~anchor~~" ~~data-level~~="2" data-~~title~~="~~प्रथमः पादः~~"></span>

~~=== प्रथमः पादः ===~~

<div class="~~introduction~~-line">~~साधनविचारोऽयमध्यायः । वैराग्यार्थे(य) गत्यादिनिरूपणा प्रथमपादे।~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V11" data-block-id="BS_C03_S02_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(334)ओं न स्थानतोऽपि परस्योभयलिङ्गं सर्वत्र हि ओम् ॥ 03-02-11 ॥">(334)ओं न स्थानतोऽपि परस्योभयलिङ्गं सर्वत्र हि ओम् ॥ 03-02-11 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~introduction~~-~~line~~">~~भूतबन्धो हि बन्धः~~- ~~‘भूतबन्धस्तु संसारो मुक्तिस्तेभ्यो विमोचनम्’~~ इति च ~~वाराहे ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V11_B1" data-verse="BS_C03_S02_V11" data-block-id="BS_C03_S02_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="स्थानापेक्षयाऽपि परमात्मनो न भिन्नं रूपम् ।">स्थानापेक्षयाऽपि परमात्मनो न भिन्नं रूपम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V11_B2" data-verse="BS_C03_S02_V11" data-block-id="BS_C03_S02_V11_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वेषु भूतेष्वेतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’(ऐ.आ.३.२.३) इति श्रुतिः ।">‘सर्वेषु भूतेष्वेतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’(ऐ.आ.३.२.३) इति श्रुतिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V11_B3" data-verse="BS_C03_S02_V11" data-block-id="BS_C03_S02_V11_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mathsyapurana-id"><span data-deva="‘एकरूपः परो विष्णुः सर्वत्रापि न संशयः ।">‘एकरूपः परो विष्णुः सर्वत्रापि न संशयः ।</span><br><span data-deva="ऐश्वर्याद् रूपमेकं च सूर्यवद्बहुधेयते’">ऐश्वर्याद् रूपमेकं च सूर्यवद्बहुधेयते’</span></span></span><span data-deva=" इति मात्स्ये ॥"> इति मात्स्ये ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V11_B5" data-verse="BS_C03_S02_V11" data-block-id="BS_C03_S02_V11_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘प्रतिदृशमिव नैकधाऽर्कमेकं समधिगतोऽस्मि विधूतभेदमोहः’(भाग.१.९.४९/४२) ॥ इति च भागवते ॥ 11 ॥">‘प्रतिदृशमिव नैकधाऽर्कमेकं समधिगतोऽस्मि विधूतभेदमोहः’(भाग.१.९.४९/४२) ॥ इति च भागवते ॥ 11 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V12" data-block-id="BS_C03_S02_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(335)ओं न भेदादिति चेन्न प्रत्येकमतद्वचनात् ओं॥ 03-02-12 ॥">(335)ओं न भेदादिति चेन्न प्रत्येकमतद्वचनात् ओं॥ 03-02-12 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~introduction~~-~~line~~">~~भूतानां विनिवृत्तिस्तु मरणं समुदाहृतम्~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V12_B1" data-verse="BS_C03_S02_V12" data-block-id="BS_C03_S02_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘कार्यकारणबद्धौ ताविष्येते विश्वतेजसौ ।

<div class="~~introduction~~-~~line~~">~~भूतानां सम्प्रयोगश्च जनिरित्येव पण्डितैः॥’~~ इति च ~~भारते~~ ॥</div>

">‘कार्यकारणबद्धौ ताविष्येते विश्वतेजसौ ।

</span><p><span data-deva="प्राज्ञः कारणबद्धस्तु द्वौ तु तुर्ये न सिद्ध्यतः’(मां.उ.२.३/२.१६) ॥

">प्राज्ञः कारणबद्धस्तु द्वौ तु तुर्ये न सिद्ध्यतः’(मां.उ.२.३/२.१६) ॥

</span></p><span data-deva="

इति भेदवचनान्नेति चेत्, न ।">

इति भेदवचनान्नेति चेत्, न ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V12_B4" data-verse="BS_C03_S02_V12" data-block-id="BS_C03_S02_V12_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘एष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’(बृ.उ.५.७.३),‘अयमेव स योऽयमात्मेदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम्’(बृ.उ.४.५.१),‘अयं वै हरयोऽयं वै दश च सहस्राणि बहूनि चानन्तानि च । तदेतद् ब्रह्मापूर्वमनपरमनन्तरमबाह्यमयामात्मा ब्रह्म सर्वानुभूरित्यनुशासनम्(बृ.उ.४.५.१९)’ इति प्रत्येकमभेदवचनात् ॥ 12 ॥">‘एष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’(बृ.उ.५.७.३),‘अयमेव स योऽयमात्मेदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम्’(बृ.उ.४.५.१),‘अयं वै हरयोऽयं वै दश च सहस्राणि बहूनि चानन्तानि च । तदेतद् ब्रह्मापूर्वमनपरमनन्तरमबाह्यमयामात्मा ब्रह्म सर्वानुभूरित्यनुशासनम्(बृ.उ.४.५.१९)’ इति प्रत्येकमभेदवचनात् ॥ 12 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V13" data-block-id="BS_C03_S02_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(336)ओम् अपि चैवमेके ओम् ॥ 03-02-13 ॥">(336)ओम् अपि चैवमेके ओम् ॥ 03-02-13 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~introduction~~-~~line~~">~~अतः किं साधनैः? इत्यत आह~~-</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V13_B1" data-verse="BS_C03_S02_V13" data-block-id="BS_C03_S02_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अमात्रोऽनन्तमात्रश्च द्वैतस्योपशमः शिवः ।

ओङ्कारो विदितो येन स मुनिर्नेतरो जनः’(मां.उ.४.७) इति ।">‘अमात्रोऽनन्तमात्रश्च द्वैतस्योपशमः शिवः ।

ओङ्कारो विदितो येन स मुनिर्नेतरो जनः’(मां.उ.४.७) इति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V13_B4" data-verse="BS_C03_S02_V13" data-block-id="BS_C03_S02_V13_B4" style="position: relative;"><span data-deva="अभेदेऽपि भेदव्यपदेशः स्थानभेदादैश्वर्ययोगाच्च युज्यते ।">अभेदेऽपि भेदव्यपदेशः स्थानभेदादैश्वर्ययोगाच्च युज्यते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V13_B5" data-verse="BS_C03_S02_V13" data-block-id="BS_C03_S02_V13_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘बद्धो बन्धादिसाक्षित्वाद् भिन्नो भिन्नेषु संस्थितेः ।

निर्दोषाद्वयरूपोऽपि कथ्यते परमेश्वरः’ इति ॥ 13 ॥">‘बद्धो बन्धादिसाक्षित्वाद् भिन्नो भिन्नेषु संस्थितेः ।

निर्दोषाद्वयरूपोऽपि कथ्यते परमेश्वरः’ इति ॥ 13 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम् ॥ 08 ॥">॥ इति स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम् ॥ 08 ॥</span></div>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S01_A001~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~तदन्तराधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S01_A001~~"></span><~~h4 class="gr-section-head"~~>~~तदन्तराधिकरणम्~~</h4>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A029" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अरूपाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A029"></span></p><h4 id="अरूपाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.B0.E0.A5.82.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अरूपाधिकरणम्">अरूपाधिकरणम्</span></h4>

~~<div class="verse-block"~~ id="~~BS_C03_S01_V01~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C03_S01_V01" data~~-~~doc="BS" data~~-~~chapter="BS_C03" data~~-~~verse~~-~~type="sutra~~"><span ~~class~~="~~shloka-block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">(295)ओं तदन्तरप्रतिपत्तौरंहति सम्परिष्वक्तः प्रश्ननिरूपणाभ्याम् ओम् ॥ 03-01-01॥</span></span></~~div~~>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="रूपवत्त्वादनित्यत्वमित्यतो वक्ति-">रूपवत्त्वादनित्यत्वमित्यतो वक्ति-</span></div>

<div class="bhashya~~-collection~~" id="~~bhashya-BS_C03_S01_V01~~" data-block-id="~~bhashya-BS_C03_S01_V01">~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V01_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V01~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C03_S01_V01_B1~~"~~>शरीरान्तरप्रतिपत्तौ भूतपरिष्वक्त एव गच्छति ।</div~~>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C03_S01_V01_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S01_V01~~" ~~data~~-~~block-id="BS_C03_S01_V01_B2"~~>‘वेत्थ यथा पञ्चम्याम् आहुतावापः पुरुषवचसो भवन्ति’(छां.उ.५.३.२), ‘इति तु पञ्चम्यामाहुतावापः पुरुषवचसो भवन्ति’(छां.उ.५.३.९) इति प्रश्नपरिहाराभ्याम् ॥ 01 ॥</div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">इति तदन्तराधिकरणम् ॥ 01 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V14" data-block-id="BS_C03_S02_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(337)ओम् अरूपवदेव हि तत्प्रधानत्वात् ओम् ॥ 14-337 ॥">(337)ओम् अरूपवदेव हि तत्प्रधानत्वात् ओम् ॥ 14-337 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="त्र्यात्मकत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A002"></span><h4 class="gr-section-head">त्र्यात्मकत्वाधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V14_B1" data-verse="BS_C03_S02_V14" data-block-id="BS_C03_S02_V14_B1" style="position: relative;"><span data-deva="प्रकृत्यादिप्रवर्तकत्वेन तदुत्तमत्वान्नैव रूपवद् ब्रह्म । हि शब्दाद् ‘अस्थूलमनणु’(बृ.उ.५.८.८) इत्यादिश्रुतेश्च ।">प्रकृत्यादिप्रवर्तकत्वेन तदुत्तमत्वान्नैव रूपवद् ब्रह्म । हि शब्दाद् ‘अस्थूलमनणु’(बृ.उ.५.८.८) इत्यादिश्रुतेश्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V14_B2" data-verse="BS_C03_S02_V14" data-block-id="BS_C03_S02_V14_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mathsya-id"><span data-deva="‘भौतिकानि हि रूपाणि भूतेभ्योऽसौ परो यतः ।">‘भौतिकानि हि रूपाणि भूतेभ्योऽसौ परो यतः ।</span><br><span data-deva="अरूपवानतः प्रोक्तः क्व तदव्यक्ततः परे’">अरूपवानतः प्रोक्तः क्व तदव्यक्ततः परे’</span></span></span><span data-deva=" इति च मात्स्ये॥ 14 ॥"> इति च मात्स्ये॥ 14 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V02_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V02~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V02_B1~~">~~भूयस्त्वाच्चापाम् ।~~<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Bhagavatha~~-id">~~‘तापापनोदो भूयस्त्वमम्भसो वृत्तयस्त्विमाः’(भाग.३.२७.४५)~~</span></span>इति च ~~भागवते॥02॥~~</div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति त्र्यात्मकत्वाधिकरणम् ॥ 02 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V15" data-block-id="BS_C03_S02_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(338)ओं प्रकाशवच्चावैयर्थ्यम् ओम् ॥ 03-02-15 ॥">(338)ओं प्रकाशवच्चावैयर्थ्यम् ओम् ॥ 03-02-15 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्राणागत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A003"></span><h4 class="gr-section-head">प्राणागत्यधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V15_B1" data-verse="BS_C03_S02_V15" data-block-id="BS_C03_S02_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यदा पश्यः पश्यते रुग्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम्’(मुं.उ.३.१.३),‘श्यामाच्छबलं प्रपद्ये’(छां.उ.८.१३.१),‘सुवर्णज्योतिः’(तै.उ.३.१०) इत्यादिश्रुतीनां च न वैयर्थ्यम् । विलक्षणरूपवत्वात् ।">‘यदा पश्यः पश्यते रुग्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम्’(मुं.उ.३.१.३),‘श्यामाच्छबलं प्रपद्ये’(छां.उ.८.१३.१),‘सुवर्णज्योतिः’(तै.उ.३.१०) इत्यादिश्रुतीनां च न वैयर्थ्यम् । विलक्षणरूपवत्वात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V15_B2" data-verse="BS_C03_S02_V15" data-block-id="BS_C03_S02_V15_B2" style="position: relative;"><span data-deva="यथा चक्षुरादिप्रकाशे विद्यमानेऽपि वैलक्षण्यादप्रकाशादिव्यवहारः ॥ 15 ॥">यथा चक्षुरादिप्रकाशे विद्यमानेऽपि वैलक्षण्यादप्रकाशादिव्यवहारः ॥ 15 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S01_V03~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V03~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~297~~)ओं ~~प्राणगतेश्च~~ ओम् ॥ 03-01-~~03॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V03_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V03~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V03_B1~~">~~‘यत्र वाव भूतानि तत्र करणानि नित्यानि ह वा एतानि भूतानि~~ च ~~करणानि~~ च ~~नैतानि कदाचिद् वियुज्यन्ते~~ न च विलीयन्ते’ इति भाल्लवेयश्रुतेः प्राणगतेर्भूतान्यपि सह गच्छन्तीति सिद्धम् ॥ 03 ॥</div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति प्राणागत्यधिकरणम् ॥ 03 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अग्न्याद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A004"></span><h4 class="gr-section-head">अग्न्याद्यधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V16_B1" data-verse="BS_C03_S02_V16" data-block-id="BS_C03_S02_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="वैलक्षण्यं चोच्यते रूपस्य विज्ञानानन्दमात्रत्वं ‘ऐकात्म्यप्रत्ययसारम्’(मां.उ.२.१) इति ।">वैलक्षण्यं चोच्यते रूपस्य विज्ञानानन्दमात्रत्वं ‘ऐकात्म्यप्रत्ययसारम्’(मां.उ.२.१) इति ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chaturveda-id"><span data-deva="आनन्दमात्रमजरं पुराणमेकं सन्तं बहुधा दृष्यमानम् ।">आनन्दमात्रमजरं पुराणमेकं सन्तं बहुधा दृष्यमानम् ।</span><br><span data-deva="तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीरास्तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम्’">तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीरास्तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम्’</span></span></span><span data-deva="इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 16 ॥">इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 16 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S01_V04~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V04~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~298~~)ओम् ~~अग्न्यादिगतिश्रुतेरिति चेन्न भाक्तत्वात्~~ ओम् ॥ 03-01-~~04॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V04_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V04~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V04_B1~~">~~‘यत्रास्य पुरुषस्य मृतस्याग्निं वागप्येति वातं प्राणः’~~(बृ.उ.५.२.१३) इत्यादिश्रुतेर्न प्राणानां जीवेन सह गतिरिति चेत्? न। भागतोऽग्न्यादिप्राप्तेः ।</~~div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V04_B2" data-verse="BS_C03_S01_V04" data-block-id="BS_C03_S01_V04_B2"~~><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Brahme~~-id">~~‘पुरुषस्य मृतौ ब्रह्मन् प्राणा भागत एव तु~~ ।<br/>~~अधिदैवं प्राप्नुवन्ति भागतोऽनुव्रजन्ति तम् ।~~<br/>~~पुनः शरीरसम्प्राप्तौतमेवानुविशन्ति च’~~</span></span>~~इति ब्राह्मे ।~~</~~div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V04_B5"~~ data-~~verse~~="~~BS_C03_S01_V04" data-block-id="BS_C03_S01_V04_B5~~">~~ब्रह्माण्डे च-~~

~~‘मृतिकाले जहत्येनं प्राणा भूतानि पञ्च च ।~~

~~भागतो भागतस्त्वेनमनुगच्छन्ति सर्वशः’~~ इति ॥ 04 ॥</div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति अग्न्याद्यधिकरणम् ॥ 04 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रथमेऽश्रवणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A005"></span><h4 class="gr-section-head">प्रथमेऽश्रवणाधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V17_B1" data-verse="BS_C03_S02_V17" data-block-id="BS_C03_S02_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="दर्शयति चानन्दस्य रूपत्वं ‘तद्विज्ञानेन परिपश्यन्ति धीरा आनन्दरूपममृतं यद्विभाति’(मुं.उ.२.२.८) इति ॥">दर्शयति चानन्दस्य रूपत्वं ‘तद्विज्ञानेन परिपश्यन्ति धीरा आनन्दरूपममृतं यद्विभाति’(मुं.उ.२.२.८) इति ॥</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mathsya-id"><span data-deva="‘शुद्धस्फटिकसङ्काशं वासुदेवं निरञ्जनम् ।">‘शुद्धस्फटिकसङ्काशं वासुदेवं निरञ्जनम् ।</span><br><span data-deva="चिन्तयीति यतिर्नान्यं ज्ञानरूपादृते हरेः’">चिन्तयीति यतिर्नान्यं ज्ञानरूपादृते हरेः’</span></span></span><span data-deva=" इति च मात्स्ये॥ 17 ॥"> इति च मात्स्ये॥ 17 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S01_V05~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V05~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ~~प्रथमेऽश्रवणादिति चेन्न ता एव ह्युपपत्तेः~~ ओम् ॥ 05-~~299~~ ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V05_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V05~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V05_B1~~">~~‘तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवाः श्रद्धां जुह्वति’~~(~~छां~~.उ.५.४.२) इति ~~प्रथमाग्नौ श्रूयते न भूतानि जुह्वतीति। अतो नेति चेत्, न।~~</~~div~~>

<~~div~~ class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S01_V05_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S01_V05~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S01_V05_B2~~">ता एव प्रस्तुता आपः श्रद्धारूपेण हूयन्ते । ‘इति तु पञ्चम्यामाहुतावापः पुरुषवचसो भवन्ति’(छां.उ.५.९.१) इत्युपसंहारोपपत्तेः ॥05॥</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~प्रथमश्रवणाधिकरणम्~~ ॥ 05 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अरूपाधिकरणम् ॥ 09॥">॥ इति अरूपाधिकरणम् ॥ 09॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A030" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उपमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A030"></span></p><h4 id="उपमाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.89.E0.A4.AA.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="उपमाधिकरणम्">उपमाधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S01_A006~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~अश्रुतत्वाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S01_A006~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~अश्रुतत्वाधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V18" data-block-id="BS_C03_S02_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(341)ओम् अत एव चोपमा सूर्यकादिवत् ओम् ॥ 03-02-18 ॥">(341)ओम् अत एव चोपमा सूर्यकादिवत् ओम् ॥ 03-02-18 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S01_V06~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V06~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~300~~)ओम् ~~अश्रुतत्वादिति चेन्नेष्टादिकारिणं प्रतीतेः~~ ओम् ॥ 03-01-~~06॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V18_B1" data-verse="BS_C03_S02_V18" data-block-id="BS_C03_S02_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यस्मादेवं परमेश्वरस्वरूपाणां मिथो न कश्चिद् भेदः, अत एव सादृश्याज्जीवस्यापि तथा स्यादिति तस्य प्रतिबिम्बत्वमुक्त्वा ‘च’शब्देन भेदं दर्शयति ।">यस्मादेवं परमेश्वरस्वरूपाणां मिथो न कश्चिद् भेदः, अत एव सादृश्याज्जीवस्यापि तथा स्यादिति तस्य प्रतिबिम्बत्वमुक्त्वा ‘च’शब्देन भेदं दर्शयति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V18_B2" data-verse="BS_C03_S02_V18" data-block-id="BS_C03_S02_V18_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव’(बृ.उ.४.५.१९)।">‘रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव’(बृ.उ.४.५.१९)।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V18_B3" data-verse="BS_C03_S02_V18" data-block-id="BS_C03_S02_V18_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘बहवः सूर्यका यद्वत् सूर्यस्य सदृशा जले ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V06_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V06~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V06_B1~~">अग्न्यादिगतिः प्रत्यक्षतः श्रूयते। अतः प्रत्यक्षाश्रवणान्न युक्तमिति चेत्, ~~न। ‘अथैनं यजमानं किं~~ न जहाति भूतान्येव भूतैरेव गच्छति भूतैर्भुङ्क्ते भूतैरुत्पद्यते भूतैश्चरति भूतैर्विचरति’ इति कौण्ठरव्यश्रुतौ प्रतीतेः ॥ 06 ॥</div>

एवमेवाऽत्मका लोके परात्मसदृशा मताः’ इत्यादि ॥">‘बहवः सूर्यका यद्वत् सूर्यस्य सदृशा जले ।

एवमेवाऽत्मका लोके परात्मसदृशा मताः’ इत्यादि ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V18_B5" data-verse="BS_C03_S02_V18" data-block-id="BS_C03_S02_V18_B5" style="position: relative;"><span data-deva="अत एव भिन्नत्वतदधीनत्वतत्सादृश्यैरेव सूर्यकाद्युपमा नोपाध्यधीनत्वादिना ॥ 18 ॥">अत एव भिन्नत्वतदधीनत्वतत्सादृश्यैरेव सूर्यकाद्युपमा नोपाध्यधीनत्वादिना ॥ 18 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~अश्रुतत्वाधिकरणम्~~ ॥ 06 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति उपमाधिकरणम्॥ 10 ॥">॥ इति उपमाधिकरणम्॥ 10 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A031" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अम्बुवदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A031"></span></p><h4 id="अम्बुवदधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.AE.E0.A5.8D.E0.A4.AC.E0.A5.81.E0.A4.B5.E0.A4.A6.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अम्बुवदधिकरणम्">अम्बुवदधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S01_A007~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~भाक्ताधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S01_A007~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~भाक्ताधिकरणम्~~</h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="नित्यसिद्धत्वात् सादृश्यस्य नित्यानन्दज्ञानादेर्न भक्तिज्ञानादि(ना)प्रयोजनमित्यतो ब्रवीति-">नित्यसिद्धत्वात् सादृश्यस्य नित्यानन्दज्ञानादेर्न भक्तिज्ञानादि(ना)प्रयोजनमित्यतो ब्रवीति-</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">~~‘अपाम सोमममृता अभूम’~~(~~ऋ.सं.८.४८.३~~) ~~इत्यादिश्रुतिविरोध इत्यतो वक्ति~~-</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V19" data-block-id="BS_C03_S02_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(342)ओम् अम्बुवदग्रहणात् तु न तथात्वम् ओम् ॥ 03-02-19॥">(342)ओम् अम्बुवदग्रहणात् तु न तथात्वम् ओम् ॥ 03-02-19॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S01_V07~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V07~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~301~~)~~ओं भाक्तं वाऽनात्मवित्त्वात् तथा हि दर्शयति ओं॥~~ 03-01-07 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V19_B1" data-verse="BS_C03_S02_V19" data-block-id="BS_C03_S02_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अम्बुवद् स्नेहेन । ग्रहणं ज्ञानम्। भक्तिं विना न तत्सादृश्यं सम्यगभिव्यज्यते ।">अम्बुवद् स्नेहेन । ग्रहणं ज्ञानम्। भक्तिं विना न तत्सादृश्यं सम्यगभिव्यज्यते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V19_B2" data-verse="BS_C03_S02_V19" data-block-id="BS_C03_S02_V19_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम्’(क.उ.१.२.२३) इति हि श्रुतिः।">‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम्’(क.उ.१.२.२३) इति हि श्रुतिः।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V07_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V07~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V07_B1~~">भागतस्तदमृतत्वम् ।‘नान्यः पन्था अयनाय विद्यते’(तै.आ.३.१२.७) इति श्रुतेरात्मविद एव हि मुख्यम् ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V19_B4" data-verse="BS_C03_S02_V19" data-block-id="BS_C03_S02_V19_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘महित्वबुद्धिर्भक्तिस्तु स्नेहपूर्वाऽभिधीयते ।">‘महित्वबुद्धिर्भक्तिस्तु स्नेहपूर्वाऽभिधीयते ।</span><br><span data-deva="तयैव व्यज्यते सम्यग्जीवरूपं सुखादिकम्’">तयैव व्यज्यते सम्यग्जीवरूपं सुखादिकम्’</span></span></span><span data-deva=" इति पाद्मे ॥ 19 ॥"> इति पाद्मे ॥ 19 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V07_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V07~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V07_B2~~">~~वाशब्दात् पारम्पर्येणाऽत्मविदपेक्षया वा ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V07_B3~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V07~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V07_B3~~">तथा हि श्रुतिः –‘स एनमविदितो न भुनक्ति यथा वेदो वा अननूक्तोऽन्यद् वा कर्माकृतं यदि ह वा अप्यनेवंविन्महत् पुण्यं कर्म करोति तद्धास्यान्तततः क्षीयत एवाऽत्मानमेव लोकमुपासीत स य आत्मानमेव लोकमुपास्ते न हास्य कर्म क्षीयतेऽस्माद्ध्येवाऽत्मनो यद्यत् कामयते तत्तत् सृजते’(बृ.उ.३.४.१५)<~~/div~~>

<~~div~~ class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S01_V07_B4~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S01_V07~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S01_V07_B4~~">‘अमृतो वाव सोमपो भवति यावदिन्द्रो यावन्मनुर्यावदादित्यः’,‘कर्मणा ज्ञानमातनोति ज्ञानेनामृतीभवत्यथामृतानि कर्माणि यत एनममृतत्वं नयन्ति’ इति च ॥ 07 ॥</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~भाक्ताधिकरणम्~~ ॥ 07 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अम्बुवदधिकरणम् ॥ 11 ॥">॥ इति अम्बुवदधिकरणम् ॥ 11 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A032" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वृद्धिह्रासाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A032"></span></p><h4 id="वृद्धिह्रासाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A5.83.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.B9.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.B8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="वृद्धिह्रासाधिकरणम्">वृद्धिह्रासाधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S01_A008~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~कृतात्ययाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S01_A008~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~कृतात्ययाधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V20" data-block-id="BS_C03_S02_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(343)ओं वृद्धिह्रासभाक्त्वमन्तर्भावादुभयसामञ्जस्यादेवम् ओम् ॥03-02-20॥">(343)ओं वृद्धिह्रासभाक्त्वमन्तर्भावादुभयसामञ्जस्यादेवम् ओम् ॥03-02-20॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V20_B1" data-verse="BS_C03_S02_V20" data-block-id="BS_C03_S02_V20_B1" style="position: relative;"><span data-deva="तस्य च भक्तिज्ञानदेर्वृद्धिह्रासभाक्त्वं विद्यते । ब्रह्मादीनामुत्तमानां सर्वेषां भक्तत्वेऽन्तर्भावात् ।">तस्य च भक्तिज्ञानदेर्वृद्धिह्रासभाक्त्वं विद्यते । ब्रह्मादीनामुत्तमानां सर्वेषां भक्तत्वेऽन्तर्भावात् ।</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">~~कृतस्य कर्मणो भोगेन क्षयान्मुक्तिरित्यत आह~~-</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V20_B2" data-verse="BS_C03_S02_V20" data-block-id="BS_C03_S02_V20_B2" style="position: relative;"><span data-deva="एवं भक्त्यादिविशेषाङ्गीकारादेवेश्वरस्य ब्रह्मादीन् अन्यान् प्रति च सामञ्जस्यं भवति।">एवं भक्त्यादिविशेषाङ्गीकारादेवेश्वरस्य ब्रह्मादीन् अन्यान् प्रति च सामञ्जस्यं भवति।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V20_B3" data-verse="BS_C03_S02_V20" data-block-id="BS_C03_S02_V20_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="‘साधनस्योत्तमत्वेन साध्यं चोत्तममाप्नुयुः ।">‘साधनस्योत्तमत्वेन साध्यं चोत्तममाप्नुयुः ।</span><br><span data-deva="ब्रह्मादयः क्रमेणैव यथाऽऽनन्दश्रुतौ श्रुताः’">ब्रह्मादयः क्रमेणैव यथाऽऽनन्दश्रुतौ श्रुताः’</span></span></span><span data-deva=" इति च ब्राह्मे ॥ 20 ॥"> इति च ब्राह्मे ॥ 20 ॥</span></div>

</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S01_V08~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V08~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~302~~)ओं ~~कृतात्ययेऽनुशयवान् दृष्टस्मृतिभ्याम्~~ ओम् ॥ 03-01-08 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V21_B1" data-verse="BS_C03_S02_V21" data-block-id="BS_C03_S02_V21_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अथात ‘आनन्दस्य मीमांसा भवति’(तै.उ.२.८.१) इत्यारभ्य ब्रह्मपर्यन्तेषु सुखे विशेषदर्शनात् ।

">अथात ‘आनन्दस्य मीमांसा भवति’(तै.उ.२.८.१) इत्यारभ्य ब्रह्मपर्यन्तेषु सुखे विशेषदर्शनात् ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V08_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V08~~" data-block-id="BS_C03_S01_V08_B1">‘ततः शेषेणेमं लोकमायाति पुनः कर्म कुरुते पुनर्गच्छति पुनरागच्छति’ इति श्रुतेः ।</div>

</span><p><span data-deva="चशब्दात् स्मृतिः-

‘यथा भक्तिविशेषोऽत्र दृष्यते पुरुषोत्तमे ।

~~<div class="bhashyam-block~~" id="~~BS_C03_S01_V08_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S01_V08~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S01_V08_B2~~">~~‘भुक्तशेषानुशयवानिमां प्राप्य भुवं पुनः~~ ।

">चशब्दात् स्मृतिः-

~~कर्म कृत्वा पुनर्गच्छेत् पुनरायाति नित्यशः ॥’~~</~~div~~>

‘यथा भक्तिविशेषोऽत्र दृष्यते पुरुषोत्तमे ।

</span></p><span data-deva="

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V08_B4"~~ data-~~verse~~="~~BS_C03_S01_V08" data-block-id="BS_C03_S01_V08_B4~~">~~‘आचतुर्दशमाद् वर्षात् कर्माणि नियमेन तु ।~~

तथा मुक्तिविशेषोऽपि ज्ञानिनां लिङ्गभेदने’ इति ॥ 21 ॥">

~~दशावराणां देहानां कारणानि करोत्ययम्~~ ॥

तथा मुक्तिविशेषोऽपि ज्ञानिनां लिङ्गभेदने’ इति ॥ 21 ॥</span></div>

अतः कर्मक्षयान्मुक्तिः कुत एव भविष्यति’॥ इत्यादिस्मृतेश्च शेषवानेवाऽयाति ॥ 08 ॥</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~कृतात्ययाधिकरणम्~~ ॥ 08 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति वृद्धिह्रासाधिकरणम् ॥ 12 ॥">॥ इति वृद्धिह्रासाधिकरणम् ॥ 12 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A033" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पालकत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A033"></span></p><h4 id="पालकत्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.B2.E0.A4.95.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="पालकत्वाधिकरणम्">पालकत्वाधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S01_A009~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~यथेताधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S01_A009~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~यथेताधिकरणम्~~</h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="सृष्टिसंहारकर्तृत्वमेवास्य न पालकत्वं स्वतः सिद्धेरित्यत आह-">सृष्टिसंहारकर्तृत्वमेवास्य न पालकत्वं स्वतः सिद्धेरित्यत आह-</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">‘यथेतमेव गच्छति यथेतमागच्छति स भुङ्क्ते स कर्म कुरुते स परिवर्तते’ इति गतिप्रकारेणागतिः प्रतीयते । अतो ब्रूते-</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V22" data-block-id="BS_C03_S02_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(345)ओं प्रकृतैतावत्त्वं हि प्रतिषेधति ततो ब्रवीति च भूयः ओम् ॥ 03-02-22 ॥">(345)ओं प्रकृतैतावत्त्वं हि प्रतिषेधति ततो ब्रवीति च भूयः ओम् ॥ 03-02-22 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S01_V09~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V09~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~303~~)ओं ~~यथेतमनेवं~~ च ओम् ॥ 03-01-09 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V22_B1" data-verse="BS_C03_S02_V22" data-block-id="BS_C03_S02_V22_B1" style="position: relative;"><span data-deva="उक्तं सृष्टिसंहारकर्तृत्वमात्रं प्रतिषिध्य ततोऽधिकं ब्रवीति- ‘नैतावदेना परो अन्यदस्त्युक्षा स द्यावापृथिवी बिभर्ति’(ऋ.सं.१०.३१.८) इति ।">उक्तं सृष्टिसंहारकर्तृत्वमात्रं प्रतिषिध्य ततोऽधिकं ब्रवीति- ‘नैतावदेना परो अन्यदस्त्युक्षा स द्यावापृथिवी बिभर्ति’(ऋ.सं.१०.३१.८) इति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V22_B3" data-verse="BS_C03_S02_V22" data-block-id="BS_C03_S02_V22_B3" style="position: relative;"><span data-deva="च शब्दात् स्मृतिश्च ।">च शब्दात् स्मृतिश्च ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="‘सृष्टिं च पालनं चैव संहारं नियमं तथा ।">‘सृष्टिं च पालनं चैव संहारं नियमं तथा ।</span><br><span data-deva="एक एव करोतीशः सर्वस्य जगतो हरिः’">एक एव करोतीशः सर्वस्य जगतो हरिः’</span></span></span><span data-deva="इति ब्रह्माण्डे ॥ 22 ॥">इति ब्रह्माण्डे ॥ 22 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V09_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V09~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V09_B1~~">‘धूमादभ्रमभ्रादाकाशमाकाशाच्चन्द्रलोकं यथेतमाकाशमाकाशाद् वायुं वायुर्भूत्वा धूमो भवति धूमो भूत्वाऽभ्रं भवत्यभ्रं भूत्वा मेघो भवति मेघो भूत्वा प्रवर्षति’ इति ~~काषायणश्रुतेर्यथागतमन्यथा च॥09॥~~</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥इति ~~यथेताधिकरणम्~~ ॥ 09 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥इति पालकत्वाधिकरणम् (प्रकृत्यधिकरणम्) ॥ 13 ॥">॥इति पालकत्वाधिकरणम् (प्रकृत्यधिकरणम्) ॥ 13 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A034" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अव्यक्ताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A034"></span></p><h4 id="अव्यक्ताधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.B5.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अव्यक्ताधिकरणम्">अव्यक्ताधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S01_A010~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~चरणाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S01_A010~~"></span><~~h4 class="gr-section-head"~~>~~चरणाधिकरणम्~~</h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="परमात्मापरोक्ष्यं च तत्प्रसादादेव न जीवशक्त्येति वक्तुमुच्यते-">परमात्मापरोक्ष्यं च तत्प्रसादादेव न जीवशक्त्येति वक्तुमुच्यते-</span></div>

~~<div class="verse-block"~~ id="~~BS_C03_S01_V10~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C03_S01_V10" data~~-~~doc="BS" data~~-~~chapter="BS_C03" data~~-~~verse~~-~~type="sutra~~"><span ~~class~~="~~shloka-block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(304)ओं चरणादिति चेन्न तदुपलक्षणार्थेति कार्ष्णाजिनिः ओं॥ 03-01-10 ॥~~</span></~~span~~>~~</div>~~

<div class="bhashya~~-collection~~" id="~~bhashya-BS_C03_S01_V10~~" data-block-id="~~bhashya-BS_C03_S01_V10">~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V10_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V10~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C03_S01_V10_B1~~">‘तद् य इह रमणीयचरणा रमणीयां योनिमापद्यन्ते कपूयचरणाः कपूयाम्’(छां.उ.५.१०.७) इति श्रुतेश्चरणफलमेव गमनागमनं न यज्ञादिकृतः ।</div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C03_S01_V10_B3" data~~-~~verse="BS_C03_S01_V10" data-block-id="BS_C03_S01_V10_B3~~">~~‘आचार इति सम्प्रोक्तः कर्माङ्गत्वेन शुद्धिदः ।~~

~~अशुद्धिदस्त्वानाचारश्चरणं तूभयं मतम्’ ॥~~<~~/div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V10_B5"~~ data-~~verse~~="~~BS_C03_S01_V10" data-block~~-~~id="BS_C03_S01_V10_B5~~">~~इति स्मृतेरिति चेत्,~~ न ~~। यज्ञाद्युपलक्षणार्था चरणादिश्रुतिरिति कार्ष्णाजिनिर्मन्यते ॥ 10 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S01_V11~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V11~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~305~~)ओम् ~~आनर्थक्यमिति चेन्न तदपेक्षत्वात्~~ ओम् ॥ 03-01-~~11 ॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V23_B1" data-verse="BS_C03_S02_V23" data-block-id="BS_C03_S02_V23_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अव्यक्तमेव तद्ब्रह्म स्वतः । ">अव्यक्तमेव तद्ब्रह्म स्वतः । </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-KauntharavyaShruthi-id"><span data-deva="‘अरूपमक्षरं ब्रह्म सदाऽव्यक्तं च निष्क(ष्फ)लम्।">‘अरूपमक्षरं ब्रह्म सदाऽव्यक्तं च निष्क(ष्फ)लम्।</span><br><span data-deva="यज्ज्ञात्वा मुच्यते जन्तुरानन्दश्चाक्षयो भवेत्॥’">यज्ज्ञात्वा मुच्यते जन्तुरानन्दश्चाक्षयो भवेत्॥’</span></span></span><span data-deva=" इति हि कौण्ठरव्यश्रुतिः ॥ 23 ॥"> इति हि कौण्ठरव्यश्रुतिः ॥ 23 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V11_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V11~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V11_B1~~">तर्हि रमणीयाः कपूया इत्येव स्यात्, चरणशब्दस्याऽनर्थक्यमिति चेत्, न। चरणापेक्षत्वाद् रमणीयत्वादेस्तज्ज्ञापनार्थत्वोपपत्तेः ॥ 11 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S01_V12~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V12~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~306~~)~~ओं सुकृतदुष्कृते एवेति तु बादरिः~~ ओम् ॥ 03-01-12 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V24" data-block-id="BS_C03_S02_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(347)ओम् अपि संराधने प्रत्यक्षानुमानाभ्याम् ओम् ॥ 03-02-24 ॥">(347)ओम् अपि संराधने प्रत्यक्षानुमानाभ्याम् ओम् ॥ 03-02-24 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V24_B1" data-verse="BS_C03_S02_V24" data-block-id="BS_C03_S02_V24_B1" style="position: relative;"><span data-deva="आराधनेऽप्यव्यक्तमेव । ज्ञानिप्रत्यक्षेणेतरेषामतिसूक्ष्मत्वलिङ्गादनुमानेन।">आराधनेऽप्यव्यक्तमेव । ज्ञानिप्रत्यक्षेणेतरेषामतिसूक्ष्मत्वलिङ्गादनुमानेन।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V12_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V12~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V12_B1~~">‘धर्मं चरत माऽधर्मम्’ इत्यादिप्रयोगात् सुकृतदुष्कृते एव चरणशब्दोक्ते इति बादरिर्मन्यते । ~~तुशब्दात् स्वसिद्धान्तोऽपि स एवेति सूचयति।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V24_B2" data-verse="BS_C03_S02_V24" data-block-id="BS_C03_S02_V24_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmavaivarte-id"><span data-deva="‘न तमाराधयित्वाऽपि कश्चिद् व्यक्तीकरिष्यति ।">‘न तमाराधयित्वाऽपि कश्चिद् व्यक्तीकरिष्यति ।</span><br><span data-deva="नित्याव्यक्तो यतो देवः परमात्मा सनातनः॥’">नित्याव्यक्तो यतो देवः परमात्मा सनातनः॥’</span></span></span><span data-deva=" इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 24 ॥"> इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 24 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V12_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V12~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V12_B2~~">~~‘तुशब्दस्तुविशेषे स्यात् स्वसिद्धान्तेऽवधारणे’~~ इति ~~च नाममहोदधौ~~ ॥ 12 ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति चरणाधिकरणम् ॥ 10 ॥</div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="नित्याव्यक्तरूपेण तथैव तिष्ठति; व्यक्तं किञ्चिद् रूपं गृहीत्वा दृश्यते; यधाऽग्न्यादयस्तन्मात्रारूपेणादृश्या अपि स्थूलरूपेण दृश्यन्ते। एवं इति चेत्, न-">नित्याव्यक्तरूपेण तथैव तिष्ठति; व्यक्तं किञ्चिद् रूपं गृहीत्वा दृश्यते; यधाऽग्न्यादयस्तन्मात्रारूपेणादृश्या अपि स्थूलरूपेण दृश्यन्ते। एवं इति चेत्, न-</span></div>

~~<span~~ id="~~gr-adh-BS_C03_S01_A011" class="gr-toc-anchor~~" data-~~level="3" data~~-~~title~~="~~अनिष्टादिकार्यधिकरणम्~~" data-~~block-id~~="~~gr-adh-BS_C03_S01_A011~~"~~></span><h4 class~~="~~gr-section-head~~">~~अनिष्टादिकार्यधिकरणम्</h4>~~

<~~div class="leading-bhashya-line"~~>~~पुण्याकृतामेव गमनागमने नेतरेषामित्यत आह-~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V25" data-block-id="BS_C03_S02_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(348)ओं प्रकाशवच्चावैशेष्यम् ओम् ॥ 03-02-25 ॥">(348)ओं प्रकाशवच्चावैशेष्यम् ओम् ॥ 03-02-25 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S01_V13~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V13~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ~~अनिष्टादिकारिणामपि च श्रुतम्~~ ओम् ॥ 13-~~307~~ ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V25_B1" data-verse="BS_C03_S02_V25" data-block-id="BS_C03_S02_V25_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अग्न्यादिवत् स्थूलसूक्ष्मत्वविशेषाभावात्।">अग्न्यादिवत् स्थूलसूक्ष्मत्वविशेषाभावात्।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V25_B2" data-verse="BS_C03_S02_V25" data-block-id="BS_C03_S02_V25_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘नासौ सूक्ष्मो न स्थूलः पर एव स भवति तस्मादाहुः परमः’ इति माण्डव्यश्रुतेः ।">‘नासौ सूक्ष्मो न स्थूलः पर एव स भवति तस्मादाहुः परमः’ इति माण्डव्यश्रुतेः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V13_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V13~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V13_B1~~">‘‘तद् य इह शुभाकृतो ये चाऽशुभकृतस्तेऽशुभमनुभूयाऽवर्तन्ते पुनः कर्म कुर्वन्ति पुनर्गच्छन्ति पुनरागच्छन्ति’ इति ~~भाल्लवेयश्रुतौ~~ ॥ 13 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V25_B4" data-verse="BS_C03_S02_V25" data-block-id="BS_C03_S02_V25_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id"><span data-deva="‘स्थूलसूक्ष्मविशेषोऽत्र न क्‍वचित् परमेश्वरे ।">‘स्थूलसूक्ष्मविशेषोऽत्र न क्‍वचित् परमेश्वरे ।</span><br><span data-deva="सर्वत्रैकप्रकारोऽसौ सर्वरूपेष्वजो यतः’">सर्वत्रैकप्रकारोऽसौ सर्वरूपेष्वजो यतः’</span></span></span><span data-deva=" इति च गारुडे ॥"> इति च गारुडे ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V25_B6" data-verse="BS_C03_S02_V25" data-block-id="BS_C03_S02_V25_B6" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id"><span data-deva="‘अव्यक्तव्यक्तभावौ च न क्‍वचित् परमेश्वरे ।">‘अव्यक्तव्यक्तभावौ च न क्‍वचित् परमेश्वरे ।</span><br><span data-deva="सर्वत्राव्यक्तरूपोऽयं यत एव जनार्दनः’">सर्वत्राव्यक्तरूपोऽयं यत एव जनार्दनः’</span></span></span><span data-deva=" इति च कौर्मे ॥ 25 ॥"> इति च कौर्मे ॥ 25 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S01_V14~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V14~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~308~~)ओं ~~संयमने त्वनुभूयेतरेषाम् आरोहावरोहौ तद्गतिदर्शनात्~~ ओम् ॥ 03-01-14 ॥</span></span></div>

</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V14_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V14~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V14_B1~~">~~‘संयमनमनुभूय केषाञ्चिदारोहः केषाञ्चिदवरोहः~~ । ~~तुशब्दोऽवधारणे ॥~~</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V26" data-block-id="BS_C03_S02_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(349)ओं प्रकाशश्च कर्मण्यभ्यासात् ओम् ॥ 03-02-26॥">(349)ओं प्रकाशश्च कर्मण्यभ्यासात् ओम् ॥ 03-02-26॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V14_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V14~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V14_B2~~">~~‘‘सर्वे~~ वा एतेऽशुभकृतः संयमने प्रपतन्ति तत्र ह ये परद्विषो गुरुद्विषः श्रुतिद्विषस्तदवमन्तारः शठा मूर्खा इति ते वै ततोऽवरुह्य तमसि प्रपतन्ति नैवैत उत्तिष्ठन्तेऽपि कर्हिचिद् वव्रं वा ~~एतदित्याहुरथ येऽन्ये ब्रह्मद्विषः स्तेनाः सुरापा~~ इति ~~ते वै तदनुभूयेमं लोकमनुव्रजन्ति’~~ इति ~~कौण्ठरव्यश्रुतेः~~ ॥ 04 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V26_B1" data-verse="BS_C03_S02_V26" data-block-id="BS_C03_S02_V26_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shruthi-id"><span data-deva="विषयभूते तस्मिन्नेव श्रवाणाध्यभ्यासात् प्रकाशश्च भवति ।">विषयभूते तस्मिन्नेव श्रवाणाध्यभ्यासात् प्रकाशश्च भवति ।</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V26_B2" data-verse="BS_C03_S02_V26" data-block-id="BS_C03_S02_V26_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shruthi-id"><span data-deva="‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोदव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यः’(बृ.उ.४.४.५)">‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोदव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यः’(बृ.उ.४.४.५)</span></span></span><span data-deva="इति श्रुतेः ॥ 26 ॥">इति श्रुतेः ॥ 26 ॥</span></div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S01_V15~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V15~~" data-~~doc~~="BS" ~~data-chapter~~="~~BS_C03" data-verse-type="sutra~~"><~~span~~ class="~~shloka~~-~~block"><span class="shloka~~-line"~~>(309)ओं स्मरन्ति च ओम् ॥ 03-01-15 ॥</span~~></span~~></div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="नित्याव्यक्तस्य कथं प्रकाशः ? इत्यत उच्यते-">नित्याव्यक्तस्य कथं प्रकाशः ? इत्यत उच्यते-</span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V15"~~ data-~~block-id~~="~~bhashya~~-~~BS_C03_S01_V15~~">

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V15_B1" data-verse="BS_C03_S01_V15" data-block-id="BS_C03_S01_V15_B1"~~>~~‘गच्छन्ति पापिनः सर्वे नरकं नात्र संशयः ।~~

~~‘तत्र भुक्त्वा पतन्त्येव ये द्विषन्ति जनार्दनम् ।~~

~~‘महातमसि मग्नानां न तेषामुत्थितिः क्वचित् ।~~

~~‘इतरेषां तु पापानां व्युत्थानं विद्यतेऽपि च ।~~

~~‘सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।~~

~~‘इति सर्वत्र नियमः पञ्चकष्टे तु तत् सदा’ ॥ इत्यादि ॥ 15 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति अनिष्टादिकार्यधिकरणम् ॥ 11 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V27" data-block-id="BS_C03_S02_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(350)ओम् अतोऽनन्तेन तथा हि लिङ्गम् ओम् ॥ 03-02-27॥">(350)ओम् अतोऽनन्तेन तथा हि लिङ्गम् ओम् ॥ 03-02-27॥</span></span></span></div>

~~<span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C03_S01_A012" class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~सप्ताधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C03_S01_A012~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~सप्ताधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V27_B1" data-verse="BS_C03_S02_V27" data-block-id="BS_C03_S02_V27_B1" style="position: relative;"><span data-deva="उभयत्र प्रमाणभावात् तत् प्रसादादेव प्रकाशो भवति ।">उभयत्र प्रमाणभावात् तत् प्रसादादेव प्रकाशो भवति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V27_B2" data-verse="BS_C03_S02_V27" data-block-id="BS_C03_S02_V27_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘तस्याभिध्यानाद्योजनात् तत्त्वभावाद्भूयश्चान्ते विश्वमायानिवृत्तिः’(श्वे.उ.१.१०) इति लिङ्गात् ।

युज्यते च तस्यानन्तशक्तित्वात् ।">‘तस्याभिध्यानाद्योजनात् तत्त्वभावाद्भूयश्चान्ते विश्वमायानिवृत्तिः’(श्वे.उ.१.१०) इति लिङ्गात् ।

युज्यते च तस्यानन्तशक्तित्वात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V27_B5" data-verse="BS_C03_S02_V27" data-block-id="BS_C03_S02_V27_B5" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaAdhyatma-id"><span data-deva="नित्याव्यक्तोऽपि भगवानीक्ष्यते निजशक्तितः।">नित्याव्यक्तोऽपि भगवानीक्ष्यते निजशक्तितः।</span><br><span data-deva="तमृते परमात्मानं कः पश्येतामितं प्रभुम्’">तमृते परमात्मानं कः पश्येतामितं प्रभुम्’</span></span></span><span data-deva="इति नारायणाध्यात्मे॥27॥">इति नारायणाध्यात्मे॥27॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V16_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V16~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V16_B1~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Bharatha~~-id">~~‘रौरवोऽथ महांश्चैव वह्निर्वैतरणी तथा ।~~<br/>~~कुम्भीपाक इति प्रोक्तान्यनित्यनरकाणि तु ॥~~<br/>~~तामिस्रश्चान्धतामिस्रो द्वौ नित्यौ सम्प्रकीर्तितौ ।~~<br/>~~इति सप्तप्रधानानि बलीयस्तूत्तरोत्तरम् ।~~<br/>~~एतानि क्रमशो गत्वैवारोहोऽथावरोहणम्’~~</span> ~~इति च भारते ॥ 16 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~सप्ताधिकरणम्~~ ॥ 12 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अव्यक्ताधिकरणम् ॥ 14 ॥">॥ इति अव्यक्ताधिकरणम् ॥ 14 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A035" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उभयव्यपदेशाधिकरणम्(अहिकुण्डलाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A035"></span></p><h4 id="उभयव्यपदेशाधिकरणम्(अहिकुण्डलाधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.89.E0.A4.AD.E0.A4.AF.E0.A4.B5.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.AA.E0.A4.A6.E0.A5.87.E0.A4.B6.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.28.E0.A4.85.E0.A4.B9.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A5.81.E0.A4.A3.E0.A5.8D.E0.A4.A1.E0.A4.B2.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="उभयव्यपदेशाधिकरणम्(अहिकुण्डलाधिकरणम्)">उभयव्यपदेशाधिकरणम्(अहिकुण्डलाधिकरणम्)</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S01_A013~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~तद्व्यापाराधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S01_A013~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~तद्व्यापाराधिकरणम्~~</h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="स्वरूपेणानन्दादिना कथमानन्दित्वादिः? इत्यत(तत्रो) उच्यते-">स्वरूपेणानन्दादिना कथमानन्दित्वादिः? इत्यत(तत्रो) उच्यते-</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">ईश्वरस्य नरकायुक्तेः ‘सर्वं विसृजति सर्वं विलापयति सर्वं रमयति सर्वं न रमयति सर्वं प्रवर्तयत्यन्तरस्मिन् निविष्टः’ इति कौषारवश्रुतिविरोध इत्यतो वक्ति –</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V28" data-block-id="BS_C03_S02_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(351)ओम् उभयव्यपदेशात्त्वहिकुण्डलवत् ओम् ॥ 03-02-28॥">(351)ओम् उभयव्यपदेशात्त्वहिकुण्डलवत् ओम् ॥ 03-02-28॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S01_V17~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V17~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~311~~)~~ओं तत्रापि च तद्व्यापारादविरोधः~~ ओम् ॥ 03-01-17 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V28_B1" data-verse="BS_C03_S02_V28" data-block-id="BS_C03_S02_V28_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान्’(तै.उ.२.४.), ‘अथैष एव परम आनन्दः’(बृ.उ.६.३.३३) इत्युभयव्यपदेशात्, अहिकुण्डलवदेव युज्यते ।">‘आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान्’(तै.उ.२.४.), ‘अथैष एव परम आनन्दः’(बृ.उ.६.३.३३) इत्युभयव्यपदेशात्, अहिकुण्डलवदेव युज्यते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V28_B2" data-verse="BS_C03_S02_V28" data-block-id="BS_C03_S02_V28_B2" style="position: relative;"><span data-deva="यथाऽहिः कुण्डली कुण्डलं च । तुशब्दात् केवलश्रुतिगम्यत्वं दर्शयति ॥ 28 ॥">यथाऽहिः कुण्डली कुण्डलं च । तुशब्दात् केवलश्रुतिगम्यत्वं दर्शयति ॥ 28 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V17_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V17~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V17_B1">चशब्दाददुःखानुभवेन ।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block~~" id="~~BS_C03_S01_V17_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S01_V17" data-block-id="BS_C03_S01_V17_B2~~">‘स स्वर्गे स भूमौ स नरके सोऽन्धे तमसि प्रवृत्तिकृदेक एवानुविष्टो नासौ दुःखभुगीश्वरः प्रभुत्वात् सर्वं पश्यति सर्वं कारयति नासौ दुःखभुग् य एवं वेद’ इति पौत्रायणश्रुतेरविरोधः ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V17_B3~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V17~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V17_B3~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Bhagavathatantra-id~~">~~‘नरकेऽपि वसन्नीशो नासौ दुःखभुगुच्यते~~ ।~~<br/>नीचोच्चतैव दुःखादेर्भोग इत्यभिधीयते~~ ॥~~<br/>नासौ नीचोच्चतां याति पश्यत्येव प्रभुत्वतः’(छां.उ.५.१०.८)</span>~~</span> ~~इति भागवततन्त्रे ॥ 17 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति तद्व्यापाराधिकरणम् ॥ 13 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V29" data-block-id="BS_C03_S02_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(352) ओं प्रकाशाश्रयवद्वा तेजस्त्वात् ओम् ॥ 03-02-29॥">(352) ओं प्रकाशाश्रयवद्वा तेजस्त्वात् ओम् ॥ 03-02-29॥</span></span></span></div>

~~<span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C03_S01_A014" class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~विद्याकर्माधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C03_S01_A014~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~विद्याकर्माधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V29_B1" data-verse="BS_C03_S02_V29" data-block-id="BS_C03_S02_V29_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथाऽऽदित्यस्य प्रकाशत्वं प्रकाशित्वं च, एवं वा दृष्टान्तः। तेजोरूपत्वाद् ब्रह्मणः ॥ 29 ॥">यथाऽऽदित्यस्य प्रकाशत्वं प्रकाशित्वं च, एवं वा दृष्टान्तः। तेजोरूपत्वाद् ब्रह्मणः ॥ 29 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~‘अथैतयोः पथोर्न कतरेण~~ च तानीमानि क्षुद्रमिश्राण्यसकृदावर्तीनि भूतानि भवन्ति जायस्व म्रियस्वेत्येतत् तृतीयं स्थानम्’(छां.उ.५.१०.८) इति गतिस्वातन्त्र्यं भूतानां प्रतीयत इत्यत आह-</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S01_V18~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V18~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~312~~)ओं ~~विद्याकर्मणोरिति तु प्रकृतत्वात्~~ ओम् ॥ 03-01-18 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V30_B1" data-verse="BS_C03_S02_V30" data-block-id="BS_C03_S02_V30_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथा एक एव कालः पूर्व इत्यवच्छेदकोऽवच्छेद्यश्च भवति। अतिसूक्ष्मत्वापेक्षयैष दृष्टान्तः।">यथा एक एव कालः पूर्व इत्यवच्छेदकोऽवच्छेद्यश्च भवति। अतिसूक्ष्मत्वापेक्षयैष दृष्टान्तः।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V30_B2" data-verse="BS_C03_S02_V30" data-block-id="BS_C03_S02_V30_B2" style="position: relative;"><span data-deva="स्थूलमतीनां च प्रदर्शनार्थमहिकुण्डलदृष्टान्तः ।">स्थूलमतीनां च प्रदर्शनार्थमहिकुण्डलदृष्टान्तः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V18_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V18~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V18_B1~~">~~विद्याकर्मापेक्षयैवैतद् वचनम्~~ । ~~तयोरपि प्रकृतत्वात्~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V30_B3" data-verse="BS_C03_S02_V30" data-block-id="BS_C03_S02_V30_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaAdhyatma-id"><span data-deva="‘प्रकाशवत् कालवद्वा यथाऽङ्गे शयनादिकम् ।">‘प्रकाशवत् कालवद्वा यथाऽङ्गे शयनादिकम् ।</span><br><span data-deva="ब्रह्मणश्चैव मुक्तानामानन्दोऽभिन्न एव तु’">ब्रह्मणश्चैव मुक्तानामानन्दोऽभिन्न एव तु’</span></span></span><span data-deva=" इति नारायणाध्यात्मे।"> इति नारायणाध्यात्मे।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V30_B4" data-verse="BS_C03_S02_V30" data-block-id="BS_C03_S02_V30_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="‘आनन्देन त्वभिन्नेन व्यवहारः प्रकाशवत्।">‘आनन्देन त्वभिन्नेन व्यवहारः प्रकाशवत्।</span><br><span data-deva="कालवद् वा यथा कालः स्वावच्छेदकतां व्रजेत्॥’">कालवद् वा यथा कालः स्वावच्छेदकतां व्रजेत्॥’</span></span></span><span data-deva=" इति पाद्मे(ब्राह्मे) ॥ 30 ॥"> इति पाद्मे(ब्राह्मे) ॥ 30 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V18_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V18~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V18_B2~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Bharatha~~-id">~~‘विद्यापथः कर्मपथो द्वौ पन्थानौ प्रकीर्तितौ~~ ।<br/>~~तद्वर्जितस्त्रिधा याति तिर्यग्~~ वा ~~नरकं तमः’~~</span></span>इति ~~च भारते॥ 18~~ ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>इति विद्याकर्माधिकरणम् ॥ 14 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V31" data-block-id="BS_C03_S02_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(354)ओं प्रतिषेधाच्च ओम् ॥ 03-02-31॥">(354)ओं प्रतिषेधाच्च ओम् ॥ 03-02-31॥</span></span></span></div>

~~<span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C03_S01_A015" class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~महातमोऽधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C03_S01_A015~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~महातमोऽधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V31_B1" data-verse="BS_C03_S02_V31" data-block-id="BS_C03_S02_V31_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘एकमेवाद्वितीयम्’(छां.उ.६.२.१) ।‘नेह नानाऽस्ति किञ्चन’(क.उ.२.४.११) इति भेदस्य ॥ 31 ॥">‘एकमेवाद्वितीयम्’(छां.उ.६.२.१) ।‘नेह नानाऽस्ति किञ्चन’(क.उ.२.४.११) इति भेदस्य ॥ 31 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~‘यत्र दुःखं सुखं तत्र सर्वत्रापि प्रतीयते ।~~<br/>अपि नीचगतौ किञ्चित् किमु मानुषदेहिनः’ ॥ इति वचनान्महातमस्यपि सुखप्राप्तिरित्यत आह-</div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति उभयव्यपदेशाधिकरणम् (अहिकुण्डलाधिकरणम्) ॥ 15 ॥">॥ इति उभयव्यपदेशाधिकरणम् (अहिकुण्डलाधिकरणम्) ॥ 15 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S01_V19~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V19~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~313~~)ओं ~~न तृतीये तथोपलब्धेः~~ ओम् ॥ 03-01-19 ॥</span></span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A036" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="परानन्दा(परमता)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A036"></span></p><h4 id="परानन्दा(परमता)धिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A6.E0.A4.BE.28.E0.A4.AA.E0.A4.B0.E0.A4.AE.E0.A4.A4.E0.A4.BE.29.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="परानन्दा(परमता)धिकरणम्">परानन्दा(परमता)धिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V32" data-block-id="BS_C03_S02_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(355)ओं परमतः सेतून्मानसम्बन्धभेदव्यपदेशेभ्यः ओम् ॥ 03-02-32॥">(355)ओं परमतः सेतून्मानसम्बन्धभेदव्यपदेशेभ्यः ओम् ॥ 03-02-32॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V19_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V19~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V19_B1~~">~~‘अथाविद्वानकर्माऽवाग्गच्छति त्रिधा ह वाऽवाग् गच्छति तिर्यग् यातना तम~~ इति । ~~द्वे वाव सुखानुवृत्ते~~, ~~न तमः सुखानुवृत्तं केवलं ह्येवात्र दुःखं भवति’~~ इति ~~श्रुतेर्न तृतीयावाग्गतौ सुखम्~~ ॥ 19 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V32_B1" data-verse="BS_C03_S02_V32" data-block-id="BS_C03_S02_V32_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न चानन्दादित्वाल्लोकानन्दादिवत् । ‘एष सेतुर्विधृतिः’(छां.उ.८.४.१), ‘य एष आनन्दः परस्य’, ‘एष नित्यो महिमा ब्राह्मणस्य’(बृ.उ.६.४.२३) इति सेतुत्वं ह्युच्यते। ‘यतो वाचो निवर्तन्ते’(तै.उ.२.४) इत्युन्मानत्वम्। ‘एतस्यैवाऽनन्दस्यान्यानि भूतानि मात्रामुपजीवन्ति’(बृ.उ.६.३.३२) इति सम्बन्धः।">न चानन्दादित्वाल्लोकानन्दादिवत् । ‘एष सेतुर्विधृतिः’(छां.उ.८.४.१), ‘य एष आनन्दः परस्य’, ‘एष नित्यो महिमा ब्राह्मणस्य’(बृ.उ.६.४.२३) इति सेतुत्वं ह्युच्यते। ‘यतो वाचो निवर्तन्ते’(तै.उ.२.४) इत्युन्मानत्वम्। ‘एतस्यैवाऽनन्दस्यान्यानि भूतानि मात्रामुपजीवन्ति’(बृ.उ.६.३.३२) इति सम्बन्धः।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘अन्यज्ञानं तु जीवानामन्यज्ज्ञानं परस्य च">‘अन्यज्ञानं तु जीवानामन्यज्ज्ञानं परस्य च</span><br><span data-deva="नित्यानन्दाव्ययं पूर्णं परज्ञानं विधीयते’">नित्यानन्दाव्ययं पूर्णं परज्ञानं विधीयते’</span></span></span><span data-deva=" इति भेदः ॥"> इति भेदः ॥</span><br><span data-deva=" अतोऽलौकिकत्वात् परमेव ब्रह्मानन्दादिकम् ॥ 32 ॥"> अतोऽलौकिकत्वात् परमेव ब्रह्मानन्दादिकम् ॥ 32 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S01_V20~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V20~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~314~~)ओं ~~स्मर्यतेऽपि च लोके~~ ओम् ॥ 03-01-20 ॥</span></span></div>

<div class="bhashya-collection" id="bhashya-~~BS_C03_S01_V20~~" data-block-id="bhashya-~~BS_C03_S01_V20">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V33_B1" data-verse="BS_C03_S02_V33" data-block-id="BS_C03_S02_V33_B1" style="position: relative;"><span data-deva="दर्शनादेव चान्यानन्दादीनाम् । ‘अदृष्टमव्यवहार्यमव्यपदेश्यं सुखं ज्ञानमोजो बलमिति ब्रह्मणस्तस्माद्ब्रह्मेत्याचक्षते तस्माद्ब्रह्मेत्याचक्षते’ इति हि कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 33 ॥">दर्शनादेव चान्यानन्दादीनाम् । ‘अदृष्टमव्यवहार्यमव्यपदेश्यं सुखं ज्ञानमोजो बलमिति ब्रह्मणस्तस्माद्ब्रह्मेत्याचक्षते तस्माद्ब्रह्मेत्याचक्षते’ इति हि कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 33 ॥</span></div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V20_B1" data-verse="BS_C03_S01_V20" data-block-id=~~"~~BS_C03_S01_V20_B1"><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id">‘तिर्यक्षु नरके चैव सुखलेशो विधीयते ।<br/>नान्धे तमसि मग्नानां सुखलेशोऽपि कश्चन’</span></span> इति भविष्यत्पर्वणि ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V20_B3~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V20~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V20_B3~~"~~>लोकसिद्धं चैतत्। चशब्दाल्लोकसिद्धिरपि स्मार्तेत्याह ।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id~~="~~BS_C03_S01_V20_B4" data-verse="BS_C03_S01_V20" data-block-id="BS_C03_S01_V20_B4~~"><span ~~class="gr~~-~~blockquote"><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Brahme-id~~">~~‘अतिप्रिये यथा राजा न दुःखं सहते क्वचित्~~ ।~~<br/>अत्यप्रिये सुखमपि तथैव परमेश्वरः’~~</span>~~</span>इति हि ब्राह्मे ॥ 20 ॥~~</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S01_V21~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V21~~" data-~~doc~~="BS" ~~data-chapter~~="~~BS_C03" data-verse-type="sutra~~"><~~span~~ class="~~shloka~~-~~block"><span class="shloka~~-line"~~>(315)ओं दर्शनाच्च ओम् ॥ 03-01-21 ॥</span~~></span~~></div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अप्रसिद्धस्य कथमानन्द इत्यादिव्यपदेशः? इत्यतो वक्ति –">अप्रसिद्धस्य कथमानन्द इत्यादिव्यपदेशः? इत्यतो वक्ति –</span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V21"~~ data-~~block-id~~="~~bhashya-BS_C03_S01_V21~~">

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V21_B1" data-verse="BS_C03_S01_V21" data-block-id="BS_C03_S01_V21_B1"~~>~~‘नारायणप्रसादेन समिद्धज्ञानचक्षुषा ।~~

~~अत्यन्तदुःखसल्लीनान् निश्येषसुखवर्जितान् ॥~~

~~नित्यमेव तथाभूतान् विमिश्रांश्च गणान् बहून् ।~~

~~निरस्ताशेषदुःखांश्च नित्यानन्दैकभागिनः ॥~~

अपश्यत् त्रिविधान् ब्रह्मा साक्षादेव चतुर्मुखः॥’ इति दर्शनवचनाच्च पाद्मे ॥ 21 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S01_V22~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V22~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~316~~) ओं ~~तृतीये शब्दावरोधः संशोकजस्य~~ ओम् ॥ 03-01-~~22॥~~</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V34" data-block-id="BS_C03_S02_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(357)ओं बुद्ध्यर्थः पादवत् ओम् ॥ 03-02-34॥">(357)ओं बुद्ध्यर्थः पादवत् ओम् ॥ 03-02-34॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V34_B1" data-verse="BS_C03_S02_V34" data-block-id="BS_C03_S02_V34_B1" style="position: relative;"><span data-deva="जीवेश्वरसम्बन्धज्ञापनार्थमप्रसिद्धोऽपि पादो यथा ‘पाद’शब्देन व्यपदिश्यते ‘पादोऽस्य विश्वा भूतानि’(ऋ.सं.१०.९०.३) इति, तथा ।">जीवेश्वरसम्बन्धज्ञापनार्थमप्रसिद्धोऽपि पादो यथा ‘पाद’शब्देन व्यपदिश्यते ‘पादोऽस्य विश्वा भूतानि’(ऋ.सं.१०.९०.३) इति, तथा ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V22_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V22~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V22_B1~~">~~तृतीये तृतीयतमसः श्रवणादेव शब्दानुसारेण संशोकजमोहप्राप्तिः~~ ॥ 22 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V34_B2" data-verse="BS_C03_S02_V34" data-block-id="BS_C03_S02_V34_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘अलौकिकोऽपि ज्ञानादिस्तच्छब्दैरेव भण्यते ।">‘अलौकिकोऽपि ज्ञानादिस्तच्छब्दैरेव भण्यते ।</span><br><span data-deva="ज्ञापनार्थाय लोकस्य यथा राजेव देवराट्’">ज्ञापनार्थाय लोकस्य यथा राजेव देवराट्’</span></span></span><span data-deva=" इति च पाद्मे ॥ 34 ॥"> इति च पाद्मे ॥ 34 ॥</span></div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S01_V23" data~~-~~block~~-id="~~BS_C03_S01_V23~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C03~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(317)ओं स्मरणाच्च ओम् ॥ 03-01-23 ॥~~</span></span></~~div~~>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति परानन्दा(परमता)धिकरणम् ॥16॥">॥ इति परानन्दा(परमता)धिकरणम् ॥16॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A037" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="स्थानविशेषाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A037"></span></p><h4 id="स्थानविशेषाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.A5.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.B6.E0.A5.87.E0.A4.B7.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="स्थानविशेषाधिकरणम्">स्थानविशेषाधिकरणम्</span></h4>

<div class="bhashya~~-collection~~" id="~~bhashya-BS_C03_S01_V23~~" data-block-id="~~bhashya-BS_C03_S01_V23">~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V23_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V23~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C03_S01_V23_B1~~"><~~span~~ class="gr-~~blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Koorma-id~~">‘महातमस्त्रिधा प्रोक्तमूर्ध्वं मध्यं तथाऽधरम् ।<br/>श्रवणादेव मूर्च्छादिरधरस्य यतो भवेत् ॥<br/>तस्मान्न विस्तरेणैतत् कथ्यते राजसत्तम॥’</span>~~</span> इति कौर्मे ॥ 23 ॥~~</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="परानन्दमात्रात्वे कथं ब्रह्माद्यानन्दादीनां विशेषः? इत्यत उच्यते –">परानन्दमात्रात्वे कथं ब्रह्माद्यानन्दादीनां विशेषः? इत्यत उच्यते –</span></div>

</div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">॥ ~~इति महातमोऽधिकरणम्~~ (~~नतृतीयाधिकरणम्~~) ॥ 15 ॥</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V35" data-block-id="BS_C03_S02_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(358)ओं स्थानविशेषात् प्रकाशादिवत् ओम् ॥ 03-02-35 ॥">(358)ओं स्थानविशेषात् प्रकाशादिवत् ओम् ॥ 03-02-35 ॥</span></span></span></div>

<~~span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C03_S01_A016~~" class="gr-~~toc-anchor~~" ~~data-level~~="3" data-~~title~~="~~तत्स्वाभाव्याधिकरणम्~~" data-block-id="~~gr-adh-BS_C03_S01_A016~~"></span~~><h4 class~~="~~gr-section-head~~">~~तत्स्वाभाव्याधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V35_B1" data-verse="BS_C03_S02_V35" data-block-id="BS_C03_S02_V35_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथाऽऽदित्यस्य दर्पणादिस्थानविशेषात् प्रतिबिम्बविशेष एवमानन्दादेरपि ।">यथाऽऽदित्यस्य दर्पणादिस्थानविशेषात् प्रतिबिम्बविशेष एवमानन्दादेरपि ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V35_B2" data-verse="BS_C03_S02_V35" data-block-id="BS_C03_S02_V35_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id"><span data-deva="‘ब्रह्मादिगुणवैशेष्यादानन्दादिः परस्य(आनन्दः परमस्य) च ।">‘ब्रह्मादिगुणवैशेष्यादानन्दादिः परस्य(आनन्दः परमस्य) च ।</span><br><span data-deva="प्रतिबिम्बत्वमायाति मध्योच्चादिविशेषतः’">प्रतिबिम्बत्वमायाति मध्योच्चादिविशेषतः’</span></span></span><span data-deva=" इति वाराहे ॥ 35 ॥"> इति वाराहे ॥ 35 ॥</span></div>

<~~div~~ class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~‘धूमो भूत्वाऽभ्रं भवति’~~(~~छां.उ.५.१०.५,काषायणश्रुतौ~~) ~~इत्याद्यन्यभावः श्रूयते~~ । ~~स कथमित्यतो ब्रवीति~~-</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S01_V24~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V24~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~318~~)~~ओं तत्स्वाभाव्यापत्तिरुपपत्तेः~~ ओम् ॥ 03-01-~~24॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V36_B1" data-verse="BS_C03_S02_V36" data-block-id="BS_C03_S02_V36_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘ऐश्वर्यात् परमाद्विष्णोर्भक्त्यादीनामनादितः ।">‘ऐश्वर्यात् परमाद्विष्णोर्भक्त्यादीनामनादितः ।</span><br><span data-deva="ब्रह्मादीनां सूपपन्ना ह्यानन्दादेर्विचित्रता’">ब्रह्मादीनां सूपपन्ना ह्यानन्दादेर्विचित्रता’</span></span></span><span data-deva=" इति हि पाद्मे ॥ 36 ॥"> इति हि पाद्मे ॥ 36 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V24_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V24~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V24_B1~~">~~धूमादिषु प्रविश्य तद्गतौ गतिः स्थितौ स्थितिरित्यादिरेव तद्भावापत्तिः ।~~<~~/div>~~

~~<div~~ class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S01_V24_B2" data~~-~~verse="BS_C03_S01_V24~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S01_V24_B2~~">~~न ह्यन्यस्यान्यभावो युज्यते । न च तत्पदप्राप्तिः~~ ।</~~div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V24_B2"~~ data-~~verse~~="~~BS_C03_S01_V24~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S01_V24_B2~~">~~गारुडे च-~~

~~धूमादिभावप्राप्तिश्च तद्गतौ गतिरेव तु ।~~

~~स्थितौ स्थितिः प्रवेशश्च लघुत्वादिस्तथैव च ॥~~

~~न ह्यन्यस्यान्यथाभावो न च तत्पदमिष्यते ।~~

~~विद्यागम्यं पदं यस्मात् न तत्प्राप्यं~~ हि ~~कर्मणा॥~~

~~एकदेशस्वभावेन वागभेदाऽपि युज्यते ।~~

~~यथा जीवः परं ब्रह्म ब्रह्मेदं जगदित्यपि॥’ इति~~ ॥ 24 ॥</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~तत्स्वाभाव्याधिकरणम्~~ ॥ 16 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति स्थानविशेषाधिकरणम् ॥ 17 ॥">॥ इति स्थानविशेषाधिकरणम् ॥ 17 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A038" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रतिषेधाधिकरणम् (तथान्यत्वाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A038"></span></p><h4 id="प्रतिषेधाधिकरणम्_(तथान्यत्वाधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.A4.E0.A4.BF.E0.A4.B7.E0.A5.87.E0.A4.A7.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.A4.E0.A4.A5.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="प्रतिषेधाधिकरणम् (तथान्यत्वाधिकरणम्)">प्रतिषेधाधिकरणम् (तथान्यत्वाधिकरणम्)</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S01_A017~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~नातिचिरेणाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S01_A017~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~नातिचिरेणाधिकरणम्~~</h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="ध्यानकाले यच्चित्ते प्रदृष्यते तदेव हि ब्रह्मरूपम् । अतः कथमव्यक्तता ? इत्यत आह-">ध्यानकाले यच्चित्ते प्रदृष्यते तदेव हि ब्रह्मरूपम् । अतः कथमव्यक्तता ? इत्यत आह-</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">~~बहुस्थानगमनात् कल्पान्तमप्येवं स्यादित्यत~~ आह-</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V37" data-block-id="BS_C03_S02_V37" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(360)ओं तथाऽन्यत् प्रतिषेधात् ओम् ॥ 03-02-37 ॥">(360)ओं तथाऽन्यत् प्रतिषेधात् ओम् ॥ 03-02-37 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S01_V25~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V25~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~319~~)ओं ~~नातिचिरेण विशेषात्~~ ओम् ॥ 03-01-25 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V37_B1" data-verse="BS_C03_S02_V37" data-block-id="BS_C03_S02_V37_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथा जीवानन्दादेरन्यद् ब्रह्म तथोपासाकृतादपि ।">यथा जीवानन्दादेरन्यद् ब्रह्म तथोपासाकृतादपि ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V37_B2" data-verse="BS_C03_S02_V37" data-block-id="BS_C03_S02_V37_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kenopanishat-id"><span data-deva="‘यन्मनसा न मनुते येनाहुर्मनो मतम् ।">‘यन्मनसा न मनुते येनाहुर्मनो मतम् ।</span><br><span data-deva="तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते’(केन.उ.१.६)">तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते’(केन.उ.१.६)</span></span></span><span data-deva=" इति प्रतिषेधात् ।"> इति प्रतिषेधात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V25_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V25~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V25_B1~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Naradiya~~-id">~~‘तद्य इह रमणीयचरणा अभ्याशो ह यत् ते रमणीयां योनिमापद्यन्ते’~~(~~छां~~.उ.५.१०.७)</span></span> इति ~~विशेषान्नातिचिरेण~~ ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V37_B4" data-verse="BS_C03_S02_V37" data-block-id="BS_C03_S02_V37_B4" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmatarka-id"><span data-deva="‘पश्यन्ति परमं ब्रह्म चित्ते यत्प्रतिबिम्बितम् ।">‘पश्यन्ति परमं ब्रह्म चित्ते यत्प्रतिबिम्बितम् ।</span><br><span data-deva="ब्रह्मैव प्रतिबिम्बे यदतस्तेषां फलप्रदम् ॥">ब्रह्मैव प्रतिबिम्बे यदतस्तेषां फलप्रदम् ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V37_B6" data-verse="BS_C03_S02_V37" data-block-id="BS_C03_S02_V37_B6" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmatarka-id"><span data-deva="तदुपासनं च भवति प्रतिमोपासनं यथा ।">तदुपासनं च भवति प्रतिमोपासनं यथा ।</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V25_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V25~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V25_B2~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Chandogyopanishat~~-id">~~‘स्वर्गाल्लोकादवाक् प्राप्तो वत्सरात् पूर्वमेव तु~~ ।<br/>~~मातुः शरीरमाप्नोति पर्यटन् यत्र तत्र च॥’(छां.उ.५.१०.७)~~</span></span> इति च ~~नारदीये~~ ॥ 25 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V37_B6" data-verse="BS_C03_S02_V37" data-block-id="BS_C03_S02_V37_B6" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmatarka-id"><span data-deva="दृश्यते त्वपरोक्षेण ज्ञानेनैव परं पदम् ।">दृश्यते त्वपरोक्षेण ज्ञानेनैव परं पदम् ।</span><br><span data-deva="उपासना त्वापरोक्ष्यं गमयेत् तत्प्रसादतः’">उपासना त्वापरोक्ष्यं गमयेत् तत्प्रसादतः’</span></span></span><span data-deva="इति च ब्रह्मतर्के ॥ 37 ॥">इति च ब्रह्मतर्के ॥ 37 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~नातिचिरेणाधिकरणम्~~ (~~अचिरप्राप्त्यधिकरणम्~~) ॥ 17 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति प्रतिषेधाधिकरणम् (तथान्यत्वाधिकरणम्) ॥ 18 ॥">॥ इति प्रतिषेधाधिकरणम् (तथान्यत्वाधिकरणम्) ॥ 18 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A039" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वगतत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A039"></span></p><h4 id="सर्वगतत्वाधिकरणम्_2" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.97.E0.A4.A4.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_2"></span><span data-deva="सर्वगतत्वाधिकरणम्">सर्वगतत्वाधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S01_A018~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~अन्याधिष्ठिताधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S01_A018~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~अन्याधिष्ठिताधिकरणम्~~</h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="देशकालान्तरेऽन्यतोऽपि सृष्ट्याधिर्युक्तेत्यतो ब्रूते-">देशकालान्तरेऽन्यतोऽपि सृष्ट्याधिर्युक्तेत्यतो ब्रूते-</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">‘त इह व्रीहियवा ओषधिवनस्पतयस्तिलमाषा इति जायन्ते’(छां.उ.५.१०.६) इति श्रवणादनर्थफलत्वं यज्ञादेरित्यतो वक्ति-</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V38" data-block-id="BS_C03_S02_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(361)ओम् अनेन सर्वगतत्वमायामयशब्दादिभ्यः ओम् ॥ 03-02-38 ॥">(361)ओम् अनेन सर्वगतत्वमायामयशब्दादिभ्यः ओम् ॥ 03-02-38 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S01_V26~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V26~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~320~~)ओम् ~~अन्याधिष्ठिते पूर्ववदभिलापात्~~ ओम् ॥ 03-01-~~26॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V38_B1" data-verse="BS_C03_S02_V38" data-block-id="BS_C03_S02_V38_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वदेशकालवस्तुष्वनेनैव सृष्ट्यादिकं प्रवर्तते । ‘एष सर्व एष सर्वगत एष ईश्वर एषोऽचिन्त्य एष परमः’ इति हि भाल्लवेयश्रुतिः">सर्वदेशकालवस्तुष्वनेनैव सृष्ट्यादिकं प्रवर्तते । ‘एष सर्व एष सर्वगत एष ईश्वर एषोऽचिन्त्य एष परमः’ इति हि भाल्लवेयश्रुतिः</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V38_B2" data-verse="BS_C03_S02_V38" data-block-id="BS_C03_S02_V38_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id"><span data-deva="‘सर्वत्र सर्वमेतस्मात् सर्वदा सर्ववस्तुषु ।">‘सर्वत्र सर्वमेतस्मात् सर्वदा सर्ववस्तुषु ।</span><br><span data-deva="स्वरूपभूतया नित्यशक्त्या मायाख्यया यतः।">स्वरूपभूतया नित्यशक्त्या मायाख्यया यतः।</span><br><span data-deva=" अतो मायामयं विष्णुं प्रवदन्ति सनातनम्॥’"> अतो मायामयं विष्णुं प्रवदन्ति सनातनम्॥’</span></span></span><span data-deva="इति हि चतुर्वेदशिखायाम् । ">इति हि चतुर्वेदशिखायाम् । </span><br><span data-deva="आदिशब्दादन्यत्र प्रमाणाभावाच्च ॥ 38 ॥">आदिशब्दादन्यत्र प्रमाणाभावाच्च ॥ 38 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V26_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V26~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V26_B1~~">~~अन्याधिष्ठिते व्रीह्यादिशरीरे प्रवेशः~~ । ~~न तु भोगोऽस्य~~ ।</div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सर्वगतत्वाधिकरणम् ॥ 19 ॥">॥ इति सर्वगतत्वाधिकरणम् ॥ 19 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V26_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V26~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V26_B2~~">~~‘धूमो भूत्वाऽभ्रं भवति’(छां.उ.५.१०.५) इत्यादिपूर्वोक्तिवत् ॥~~<~~/div~~>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A040" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="फलदानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A040"></span></p><h4 id="फलदानाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AB.E0.A4.B2.E0.A4.A6.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="फलदानाधिकरणम्">फलदानाधिकरणम्</span></h4>

<~~div~~ class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S01_V26_B3~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S01_V26~~" data-~~block~~-id="~~BS_C03_S01_V26_B3~~">‘सोऽवाग्गतः स्थावरान् प्रविश्याभोगेनैव व्रजन् स्थूलं शरीरमेति स्थूलाच्छरीराद्भोगाननुभुङ्क्ते’ इत्यभिलापात् कौषारवश्रुतौ ।</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="कर्मापेक्षत्वात् फलदानस्य तदेव ददातीति न वाच्यम् । कुतः ?-">कर्मापेक्षत्वात् फलदानस्य तदेव ददातीति न वाच्यम् । कुतः ?-</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S01_V26_B4~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S01_V26~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V26_B4~~"><span class="gr-~~blockquote~~"><span class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Varaha~~-id">~~‘स्वर्गादवाग्गतो देही व्रीह्यादीतरदेहगः ।~~<~~br/~~>~~अभुञ्जंस्तु क्रमेणैव देहमाप्नोति कालतः’~~</span></span>~~इति वाराहे ॥ 26 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S01_V27~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V27~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~321~~)ओम् ~~अशुद्धमिति चेन्न शब्दात्~~ ओम् ॥ 03-01-~~27॥~~</span></span></div>

<div class="bhashya-collection" id="bhashya-~~BS_C03_S01_V27~~" data-block-id="bhashya-~~BS_C03_S01_V27">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V39_B1" data-verse="BS_C03_S02_V39" data-block-id="BS_C03_S02_V39_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अत एवेश्वरात् फलं भवति । न ह्यचेतनस्य स्वतः प्रवृत्तिर्युज्यते ॥ 39 ॥">अत एवेश्वरात् फलं भवति । न ह्यचेतनस्य स्वतः प्रवृत्तिर्युज्यते ॥ 39 ॥</span></div>

~~<div class="bhashyam-block" id=~~"~~BS_C03_S01_V27_B5" data-verse~~="~~BS_C03_S01_V27~~" data-block-id="BS_C03_S01_V27_B5">हिंसारूपत्वात् पापस्यापि सम्भवाद्धुःखं च भवत्विति चेन्न। शब्दविहितत्वात्॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V27_B6~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V27~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V27_B6~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Varaha-id~~">‘हिंसा त्ववैदिका या तु तयाऽनर्थो ध्रुवं भवेत्।<br/>वेदोक्तया हिंसया तु नैवानर्थः कथञ्चन’</span>~~</span> इति वाराहे॥ 27 ॥~~</div>

</div>

<~~span id~~="gr-~~adh-BS_C03_S01_A019~~" ~~class~~="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~रेतोऽधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C03_S01_A019~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~रेतोऽधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V40_B1" data-verse="BS_C03_S02_V40" data-block-id="BS_C03_S02_V40_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म रातिर्दातुः परायणम्’(बृ.उ.५.९.२८) इति ॥ 40 ॥">‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म रातिर्दातुः परायणम्’(बृ.उ.५.९.२८) इति ॥ 40 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~‘स्वर्गादवाग्गतश्चापि मातुरेवोदरं व्रजेत्’~~ इति वचनात् ‘य एव गृही भवति यो वा रेतः सिञ्चति तमेवानुविशति’इति श्रुतिः कथमित्यत आह-</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V41" data-block-id="BS_C03_S02_V41" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(364)ओं धर्मं जैमिनिरत एव ओम् ॥ 03-02-41 ॥">(364)ओं धर्मं जैमिनिरत एव ओम् ॥ 03-02-41 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S01_V28~~" data-block-id="~~BS_C03_S01_V28~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~322~~)ओं ~~रेतःसिग्योगोऽथ~~ ओम् ॥ 03-01-~~28॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V41_B1" data-verse="BS_C03_S02_V41" data-block-id="BS_C03_S02_V41_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यतः फलं तदेव कर्मेश्वराद् भवति । ‘एष ह्येव साधु कर्म कारयति’(कौशीतकि ब्राह्मण.३.८) इति श्रुतेरिति जैमिनिः ॥ 41 ॥">यतः फलं तदेव कर्मेश्वराद् भवति । ‘एष ह्येव साधु कर्म कारयति’(कौशीतकि ब्राह्मण.३.८) इति श्रुतेरिति जैमिनिः ॥ 41 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S01_V28_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S01_V28~~" data-block-id="BS_C03_S01_V28_B1">‘ततो रेतःसिचमेवानुप्रविशत्यथ मातरमथ प्रसूयते स कर्म कुरुते’ इति कौण्ठरव्यश्रुतेः पितरमेव प्रथमतो विशति।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V28_B1~~" ~~data-verse~~="~~BS_C03_S01_V28~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S01_V28_B1~~">~~मातृप्राप्तेः पश्चादपि भाव्यत्वात्~~ ॥ 28 ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति रेतोऽधिकरणम् ॥ 19 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V42" data-block-id="BS_C03_S02_V42" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(365)ओं पूर्वं तु बादरायणो हेतु व्यपदेशात् ओम् ॥ 03-02-42॥">(365)ओं पूर्वं तु बादरायणो हेतु व्यपदेशात् ओम् ॥ 03-02-42॥</span></span></span></div>

~~<span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C03_S01_A020~~" ~~class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~योन्यधिकरणम्~~" ~~data~~-block-id="gr-~~adh~~-~~BS_C03_S01_A020~~"></span><h4 class="gr-~~section~~-~~head~~"~~>योन्यधिकरणम्</h4~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V42_B1" data-verse="BS_C03_S02_V42" data-block-id="BS_C03_S02_V42_B1" style="position: relative;"><span data-deva="परस्य कर्मणश्चोभयोः फलकारणत्वेऽपि न कर्म परप्रवर्तकम् । पर एव कर्मणः प्रवर्तकः । ‘पुण्येन पुण्यं लोकं नयति पापेन पापम्’(प्र.उ.३.७) इति हेतुव्यपदेशात् । ‘द्रव्यं कर्म च कालश्च’(भाग.२.५.१४) इति च ॥ 42 ॥">परस्य कर्मणश्चोभयोः फलकारणत्वेऽपि न कर्म परप्रवर्तकम् । पर एव कर्मणः प्रवर्तकः । ‘पुण्येन पुण्यं लोकं नयति पापेन पापम्’(प्र.उ.३.७) इति हेतुव्यपदेशात् । ‘द्रव्यं कर्म च कालश्च’(भाग.२.५.१४) इति च ॥ 42 ॥</span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्य विरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 03-02">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्य विरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 03-02</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~‘देहं गर्भस्थितं क्‍वापि प्रविशेत् स्वर्गतो गतः’~~ इति ~~वचनात् पश्चादेव प्रविशतीत्यत आह~~-</div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति फलदानाधिकरणम् ॥ 20 ॥">॥ इति फलदानाधिकरणम् ॥ 20 ॥</span></div>

<div class="~~verse~~-~~block" id="BS_C03_S01_V29" data~~-~~block-id="BS_C03_S01_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra~~"><span ~~class="shloka~~-~~block"><span class~~="~~shloka-line~~">~~(323)ओं योनेः शरीरम् ओम्~~ ॥ ~~03-01-29॥~~</span></~~span~~><~~/div~~>

</p>

<~~div class="bhashya-collection"~~ id="~~bhashya~~-~~BS_C03_S01_V29" data~~-~~block-id=~~"~~bhashya-BS_C03_S01_V29">~~

<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="तृतीयः_पादः_3"><span id=".E0.A4.A4.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.80.E0.A4.AF.E0.A4.83_.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.83_3"></span><span data-deva="तृतीयः पादः">तृतीयः पादः</span></h3></div>

~~<div~~ class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C03_S01_V29_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S01_V29~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S01_V29_B1~~">~~पितृशरीरान्मातृयोनिमनुप्रविश्य तत एव शरीरमाप्नोति ।~~</~~div~~>

<div class="introduction-line"><span data-deva="उपासनाऽस्मिन् पाद उच्यते। सर्वपरिज्ञानं प्रथमत उच्यते-">उपासनाऽस्मिन् पाद उच्यते। सर्वपरिज्ञानं प्रथमत उच्यते-</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S01_V29_B2~~" ~~data-verse="BS_C03_S01_V29" data-block-~~id="~~BS_C03_S01_V29_B2~~"><span ~~class="gr-blockquote"~~><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Poushyayana-id~~">‘दिवः स्थास्नून् गच्छति स्थास्नुभ्यः पितरं पितुर्मातरं मातुः शरीरं शरीरेण जायत इति सम्मितमथासम्मितं स्थास्नुभ्यो जायते पितुर्मातुरन्तरे वा गर्भे वा बहिर्वा’</span></~~span~~> ~~इति पौष्यायणश्रुतेः ॥~~</div>

<div class="~~bhashyam-block~~" id="~~BS_C03_S01_V29_B3~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S01_V29~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S01_V29_B3~~"~~><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Brahme-id~~">‘स्थावराणि दिवः प्राप्तः स्थावरेभ्यश्च पूरुषम् ।<br/>पुरुषात् स्त्रियमापन्नस्ततो देहं यथाक्रमम् ॥</span>

<~~span~~ class="gr-~~reference gr-ref-Brahme-id~~">~~देहेन जायते जन्तुरिति सामान्यतो जनिः ।~~<~~br/>विशेषवचनं(जननं) चापि प्रोच्यमानं निबोध मे ॥</~~span>

~~<span class~~="~~gr-reference gr-ref-Brahme~~-id">स्थास्नुष्वथापि पुरुषे प्रमादायामथापि वा ।<br/>गर्भे वा बहिरेवाथ क्वचित् स्थानान्तरेषु च॥’</span> ~~इति ब्राह्मे ॥ 29 ॥</div>~~

<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥ 03-01 ॥</div>

</div>

<~~div~~ class="gr-~~author~~-~~note~~">~~॥ इति योन्यधिकरणम् ॥ 20 ॥~~</~~div~~>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A041" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वेवेदाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A041"></span></p><h4 id="सर्वेवेदाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A5.87.E0.A4.B5.E0.A5.87.E0.A4.A6.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सर्वेवेदाधिकरणम्">सर्वेवेदाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V01" data-block-id="BS_C03_S03_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(366)ओं सर्ववेदान्तप्रत्ययं चोदनाद्यविशेषात् ओम् ॥ 03-03-01 ॥">(366)ओं सर्ववेदान्तप्रत्ययं चोदनाद्यविशेषात् ओम् ॥ 03-03-01 ॥</span></span></span></div>

<~~span~~ id="gr-C3-S2" class="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="2" data-~~title~~="~~द्वितीयः पादः~~"></span>

=== ~~द्वितीयः पादः ==~~=

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V01_B1" data-verse="BS_C03_S03_V01" data-block-id="BS_C03_S03_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अन्तो निर्णयः । ‘उभयोरपि दृष्टोऽन्तः’(भ.गी.२.१६) इति वचनात् ।">अन्तो निर्णयः । ‘उभयोरपि दृष्टोऽन्तः’(भ.गी.२.१६) इति वचनात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V01_B2" data-verse="BS_C03_S03_V01" data-block-id="BS_C03_S03_V01_B2" style="position: relative;"><span data-deva="सर्ववेद निर्णयोत्पाद्यज्ञानं ब्रह्म ।‘आत्मेत्येवोपासीत’(बृ.उ.३.४.७) इत्यादिविधीनां तदुक्तयुक्तीनां चाविशिष्टत्वात् ॥ 01 ॥">सर्ववेद निर्णयोत्पाद्यज्ञानं ब्रह्म ।‘आत्मेत्येवोपासीत’(बृ.उ.३.४.७) इत्यादिविधीनां तदुक्तयुक्तीनां चाविशिष्टत्वात् ॥ 01 ॥</span></div>

<div class="~~introduction~~-~~line~~">~~भक्तिरस्मिन् पाद उच्यते। भक्त्यर्थं भगवन्महिमोक्तिः।~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V02" data-block-id="BS_C03_S03_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(367)ओं भेदान्नेति चेदेकस्यामपि ओम् ॥ 03-03-02 ॥">(367)ओं भेदान्नेति चेदेकस्यामपि ओम् ॥ 03-03-02 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A021" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सन्ध्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A021"></span><h4 class="gr-section-head">सन्ध्याधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V02_B1" data-verse="BS_C03_S03_V02" data-block-id="BS_C03_S03_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म’(बृ.उ.५.९.२८)‘सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म’(तै.उ.२.१) इत्यादि प्रतिशाखमुक्तिभेदान्नैकाधिकारिविषयाः सर्वशाखा इति चेन्न ।">‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म’(बृ.उ.५.९.२८)‘सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म’(तै.उ.२.१) इत्यादि प्रतिशाखमुक्तिभेदान्नैकाधिकारिविषयाः सर्वशाखा इति चेन्न ।</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S02_V01~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V01~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~324~~)ओं ~~सन्ध्ये सृष्टिराह हि~~ ओम् ॥ 03-02-01 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V02_B2" data-verse="BS_C03_S03_V02" data-block-id="BS_C03_S03_V02_B2" style="position: relative;"><span data-deva="एकस्यामपि शाखायां ‘आत्मेत्येवोपासीत’(बृ.उ.३.४.७)‘कं ब्रह्म खं ब्रह्म’(छां.उ.४.१०.५) इत्यादिभेददर्शनात् ॥ 02 ॥">एकस्यामपि शाखायां ‘आत्मेत्येवोपासीत’(बृ.उ.३.४.७)‘कं ब्रह्म खं ब्रह्म’(छां.उ.४.१०.५) इत्यादिभेददर्शनात् ॥ 02 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V01_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V01~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V01_B1~~">~~न स्वप्नोऽपि तं विना प्रतीयते~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V01_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V01~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V01_B1~~">~~‘न तत्र रथा न रथयोगा न पन्थानो भवन्त्यथ रथान् रथयोगान् पथः सृजते’~~(बृ.उ.६.३.१०) ~~इत्यादि श्रुतेः~~ ॥ 01 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S02_V02~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V02~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~325~~)ओं ~~निर्मातारं चैके पुत्रादयश्च~~ ओम् ॥ 03-02-~~02॥~~</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V03" data-block-id="BS_C03_S03_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(368)ओं स्वाध्यायस्य तथात्वेन हि समाचारेऽधिकाराच्च ओम् ॥ 03-03-03 ॥">(368)ओं स्वाध्यायस्य तथात्वेन हि समाचारेऽधिकाराच्च ओम् ॥ 03-03-03 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V03_B1" data-verse="BS_C03_S03_V03" data-block-id="BS_C03_S03_V03_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka--id"><span data-deva="‘स्वाध्यायोऽध्येतव्यः’(तै.आ.२.१५)">‘स्वाध्यायोऽध्येतव्यः’(तै.आ.२.१५)</span></span></span><span data-deva=" इति सामान्यविधेः ।"> इति सामान्यविधेः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V02_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V02~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V02_B1~~">~~‘य एष सुप्तेषु जागर्ति कामं कामं पुरुषो निर्ममाणः’~~(क.उ.२.२.८) इति च । ‘एतस्माद्ध्येव पुत्रो जायत एतस्माद् भ्रातैतस्माद्भार्या यदेनं पुरुषमेष स्वप्नेनाभिहन्ति’ इति ~~गौपवनश्रुतिश्च~~ ॥ 02 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V03_B2" data-verse="BS_C03_S03_V03" data-block-id="BS_C03_S03_V03_B2" style="position: relative;"><span data-deva="हिशब्दात् ">हिशब्दात् </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id"><span data-deva="वेदः कृत्स्नोऽधिगन्तव्यः सरहस्यो द्विजन्मना’">वेदः कृत्स्नोऽधिगन्तव्यः सरहस्यो द्विजन्मना’</span></span></span><span data-deva="इति स्मृतेः ।">इति स्मृतेः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V03_B3" data-verse="BS_C03_S03_V03" data-block-id="BS_C03_S03_V03_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्ववेदोक्तमार्गेण कर्म कुर्वीत नित्यशः ।

आनन्दो हि फलं यस्माच्छाखाभेदो ह्यशक्तिजः ॥">‘सर्ववेदोक्तमार्गेण कर्म कुर्वीत नित्यशः ।

आनन्दो हि फलं यस्माच्छाखाभेदो ह्यशक्तिजः ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V03_B5" data-verse="BS_C03_S03_V03" data-block-id="BS_C03_S03_V03_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वकर्मकृतौ यस्मादशक्ताः सर्वजन्तवः ।

">‘सर्वकर्मकृतौ यस्मादशक्ताः सर्वजन्तवः ।

</span><p><span data-deva="शाखाभेदं कर्मभेदं व्यासस्तस्मादचीक्लृपत्’

">शाखाभेदं कर्मभेदं व्यासस्तस्मादचीक्लृपत्’

</span></p><span data-deva="

इति समाचारे सर्वेषामधिकाराच्च ॥ 03 ॥">

इति समाचारे सर्वेषामधिकाराच्च ॥ 03 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V04" data-block-id="BS_C03_S03_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(369)ओं सलिलवच्च तन्नियमः ओम् ॥ 03-03-04 ॥">(369)ओं सलिलवच्च तन्नियमः ओम् ॥ 03-03-04 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~केन साधनेन ?~~-</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V04_B1" data-verse="BS_C03_S03_V04" data-block-id="BS_C03_S03_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथा सर्वं सलिलं समुद्रं गच्छति एवं सर्वाणि वचनानि ब्रह्मज्ञानार्थानीति नियमः ।">यथा सर्वं सलिलं समुद्रं गच्छति एवं सर्वाणि वचनानि ब्रह्मज्ञानार्थानीति नियमः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V04_B2" data-verse="BS_C03_S03_V04" data-block-id="BS_C03_S03_V04_B2" style="position: relative;"><span data-deva="आग्नेये च –

">आग्नेये च –

</span><p><span data-deva="‘यथा नदीनां सलिलं शक्ये सागरगं भवेत् ।

">‘यथा नदीनां सलिलं शक्ये सागरगं भवेत् ।

</span></p><span data-deva="

एवं वाक्यानि सर्वाणि पुंशक्त्या ब्रह्मवित्तये’ इति ॥ 04 ॥">

एवं वाक्यानि सर्वाणि पुंशक्त्या ब्रह्मवित्तये’ इति ॥ 04 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S02_V03~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V03~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~326~~)ओं ~~मायामात्रं तु कार्त्स्न्येनानभिव्यक्तस्वरूपत्वात्~~ ओम् ~~॥03~~-02-~~03॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V05_B1" data-verse="BS_C03_S03_V05" data-block-id="BS_C03_S03_V05_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chaturveda-id"><span data-deva="‘सर्वैश्च वेदैः परमो हि देवो जीज्ञास्योऽसौ नाल्पवेदैः प्रसिद्ध्येत् ।">‘सर्वैश्च वेदैः परमो हि देवो जीज्ञास्योऽसौ नाल्पवेदैः प्रसिद्ध्येत् ।</span><br><span data-deva="तस्मादेनं सर्वेवेदानदीत्य विचार्य च ज्ञातुमिच्छेन्मुमुक्षुः’">तस्मादेनं सर्वेवेदानदीत्य विचार्य च ज्ञातुमिच्छेन्मुमुक्षुः’</span></span></span><span data-deva=" इति चतुर्वेदशिखायाम् ।"> इति चतुर्वेदशिखायाम् ।</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id"><span data-deva="‘सर्वान् वेदान् सेतिहासान् सपुराणान् सयुक्तिकान् ।">‘सर्वान् वेदान् सेतिहासान् सपुराणान् सयुक्तिकान् ।</span><br><span data-deva="सपञ्चरात्रान् विज्ञाय विष्णुर्ज्ञेयो न चान्यथा’">सपञ्चरात्रान् विज्ञाय विष्णुर्ज्ञेयो न चान्यथा’</span></span></span><span data-deva="इति ब्रह्मतर्के ॥ 05 ॥">इति ब्रह्मतर्के ॥ 05 ॥</span></div>

</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V03_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V03~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V03_B1~~">~~अनादिमनोगतान् संस्कारान् स्वेच्छामात्रेण प्रदर्शयति।~~</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सर्वेवेदाधिकरणम् ॥ 01 ॥">॥ इति सर्वेवेदाधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A042" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उपसंहाराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A042"></span></p><h4 id="उपसंहाराधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.89.E0.A4.AA.E0.A4.B8.E0.A4.82.E0.A4.B9.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="उपसंहाराधिकरणम्">उपसंहाराधिकरणम्</span></h4>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V03_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V03~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V03_B2~~">~~नान्येन साधनेन, सम्यगनभिव्यक्तत्वात्~~ ।</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="सर्वैर्वेदैर्ज्ञेयो नोपास्योऽशक्यत्वादित्यत आह-">सर्वैर्वेदैर्ज्ञेयो नोपास्योऽशक्यत्वादित्यत आह-</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V03_B3~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V03~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V03_B3~~">~~ब्रह्माण्डे च –~~

</div>

<span class="gr-reference gr-ref-~~Brahmanda~~-id">~~‘मनोगतांस्तु संस्कारान् स्वेच्छया परमेश्वरः~~ ।<br/>~~प्रदर्शयति जीवाय स्वप्न~~ इति ~~गीयते~~ ॥</span>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V06" data-block-id="BS_C03_S03_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(371)ओम् उपसंहारोऽर्थाभेदाद्विधिशेषवत् समाने च ओम् ॥ 03-03-06 ॥">(371)ओम् उपसंहारोऽर्थाभेदाद्विधिशेषवत् समाने च ओम् ॥ 03-03-06 ॥</span></span></span></div>

<span class="gr-reference gr-ref-~~Brahmanda~~-id">~~यदन्यथात्वं जाग्रत्त्वं सा भ्रान्तिस्तत्र तत्कृता ।~~<br/>~~अनभिव्यक्तरूपत्वान्नान्यसाधनजं भवेत्॥’~~</span> इति ॥ 03 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V06_B1" data-verse="BS_C03_S03_V06" data-block-id="BS_C03_S03_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्ववेदोक्तान् गुणान् दोषाभावांश्चोपसंहृत्यैव परमात्मोपास्यः ।">सर्ववेदोक्तान् गुणान् दोषाभावांश्चोपसंहृत्यैव परमात्मोपास्यः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V06_B2" data-verse="BS_C03_S03_V06" data-block-id="BS_C03_S03_V06_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhallava-id"><span data-deva="‘उपास्य एकः परतः परो यो वेदैश्च सर्वैः सह चेतीहासैः ।">‘उपास्य एकः परतः परो यो वेदैश्च सर्वैः सह चेतीहासैः ।</span><br><span data-deva="सपञ्चरात्र्यै सपुराणैश्च देवः सर्वगुणैस्तत्र तत्र प्रतीतैः’">सपञ्चरात्र्यै सपुराणैश्च देवः सर्वगुणैस्तत्र तत्र प्रतीतैः’</span></span></span><span data-deva="इति भाल्लवेयश्रुतिः ।">इति भाल्लवेयश्रुतिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V06_B5" data-verse="BS_C03_S03_V06" data-block-id="BS_C03_S03_V06_B5" style="position: relative;"><span data-deva="आग्नेये च-

">आग्नेये च-

</span><p><span data-deva="विधिशेषाणि कर्माणि सर्ववेदोदितान्यपि ।

यथा कार्याणि सर्वैश्च सर्वाण्येवाविशेषतः ॥

एवं सर्वगुणान् सर्वदोषाभावांश्च यत्नतः ।

">विधिशेषाणि कर्माणि सर्ववेदोदितान्यपि ।

यथा कार्याणि सर्वैश्च सर्वाण्येवाविशेषतः ॥

एवं सर्वगुणान् सर्वदोषाभावांश्च यत्नतः ।

</span></p><span data-deva="

योजयित्वैव भगवानुपास्यो नान्यथा क्वचित्’ ॥ इति ॥">

योजयित्वैव भगवानुपास्यो नान्यथा क्वचित्’ ॥ इति ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V06_B10" data-verse="BS_C03_S03_V06" data-block-id="BS_C03_S03_V06_B10" style="position: relative;"><span data-deva="समानविषये चोपसंहारः । न तु ‘सोऽरोदीत्’(तै.सं.१.५.१) इत्यादिनाम् ।">समानविषये चोपसंहारः । न तु ‘सोऽरोदीत्’(तै.सं.१.५.१) इत्यादिनाम् ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhattantra-id"><span data-deva="गुणैरेव स तूपास्यो नैव दोषैः कथञ्चन।">गुणैरेव स तूपास्यो नैव दोषैः कथञ्चन।</span><br><span data-deva="गुणैरपि न तूपास्यो यो पूर्णत्वविरोधिनः’">गुणैरपि न तूपास्यो यो पूर्णत्वविरोधिनः’</span></span></span><span data-deva="इति बृहत्तन्त्रे ॥ 06 ॥">इति बृहत्तन्त्रे ॥ 06 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S02_V04~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V04~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~327~~)~~ओं सूचकश्च हि श्रुतेराचक्षते च तद्विदः~~ ओम् ॥ 03-02-04 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V07" data-block-id="BS_C03_S03_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(372)ओम् अन्यथात्वं शब्दादिति चेन्नाविशेषात् ओम् ॥ 03-03-07 ॥">(372)ओम् अन्यथात्वं शब्दादिति चेन्नाविशेषात् ओम् ॥ 03-03-07 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V07_B1" data-verse="BS_C03_S03_V07" data-block-id="BS_C03_S03_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘आत्मेत्येवैपासीत’(बृ.उ.३.४.७) इतिशब्दादुपसंहारस्यान्यथात्वमिति चेत्,">‘आत्मेत्येवैपासीत’(बृ.उ.३.४.७) इतिशब्दादुपसंहारस्यान्यथात्वमिति चेत्,</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V04_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V04~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V04_B1~~">~~साधनान्तराभावेऽपि भावाभावसूचकत्वेनेश्वरो~~(~~न चेश्वरो~~) ~~दर्शयति ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V07_B1" data-verse="BS_C03_S03_V07" data-block-id="BS_C03_S03_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न। एते गुणा नोपास्य इति विशेषवचनाभावात् । ‘सर्वैर्गुणैरेक एवेशिताऽसावुपासितव्यो न तु दोषैः कदाचित्’ इति विशेषवचनाच्च ।">न। एते गुणा नोपास्य इति विशेषवचनाभावात् । ‘सर्वैर्गुणैरेक एवेशिताऽसावुपासितव्यो न तु दोषैः कदाचित्’ इति विशेषवचनाच्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V07_B4" data-verse="BS_C03_S03_V07" data-block-id="BS_C03_S03_V07_B4" style="position: relative;"><span data-deva="आत्मेत्यवधारणमनात्मत्वनिवृत्त्यर्थम् ॥ 07 ॥">आत्मेत्यवधारणमनात्मत्वनिवृत्त्यर्थम् ॥ 07 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V04_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V04~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V04_B2~~">~~‘यदा कर्मसु काम्येषु स्त्रियं स्वप्नेऽभिपश्यति~~ ।

समृद्धिं तत्र जानीयात् तस्मिन् स्वप्ननिदर्शने॥’(छां.उ.५.२.८) इत्यादिश्रुतेः ।

~~हिशब्दाद्दर्शनाच्च।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V04_B5~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V04~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V04_B5~~">~~‘यद्वाऽपि ब्राह्मणो ब्रूयाद् देवतावृषभोऽपि वा ।~~

~~स्वप्नस्थमथवा राजा तत् तथैव भविष्यति॥’~~

~~इत्याद्याचक्षते च स्वप्नविदो व्यासादयः~~ ॥ 04 ॥</div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति सन्ध्याधिकरणम् ॥ 01 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V08" data-block-id="BS_C03_S03_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(373)ओं न वा प्रकरणभेदात् परोवरीयस्त्वादिवत् ओम् ॥ 03-03-08 ॥">(373)ओं न वा प्रकरणभेदात् परोवरीयस्त्वादिवत् ओम् ॥ 03-03-08 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A022" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पराभिध्यानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A022"></span><h4 class="gr-section-head">पराभिध्यानाधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V08_B1" data-verse="BS_C03_S03_V08" data-block-id="BS_C03_S03_V08_B1" style="position: relative;"><span data-deva="प्रकरणभेदान्नवोपसंहारः कार्यः ।">प्रकरणभेदान्नवोपसंहारः कार्यः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V08_B2" data-verse="BS_C03_S03_V08" data-block-id="BS_C03_S03_V08_B2" style="position: relative;"><span data-deva="परोवरीयस्त्वादिषु तावदेव ह्युक्तम् ॥ 08 ॥">परोवरीयस्त्वादिषु तावदेव ह्युक्तम् ॥ 08 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S02_V05~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V05~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~328~~)ओं ~~पराभिध्यानात् तु तिरोहितं ततो ह्यस्य बन्धविपर्ययौ~~ ओम् ~~॥03~~-02-~~05॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V05_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V05~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V05_B1~~">~~बन्धमोक्षप्रदत्वात् स एव स्वप्नादितिरस्कर्ता~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V05_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V05~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V05_B2~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Koorma-id~~">‘स्वप्नादिबुद्धिकर्ता च तिरस्कर्ता स एव च ।<br/>तदिच्छया यतो ह्यस्य बन्धमोक्षौ प्रतिष्ठितौ’</span>~~</span> इति कौर्मे ॥ 05 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति पराभिध्यानाधिकरणम्॥ 02 ॥</div>~~

~~<span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C03_S02_A023" class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~देहयोगाधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="~~gr-adh-BS_C03_S02_A023~~"></span><h4 class="gr-~~section~~-~~head~~">~~देहयोगाधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V09_B1" data-verse="BS_C03_S03_V09" data-block-id="BS_C03_S03_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वविद्या’उक्त्वासोऽहं नामविदेवास्मि नाऽत्मवित्’(छां.उ.७.१.३) इति वचनात् सर्वस्य ब्रह्मनामत्वात् तदुपसंहारः कार्यः ।">सर्वविद्या’उक्त्वासोऽहं नामविदेवास्मि नाऽत्मवित्’(छां.उ.७.१.३) इति वचनात् सर्वस्य ब्रह्मनामत्वात् तदुपसंहारः कार्यः ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id"><span data-deva="‘नामत्वात् सर्वविद्यानां गुणानामुपसंहृतिः ।">‘नामत्वात् सर्वविद्यानां गुणानामुपसंहृतिः ।</span><br><span data-deva="कार्यैव ब्रह्मणि परे नात्र कार्या विचारणा’">कार्यैव ब्रह्मणि परे नात्र कार्या विचारणा’</span></span></span><span data-deva=" इति च ब्रह्मतर्के ॥"> इति च ब्रह्मतर्के ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V09_B2" data-verse="BS_C03_S03_V09" data-block-id="BS_C03_S03_V09_B2" style="position: relative;"><span data-deva="इति चेत् सत्यम् । उक्तो ह्युपसंहारः ।">इति चेत् सत्यम् । उक्तो ह्युपसंहारः ।</span></div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S02_V06~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V06~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C03~~" data-~~verse-type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span class="~~shloka~~-~~line~~">~~(329)ओं देहयोगाद्वासोऽपि ओम् ॥ 03~~-02-~~06 ॥~~</span></span></~~div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V09_B3" data-verse="BS_C03_S03_V09" data-block-id="BS_C03_S03_V09_B3" style="position: relative;"><span data-deva="तत्प्रमाणमप्यस्त्येव । ‘नाम वा एता ब्रह्मणः सर्वविद्यास्तस्मादेकः सर्वगुणैर्विचिन्त्यः’ इति कौण्डिन्यश्रुतौ ॥ 09 ॥">तत्प्रमाणमप्यस्त्येव । ‘नाम वा एता ब्रह्मणः सर्वविद्यास्तस्मादेकः सर्वगुणैर्विचिन्त्यः’ इति कौण्डिन्यश्रुतौ ॥ 09 ॥</span></div>

<~~div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V06"~~ data-~~block-id~~="~~bhashya-BS_C03_S02_V06~~">

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V06_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V06~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V06_B1~~">~~देहयोगेन वासो जाग्रदपि तत एव~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V06_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V06~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V06_B2~~">~~‘स एव जागरिते स्थापयति स स्वप्ने स प्रभुस्तुराषाट् स एको बहुधा भवति’~~ इति ~~कौण्ठरव्यश्रुतेः~~ ॥ 06 ॥</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~देहयोगाधिकरणम्~~ ॥ 03 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति उपसंहाराधिकरणम्॥ 2 ॥">॥ इति उपसंहाराधिकरणम्॥ 2 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A043" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्राप्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A043"></span></p><h4 id="प्राप्त्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="प्राप्त्यधिकरणम्">प्राप्त्यधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S02_A024~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~तदभावाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S02_A024~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~तदभावाधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S02_V07~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V07~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~330~~)ओं ~~तदभावो नाडीषु तच्छ्रुतेरात्मनि ह~~ ओम् ॥ 03-02-~~07॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V10_B1" data-verse="BS_C03_S03_V10" data-block-id="BS_C03_S03_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="युज्यते चोपसंहारोऽनुपसंहारश्च योग्यताविशेषात् ।">युज्यते चोपसंहारोऽनुपसंहारश्च योग्यताविशेषात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V10_B2" data-verse="BS_C03_S03_V10" data-block-id="BS_C03_S03_V10_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id"><span data-deva="‘गुणैः सर्वैरुपास्योऽसौ ब्रह्मणा परमेश्वरः ।">‘गुणैः सर्वैरुपास्योऽसौ ब्रह्मणा परमेश्वरः ।</span><br><span data-deva="अन्यैर्यथाक्रमं चैव मानुषैः कैश्चिदेव तु’">अन्यैर्यथाक्रमं चैव मानुषैः कैश्चिदेव तु’</span></span></span><span data-deva=" इति भविष्यत्पर्वणि ॥ 10 ॥"> इति भविष्यत्पर्वणि ॥ 10 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V07_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V07~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V07_B1~~">~~जाग्रत्स्वप्नाभावः सुप्तिर्नाडीस्थे परमात्मनि~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V07_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V07~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V07_B2~~">‘आसु तदा नाडीषु सुप्तो भवति’(छां.उ.८.६.३), ‘सता सोम्य तदा सम्पन्नो भवति’(छां.उ.६.८.१) इति ~~श्रुतेः~~ ॥ 07 ॥</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~तदभावाधिकरणम्~~ ॥ 04 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति प्राप्त्यधिकरणम् ॥ 03 ॥">॥ इति प्राप्त्यधिकरणम् ॥ 03 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A044" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वभेदाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A044"></span></p><h4 id="सर्वभेदाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.AD.E0.A5.87.E0.A4.A6.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सर्वभेदाधिकरणम्">सर्वभेदाधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S02_A025~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~प्रभोधाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S02_A025~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~प्रभोधाधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V11" data-block-id="BS_C03_S03_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(376)ओं सर्वाभेदादन्यत्रेमे ओम् ॥ 03-03-11 ॥">(376)ओं सर्वाभेदादन्यत्रेमे ओम् ॥ 03-03-11 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S02_V08~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V08~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~331~~)ओम् ~~अतः प्रभोधोऽस्मात्~~ ओम् ॥ 03-02-~~08॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V11_B1" data-verse="BS_C03_S03_V11" data-block-id="BS_C03_S03_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वगुणयुक्तत्वेनोपासनादन्यत्रैव फले ब्रह्मादयो भवन्ति ।">सर्वगुणयुक्तत्वेनोपासनादन्यत्रैव फले ब्रह्मादयो भवन्ति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V11_B2" data-verse="BS_C03_S03_V11" data-block-id="BS_C03_S03_V11_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘सम्पूर्णोपासनाद्ब्रह्मा सम्पूर्णानन्दभाग् भवेत् ।">‘सम्पूर्णोपासनाद्ब्रह्मा सम्पूर्णानन्दभाग् भवेत् ।</span><br><span data-deva="इतरे तु यथायोगं सम्यङ् मुक्तौ भवन्ति हि’">इतरे तु यथायोगं सम्यङ् मुक्तौ भवन्ति हि’</span></span></span><span data-deva=" इति पाद्मे ॥ 11 ॥"> इति पाद्मे ॥ 11 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V08_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V08~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V08_B1~~">~~यतस्तस्मिन् सुप्तिः~~ ।

~~‘एष एव सुप्तं प्रभोधयत्येतस्माज्जीव उत्तिष्ठत्येष प्रमातैष परमः’~~ इति ~~कौण्डिन्यश्रुतिः~~ ॥ 08 ॥</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~प्रभोधाधिकरणम्॥ 05~~ ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सर्वाभेदाधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥ इति सर्वाभेदाधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A045" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आनन्दाद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A045"></span></p><h4 id="आनन्दाद्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.A8.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A6.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="आनन्दाद्यधिकरणम्">आनन्दाद्यधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S02_A026~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~कर्मानुस्मृत्यधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S02_A026~~"></span><~~h4 class="gr-section-head"~~>~~कर्मानुस्मृत्यधिकरणम्~~</h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="सर्वेषां मुमुक्षूणां कियन्नियमेनोपास्यमिति अत आह-">सर्वेषां मुमुक्षूणां कियन्नियमेनोपास्यमिति अत आह-</span></div>

~~<div class="verse-block"~~ id="~~BS_C03_S02_V09~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C03_S02_V09" data~~-~~doc="BS" data~~-~~chapter="BS_C03" data~~-~~verse~~-~~type="sutra~~"><span ~~class~~="~~shloka-block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(332)ओं स एव च कर्मानुस्मृतिशब्दविधिभ्यः ओम् ॥ 03-02-09॥~~</span></~~span></div~~>

<div class="bhashya~~-collection~~" id="~~bhashya-BS_C03_S02_V09~~" data-block-id="~~bhashya-BS_C03_S02_V09">~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V09_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V09~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C03_S02_V09_B1~~">~~न च केषाञ्चित् स्वप्नादिकर्ता न तु सर्वेषामिति ।~~<~~br/><span~~ class="gr-~~blockquote"><span class="gr~~-~~reference gr-ref-Koushitakibrahmana-id~~"~~>‘एष ह्येव(एनं) साधु कर्म कारयति’(कौ.ब्रा.३.९)</span~~></span~~> इति कर्मण्यवधारणात् ॥</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V09_B3"~~ data-~~verse~~="~~BS_C03_S02_V09" data-block~~-~~id="BS_C03_S02_V09_B3~~">~~‘प्रदर्शकस्तु~~ सर्वेषां ~~स्वप्नादेरेक एव तु ।~~

~~परमः पुरुषो विष्णुस्ततोऽन्यो नास्ति कश्चन’ इत्यनुसारिस्मृतेश्च ॥~~

~~‘एष स्वप्नान् दर्शयत्येष प्रबोधयत्यथैष एव परम आनन्दः’ इति च श्रुतिः ॥~~</~~div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V09_B7" data-verse="BS_C03_S02_V09" data-block-id="BS_C03_S02_V09_B7">‘आत्मानमेव लोकमुपासीत’(बृ.उ.३.५.९(१.४.१५)) इति च विधिः ॥ 09 ॥</div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति कर्मानुस्मृत्यधिकरणम् ॥ 06 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V12" data-block-id="BS_C03_S03_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(377)ओम् आनन्दादयः प्रधानस्य ओम् ॥ 03-03-12 ॥">(377)ओम् आनन्दादयः प्रधानस्य ओम् ॥ 03-03-12 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A027" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सम्पत्त्यधिकरणम्(मुग्धप्राप्त्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A027"></span><h4 class="gr-section-head">सम्पत्त्यधिकरणम्(मुग्धप्राप्त्यधिकरणम्)</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V12_B1" data-verse="BS_C03_S03_V12" data-block-id="BS_C03_S03_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="प्रधानफलस्य मोक्षस्यार्थे आनन्दो ज्ञानं सदात्मेत्युपास्य एव ।">प्रधानफलस्य मोक्षस्यार्थे आनन्दो ज्ञानं सदात्मेत्युपास्य एव ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V12_B2" data-verse="BS_C03_S03_V12" data-block-id="BS_C03_S03_V12_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id"><span data-deva="‘सच्चिदानन्द आत्मेति ब्रह्मोपासा विनिश्चिता ।">‘सच्चिदानन्द आत्मेति ब्रह्मोपासा विनिश्चिता ।</span><br><span data-deva="सर्वेषां च मुमुक्षूणां फलसाम्यादपेक्षिता’">सर्वेषां च मुमुक्षूणां फलसाम्यादपेक्षिता’</span></span></span><span data-deva="इति ब्रह्मतर्के ॥ 12 ॥">इति ब्रह्मतर्के ॥ 12 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S02_V10~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V10~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~333~~)~~ओं मुग्धेऽर्धसम्पत्तिः परिशेषात्~~ ओम् ॥ 03-02-~~10॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V10_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V10~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V10_B1~~">~~मोहावस्थायां परमेश्वरेऽर्धप्राप्तिर्जीवस्य~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V10_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V10~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V10_B2~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Varaha~~-id">‘हृदयस्थात् पराज्जीवो दूरस्थो जाग्रदेष्यति । समीपस्थस्तथा स्वप्नं स्वपित्यस्मिन् लयं व्रजन् ॥<br/>यत एवं त्रयोऽवस्था मोहस्तु परिशेषतः ।<br/>अर्धप्राप्तिरिति ज्ञेयो दुःखमात्रप्रतिस्मृतेः’</span></span~~>इति वाराहे ॥</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V10_B6"~~ data-~~verse~~="~~BS_C03_S02_V10" data-block-id="BS_C03_S02_V10_B6~~">~~सोऽपि तत एवेति सिद्धम्~~ ।</~~div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V10_B7" data-verse="BS_C03_S02_V10" data-block-id="BS_C03_S02_V10_B7"~~><span ~~class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class="gr-reference gr-ref-Koorma-id"~~>~~‘मूर्च्छा प्रबोधनं चैव यत एव प्रवर्तते ।~~<br/>~~स ईशः परमो ज्ञेयः परमानन्दलक्षणः’~~</span></span>इति ~~हि कौर्मे~~ ॥ 10 ॥</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~(मुग्धप्राप्त्यधिकरणम्) सम्पत्त्यधिकरणम्~~ ॥ 07 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति आनन्दाद्यधिकरणम् ॥ 05 ॥">॥ इति आनन्दाद्यधिकरणम् ॥ 05 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A046" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रियशिरस्त्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A046"></span></p><h4 id="प्रियशिरस्त्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BF.E0.A4.AF.E0.A4.B6.E0.A4.BF.E0.A4.B0.E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="प्रियशिरस्त्वाधिकरणम्">प्रियशिरस्त्वाधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S02_A028~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S02_A028~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~स्थान~~(~~तोऽप्य~~)~~भेदाधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V13" data-block-id="BS_C03_S03_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(378)ओं प्रियशिरस्त्वाद्यप्राप्तिरुपचयापचयौ हि भेदे ओम् ॥ 03-03-13 ॥">(378)ओं प्रियशिरस्त्वाद्यप्राप्तिरुपचयापचयौ हि भेदे ओम् ॥ 03-03-13 ॥</span></span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति प्रियशिरस्त्वाधिकरणम् ॥ 06 ॥">॥ इति प्रियशिरस्त्वाधिकरणम् ॥ 06 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~स्थानापेक्षया परमात्मनोऽपि भेदादनुग्राह्यानुग्राहकभाव इत्यत आह~~-</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V13_B1" data-verse="BS_C03_S03_V13" data-block-id="BS_C03_S03_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="फलभेदार्थमुपचयापचययोर्भावान्न सर्वेषां प्रियशिरस्त्वादिगुणोपासाप्राप्तिः ।">फलभेदार्थमुपचयापचययोर्भावान्न सर्वेषां प्रियशिरस्त्वादिगुणोपासाप्राप्तिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V13_B2" data-verse="BS_C03_S03_V13" data-block-id="BS_C03_S03_V13_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Parasamhitayam-id"><span data-deva="‘नैव सर्वगुणाः सर्वैरुपास्या मुक्तिभेदतः ।">‘नैव सर्वगुणाः सर्वैरुपास्या मुक्तिभेदतः ।</span><br><span data-deva="विरिञ्चस्यैव यन्मुक्तावानन्दस्य सुपूर्णता’">विरिञ्चस्यैव यन्मुक्तावानन्दस्य सुपूर्णता’</span></span></span><span data-deva=" इति (हि) वाराहे ॥ 13 ॥"> इति (हि) वाराहे ॥ 13 ॥</span></div>

</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A047" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इतराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A047"></span></p><h4 id="इतराधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.87.E0.A4.A4.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="इतराधिकरणम्">इतराधिकरणम्</span></h4>

<~~div class~~="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S02_V11" data~~-~~block~~-~~id="BS_C03_S02_V11~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C03~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(334)ओं न स्थानतोऽपि परस्योभयलिङ्गं सर्वत्र हि ओम् ॥ 03-02-11 ॥~~</span></span></~~div~~>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V14" data-block-id="BS_C03_S03_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(379)ओम् इतरे त्वर्थसामान्यात् ओम् ॥ 03-03-14 ॥">(379)ओम् इतरे त्वर्थसामान्यात् ओम् ॥ 03-03-14 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V14_B1" data-verse="BS_C03_S03_V14" data-block-id="BS_C03_S03_V14_B1" style="position: relative;"><span data-deva="इतरे गुणाः फलसाम्यापेक्षयोपसंहर्थव्याः ॥ 14 ॥">इतरे गुणाः फलसाम्यापेक्षयोपसंहर्थव्याः ॥ 14 ॥</span></div>

~~<div class=~~"~~bhashyam~~-~~block" id~~="~~BS_C03_S02_V11_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V11~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C03_S02_V11_B1~~">~~स्थानापेक्षयाऽपि परमात्मनो न भिन्नं रूपम् ।~~<~~/div>~~

~~<div~~ class="~~bhashyam~~-block" id="~~BS_C03_S02_V11_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S02_V11" data~~-~~block~~-~~id="BS_C03_S02_V11_B2~~">~~‘सर्वेषु भूतेष्वेतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’~~(~~ऐ.आ.३.२.३~~) ~~इति श्रुतिः ।~~</div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S02_V11_B3" data~~-~~verse="BS_C03_S02_V11~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V11_B3"><span class="gr~~-~~blockquote~~"~~><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Mathsyapurana-id~~">‘एकरूपः परो विष्णुः सर्वत्रापि न संशयः ।<br/>ऐश्वर्याद् रूपमेकं च सूर्यवद्बहुधेयते’</span></span> इति मात्स्ये ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V11_B5~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V11~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V11_B5~~">~~‘प्रतिदृशमिव नैकधाऽर्कमेकं समधिगतोऽस्मि विधूतभेदमोहः’(भाग.१.९.४९/४२)~~ ॥ ~~इति च भागवते~~ ॥ 11 ॥</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S02_V12" data~~-~~block~~-id="~~BS_C03_S02_V12~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C03~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(335)ओं न भेदादिति चेन्न प्रत्येकमतद्वचनात् ओं॥ 03-02-12 ॥~~</span></span></~~div~~>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति इतराधिकरणम् (फलसाम्याधिकरणम्) ॥ 07 ॥">॥ इति इतराधिकरणम् (फलसाम्याधिकरणम्) ॥ 07 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A048" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आध्यानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A048"></span></p><h4 id="आध्यानाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="आध्यानाधिकरणम्">आध्यानाधिकरणम्</span></h4>

<div class="bhashya~~-collection~~" id="~~bhashya-BS_C03_S02_V12~~" data-block-id="~~bhashya-BS_C03_S02_V12">~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V12_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V12~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C03_S02_V12_B1~~">~~‘कार्यकारणबद्धौ ताविष्येते विश्वतेजसौ ।~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="उपसंहारानुपसंहारप्रमाणमाह –">उपसंहारानुपसंहारप्रमाणमाह –</span></div>

~~प्राज्ञः कारणबद्धस्तु द्वौ तु तुर्ये न सिद्ध्यतः’(मां.उ.२.३/२.१६) ॥~~

~~इति भेदवचनान्नेति चेत्, न ।</div>~~

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C03_S02_V12_B4" data~~-~~verse="BS_C03_S02_V12~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S02_V12_B4~~">‘एष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’(बृ.उ.५.७.३),‘अयमेव स योऽयमात्मेदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम्’(बृ.उ.४.५.१),‘अयं वै हरयोऽयं वै दश च सहस्राणि बहूनि चानन्तानि च । तदेतद् ब्रह्मापूर्वमनपरमनन्तरमबाह्यमयामात्मा ब्रह्म सर्वानुभूरित्यनुशासनम्(बृ.उ.४.५.१९)’ इति प्रत्येकमभेदवचनात् ॥ 12 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S02_V13~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V13~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~336~~)ओम् ~~अपि चैवमेके~~ ओम् ॥ 03-02-13 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V15" data-block-id="BS_C03_S03_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(380)ओम् आध्यानाय प्रयोजनाभावात् ओम् ॥ 03-03-15 ॥">(380)ओम् आध्यानाय प्रयोजनाभावात् ओम् ॥ 03-03-15 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V15_B1" data-verse="BS_C03_S03_V15" data-block-id="BS_C03_S03_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="आध्यानार्थं हि सर्वे गुणा उच्यन्ते प्रयोजनान्तराभावात् ॥">आध्यानार्थं हि सर्वे गुणा उच्यन्ते प्रयोजनान्तराभावात् ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V13_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V13~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V13_B1~~">~~‘अमात्रोऽनन्तमात्रश्च द्वैतस्योपशमः शिवः~~ ।

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V15_B2" data-verse="BS_C03_S03_V15" data-block-id="BS_C03_S03_V15_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Parasamhitayam-id"><span data-deva="‘ज्ञानार्थमथ ध्यानार्थं गुणानां समुदीरणा ।">‘ज्ञानार्थमथ ध्यानार्थं गुणानां समुदीरणा ।</span><br><span data-deva="ज्ञातव्याश्चैव ध्यातव्या गुणाः सर्वेऽप्यतो हरेः ॥">ज्ञातव्याश्चैव ध्यातव्या गुणाः सर्वेऽप्यतो हरेः ॥</span><br><span data-deva="नान्यत् प्रयोजनं ज्ञानात् ध्यानात् कर्मकृतेरपि ।">नान्यत् प्रयोजनं ज्ञानात् ध्यानात् कर्मकृतेरपि ।</span><br><span data-deva="श्रवणाच्चाथ पाठाद्वा विद्याभिः कञ्चिदिष्यते’">श्रवणाच्चाथ पाठाद्वा विद्याभिः कञ्चिदिष्यते’</span></span><span data-deva=" इति परमसंहितायाम् ॥"> इति परमसंहितायाम् ॥</span></div>

~~ओङ्कारो विदितो येन स मुनिर्नेतरो जनः’(मां.उ.४.७)~~ इति ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V15_B6" data-verse="BS_C03_S03_V15" data-block-id="BS_C03_S03_V15_B6" style="position: relative;"><span data-deva="‘गुणाः सर्वेऽपि वेत्तव्या ध्यातव्याश्च न संशयः ।

नान्यत् प्रयोजनं मुख्यं गुणानां कथने भवेत्’ ॥">‘गुणाः सर्वेऽपि वेत्तव्या ध्यातव्याश्च न संशयः ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V13_B4~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V13~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V13_B4~~">~~अभेदेऽपि भेदव्यपदेशः स्थानभेदादैश्वर्ययोगाच्च युज्यते~~ ।</div>

नान्यत् प्रयोजनं मुख्यं गुणानां कथने भवेत्’ ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V15_B8" data-verse="BS_C03_S03_V15" data-block-id="BS_C03_S03_V15_B8" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhattantra-id"><span data-deva="ज्ञानाध्यानसमायोगाद्गुणानां सर्वशः फलम् ।">ज्ञानाध्यानसमायोगाद्गुणानां सर्वशः फलम् ।</span><br><span data-deva="मुख्यं भवेन्न चान्येन फलं मुख्यं क्वचिद्भवेत्’">मुख्यं भवेन्न चान्येन फलं मुख्यं क्वचिद्भवेत्’</span></span></span><span data-deva="इति बृहत्तन्त्रे ॥ 15 ॥">इति बृहत्तन्त्रे ॥ 15 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V13_B5~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V13~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V13_B5~~">~~‘बद्धो बन्धादिसाक्षित्वाद् भिन्नो भिन्नेषु संस्थितेः~~ ।

~~निर्दोषाद्वयरूपोऽपि कथ्यते परमेश्वरः’~~ इति ॥ 13 ॥</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~स्थान~~(~~तोऽप्य~~)~~भेदाधिकरणम्~~ ॥ 08 ॥</div>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S02_A029~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~अरूपाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S02_A029~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~अरूपाधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V16_B10" data-verse="BS_C03_S03_V16" data-block-id="BS_C03_S03_V16_B10" style="position: relative;"><span data-deva="‘आत्मेत्येवोपासीत’(बृ.उ.६.४.७) इत्यनुपसंहारप्रमाणम् ॥ 16 ॥">‘आत्मेत्येवोपासीत’(बृ.उ.६.४.७) इत्यनुपसंहारप्रमाणम् ॥ 16 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अध्यानाधिकरणम् ॥ 08 ॥">॥ इति अध्यानाधिकरणम् ॥ 08 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~रूपवत्त्वादनित्यत्वमित्यतो वक्ति~~-</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A049" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आत्मगृहीत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A049"></span></p><h4 id="आत्मगृहीत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.97.E0.A5.83.E0.A4.B9.E0.A5.80.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="आत्मगृहीत्यधिकरणम्">आत्मगृहीत्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V17" data-block-id="BS_C03_S03_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(382)ओम् आत्मगृहीतिरितवदुत्तरात् ओम् ॥ 17-382 ॥">(382)ओम् आत्मगृहीतिरितवदुत्तरात् ओम् ॥ 17-382 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V17_B1" data-verse="BS_C03_S03_V17" data-block-id="BS_C03_S03_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न च ‘आनन्दादयः प्रधानस्य’(ब्र.सू.३.३.१२) इत्युक्तिविरोधः । यतः ‘सत्यं ज्ञानमनन्तम् ब्रह्म’(तै.उ.२.१)।‘विज्ञानमानन्दम् ब्रह्म’ इतिवदेवात्मशब्दगृहीतिः ।">न च ‘आनन्दादयः प्रधानस्य’(ब्र.सू.३.३.१२) इत्युक्तिविरोधः । यतः ‘सत्यं ज्ञानमनन्तम् ब्रह्म’(तै.उ.२.१)।‘विज्ञानमानन्दम् ब्रह्म’ इतिवदेवात्मशब्दगृहीतिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V17_B2" data-verse="BS_C03_S03_V17" data-block-id="BS_C03_S03_V17_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अत्र ह्येते सर्व एकीभवन्ति’(बृ.उ.३.४.७) इत्युत्तरात् ।">‘अत्र ह्येते सर्व एकीभवन्ति’(बृ.उ.३.४.७) इत्युत्तरात् ।</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhattantra-id"><span data-deva="‘आनन्दानुभवत्त्वाच्च निर्दोषत्वाच्च भण्यते ।">‘आनन्दानुभवत्त्वाच्च निर्दोषत्वाच्च भण्यते ।</span><br><span data-deva="नित्यत्वाच्च तथाऽऽत्मेति वेदवादिभिरीश्वरः’">नित्यत्वाच्च तथाऽऽत्मेति वेदवादिभिरीश्वरः’</span></span></span><span data-deva=" इति (हि) बृहत्तन्त्रे ॥ 17 ॥"> इति (हि) बृहत्तन्त्रे ॥ 17 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति आत्मगृहीत्यधिकरणम्॥ 09 ॥">॥ इति आत्मगृहीत्यधिकरणम्॥ 09 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A050" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्वयाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A050"></span></p><h4 id="अन्वयाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अन्वयाधिकरणम्">अन्वयाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V18" data-block-id="BS_C03_S03_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(383)ओम् अन्वयादिति चेत् स्यादवधारणात् ओम् ॥ 03-03-18 ॥">(383)ओम् अन्वयादिति चेत् स्यादवधारणात् ओम् ॥ 03-03-18 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V18_B1" data-verse="BS_C03_S03_V18" data-block-id="BS_C03_S03_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वगुणानामान्वय आत्म शब्दे भवति । ‘आप्तव्याप्तेरात्मशब्दः परमस्य प्रयुज्यते’ इति वचनादिति चेत्,">सर्वगुणानामान्वय आत्म शब्दे भवति । ‘आप्तव्याप्तेरात्मशब्दः परमस्य प्रयुज्यते’ इति वचनादिति चेत्,</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V18_B2" data-verse="BS_C03_S03_V18" data-block-id="BS_C03_S03_V18_B2" style="position: relative;"><span data-deva="सत्यम् । स्याच्च्यैवम् । ‘आत्मेत्येव’(बृ.उ.३.४.७) इत्यवधारणात् । अन्यथा सर्वोपसंहारवचनविरोधात् ॥ 18 ॥">सत्यम् । स्याच्च्यैवम् । ‘आत्मेत्येव’(बृ.उ.३.४.७) इत्यवधारणात् । अन्यथा सर्वोपसंहारवचनविरोधात् ॥ 18 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अन्वयाधिकरणम् ॥ 10 ॥">॥ इति अन्वयाधिकरणम् ॥ 10 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S02_V14~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V14~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~337~~)ओम् ~~अरूपवदेव हि तत्प्रधानत्वात्~~ ओम् ॥ 14-~~337~~ ॥</span></span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A051" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कार्याख्यानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A051"></span></p><h4 id="कार्याख्यानाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.96.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="कार्याख्यानाधिकरणम्">कार्याख्यानाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V19" data-block-id="BS_C03_S03_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(384)ओं कार्याख्यानादपूर्वम् ओम् ॥ 03-03-19 ॥">(384)ओं कार्याख्यानादपूर्वम् ओम् ॥ 03-03-19 ॥</span></span></span></div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V14_B1" data-verse~~="~~BS_C03_S02_V14" data-block-id="BS_C03_S02_V14_B1~~">प्रकृत्यादिप्रवर्तकत्वेन तदुत्तमत्वान्नैव रूपवद् ब्रह्म । हि शब्दाद् ‘अस्थूलमनणु’(बृ.उ.५.८.८) इत्यादिश्रुतेश्च ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V19_B1" data-verse="BS_C03_S03_V19" data-block-id="BS_C03_S03_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अलौकिकास्तस्य गुणा ह्युपास्य अलौकिकं मुक्तिकार्यं यतोऽस्य’इति कार्याख्यानादन्यत्रादृष्टा एव गुणा उपास्याः ॥ 19 ॥">‘अलौकिकास्तस्य गुणा ह्युपास्य अलौकिकं मुक्तिकार्यं यतोऽस्य’इति कार्याख्यानादन्यत्रादृष्टा एव गुणा उपास्याः ॥ 19 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V14_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V14~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V14_B2~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Mathsya-id~~">‘भौतिकानि हि रूपाणि भूतेभ्योऽसौ परो यतः ।<br/>अरूपवानतः प्रोक्तः क्व तदव्यक्ततः परे’</span></span> ~~इति च मात्स्ये॥ 14 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S02_V15~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V15~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~338~~)ओं ~~प्रकाशवच्चावैयर्थ्यम्~~ ओम् ॥ 03-02-15 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति कार्याख्यानाधिकरणम् ॥ 11 ॥">॥ इति कार्याख्यानाधिकरणम् ॥ 11 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A052" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="समानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A052"></span></p><h4 id="समानाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="समानाधिकरणम्">समानाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V20" data-block-id="BS_C03_S03_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(385)ओं समान एवं चाभेदात् ओम् ॥ 03-03-20 ॥">(385)ओं समान एवं चाभेदात् ओम् ॥ 03-03-20 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V15_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V15~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V15_B1~~">‘यदा पश्यः पश्यते रुग्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम्’(मुं.उ.३.१.३),‘श्यामाच्छबलं प्रपद्ये’(छां.उ.८.१३.१),‘सुवर्णज्योतिः’(तै.उ.३.१०) इत्यादिश्रुतीनां च न वैयर्थ्यम् । विलक्षणरूपवत्वात् ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V20_B1" data-verse="BS_C03_S03_V20" data-block-id="BS_C03_S03_V20_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अपूर्वत्वेऽपि समानानामेवोपसंहारः। न तु त्रिविक्रमत्वादीनां कादाचित्कानां पृथक्त्वेन । नित्यविक्रान्त्यादिष्वन्तर्भावात् ॥ 20 ॥">अपूर्वत्वेऽपि समानानामेवोपसंहारः। न तु त्रिविक्रमत्वादीनां कादाचित्कानां पृथक्त्वेन । नित्यविक्रान्त्यादिष्वन्तर्भावात् ॥ 20 ॥</span></div>

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V15_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S02_V15" data-block-id="BS_C03_S02_V15_B2~~">~~यथा चक्षुरादिप्रकाशे विद्यमानेऽपि वैलक्षण्यादप्रकाशादिव्यवहारः~~ ॥ 15 ॥</div>

</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A053" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नवाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A053"></span></p><h4 id="नवाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A8.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="नवाधिकरणम्">नवाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V21" data-block-id="BS_C03_S03_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(386)ओं सम्बन्धादेवमन्यत्रापि ओम् ॥ 03-03-21 ॥">(386)ओं सम्बन्धादेवमन्यत्रापि ओम् ॥ 03-03-21 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V16_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V16~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V16_B1~~">वैलक्षण्यं चोच्यते रूपस्य विज्ञानानन्दमात्रत्वं ‘ऐकात्म्यप्रत्ययसारम्’(मां.उ.२.१) इति ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Chaturveda~~-id">~~आनन्दमात्रमजरं पुराणमेकं सन्तं बहुधा दृष्यमानम्~~ ।<br/>~~तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीरास्तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम्’~~</span></span>इति ~~चतुर्वेदशिखायाम्~~ ॥ 16 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V21_B1" data-verse="BS_C03_S03_V21" data-block-id="BS_C03_S03_V21_B1" style="position: relative;"><span data-deva="परमात्मसम्बन्धित्वेन नित्यत्वात् त्रिविक्रमत्वादिष्वप्युपसंहार्यत्वं युज्यते।">परमात्मसम्बन्धित्वेन नित्यत्वात् त्रिविक्रमत्वादिष्वप्युपसंहार्यत्वं युज्यते।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V21_B2" data-verse="BS_C03_S03_V21" data-block-id="BS_C03_S03_V21_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhattantra-id"><span data-deva="‘गुणास्त्रैविक्रमाद्याश्च संहर्तव्या न संशयः ।">‘गुणास्त्रैविक्रमाद्याश्च संहर्तव्या न संशयः ।</span><br><span data-deva="विरिञ्चस्यैव नान्येषां स हि सर्वगुणाधिकः’">विरिञ्चस्यैव नान्येषां स हि सर्वगुणाधिकः’</span></span></span><span data-deva=" इति बृहत्तन्त्रे ॥ 21 ॥"> इति बृहत्तन्त्रे ॥ 21 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति समानाधिकरणम् ॥ 12 ॥">॥ इति समानाधिकरणम् ॥ 12 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V22" data-block-id="BS_C03_S03_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(387)ओं न वा विशेषात् ओम् ॥ 03-03-22 ॥">(387)ओं न वा विशेषात् ओम् ॥ 03-03-22 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V17_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V17~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V17_B1~~">दर्शयति चानन्दस्य रूपत्वं ‘तद्विज्ञानेन परिपश्यन्ति धीरा आनन्दरूपममृतं यद्विभाति’(मुं.उ.२.२.८) इति ॥<br/><span class="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Mathsya-id~~">~~‘शुद्धस्फटिकसङ्काशं वासुदेवं निरञ्जनम्~~ ।~~<br/>चिन्तयीति यतिर्नान्यं ज्ञानरूपादृते हरेः’</span>~~</span> ~~इति च मात्स्ये॥ 17 ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V22_B1" data-verse="BS_C03_S03_V22" data-block-id="BS_C03_S03_V22_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न वाऽऽत्मशब्देन सर्वगुणगृहीतिः । अधिकारिविशेषात् ॥ 22 ॥">न वाऽऽत्मशब्देन सर्वगुणगृहीतिः । अधिकारिविशेषात् ॥ 22 ॥</span></div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति अरूपाधिकरणम् ॥ 09॥</div>~~

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति नवाधिकरणम् (विशेषणाधिकरणम्) ॥ 13 ॥">॥ इति नवाधिकरणम् (विशेषणाधिकरणम्) ॥ 13 ॥</span></div>

<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A030" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उपमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A030"></span><h4 class="gr-section-head">उपमाधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V23_B1" data-verse="BS_C03_S03_V23" data-block-id="BS_C03_S03_V23_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वान् गुणानात्मशब्दो ब्रवीति ब्रह्मादीनामितरेषां न चैव’ इति भाल्लवेयश्रुतिः ॥ 23 ॥">‘सर्वान् गुणानात्मशब्दो ब्रवीति ब्रह्मादीनामितरेषां न चैव’ इति भाल्लवेयश्रुतिः ॥ 23 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S02_V18~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V18~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~341~~)ओम् ~~अत एव चोपमा सूर्यकादिवत्~~ ओम् ॥ 03-02-18 ॥</span></span></div>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V18_B1" data-verse="BS_C03_S02_V18" data-block-id="BS_C03_S02_V18_B1"~~>यस्मादेवं परमेश्वरस्वरूपाणां मिथो न कश्चिद् भेदः, अत एव सादृश्याज्जीवस्यापि तथा स्यादिति तस्य प्रतिबिम्बत्वमुक्त्वा ‘च’शब्देन भेदं दर्शयति ।</div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S02_V18_B2" data~~-~~verse="BS_C03_S02_V18~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V18_B2~~"~~>‘रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव’(बृ.उ.४.५.१९)।</div~~>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V18_B3~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V18~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V18_B3~~"~~>‘बहवः सूर्यका यद्वत् सूर्यस्य सदृशा जले ।~~

~~एवमेवाऽत्मका लोके परात्मसदृशा मताः’ इत्यादि ॥</div>~~

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V18_B5~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S02_V18" data-block-id="BS_C03_S02_V18_B5~~">अत एव भिन्नत्वतदधीनत्वतत्सादृश्यैरेव सूर्यकाद्युपमा नोपाध्यधीनत्वादिना ॥ 18 ॥</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~उपमाधिकरणम्॥ 10~~ ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति नवाधिकरणम् ॥ 12 ॥">॥ इति नवाधिकरणम् ॥ 12 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A054" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सम्भृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A054"></span></p><h4 id="सम्भृत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.AE.E0.A5.8D.E0.A4.AD.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सम्भृत्यधिकरणम्">सम्भृत्यधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S02_A031~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~अम्बुवदधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S02_A031~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~अम्बुवदधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V24" data-block-id="BS_C03_S03_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(389)ओं सम्भृतिद्युव्याप्त्यपि चातः ओम् ॥ 03-03-24 ॥">(389)ओं सम्भृतिद्युव्याप्त्यपि चातः ओम् ॥ 03-03-24 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V24_B1" data-verse="BS_C03_S03_V24" data-block-id="BS_C03_S03_V24_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सम्भृतिद्युव्याप्ती अपि देवादीनामुपसंहर्तव्ये नान्येषाम् । अत एव योग्यताविशेषात् ।">सम्भृतिद्युव्याप्ती अपि देवादीनामुपसंहर्तव्ये नान्येषाम् । अत एव योग्यताविशेषात् ।</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">नित्यसिद्धत्वात् सादृश्यस्य नित्यानन्दज्ञानादेर्न भक्तिज्ञानादि(ना)प्रयोजनमित्यतो ब्रवीति-</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V24_B2" data-verse="BS_C03_S03_V24" data-block-id="BS_C03_S03_V24_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id"><span data-deva="‘देवादीनामुपास्यास्तु भृतिव्याप्त्यादयो गुणाः ।">‘देवादीनामुपास्यास्तु भृतिव्याप्त्यादयो गुणाः ।</span><br><span data-deva="आनन्दाद्यास्तु सर्वेषामन्यथाऽनर्थकृद्भवेत्’">आनन्दाद्यास्तु सर्वेषामन्यथाऽनर्थकृद्भवेत्’</span></span></span><span data-deva=" इति च ब्रह्मतर्के ॥ 24 ॥"> इति च ब्रह्मतर्के ॥ 24 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सम्भृत्यधिकरणम् ॥ 14 ॥">॥ इति सम्भृत्यधिकरणम् ॥ 14 ॥</span></div>

<div class="~~verse-block" id="BS_C03_S02_V19" data-block-id="BS_C03_S02_V19" data~~-~~doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse~~-~~type="sutra~~"><span ~~class="shloka~~-~~block"><span class~~="~~shloka-line~~">~~(342)ओम् अम्बुवदग्रहणात् तु न तथात्वम् ओम्~~ ॥ ~~03-02-19॥~~</span></~~span~~><~~/div~~>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A055" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पुरुषविद्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A055"></span></p><h4 id="पुरुषविद्याधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.81.E0.A4.B0.E0.A5.81.E0.A4.B7.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="पुरुषविद्याधिकरणम्">पुरुषविद्याधिकरणम्</span></h4>

<~~div class="bhashya-collection"~~ id="~~bhashya-BS_C03_S02_V19" data-block~~-~~id="bhashya~~-~~BS_C03_S02_V19~~">

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="यस्यां विद्यायां महागुणा उच्यन्ते सोत्तमानामितराऽन्येषामिति चेत्, न –">यस्यां विद्यायां महागुणा उच्यन्ते सोत्तमानामितराऽन्येषामिति चेत्, न –</span></div>

~~<div~~ class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S02_V19_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S02_V19~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V19_B1~~">अम्बुवद् स्नेहेन । ग्रहणं ज्ञानम्। भक्तिं विना न तत्सादृश्यं सम्यगभिव्यज्यते ।</~~div~~>

<~~div~~ class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S02_V19_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S02_V19" data-block-id="BS_C03_S02_V19_B2~~">‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम्’(क.उ.१.२.२३) इति हि श्रुतिः।</~~div~~>

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S02_V19_B4~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S02_V19~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S02_V19_B4~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><~~span~~ class="gr-~~reference gr~~-~~ref-Padma-id~~">~~‘महित्वबुद्धिर्भक्तिस्तु स्नेहपूर्वाऽभिधीयते ।~~<~~br/>तयैव व्यज्यते सम्यग्जीवरूपं सुखादिकम्’</~~span></span> ~~इति पाद्मे ॥ 19 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~अम्बुवदधिकरणम्~~ ॥ 11 ॥</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V25" data-block-id="BS_C03_S03_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(390)ओं पुरुषविद्यायामपि चेतरेषामनाम्नानात् ओम् ॥ 03-03-25 ॥">(390)ओं पुरुषविद्यायामपि चेतरेषामनाम्नानात् ओम् ॥ 03-03-25 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S02_A032~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~वृद्धिह्रासाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S02_A032~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~वृद्धिह्रासाधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V25_B1" data-verse="BS_C03_S03_V25" data-block-id="BS_C03_S03_V25_B1" style="position: relative;"><span data-deva="पुरुषसूक्तोक्तविद्यायामपि केषाञ्चिद्गुणानामनाम्नानात् ।">पुरुषसूक्तोक्तविद्यायामपि केषाञ्चिद्गुणानामनाम्नानात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V25_B2" data-verse="BS_C03_S03_V25" data-block-id="BS_C03_S03_V25_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id"><span data-deva="‘सर्वतः पौरुषे सूक्ते गुणा विष्णोरुदीरिताः ।">‘सर्वतः पौरुषे सूक्ते गुणा विष्णोरुदीरिताः ।</span><br><span data-deva="तत्रापि नैव सर्वेऽपि तस्मात् कार्योपसंहृतिः’">तत्रापि नैव सर्वेऽपि तस्मात् कार्योपसंहृतिः’</span></span></span><span data-deva="इति ब्रह्मतर्के ॥ 25 ॥">इति ब्रह्मतर्के ॥ 25 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S02_V20~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V20~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~343~~)ओं ~~वृद्धिह्रासभाक्त्वमन्तर्भावादुभयसामञ्जस्यादेवम्~~ ओम् ~~॥03~~-02-~~20॥~~</span></span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति पुरुषविद्याधिकरणम् ॥ 15 ॥">॥ इति पुरुषविद्याधिकरणम् ॥ 15 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A056" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वेधाद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A056"></span></p><h4 id="वेधाद्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A5.87.E0.A4.A7.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="वेधाद्यधिकरणम्">वेधाद्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V20_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V20~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V20_B1~~">तस्य च भक्तिज्ञानदेर्वृद्धिह्रासभाक्त्वं विद्यते । ब्रह्मादीनामुत्तमानां सर्वेषां भक्तत्वेऽन्तर्भावात् ।<~~/div~~>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V26" data-block-id="BS_C03_S03_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(391)ओं वेधाद्यर्थभेदात् ओम् ॥ 03-03-26 ॥">(391)ओं वेधाद्यर्थभेदात् ओम् ॥ 03-03-26 ॥</span></span></span></div>

<~~div~~ class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S02_V20_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S02_V20~~" data-~~block~~-id="~~BS_C03_S02_V20_B2~~">एवं भक्त्यादिविशेषाङ्गीकारादेवेश्वरस्य ब्रह्मादीन् अन्यान् प्रति च सामञ्जस्यं भवति।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V26_B1" data-verse="BS_C03_S03_V26" data-block-id="BS_C03_S03_V26_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id"><span data-deva="‘भिन्धि विद्ध्यश्रुणीहीति फलभेदेन सर्वशः ।">‘भिन्धि विद्ध्यश्रुणीहीति फलभेदेन सर्वशः ।</span><br><span data-deva="यत्यादीनां तेष्वयोगान्नाधिकार्येकता भवेत् ।">यत्यादीनां तेष्वयोगान्नाधिकार्येकता भवेत् ।</span><br><span data-deva="अयोग्योपासनादीयुरनर्थं चार्थनाशनम्’">अयोग्योपासनादीयुरनर्थं चार्थनाशनम्’</span></span></span><span data-deva=" इति बृहत्तन्त्रे ॥"> इति बृहत्तन्त्रे ॥</span></div>

</div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S02_V20_B3~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S02_V20~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V20_B3~~"><span class="gr-~~blockquote~~"><span class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Brahme~~-id">~~‘साधनस्योत्तमत्वेन साध्यं चोत्तममाप्नुयुः ।~~<~~br/~~>~~ब्रह्मादयः क्रमेणैव यथाऽऽनन्दश्रुतौ श्रुताः’~~</span></span> ~~इति च ब्राह्मे ॥ 20 ॥~~</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति वेधाद्यधिकरणम् ॥ 16 ॥">॥ इति वेधाद्यधिकरणम् ॥ 16 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A057" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="(मुक्तोपासनाधिकरणम्) हान्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A057"></span></p><h4 id="(मुक्तोपासनाधिकरणम्)_हान्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".28.E0.A4.AE.E0.A5.81.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8B.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.B8.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29_.E0.A4.B9.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="(मुक्तोपासनाधिकरणम्) हान्यधिकरणम्">(मुक्तोपासनाधिकरणम्) हान्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="मुक्तस्योपासना कर्तव्या न वा ? इत्यतोऽब्रवीत् –">मुक्तस्योपासना कर्तव्या न वा ? इत्यतोऽब्रवीत् –</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V27" data-block-id="BS_C03_S03_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(392)ओं हानौ तूपायनशब्दशेषत्वात् कुशाछन्दस्तुत्युपगानवत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-27॥">(392)ओं हानौ तूपायनशब्दशेषत्वात् कुशाछन्दस्तुत्युपगानवत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-27॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V27_B1" data-verse="BS_C03_S03_V27" data-block-id="BS_C03_S03_V27_B1" style="position: relative;"><span data-deva="नियतस्वाध्यायानन्तरं स्वेच्छया कुशाग्रहणस्तुत्युपगानवदेव मोक्ष उपासनादिः ।‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१.१) इति मोक्षवाक्यशेषत्वादितरेषाम् ॥ तच्चोक्तम् ‘एतत् सामगायन्नास्ते’(तै.उ.३.१०) इत्यादि ।">नियतस्वाध्यायानन्तरं स्वेच्छया कुशाग्रहणस्तुत्युपगानवदेव मोक्ष उपासनादिः ।‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१.१) इति मोक्षवाक्यशेषत्वादितरेषाम् ॥ तच्चोक्तम् ‘एतत् सामगायन्नास्ते’(तै.उ.३.१०) इत्यादि ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V27_B2" data-verse="BS_C03_S03_V27" data-block-id="BS_C03_S03_V27_B2" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मतर्के च-

">ब्रह्मतर्के च-

</span><p><span data-deva="‘मुक्ता अपि हि कुर्वन्ति स्वेच्छयोपासनं हरेः ।

">‘मुक्ता अपि हि कुर्वन्ति स्वेच्छयोपासनं हरेः ।

</span></p><span data-deva="

नियमानन्तरं विप्राः कुशाद्यैरप्यधीयते’ इति ॥">

नियमानन्तरं विप्राः कुशाद्यैरप्यधीयते’ इति ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V27_B4" data-verse="BS_C03_S03_V27" data-block-id="BS_C03_S03_V27_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘कृष्णो मुक्तैरिज्यते वीतमोहैः’ इति च भारते ॥ 27 ॥">‘कृष्णो मुक्तैरिज्यते वीतमोहैः’ इति च भारते ॥ 27 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V28" data-block-id="BS_C03_S03_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(393)ओं साम्पराये तर्तव्याभावात् तथा ह्यन्ये ओम् ॥ 03-03-28 ॥">(393)ओं साम्पराये तर्तव्याभावात् तथा ह्यन्ये ओम् ॥ 03-03-28 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V28_B1" data-verse="BS_C03_S03_V28" data-block-id="BS_C03_S03_V28_B1" style="position: relative;"><span data-deva="स्वेच्छयैवेत्यङ्गीकर्तव्यम् । मुक्तस्य तीर्णत्वात् ।‘तीर्णो हि तदा सर्वान् शोकान् हृदयस्य भवति’(बृ.उ.३.३.२२) इति ह्यन्ये पठन्ति ।">स्वेच्छयैवेत्यङ्गीकर्तव्यम् । मुक्तस्य तीर्णत्वात् ।‘तीर्णो हि तदा सर्वान् शोकान् हृदयस्य भवति’(बृ.उ.३.३.२२) इति ह्यन्ये पठन्ति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V28_B2" data-verse="BS_C03_S03_V28" data-block-id="BS_C03_S03_V28_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘स्थितप्रज्ञत्वमाप्ता ये ज्ञानेन परमात्मनः ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V21_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V21~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V21_B1~~">~~अथात ‘आनन्दस्य मीमांसा~~ भवति’(तै.उ.२.८.१) ~~इत्यारभ्य ब्रह्मपर्यन्तेषु सुखे विशेषदर्शनात्~~ ।

">‘स्थितप्रज्ञत्वमाप्ता ये ज्ञानेन परमात्मनः ।

~~चशब्दात् स्मृतिः~~-

</span><p><span data-deva="ब्रह्मलोकं गताः सर्वे ब्रह्मणा च परं गताः ।

~~‘यथा भक्तिविशेषोऽत्र दृष्यते पुरुषोत्तमे~~ ।

">ब्रह्मलोकं गताः सर्वे ब्रह्मणा च परं गताः ।

~~तथा मुक्तिविशेषोऽपि ज्ञानिनां लिङ्गभेदने’~~ इति ॥ 21 ॥</div>

</span></p><span data-deva="

तीर्णतर्तव्यभागाश्च स्वेच्छयोपासते परम्’ इति ॥ 28 ॥">

तीर्णतर्तव्यभागाश्च स्वेच्छयोपासते परम्’ इति ॥ 28 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~वृद्धिह्रासाधिकरणम्~~ ॥ 12 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति (मुक्तोपासनाधिकरणम्) हान्यधिकरणम् ॥ 17 ॥">॥ इति (मुक्तोपासनाधिकरणम्) हान्यधिकरणम् ॥ 17 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A058" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="छन्दाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A058"></span></p><h4 id="छन्दाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.9B.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A6.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="छन्दाधिकरणम्">छन्दाधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S02_A033~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~पालकत्वाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S02_A033~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~पालकत्वाधिकरणम्~~</h4>

<div class="leading-bhashya-line">~~सृष्टिसंहारकर्तृत्वमेवास्य~~ न ~~पालकत्वं स्वतः सिद्धेरित्यत~~ आह-</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V29" data-block-id="BS_C03_S03_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(394)ओं छन्दत उभयाविरोधात् ओम् ॥ 03-03-29 ॥">(394)ओं छन्दत उभयाविरोधात् ओम् ॥ 03-03-29 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S02_V22~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V22~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~345~~)ओं ~~प्रकृतैतावत्त्वं हि प्रतिषेधति ततो ब्रवीति च भूयः~~ ओम् ॥ 03-02-22 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V29_B1" data-verse="BS_C03_S03_V29" data-block-id="BS_C03_S03_V29_B1" style="position: relative;"><span data-deva="स्वेच्छया कुर्वन्ति न वा । बन्धप्रत्यवाययोरभावात् ॥ 29 ॥">स्वेच्छया कुर्वन्ति न वा । बन्धप्रत्यवाययोरभावात् ॥ 29 ॥</span></div>

<div class="bhashya-collection" id="bhashya-~~BS_C03_S02_V22~~" data-block-id="bhashya-~~BS_C03_S02_V22">~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V22_B1~~" ~~data-verse~~="~~BS_C03_S02_V22~~" data-block-id="BS_C03_S02_V22_B1">उक्तं सृष्टिसंहारकर्तृत्वमात्रं प्रतिषिध्य ततोऽधिकं ब्रवीति- ‘नैतावदेना परो अन्यदस्त्युक्षा स द्यावापृथिवी बिभर्ति’(ऋ.सं.१०.३१.८) इति ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V22_B3~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V22~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V22_B3~~"~~>च शब्दात् स्मृतिश्च ।<br/><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Brahmanda-id~~">~~‘सृष्टिं च पालनं चैव संहारं नियमं तथा~~ ।~~<br/>एक एव करोतीशः सर्वस्य जगतो हरिः’~~</span>~~</span>इति ब्रह्माण्डे ॥ 22 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">~~॥इति पालकत्वाधिकरणम्~~ (~~प्रकृत्यधिकरणम्~~) ॥ 13 ॥</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V30" data-block-id="BS_C03_S03_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(395)ओं गतेरर्थवत्त्वमुभयथाऽन्यथा हि विरोधः ओम् ॥ 03-03-30 ॥">(395)ओं गतेरर्थवत्त्वमुभयथाऽन्यथा हि विरोधः ओम् ॥ 03-03-30 ॥</span></span></span></div>

<~~span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C03_S02_A034~~" class="gr-~~toc-anchor~~" ~~data-level~~="3" data-~~title~~="~~अव्यक्ताधिकरणम्~~" data-block-id="gr-~~adh-BS_C03_S02_A034~~"></span><h4 class="gr-~~section~~-~~head~~">~~अव्यक्ताधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V30_B1" data-verse="BS_C03_S03_V30" data-block-id="BS_C03_S03_V30_B1" style="position: relative;"><span data-deva="बन्धप्रत्यवायाभावे हि मोक्षस्यार्थवत्त्वम् । अन्यथा मोक्षत्वमेव न स्यात् ॥">बन्धप्रत्यवायाभावे हि मोक्षस्यार्थवत्त्वम् । अन्यथा मोक्षत्वमेव न स्यात् ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V30_B2" data-verse="BS_C03_S03_V30" data-block-id="BS_C03_S03_V30_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘कदाचित् कर्म कुर्वन्ति कदाचिन्नैव कुर्वते ।

नित्यज्ञानस्वरूपत्वान्नित्यं ध्यायन्ति केशवम्’ ॥">‘कदाचित् कर्म कुर्वन्ति कदाचिन्नैव कुर्वते ।

<~~div~~ class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~परमात्मापरोक्ष्यं च तत्प्रसादादेव न जीवशक्त्येति वक्तुमुच्यते~~-</div>

नित्यज्ञानस्वरूपत्वान्नित्यं ध्यायन्ति केशवम्’ ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V30_B4" data-verse="BS_C03_S03_V30" data-block-id="BS_C03_S03_V30_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="तीर्णतर्तव्यभागा ये प्राप्तानन्दाः परात्मनः ।">तीर्णतर्तव्यभागा ये प्राप्तानन्दाः परात्मनः ।</span><br><span data-deva="प्रत्यवायस्य बन्धस्याप्यभावात् स्वेच्छया भवेत्’">प्रत्यवायस्य बन्धस्याप्यभावात् स्वेच्छया भवेत्’</span></span></span><span data-deva="इति हि ब्रह्माण्डे ॥ 30 ॥">इति हि ब्रह्माण्डे ॥ 30 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V31" data-block-id="BS_C03_S03_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(396)ओम् उपपन्नस्तल्लक्षणार्थोपलब्धेर्लोकवत् ओम् ॥ 03-03-31 ॥">(396)ओम् उपपन्नस्तल्लक्षणार्थोपलब्धेर्लोकवत् ओम् ॥ 03-03-31 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V31_B1" data-verse="BS_C03_S03_V31" data-block-id="BS_C03_S03_V31_B1" style="position: relative;"><span data-deva="उपपन्नश्चैवम्भावः । प्राप्तत्वात् तल्लक्षणस्य फलस्य । यथा लोके विद्यर्थत्वेन विष्णुक्रमणादिकं कृत्वा समाप्तकर्मेच्छया करोति न करोति च ॥ 31 ॥">उपपन्नश्चैवम्भावः । प्राप्तत्वात् तल्लक्षणस्य फलस्य । यथा लोके विद्यर्थत्वेन विष्णुक्रमणादिकं कृत्वा समाप्तकर्मेच्छया करोति न करोति च ॥ 31 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V23_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V23~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V23_B1~~"~~>अव्यक्तमेव तद्ब्रह्म स्वतः । <span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-KauntharavyaShruthi-id~~">~~‘अरूपमक्षरं ब्रह्म सदाऽव्यक्तं~~ च ~~निष्क(ष्फ)लम्।<br/>यज्ज्ञात्वा मुच्यते जन्तुरानन्दश्चाक्षयो भवेत्॥’</span>~~</span> ~~इति हि कौण्ठरव्यश्रुतिः ॥ 23 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S02_V24~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V24~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~347~~)ओम् ~~अपि संराधने प्रत्यक्षानुमानाभ्याम्~~ ओम् ॥ 03-02-24 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="इति छन्दादिकरणम्">इति छन्दादिकरणम्</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A059" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनियमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A059"></span></p><h4 id="अनियमाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A4.BF.E0.A4.AF.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अनियमाधिकरणम्">अनियमाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V32" data-block-id="BS_C03_S03_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(397)ओम् अनियमः सर्वेषामविरोधाच्छब्दानुमानाभ्याम् ओम् ॥ 03-03-32 ॥">(397)ओम् अनियमः सर्वेषामविरोधाच्छब्दानुमानाभ्याम् ओम् ॥ 03-03-32 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V24_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V24~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V24_B1~~">~~आराधनेऽप्यव्यक्तमेव~~ । ~~ज्ञानिप्रत्यक्षेणेतरेषामतिसूक्ष्मत्वलिङ्गादनुमानेन।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V32_B1" data-verse="BS_C03_S03_V32" data-block-id="BS_C03_S03_V32_B1" style="position: relative;"><span data-deva="प्राप्तज्ञानानामपि केषाञ्चिन्मुक्तिप्राप्तिः केषाञ्चिन्न, यथोपसंहारनियम इति न मन्तव्यम् ।">प्राप्तज्ञानानामपि केषाञ्चिन्मुक्तिप्राप्तिः केषाञ्चिन्न, यथोपसंहारनियम इति न मन्तव्यम् ।</span><br><span data-deva="‘सर्वेगुणा ब्रह्मणैव ह्युपास्या नान्यैर्देवैः किमु सर्वैर्मनुष्यैः’ इत्युपसंहारविरोधादन्यत्राविरोधात् ।">‘सर्वेगुणा ब्रह्मणैव ह्युपास्या नान्यैर्देवैः किमु सर्वैर्मनुष्यैः’ इत्युपसंहारविरोधादन्यत्राविरोधात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V24_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V24~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V24_B2~~"><span ~~class~~="~~gr-blockquote~~"><span class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Brahmavaivarte~~-id">‘न तमाराधयित्वाऽपि कश्चिद् व्यक्तीकरिष्यति ।<br/>नित्याव्यक्तो यतो देवः परमात्मा सनातनः॥’</span></span> ~~इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 24 ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V32_B4" data-verse="BS_C03_S03_V32" data-block-id="BS_C03_S03_V32_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘न कश्चिद्ब्रह्मवित् सृतिमनुभवति मुक्तो ह्येव भवति तस्मादाहुः सृतिहेति’ इति कौण्डन्यश्रुतेश्च ।">‘न कश्चिद्ब्रह्मवित् सृतिमनुभवति मुक्तो ह्येव भवति तस्मादाहुः सृतिहेति’ इति कौण्डन्यश्रुतेश्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V32_B5" data-verse="BS_C03_S03_V32" data-block-id="BS_C03_S03_V32_B5" style="position: relative;"><span data-deva="यथा केषाञ्चिन्मोक्ष एवमन्येषामित्यनुमानाच्च॥ 32 ॥">यथा केषाञ्चिन्मोक्ष एवमन्येषामित्यनुमानाच्च॥ 32 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अनियमाधिकरणम् ॥ 19 ॥">॥ इति अनियमाधिकरणम् ॥ 19 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-bhashya-~~line~~">~~नित्याव्यक्तरूपेण तथैव तिष्ठति~~; व्यक्तं किञ्चिद् रूपं गृहीत्वा दृश्यते; यधाऽग्न्यादयस्तन्मात्रारूपेणादृश्या अपि स्थूलरूपेण दृश्यन्ते। एवं इति ~~चेत्, न~~-</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A060" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="यावदधिकाराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A060"></span></p><h4 id="यावदधिकाराधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.B5.E0.A4.A6.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="यावदधिकाराधिकरणम्">यावदधिकाराधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V33" data-block-id="BS_C03_S03_V33" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(398)ओं यावदधिकारमवस्थितिराधिकारिकाणाम् ओम् ॥ 03-03-33 ॥">(398)ओं यावदधिकारमवस्थितिराधिकारिकाणाम् ओम् ॥ 03-03-33 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V33_B1" data-verse="BS_C03_S03_V33" data-block-id="BS_C03_S03_V33_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथा यथाऽधिकारो विशिष्यते एवं मुक्तावानन्दो विशिष्यते ।‘मनुष्येभ्यो गन्धर्वाणां गन्धर्वेभ्यः ऋषीणामृषिभ्यो देवानां देवेभ्य इन्द्रस्य इन्द्राद्रुद्रस्य रुद्राद्ब्रह्मण एष ह्येव शतानन्दः’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ।">यथा यथाऽधिकारो विशिष्यते एवं मुक्तावानन्दो विशिष्यते ।‘मनुष्येभ्यो गन्धर्वाणां गन्धर्वेभ्यः ऋषीणामृषिभ्यो देवानां देवेभ्य इन्द्रस्य इन्द्राद्रुद्रस्य रुद्राद्ब्रह्मण एष ह्येव शतानन्दः’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V33_B2" data-verse="BS_C03_S03_V33" data-block-id="BS_C03_S03_V33_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘ज्ञानं चोपासनं चैव मुक्तावानन्द एव च ।

यथाधिकारं देवानां भवन्त्येवोत्तरोत्तरम्’ इति ॥ 33 ॥">‘ज्ञानं चोपासनं चैव मुक्तावानन्द एव च ।

यथाधिकारं देवानां भवन्त्येवोत्तरोत्तरम्’ इति ॥ 33 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V34" data-block-id="BS_C03_S03_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(399)ओम् अक्षरधियां त्वविरोधः सामान्यतद्भावाभ्यामौपसदवत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-34 ॥">(399)ओम् अक्षरधियां त्वविरोधः सामान्यतद्भावाभ्यामौपसदवत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-34 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S02_V25~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V25~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~348~~)~~ओं प्रकाशवच्चावैशेष्यम्~~ ओम् ॥ 03-02-25 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V34_B1" data-verse="BS_C03_S03_V34" data-block-id="BS_C03_S03_V34_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न चासमत्वेन विरोधो भवति । ब्रह्मधीत्वाद्दोषाभावसाम्यादुत्तमेभ्योऽन्येषां भावाच्च । औपसदवच्छिष्यवत् ।">न चासमत्वेन विरोधो भवति । ब्रह्मधीत्वाद्दोषाभावसाम्यादुत्तमेभ्योऽन्येषां भावाच्च । औपसदवच्छिष्यवत् ।</span></div>

<div class="bhashya-collection" id="bhashya-~~BS_C03_S02_V25~~" data-block-id="bhashya-~~BS_C03_S02_V25">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V34_B2" data-verse="BS_C03_S03_V34" data-block-id="BS_C03_S03_V34_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘नानाविधा जीवसङ्घा विमुक्तौन चैव तेषां ब्रह्मधियां विरोधः।

~~<div class="bhashyam-block~~" id="~~BS_C03_S02_V25_B1~~" ~~data-verse="BS_C03_S02_V25" data-block-id="BS_C03_S02_V25_B1">अग्न्यादिवत् स्थूलसूक्ष्मत्वविशेषाभावात्।</div~~>

दोषाभावाद्गुरुशिष्यादिभावाल्लोकेऽपि नासौ किमु तेषां विमुक्तेः’ इति ॥ 34 ॥">‘नानाविधा जीवसङ्घा विमुक्तौन चैव तेषां ब्रह्मधियां विरोधः।

दोषाभावाद्गुरुशिष्यादिभावाल्लोकेऽपि नासौ किमु तेषां विमुक्तेः’ इति ॥ 34 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V25_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V25~~" data-block-id="BS_C03_S02_V25_B2">‘नासौ सूक्ष्मो न स्थूलः पर एव स भवति तस्मादाहुः परमः’ इति माण्डव्यश्रुतेः ।</div>

~~<div class="bhashyam-block~~" id="~~BS_C03_S02_V25_B4" data-verse="BS_C03_S02_V25" data-block-id="BS_C03_S02_V25_B4~~"><span ~~class="gr~~-~~blockquote"><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Garuda-id~~">~~‘स्थूलसूक्ष्मविशेषोऽत्र~~ न ~~क्‍वचित् परमेश्वरे~~ ।~~<br/>सर्वत्रैकप्रकारोऽसौ सर्वरूपेष्वजो यतः’</span>~~</span> ~~इति च गारुडे ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V25_B6~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V25~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V25_B6~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Koorma-id~~">‘अव्यक्तव्यक्तभावौ च न क्‍वचित् परमेश्वरे ।<br/>सर्वत्राव्यक्तरूपोऽयं यत एव जनार्दनः’</span></span> ~~इति च कौर्मे ॥ 25 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति यावदधिकाराधिकरणम् ॥ 20 ॥">॥ इति यावदधिकाराधिकरणम् ॥ 20 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A061" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इयदामननाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A061"></span></p><h4 id="इयदामननाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.87.E0.A4.AF.E0.A4.A6.E0.A4.BE.E0.A4.AE.E0.A4.A8.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="इयदामननाधिकरणम्">इयदामननाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V35" data-block-id="BS_C03_S03_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(400)ओम् इयदामननात् ओम् ॥ 03-03-35 ॥">(400)ओम् इयदामननात् ओम् ॥ 03-03-35 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V35_B1" data-verse="BS_C03_S03_V35" data-block-id="BS_C03_S03_V35_B1" style="position: relative;"><span data-deva="नामाध्यारभ्य प्राणान्तमुत्तरोत्तरमुत्तमत्वमुक्तम्। न प्राणात् किञ्चिद् भूय उक्तम् । तथाऽपि पूर्ववत् स्यात् इति(स्यादपीति) न वाच्यम् ।">नामाध्यारभ्य प्राणान्तमुत्तरोत्तरमुत्तमत्वमुक्तम्। न प्राणात् किञ्चिद् भूय उक्तम् । तथाऽपि पूर्ववत् स्यात् इति(स्यादपीति) न वाच्यम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V35_B2" data-verse="BS_C03_S03_V35" data-block-id="BS_C03_S03_V35_B2" style="position: relative;"><span data-deva="प्राणो वाव सर्वेभ्यो भूयान्न हि प्राणाद्भूयान् प्राणो ह्येव भूयांस्तस्माद्भूयान् नाम’ इति कौण्ठरव्यश्रुतेः ॥ 35 ॥">प्राणो वाव सर्वेभ्यो भूयान्न हि प्राणाद्भूयान् प्राणो ह्येव भूयांस्तस्माद्भूयान् नाम’ इति कौण्ठरव्यश्रुतेः ॥ 35 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V36" data-block-id="BS_C03_S03_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(401)ओम् अन्तरा भूतग्रामवदिति चेत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-36 ॥">(401)ओम् अन्तरा भूतग्रामवदिति चेत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-36 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S02_V26~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V26~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~349~~)~~ओं प्रकाशश्च कर्मण्यभ्यासात्~~ ओम् ॥ 03-02-~~26॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V21_B3" data-verse="BS_C03_S03_V36" data-block-id="BS_C03_S03_V21_B3" style="position: relative;"><span data-deva="यथा भूतग्राम एकस्मादेक उत्तमोऽस्त्येव, एवं प्राणादपि परमात्मानमन्तरा विद्यत इति चेत्,">यथा भूतग्राम एकस्मादेक उत्तमोऽस्त्येव, एवं प्राणादपि परमात्मानमन्तरा विद्यत इति चेत्,</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V21_B4" data-verse="BS_C03_S03_V36" data-block-id="BS_C03_S03_V21_B4" style="position: relative;"><span data-deva="न। प्राणादुत्तमाभावे प्रमाणमुक्तम् । अन्यत्रोत्तमाभावे न प्रमाणम्। दृष्यते चान्यत्रोत्तमत्वम् ॥ 36 ॥">न। प्राणादुत्तमाभावे प्रमाणमुक्तम् । अन्यत्रोत्तमाभावे न प्रमाणम्। दृष्यते चान्यत्रोत्तमत्वम् ॥ 36 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V26_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V26~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V26_B1~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Shruthi-id~~">~~विषयभूते तस्मिन्नेव श्रवाणाध्यभ्यासात् प्रकाशश्च भवति ।</span>~~</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V26_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V26~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V26_B2~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Shruthi-id~~">~~‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोदव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यः’(बृ.उ.४.४.५)</span>~~</span>~~इति श्रुतेः ॥ 26 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V37" data-block-id="BS_C03_S03_V37" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(402)ओम् अन्यथा भेदानुपपत्तिरिति चेन्नोपदेशवत् ओम् ॥ 03-03-37 ॥">(402)ओम् अन्यथा भेदानुपपत्तिरिति चेन्नोपदेशवत् ओम् ॥ 03-03-37 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~नित्याव्यक्तस्य कथं प्रकाशः ? इत्यत उच्यते~~-</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V21_B4" data-verse="BS_C03_S03_V37" data-block-id="BS_C03_S03_V21_B4" style="position: relative;"><span data-deva="प्राणस्य सर्वोत्तमत्वे परमात्मना भेदानुपपत्तिरिति चेत्,">प्राणस्य सर्वोत्तमत्वे परमात्मना भेदानुपपत्तिरिति चेत्,</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V21_B5" data-verse="BS_C03_S03_V37" data-block-id="BS_C03_S03_V21_B5" style="position: relative;"><span data-deva="न। श्रुत्युपदिष्टवदुपपत्तेः । अन्येभ्यः प्राणस्योत्तमत्वं तस्मात् परमात्मनो ह्युपदिष्टम् ॥ 37 ॥">न। श्रुत्युपदिष्टवदुपपत्तेः । अन्येभ्यः प्राणस्योत्तमत्वं तस्मात् परमात्मनो ह्युपदिष्टम् ॥ 37 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति इयदामननाधिकरणम् ॥ 21 ॥">॥ इति इयदामननाधिकरणम् ॥ 21 ॥</span></div>

<div class="~~verse~~-~~block" id="BS_C03_S02_V27" data-block~~-~~id="BS_C03_S02_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra~~"><span ~~class="shloka~~-~~block"><span class~~="~~shloka-line~~">~~(350)ओम् अतोऽनन्तेन तथा हि लिङ्गम् ओम्~~ ॥ ~~03-02-27॥~~</span></~~span~~><~~/div~~>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A062" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="व्यतिहाराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A062"></span></p><h4 id="व्यतिहाराधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A4.E0.A4.BF.E0.A4.B9.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="व्यतिहाराधिकरणम्">व्यतिहाराधिकरणम्</span></h4>

<~~div class="bhashya-collection"~~ id="~~bhashya~~-~~BS_C03_S02_V27" data~~-~~block-id="bhashya-BS_C03_S02_V27~~">

~~<div~~ class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S02_V27_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S02_V27~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V27_B1~~">~~उभयत्र प्रमाणभावात् तत् प्रसादादेव प्रकाशो भवति ।~~</~~div~~>

<~~div~~ class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S02_V27_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S02_V27" data-block-id="BS_C03_S02_V27_B2~~">‘तस्याभिध्यानाद्योजनात् तत्त्वभावाद्भूयश्चान्ते विश्वमायानिवृत्तिः’(श्वे.उ.१.१०) इति लिङ्गात् ।

~~युज्यते च तस्यानन्तशक्तित्वात् ।~~</~~div~~>

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S02_V27_B5~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S02_V27~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S02_V27_B5~~"><~~span~~ class="gr-~~blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-NarayanaAdhyatma~~-id">नित्याव्यक्तोऽपि भगवानीक्ष्यते निजशक्तितः।<br/>तमृते परमात्मानं कः पश्येतामितं प्रभुम्’</span>~~</span>इति नारायणाध्यात्मे॥27॥~~</div>

</div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">॥ ~~इति अव्यक्ताधिकरणम्~~ ॥ 14 ॥</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V38" data-block-id="BS_C03_S03_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(403)ओं व्यतिहारो विशिंषन्ति हीतरवत् ओम् ॥ 03-03-38 ॥">(403)ओं व्यतिहारो विशिंषन्ति हीतरवत् ओम् ॥ 03-03-38 ॥</span></span></span></div>

<~~span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C03_S02_A035~~" class="gr-~~toc-anchor~~" ~~data-level~~="3" data-~~title~~="~~उभयव्यपदेशाधिकरणम्(अहिकुण्डलाधिकरणम्)~~" data-block-id="~~gr-adh-BS_C03_S02_A035~~"></span~~><h4 class~~="~~gr-section-head~~">~~उभयव्यपदेशाधिकरणम्~~(~~अहिकुण्डलाधिकरणम्~~)</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V38_B1" data-verse="BS_C03_S03_V38" data-block-id="BS_C03_S03_V38_B1" style="position: relative;"><span data-deva="उक्तं प्राणात् परमात्मन उत्तमत्वं पूर्वोक्ताध्याहारेण‘एष तु वा अतिवदति’(छां.उ.७.१६) इति विशिंषन्ति हि । यथेतरेषु विशेषणम् ।">उक्तं प्राणात् परमात्मन उत्तमत्वं पूर्वोक्ताध्याहारेण‘एष तु वा अतिवदति’(छां.उ.७.१६) इति विशिंषन्ति हि । यथेतरेषु विशेषणम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V38_B2" data-verse="BS_C03_S03_V38" data-block-id="BS_C03_S03_V38_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘उत्तमत्वं हि देवानां मुक्तावपि हि मानवात् ।

तेभ्यः प्राणस्य तस्माच्च नित्यमुक्तस्य वै हरेः’ ॥इति च बृहत्तन्त्रे ॥ 38 ॥">‘उत्तमत्वं हि देवानां मुक्तावपि हि मानवात् ।

<~~div class="leading-bhashya-line"~~>~~स्वरूपेणानन्दादिना कथमानन्दित्वादिः? इत्यत(तत्रो) उच्यते-~~</div>

तेभ्यः प्राणस्य तस्माच्च नित्यमुक्तस्य वै हरेः’ ॥इति च बृहत्तन्त्रे ॥ 38 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति व्यतिहाराधिकरणम् ॥ 22 ॥">॥ इति व्यतिहाराधिकरणम् ॥ 22 ॥</span></div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S02_V28" data~~-~~block~~-id="~~BS_C03_S02_V28~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C03~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(351)ओम् उभयव्यपदेशात्त्वहिकुण्डलवत् ओम् ॥ 03-02-28॥~~</span></span></~~div~~>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A063" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सत्याद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A063"></span></p><h4 id="सत्याद्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सत्याद्यधिकरणम्">सत्याद्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="bhashya~~-collection~~" id="~~bhashya-BS_C03_S02_V28~~" data-block-id="~~bhashya-BS_C03_S02_V28">~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="कृतिर्निष्ठा ज्ञानमित्यादीनां भेदाद्बहव उत्तमा इति चेत्, न –">कृतिर्निष्ठा ज्ञानमित्यादीनां भेदाद्बहव उत्तमा इति चेत्, न –</span></div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V28_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V28~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C03_S02_V28_B1~~">‘आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान्’(तै.उ.२.४.), ‘अथैष एव परम आनन्दः’(बृ.उ.६.३.३३) इत्युभयव्यपदेशात्, अहिकुण्डलवदेव युज्यते ।</div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C03_S02_V28_B2" data~~-~~verse="BS_C03_S02_V28~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S02_V28_B2~~">~~यथाऽहिः कुण्डली कुण्डलं च । तुशब्दात् केवलश्रुतिगम्यत्वं दर्शयति ॥ 28 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S02_V29~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V29~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~352~~) ओं ~~प्रकाशाश्रयवद्वा तेजस्त्वात्~~ ओम् ॥ 03-02-~~29॥~~</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V39" data-block-id="BS_C03_S03_V39" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(404)ओं सैव हि सत्यादयः ओम् ॥ 03-03-39 ॥">(404)ओं सैव हि सत्यादयः ओम् ॥ 03-03-39 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V39_B1" data-verse="BS_C03_S03_V39" data-block-id="BS_C03_S03_V39_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सत्यादिगुणास्तस्या एव परदेवतायाः स्वरूपभूताः ।">सत्यादिगुणास्तस्या एव परदेवतायाः स्वरूपभूताः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V29_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V29~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V29_B1~~">यथाऽऽदित्यस्य प्रकाशत्वं प्रकाशित्वं च, एवं वा दृष्टान्तः। तेजोरूपत्वाद् ब्रह्मणः ॥ 29 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V39_B2" data-verse="BS_C03_S03_V39" data-block-id="BS_C03_S03_V39_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘नामादिप्राणपर्यन्ताद्योहि सत्यादिरूपवान् ।

तस्मै नमो भगवते विष्णवे सर्वजिष्णवे’ इति ॥">‘नामादिप्राणपर्यन्ताद्योहि सत्यादिरूपवान् ।

तस्मै नमो भगवते विष्णवे सर्वजिष्णवे’ इति ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V39_B4" data-verse="BS_C03_S03_V39" data-block-id="BS_C03_S03_V39_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chadhyatma-id"><span data-deva="‘सत्याद्या अहमात्मान्ताः यद्गुणाः समुदीरिताः ।">‘सत्याद्या अहमात्मान्ताः यद्गुणाः समुदीरिताः ।</span><br><span data-deva="तस्मै नमो भगवते यस्मादेव विमुच्यते’">तस्मै नमो भगवते यस्मादेव विमुच्यते’</span></span></span><span data-deva="इति चाध्यात्मे ॥ 39 ॥">इति चाध्यात्मे ॥ 39 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सत्याद्यधिकरणम् ॥ 23 ॥">॥ इति सत्याद्यधिकरणम् ॥ 23 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A064" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कामाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A064"></span></p><h4 id="कामाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="कामाधिकरणम्">कामाधिकरणम्</span></h4>

<~~div class="bhashya-collection"~~ id="~~bhashya~~-~~BS_C03_S02_V30" data-block~~-~~id=~~"~~bhashya-BS_C03_S02_V30">~~

~~<div~~ class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S02_V30_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S02_V30~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V30_B1~~">यथा एक एव कालः पूर्व इत्यवच्छेदकोऽवच्छेद्यश्च भवति। अतिसूक्ष्मत्वापेक्षयैष दृष्टान्तः।</~~div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="प्रकृतेरपि जन्मादेः संसारप्राप्तेः किमिति नामादिष्वपाठ इति अत्रोच्यते-">प्रकृतेरपि जन्मादेः संसारप्राप्तेः किमिति नामादिष्वपाठ इति अत्रोच्यते-</span></div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V30_B2" data-verse="BS_C03_S02_V30" data-block-id="BS_C03_S02_V30_B2"~~>~~स्थूलमतीनां च प्रदर्शनार्थमहिकुण्डलदृष्टान्तः ।~~</~~div~~>

<~~div class~~="~~bhashyam-block~~" id="~~BS_C03_S02_V30_B3" data~~-~~verse="BS_C03_S02_V30" data~~-~~block~~-~~id="BS_C03_S02_V30_B3"><span class="gr~~-~~blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-NarayanaAdhyatma-id~~">~~‘प्रकाशवत् कालवद्वा यथाऽङ्गे शयनादिकम् ।~~<br/>~~ब्रह्मणश्चैव मुक्तानामानन्दोऽभिन्न एव तु’~~</span></span> ~~इति नारायणाध्यात्मे।~~</~~div~~>

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S02_V30_B4~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S02_V30~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S02_V30_B4~~"><~~span~~ class="gr-~~blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref~~-~~Brahme-id~~">‘आनन्देन त्वभिन्नेन व्यवहारः प्रकाशवत्।<br/>कालवद् वा यथा कालः स्वावच्छेदकतां व्रजेत्॥’</span>~~</span> इति पाद्मे(ब्राह्मे) ॥ 30 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S02_V31~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V31~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~354~~)ओं ~~प्रतिषेधाच्च~~ ओम् ॥ 03-02-~~31॥~~</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V40" data-block-id="BS_C03_S03_V40" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(405)ओं कामादितरत्र तत्र चायतनादिभ्यः ओम् ॥ 03-03-40 ॥">(405)ओं कामादितरत्र तत्र चायतनादिभ्यः ओम् ॥ 03-03-40 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V40_B1" data-verse="BS_C03_S03_V40" data-block-id="BS_C03_S03_V40_B1" style="position: relative;"><span data-deva="स्वेच्छयैव मूलस्थाने स्थिताऽन्यत्र चावतारान् करोतीश्वरेच्छानुसारेण ।‘सर्वायतना सर्वकाला सर्वेच्छा सर्वज्ञा सर्वावस्था न बद्धा बन्धिका सैषा प्रकृतिविकृतिः’ इति वत्सश्रुतेः ।">स्वेच्छयैव मूलस्थाने स्थिताऽन्यत्र चावतारान् करोतीश्वरेच्छानुसारेण ।‘सर्वायतना सर्वकाला सर्वेच्छा सर्वज्ञा सर्वावस्था न बद्धा बन्धिका सैषा प्रकृतिविकृतिः’ इति वत्सश्रुतेः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V31_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V31~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V31_B1~~">~~‘एकमेवाद्वितीयम्’(छां.उ.६.२.१) ।‘नेह नानाऽस्ति किञ्चन’(क.उ.२.४.११)~~ इति ~~भेदस्य~~ ॥ 31 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V40_B4" data-verse="BS_C03_S03_V40" data-block-id="BS_C03_S03_V40_B4" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id"><span data-deva="‘नामादयस्तु बद्धत्वान्मोचकत्वात् परोऽपि च ।">‘नामादयस्तु बद्धत्वान्मोचकत्वात् परोऽपि च ।</span><br><span data-deva="उभयोरप्यभावेन यथाऽव्यक्तं न तूदितम् ॥">उभयोरप्यभावेन यथाऽव्यक्तं न तूदितम् ॥</span><br><span data-deva="श्रुतौ तथा जीवपरावुच्येते किञ्चिनेतरत् ।">श्रुतौ तथा जीवपरावुच्येते किञ्चिनेतरत् ।</span><br><span data-deva="नोच्यते च तदा तत्त्वद्वयं वै समुदाहृतम्’">नोच्यते च तदा तत्त्वद्वयं वै समुदाहृतम्’</span></span><span data-deva=" इति ब्रह्मतर्के ॥ 40 ॥"> इति ब्रह्मतर्के ॥ 40 ॥</span></div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति उभयव्यपदेशाधिकरणम् (अहिकुण्डलाधिकरणम्) ॥ 15 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V41" data-block-id="BS_C03_S03_V41" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(406)ओम् आदरादलोपः ओम् ॥ 03-03-41 ॥">(406)ओम् आदरादलोपः ओम् ॥ 03-03-41 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A036" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="परानन्दा(परमता)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A036"></span><h4 class="gr-section-head">परानन्दा(परमता)धिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V41_B1" data-verse="BS_C03_S03_V41" data-block-id="BS_C03_S03_V41_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अबद्धत्वेऽपि भक्तिविशेषादेवोपासनाद्यलोपस्तस्या भवति ।">अबद्धत्वेऽपि भक्तिविशेषादेवोपासनाद्यलोपस्तस्या भवति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V41_B2" data-verse="BS_C03_S03_V41" data-block-id="BS_C03_S03_V41_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id"><span data-deva="‘यथा श्रीर्नित्यमुक्ताऽपि प्राप्तकामाऽपि सर्वदा ।">‘यथा श्रीर्नित्यमुक्ताऽपि प्राप्तकामाऽपि सर्वदा ।</span><br><span data-deva="उपास्ते नित्यशो विष्णमेवं भक्तो हरेर्भवेत्’">उपास्ते नित्यशो विष्णमेवं भक्तो हरेर्भवेत्’</span></span></span><span data-deva=" इति बृहत्तन्त्रे ॥ 41 ॥"> इति बृहत्तन्त्रे ॥ 41 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S02_V32~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V32~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~355~~)~~ओं परमतः सेतून्मानसम्बन्धभेदव्यपदेशेभ्यः~~ ओम् ॥ 03-02-~~32॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V32_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V32~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V32_B1~~">~~न चानन्दादित्वाल्लोकानन्दादिवत्~~ । ‘एष सेतुर्विधृतिः’(छां.उ.८.४.१), ‘य एष आनन्दः परस्य’, ‘एष नित्यो महिमा ब्राह्मणस्य’(बृ.उ.६.४.२३) इति सेतुत्वं ह्युच्यते। ‘यतो वाचो निवर्तन्ते’(तै.उ.२.४) इत्युन्मानत्वम्। ‘एतस्यैवाऽनन्दस्यान्यानि भूतानि मात्रामुपजीवन्ति’(बृ.उ.६.३.३२) इति सम्बन्धः।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Padma~~-id">~~‘अन्यज्ञानं तु जीवानामन्यज्ज्ञानं परस्य च~~<br/>~~नित्यानन्दाव्ययं पूर्णं परज्ञानं विधीयते’~~</span></span> इति ~~भेदः~~ ॥<br/> ~~अतोऽलौकिकत्वात् परमेव ब्रह्मानन्दादिकम् ॥ 32 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V42" data-block-id="BS_C03_S03_V42" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(407)ओम् उपस्थितेस्तद्वचनात् ओम् ॥ 03-03-42 ॥">(407)ओम् उपस्थितेस्तद्वचनात् ओम् ॥ 03-03-42 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V42_B1" data-verse="BS_C03_S03_V42" data-block-id="BS_C03_S03_V42_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अनादिकाले भगवत्सम्बन्धित्वाद्युज्यते च नित्यमुक्तत्वं तस्याः । ‘द्वावेतावनादिनित्यावनादियुक्तौ नित्यमुक्तावनादिकृतौ नित्यकृतौ योऽयं परमो या च प्रकृती रमते ह्यस्यां परमो रमते ह्यस्मिन् प्रकृतिः स्वस्मिन् हि रमते परमो न स्वस्मिन् प्रकृतिरत एनमाहुः परम इति’ इति गौपवनश्रुतिवचनात्॥42 ॥">अनादिकाले भगवत्सम्बन्धित्वाद्युज्यते च नित्यमुक्तत्वं तस्याः । ‘द्वावेतावनादिनित्यावनादियुक्तौ नित्यमुक्तावनादिकृतौ नित्यकृतौ योऽयं परमो या च प्रकृती रमते ह्यस्यां परमो रमते ह्यस्मिन् प्रकृतिः स्वस्मिन् हि रमते परमो न स्वस्मिन् प्रकृतिरत एनमाहुः परम इति’ इति गौपवनश्रुतिवचनात्॥42 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V33_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V33~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V33_B1~~">~~दर्शनादेव चान्यानन्दादीनाम्~~ । ‘अदृष्टमव्यवहार्यमव्यपदेश्यं सुखं ज्ञानमोजो बलमिति ब्रह्मणस्तस्माद्ब्रह्मेत्याचक्षते तस्माद्ब्रह्मेत्याचक्षते’ इति हि ~~कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 33~~ ॥</div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति कामाधिकरणम् ॥ 24 ॥">॥ इति कामाधिकरणम् ॥ 24 ॥</span></div>

<div class="leading-bhashya-line">~~अप्रसिद्धस्य कथमानन्द इत्यादिव्यपदेशः? इत्यतो वक्ति –~~</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A065" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="निर्धारणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A065"></span></p><h4 id="निर्धारणाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A8.E0.A4.BF.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.A7.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="निर्धारणाधिकरणम्">निर्धारणाधिकरणम्</span></h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="दर्शनार्थं ह्युपासनम् । तच्च श्रवणादेरेव भवति । अतः किमर्थमिति अत्रोच्यते–">दर्शनार्थं ह्युपासनम् । तच्च श्रवणादेरेव भवति । अतः किमर्थमिति अत्रोच्यते–</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V43" data-block-id="BS_C03_S03_V43" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(408)ओं तन्निर्धारणार्थनियमस्तद्दृष्टेः पृथग्ध्यप्रतिबन्धः पलम् ओं॥ 03-03-43 ॥">(408)ओं तन्निर्धारणार्थनियमस्तद्दृष्टेः पृथग्ध्यप्रतिबन्धः पलम् ओं॥ 03-03-43 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S02_V34~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V34~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~357~~)ओं ~~बुद्ध्यर्थः पादवत् ओम्~~ ॥ 03-02-~~34॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V43_B1" data-verse="BS_C03_S03_V43" data-block-id="BS_C03_S03_V43_B1" style="position: relative;"><span data-deva="तत्त्वनिश्चयो वेदार्थनियमश्च ब्रह्मदृष्टेः पृथगेव ।">तत्त्वनिश्चयो वेदार्थनियमश्च ब्रह्मदृष्टेः पृथगेव ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V43_B2" data-verse="BS_C03_S03_V43" data-block-id="BS_C03_S03_V43_B2" style="position: relative;"><span data-deva="हिशब्देन ‘आत्मा वाऽरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्य’(बृ.उ.४.४.५) इति श्रुतिं सूचयति ।">हिशब्देन ‘आत्मा वाऽरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्य’(बृ.उ.४.४.५) इति श्रुतिं सूचयति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V34_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V34~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V34_B1~~">जीवेश्वरसम्बन्धज्ञापनार्थमप्रसिद्धोऽपि पादो यथा ‘पाद’शब्देन व्यपदिश्यते ‘पादोऽस्य विश्वा भूतानि’(ऋ.सं.१०.९०.३) इति, तथा ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V43_B3" data-verse="BS_C03_S03_V43" data-block-id="BS_C03_S03_V43_B3" style="position: relative;"><span data-deva="श्रवणादिफलं चाज्ञानविपर्ययादिदर्शनप्रतिबन्धनिवृत्तिः ।

">श्रवणादिफलं चाज्ञानविपर्ययादिदर्शनप्रतिबन्धनिवृत्तिः ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V34_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V34~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V34_B2~~"><span ~~class~~="~~gr-blockquote~~"><span class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Padma~~-id">~~‘अलौकिकोऽपि ज्ञानादिस्तच्छब्दैरेव भण्यते~~ ।<br/>~~ज्ञापनार्थाय लोकस्य यथा राजेव देवराट्’~~</span></span> इति ~~च पाद्मे~~ ॥ 34 ॥</div>

</span><p><span data-deva="ब्रह्मतर्के च –

‘श्रुत्वा मत्वा तथा ध्यात्वा तदज्ञानविपर्ययौ ।

">ब्रह्मतर्के च –

‘श्रुत्वा मत्वा तथा ध्यात्वा तदज्ञानविपर्ययौ ।

</span></p><span data-deva="

संशयं च पराणुद्य लभते ब्रह्मदर्शनम्’ इति ॥ 43 ॥">

संशयं च पराणुद्य लभते ब्रह्मदर्शनम्’ इति ॥ 43 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~परानन्दा(परमता)धिकरणम् ॥16॥~~</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति निर्धारणाधिकरणम् ॥ 25 ॥">॥ इति निर्धारणाधिकरणम् ॥ 25 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A066" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रदानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A066"></span></p><h4 id="प्रदानाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.A6.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="प्रदानाधिकरणम्">प्रदानाधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S02_A037~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~स्थानविशेषाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S02_A037~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~स्थानविशेषाधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V44" data-block-id="BS_C03_S03_V44" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(409)ओं प्रदानवदेव हि तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-44 ॥">(409)ओं प्रदानवदेव हि तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-44 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V44_B1" data-verse="BS_C03_S03_V44" data-block-id="BS_C03_S03_V44_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न च श्रवणादिमात्रेण ब्रह्मदृष्टिर्भवति, किन्तु सेतिकर्तव्येन । यथा गुरुदत्तं तथैव भवति।‘आचार्यवान् पुरुषो वेद’(छां.उ.६.१४.२) इति ह्युक्तम् ॥ 44 ॥">न च श्रवणादिमात्रेण ब्रह्मदृष्टिर्भवति, किन्तु सेतिकर्तव्येन । यथा गुरुदत्तं तथैव भवति।‘आचार्यवान् पुरुषो वेद’(छां.उ.६.१४.२) इति ह्युक्तम् ॥ 44 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-bhashya-~~line~~">~~परानन्दमात्रात्वे कथं ब्रह्माद्यानन्दादीनां विशेषः? इत्यत उच्यते –~~</div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति प्रदानाधिकरणम् ॥ 26 ॥">॥ इति प्रदानाधिकरणम् ॥ 26 ॥</span></div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S02_V35" data~~-~~block~~-id="~~BS_C03_S02_V35~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C03~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(358)ओं स्थानविशेषात् प्रकाशादिवत् ओम् ॥ 03-02-35 ॥~~</span></span></~~div~~>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A067" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="गुरुप्रसादाधिकरणम् (लिङ्गभूयस्त्वाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A067"></span></p><h4 id="गुरुप्रसादाधिकरणम्_(लिङ्गभूयस्त्वाधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.97.E0.A5.81.E0.A4.B0.E0.A5.81.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.B8.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.B2.E0.A4.BF.E0.A4.99.E0.A5.8D.E0.A4.97.E0.A4.AD.E0.A5.82.E0.A4.AF.E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="गुरुप्रसादाधिकरणम् (लिङ्गभूयस्त्वाधिकरणम्)">गुरुप्रसादाधिकरणम् (लिङ्गभूयस्त्वाधिकरणम्)</span></h4>

<div class="bhashya~~-collection~~" id="~~bhashya-BS_C03_S02_V35~~" data-block-id="~~bhashya-BS_C03_S02_V35">~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="गुरुप्रसादः स्वप्रयत्नो वा बलवानिति निगद्यते-">गुरुप्रसादः स्वप्रयत्नो वा बलवानिति निगद्यते-</span></div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V35_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V35~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C03_S02_V35_B1~~">यथाऽऽदित्यस्य दर्पणादिस्थानविशेषात् प्रतिबिम्बविशेष एवमानन्दादेरपि ।</div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C03_S02_V35_B2" data~~-~~verse="BS_C03_S02_V35" data-block-id="BS_C03_S02_V35_B2~~"><span ~~class~~="gr-~~blockquote~~">~~<span class="gr-reference gr-ref~~-Varaha-id">‘ब्रह्मादिगुणवैशेष्यादानन्दादिः परस्य(आनन्दः परमस्य) च ।<br/>प्रतिबिम्बत्वमायाति मध्योच्चादिविशेषतः’</span></span> ~~इति वाराहे ॥ 35 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V45" data-block-id="BS_C03_S03_V45" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(410)ओं लिङ्गभूयस्त्वात् तद्धि बलीयस्तदपि ओम् ॥ 03-03-45 ॥">(410)ओं लिङ्गभूयस्त्वात् तद्धि बलीयस्तदपि ओम् ॥ 03-03-45 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V45_B1" data-verse="BS_C03_S03_V45" data-block-id="BS_C03_S03_V45_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ऋषभादिभ्यो विद्यां ज्ञात्वाऽपि सत्यकामेन‘भगवांस्त्वेव मे कामं ब्रूयात्’(छां.उ.४.९.२), श्रुतं ह्येव भगवद्दृशेभ्य आचार्याद्‍ध्वेव विद्या विदिता साधिष्ठं प्रापयति’(छां.उ.४.९.३) इति वचनात् ।‘अत्र ह न किञ्चन वीयाय’(छां.उ.४.९.३) इत्यनुज्ञानादुपकोसलवचनाच्च लिङ्गभूयस्त्वाद्गुरुप्रसाद एव बलवान्(गुरुप्रदानमेव बलवत्) ।">ऋषभादिभ्यो विद्यां ज्ञात्वाऽपि सत्यकामेन‘भगवांस्त्वेव मे कामं ब्रूयात्’(छां.उ.४.९.२), श्रुतं ह्येव भगवद्दृशेभ्य आचार्याद्‍ध्वेव विद्या विदिता साधिष्ठं प्रापयति’(छां.उ.४.९.३) इति वचनात् ।‘अत्र ह न किञ्चन वीयाय’(छां.उ.४.९.३) इत्यनुज्ञानादुपकोसलवचनाच्च लिङ्गभूयस्त्वाद्गुरुप्रसाद एव बलवान्(गुरुप्रदानमेव बलवत्) ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V36_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V36~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V36_B1~~"><span ~~class~~="~~gr-blockquote~~"><span class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Padma~~-id">~~‘ऐश्वर्यात् परमाद्विष्णोर्भक्त्यादीनामनादितः~~ ।<br/>~~ब्रह्मादीनां सूपपन्ना ह्यानन्दादेर्विचित्रता’~~</span></span> इति ~~हि पाद्मे~~ ॥ 36 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V45_B2" data-verse="BS_C03_S03_V45" data-block-id="BS_C03_S03_V45_B2" style="position: relative;"><span data-deva="तर्हि तावताऽलमिति न मन्तव्यम् ।‘श्रोतव्यो मन्तव्यः’(बृ.उ.४.४.५) इत्यादेस्तदपि कर्तव्यम् ।

">तर्हि तावताऽलमिति न मन्तव्यम् ।‘श्रोतव्यो मन्तव्यः’(बृ.उ.४.४.५) इत्यादेस्तदपि कर्तव्यम् ।

</span><p><span data-deva="वाराहे च –

‘गुरुप्रसादो बलवान्न तस्माद्बलवत्तरम् ।

">वाराहे च –

‘गुरुप्रसादो बलवान्न तस्माद्बलवत्तरम् ।

</span></p><span data-deva="

तथाऽपि श्रवणादिश्च कर्तव्यो मोक्षसिद्धये’ इति ॥ 45 ॥">

तथाऽपि श्रवणादिश्च कर्तव्यो मोक्षसिद्धये’ इति ॥ 45 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~स्थानविशेषाधिकरणम्~~ ॥ 17 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति गुरुप्रसादाधिकरणम् (लिङ्गभूयस्त्वाधिकरणम्) ॥ 27 ॥">॥ इति गुरुप्रसादाधिकरणम् (लिङ्गभूयस्त्वाधिकरणम्) ॥ 27 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A068" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पूर्वविकल्पाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A068"></span></p><h4 id="पूर्वविकल्पाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.82.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B2.E0.A5.8D.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="पूर्वविकल्पाधिकरणम्">पूर्वविकल्पाधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S02_A038~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~प्रतिषेधाधिकरणम् (तथान्यत्वाधिकरणम्)~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S02_A038~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~प्रतिषेधाधिकरणम्~~ (~~तथान्यत्वाधिकरणम्~~)</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V46" data-block-id="BS_C03_S03_V46" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(411)ओं पूर्वविकल्पः प्रकरणात् स्यात् क्रियामानसवत् ओम् ॥ 03-03-46 ॥">(411)ओं पूर्वविकल्पः प्रकरणात् स्यात् क्रियामानसवत् ओम् ॥ 03-03-46 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V46_B1" data-verse="BS_C03_S03_V46" data-block-id="BS_C03_S03_V46_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न च पूर्वप्राप्त एव गुरुरिति नियमः । समग्रानुग्रहं चेत् पश्चात्तनः करोति स्वयमेव तदा विकल्पः स्यात् ।">न च पूर्वप्राप्त एव गुरुरिति नियमः । समग्रानुग्रहं चेत् पश्चात्तनः करोति स्वयमेव तदा विकल्पः स्यात् ।</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~ध्यानकाले यच्चित्ते प्रदृष्यते तदेव हि ब्रह्मरूपम्~~ । ~~अतः कथमव्यक्तता ? इत्यत आह~~-</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V46_B2" data-verse="BS_C03_S03_V46" data-block-id="BS_C03_S03_V46_B2" style="position: relative;"><span data-deva="मानसक्रियावत्, यथोभयोर्ध्यानयोः समयोः ।

">मानसक्रियावत्, यथोभयोर्ध्यानयोः समयोः ।

</span><p><span data-deva="‘पूर्वस्मादुत्तमो लब्धः स्वयमेव गुरुर्यदि ।

">‘पूर्वस्मादुत्तमो लब्धः स्वयमेव गुरुर्यदि ।

</span></p><span data-deva="

गृह्णीयादविचारेण विकल्पः समयोर्भवेत्’ ॥">

गृह्णीयादविचारेण विकल्पः समयोर्भवेत्’ ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V46_B3" data-verse="BS_C03_S03_V46" data-block-id="BS_C03_S03_V46_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhattantra-id"><span data-deva="समग्रानुग्रहाभावात् सत्यकामः स्वकं गुरुम् ।">समग्रानुग्रहाभावात् सत्यकामः स्वकं गुरुम् ।</span><br><span data-deva="ऋषभाद्यनुज्ञया चैष प्राप तस्माद्धि युज्यते’">ऋषभाद्यनुज्ञया चैष प्राप तस्माद्धि युज्यते’</span></span></span><span data-deva="इति बृहत्तन्त्रे ॥">इति बृहत्तन्त्रे ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V46_B4" data-verse="BS_C03_S03_V46" data-block-id="BS_C03_S03_V46_B4" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Mahasamhitayam-id"><span data-deva="‘समग्रानुग्रहं कश्चित् स्वयमेव समो यदि ।">‘समग्रानुग्रहं कश्चित् स्वयमेव समो यदि ।</span><br><span data-deva="कुर्यात् पुनश्च गृह्णीयादविरोधेन कामतः ॥">कुर्यात् पुनश्च गृह्णीयादविरोधेन कामतः ॥</span><br><span data-deva="ध्यानयोः समयोर्यद्वद्विकल्पः कामतो भवेत् ।">ध्यानयोः समयोर्यद्वद्विकल्पः कामतो भवेत् ।</span><br><span data-deva="एवं गुरोर्द्वितीयस्य विकल्पो ग्रहणेऽपि च’">एवं गुरोर्द्वितीयस्य विकल्पो ग्रहणेऽपि च’</span></span><span data-deva=" इति महासंहितायाम् ॥ 46 ॥"> इति महासंहितायाम् ॥ 46 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V47" data-block-id="BS_C03_S03_V47" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(412)ओम् अतिदेशाच्च ओम् ॥ 03-03-47 ॥">(412)ओम् अतिदेशाच्च ओम् ॥ 03-03-47 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S02_V37~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V37~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~360~~)~~ओं तथाऽन्यत् प्रतिषेधात्~~ ओम् ॥ 03-02-37 ॥~~</span></span></div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V47_B11" data-verse="BS_C03_S03_V47" data-block-id="BS_C03_S03_V47_B11" style="position: relative;"><span data-deva="‘ब्रह्मोपास्त्व बह्मोपचरस्व तच्छ्रुणु हि तत्त्वामवतु । या ब्रह्मोपचरेर्यथा मामुपचरेर्ये चान्येऽस्मद्विधाः श्रेयसश्च तानुपास्व तानुपचरस्व तेभ्यः शृणु हि ते त्वामवन्तु’ इति पौष्यायणश्रुतावतिदेशाच्च॥ 47 ॥">‘ब्रह्मोपास्त्व बह्मोपचरस्व तच्छ्रुणु हि तत्त्वामवतु । या ब्रह्मोपचरेर्यथा मामुपचरेर्ये चान्येऽस्मद्विधाः श्रेयसश्च तानुपास्व तानुपचरस्व तेभ्यः शृणु हि ते त्वामवन्तु’ इति पौष्यायणश्रुतावतिदेशाच्च॥ 47 ॥</span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V37" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V37~~">

~~<div class="bhashyam~~-~~block" id="BS_C03_S02_V37_B1" data~~-~~verse="BS_C03_S02_V37" data-block-id="BS_C03_S02_V37_B1">यथा जीवानन्दादेरन्यद् ब्रह्म तथोपासाकृतादपि ।~~</~~div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V37_B2" data-verse="BS_C03_S02_V37" data-block-id="BS_C03_S02_V37_B2"><span class="gr-blockquote"><~~span ~~class="gr-reference gr-ref-Kenopanishat-id"~~>‘यन्मनसा न मनुते येनाहुर्मनो मतम् ।<br/>तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते’(केन.उ.१.६)</span></span> ~~इति प्रतिषेधात् ।~~</div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S02_V37_B4" data~~-~~verse="BS_C03_S02_V37~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V37_B4~~"~~><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Brahmatarka-id~~">‘पश्यन्ति परमं ब्रह्म चित्ते यत्प्रतिबिम्बितम् ।<br/>ब्रह्मैव प्रतिबिम्बे यदतस्तेषां फलप्रदम् ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V37_B6~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V37~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V37_B6~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class="gr-reference gr-ref-Brahmatarka-id">तदुपासनं च भवति प्रतिमोपासनं यथा ।</span></span></div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V37_B6"~~ data-~~verse~~="~~BS_C03_S02_V37" data-block-id="BS_C03_S02_V37_B6~~">~~<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmatarka-id">दृश्यते त्वपरोक्षेण ज्ञानेनैव परं पदम्~~ ।~~<br/>उपासना त्वापरोक्ष्यं गमयेत् तत्प्रसादतः’</span>~~</span>~~इति च ब्रह्मतर्के ॥ 37 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~प्रतिषेधाधिकरणम् (तथान्यत्वाधिकरणम्)~~ ॥ 18 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति पूर्वविकल्पाधिकरणम् ॥ 28 ॥">॥ इति पूर्वविकल्पाधिकरणम् ॥ 28 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A069" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="विद्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A069"></span></p><h4 id="विद्याधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="विद्याधिकरणम्">विद्याधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S02_A039~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~सर्वगतत्वाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S02_A039~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~सर्वगतत्वाधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V48_B1" data-verse="BS_C03_S03_V48" data-block-id="BS_C03_S03_V48_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न च‘कर्मण्यैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः’(भ.गी.३.२०)इत्यादिनाऽन्यन्मोक्षसाधनम् ।">न च‘कर्मण्यैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः’(भ.गी.३.२०)इत्यादिनाऽन्यन्मोक्षसाधनम् ।</span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V48" data-block-id="BS_C03_S03_V48" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(413)ओं विद्यैव तु निर्धारणात् ओम् ॥ 03-03-48 ॥">(413)ओं विद्यैव तु निर्धारणात् ओम् ॥ 03-03-48 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~leading~~-bhashya-~~line~~">~~देशकालान्तरेऽन्यतोऽपि सृष्ट्याधिर्युक्तेत्यतो ब्रूते~~-</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V48_B2" data-verse="BS_C03_S03_V48" data-block-id="BS_C03_S03_V48_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘तमेवं विदित्वाऽतिमृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यते अयनाय’(श्वे.उ.३.८) इति निर्धारणाद् विद्ययैव मोक्षः ॥ 48 ॥">‘तमेवं विदित्वाऽतिमृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यते अयनाय’(श्वे.उ.३.८) इति निर्धारणाद् विद्ययैव मोक्षः ॥ 48 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S02_V38~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V38~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~361~~)ओम् ~~अनेन सर्वगतत्वमायामयशब्दादिभ्यः~~ ओम् ॥ 03-02-38 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V49_B1" data-verse="BS_C03_S03_V49" data-block-id="BS_C03_S03_V49_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न केवलं विद्यया किन्त्वपरोक्षज्ञानेनैव च।">न केवलं विद्यया किन्त्वपरोक्षज्ञानेनैव च।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V49_B2" data-verse="BS_C03_S03_V49" data-block-id="BS_C03_S03_V49_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वान् परो माययाऽयं सिनीते दृष्ट्वैव तं मुच्यते नापरेण’ इति कौशिकश्रुतेः ॥ 49 ॥">‘सर्वान् परो माययाऽयं सिनीते दृष्ट्वैव तं मुच्यते नापरेण’ इति कौशिकश्रुतेः ॥ 49 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V38_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V38~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V38_B1~~">सर्वदेशकालवस्तुष्वनेनैव सृष्ट्यादिकं प्रवर्तते । ‘एष सर्व एष सर्वगत एष ईश्वर एषोऽचिन्त्य एष परमः’ इति हि भाल्लवेयश्रुतिः</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V38_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V38~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V38_B2~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id~~">‘सर्वत्र सर्वमेतस्मात् सर्वदा सर्ववस्तुषु ।<br/>स्वरूपभूतया नित्यशक्त्या मायाख्यया यतः।<br/> अतो मायामयं विष्णुं प्रवदन्ति सनातनम्॥’</span></span>~~इति हि चतुर्वेदशिखायाम् । <br/>आदिशब्दादन्यत्र प्रमाणाभावाच्च ॥ 38 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~सर्वगतत्वाधिकरणम्~~ ॥ 19 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति विद्याधिकरणम् ॥ 29 ॥">॥ इति विद्याधिकरणम् ॥ 29 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A070" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अबाधाधिकरणम् (श्रुत्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A070"></span></p><h4 id="अबाधाधिकरणम्_(श्रुत्यधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.AC.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.B6.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A5.81.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="अबाधाधिकरणम् (श्रुत्यधिकरणम्)">अबाधाधिकरणम् (श्रुत्यधिकरणम्)</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S02_A040~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~फलदानाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S02_A040~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~फलदानाधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V50" data-block-id="BS_C03_S03_V50" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(415)ओं श्रुत्यादिबलीयास्त्वाच्च न बाधः ओम् ॥ 03-03-50 ॥">(415)ओं श्रुत्यादिबलीयास्त्वाच्च न बाधः ओम् ॥ 03-03-50 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V50_B1" data-verse="BS_C03_S03_V50" data-block-id="BS_C03_S03_V50_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सावधारणा बलवति श्रुतिः ।">सावधारणा बलवति श्रुतिः ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Balavallingam-id"><span data-deva="‘इन्द्रोऽश्वमेधांश्चतमिष्ट्वाऽपि राजा ब्रह्माणमीढ्यं समुवाचोपसन्नः॥">‘इन्द्रोऽश्वमेधांश्चतमिष्ट्वाऽपि राजा ब्रह्माणमीढ्यं समुवाचोपसन्नः॥</span><br><span data-deva="न कर्मभिर्न धनैर्नैव चान्यैः पश्येत् सुखं तेन तत्त्वं ब्रवीहि’">न कर्मभिर्न धनैर्नैव चान्यैः पश्येत् सुखं तेन तत्त्वं ब्रवीहि’</span></span></span><span data-deva="इति बलवल्लिङ्गम् ॥">इति बलवल्लिङ्गम् ॥</span><br><span data-deva="‘नास्त्यकृतः कृतेन’(मुं.उ.१.२.१२) इत्युपपत्तिश्च ।">‘नास्त्यकृतः कृतेन’(मुं.उ.१.२.१२) इत्युपपत्तिश्च ।</span></div>

<div class="~~leading~~-bhashya-~~line~~">~~कर्मापेक्षत्वात् फलदानस्य तदेव ददातीति~~ न ~~वाच्यम्~~ । ~~कुतः ?~~-</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V50_B2" data-verse="BS_C03_S03_V50" data-block-id="BS_C03_S03_V50_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘कर्मणा बध्यते जन्तुर्विद्यया च विमुच्यते ।">‘कर्मणा बध्यते जन्तुर्विद्यया च विमुच्यते ।</span><br><span data-deva="तस्मात् कर्म न कुर्वन्ति यतयः पारदर्शिनः’">तस्मात् कर्म न कुर्वन्ति यतयः पारदर्शिनः’</span></span></span><span data-deva="इति युक्तिमद्बगवद्वचनम् ॥">इति युक्तिमद्बगवद्वचनम् ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V50_B9" data-verse="BS_C03_S03_V50" data-block-id="BS_C03_S03_V50_B9" style="position: relative;"><span data-deva="अतो न प्रमाणान्तरबाधः ।‘कर्मण्यैव’(भ.गी.३.२०) इत्ययोगव्यवच्छेदः ॥ 50 ॥">अतो न प्रमाणान्तरबाधः ।‘कर्मण्यैव’(भ.गी.३.२०) इत्ययोगव्यवच्छेदः ॥ 50 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अबाधाधिकरणम् (श्रुत्यधिकरणम्) ॥ 30 ॥">॥ इति अबाधाधिकरणम् (श्रुत्यधिकरणम्) ॥ 30 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A071" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनुबन्धाद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A071"></span></p><h4 id="अनुबन्धाद्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A5.81.E0.A4.AC.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A7.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अनुबन्धाद्यधिकरणम्">अनुबन्धाद्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V51" data-block-id="BS_C03_S03_V51" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(416)ओम् अनुबन्धादिभ्यः ओम् ॥ 03-03-51 ॥">(416)ओम् अनुबन्धादिभ्यः ओम् ॥ 03-03-51 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V39_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V39~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V39_B1~~">~~अत एवेश्वरात् फलं भवति~~ । न ~~ह्यचेतनस्य स्वतः प्रवृत्तिर्युज्यते~~ ॥ 39 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V51_B1" data-verse="BS_C03_S03_V51" data-block-id="BS_C03_S03_V51_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न केवलं श्रवणादिभिर्गुरुप्रसादेन च ब्रह्मदर्शनम् । किन्तु भक्त्यादिभिश्च ।">न केवलं श्रवणादिभिर्गुरुप्रसादेन च ब्रह्मदर्शनम् । किन्तु भक्त्यादिभिश्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V51_B2" data-verse="BS_C03_S03_V51" data-block-id="BS_C03_S03_V51_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वलक्षणसम्पन्नः सर्वज्ञो विष्णुतत्परः ।

">‘सर्वलक्षणसम्पन्नः सर्वज्ञो विष्णुतत्परः ।

</span><p><span data-deva="यद्गुरुः सुप्रसन्नः सन् दद्यात् तन्नान्यथा भवेत् ॥

तथाऽप्यनादिसंसिद्धो भक्त्यादिगुणपूगतः ।

">यद्गुरुः सुप्रसन्नः सन् दद्यात् तन्नान्यथा भवेत् ॥

तथाऽप्यनादिसंसिद्धो भक्त्यादिगुणपूगतः ।

</span></p><span data-deva="

लभेद्गुरुप्रसादं च तस्मादेव च तद्भवेत्’ इति ॥">

लभेद्गुरुप्रसादं च तस्मादेव च तद्भवेत्’ इति ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V51_B3" data-verse="BS_C03_S03_V51" data-block-id="BS_C03_S03_V51_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘भक्तिर्विष्णौ गुरौ चैव गुरोर्नित्यप्रसन्नताम् ।

">‘भक्तिर्विष्णौ गुरौ चैव गुरोर्नित्यप्रसन्नताम् ।

</span><p><span data-deva="दद्याच्छमदमादिं च तेन चैते गुणाः पुनः ॥

">दद्याच्छमदमादिं च तेन चैते गुणाः पुनः ॥

</span></p><span data-deva="

तैः सर्वैर्दर्शनं विष्णोः श्रवणादिकृतं भवेत्’ ॥इति नारायणतन्त्रे ॥ 51 ॥">

तैः सर्वैर्दर्शनं विष्णोः श्रवणादिकृतं भवेत्’ ॥इति नारायणतन्त्रे ॥ 51 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अनुबन्धाद्यधिकरणम् ॥ 31॥">॥ इति अनुबन्धाद्यधिकरणम् ॥ 31॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A072" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="दर्शनभेधादिकरणम् (प्रज्ञान्तराधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A072"></span></p><h4 id="दर्शनभेधादिकरणम्_(प्रज्ञान्तराधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A6.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.B6.E0.A4.A8.E0.A4.AD.E0.A5.87.E0.A4.A7.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.9C.E0.A5.8D.E0.A4.9E.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="दर्शनभेधादिकरणम् (प्रज्ञान्तराधिकरणम्)">दर्शनभेधादिकरणम् (प्रज्ञान्तराधिकरणम्)</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V52" data-block-id="BS_C03_S03_V52" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(417)ओं प्रज्ञान्तरपृथक्त्ववद्दृष्टिश्च तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-52 ॥">(417)ओं प्रज्ञान्तरपृथक्त्ववद्दृष्टिश्च तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-52 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V52_B1" data-verse="BS_C03_S03_V52" data-block-id="BS_C03_S03_V52_B1" style="position: relative;"><span data-deva="उपासनाभेदवद्दर्शनभेदः । तच्चोक्तं कमठश्रुतौ –">उपासनाभेदवद्दर्शनभेदः । तच्चोक्तं कमठश्रुतौ –</span><br><span data-deva="‘अन्तर्दृष्टयो बहिर्दृष्टयोऽवतारदृष्टयः सर्वदृष्टय इति । देवावाव सर्वदृष्टयस्तेषु चोत्तरोत्तरमाब्रह्मणोऽन्येषु तु यथायोगं यथा ह्याचार्या आचक्षते’ इति ।">‘अन्तर्दृष्टयो बहिर्दृष्टयोऽवतारदृष्टयः सर्वदृष्टय इति । देवावाव सर्वदृष्टयस्तेषु चोत्तरोत्तरमाब्रह्मणोऽन्येषु तु यथायोगं यथा ह्याचार्या आचक्षते’ इति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V52_B3" data-verse="BS_C03_S03_V52" data-block-id="BS_C03_S03_V52_B3" style="position: relative;"><span data-deva="आध्यात्मे च –

">आध्यात्मे च –

</span><p><span data-deva="‘दृष्ट्वैव ह्यवताराणां मुच्यन्ते केचिदञ्जसा ।

दर्शनेनान्तरेणान्ये देवाः सर्वत्र दर्शनात् ॥

">‘दृष्ट्वैव ह्यवताराणां मुच्यन्ते केचिदञ्जसा ।

दर्शनेनान्तरेणान्ये देवाः सर्वत्र दर्शनात् ॥

</span></p><span data-deva="

तेषां विशेषमाचार्यो वेत्ति सर्वज्ञतां गतः’ इति ॥ 52 ॥">

तेषां विशेषमाचार्यो वेत्ति सर्वज्ञतां गतः’ इति ॥ 52 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति दर्शनभेधादिकरणम् (प्रज्ञान्तराधिकरणम्) ॥ 52 ॥">॥ इति दर्शनभेधादिकरणम् (प्रज्ञान्तराधिकरणम्) ॥ 52 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A073" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="न सामान्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A073"></span></p><h4 id="न_सामान्याधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A8_.E0.A4.B8.E0.A4.BE.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="न सामान्याधिकरणम्">न सामान्याधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V53" data-block-id="BS_C03_S03_V53" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(418)ओं न सामान्यादप्युपलब्धेर्मृत्युवन्न हि लोकापत्तिः ओम् ॥ 03-03-53 ॥">(418)ओं न सामान्यादप्युपलब्धेर्मृत्युवन्न हि लोकापत्तिः ओम् ॥ 03-03-53 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V53_B1" data-verse="BS_C03_S03_V53" data-block-id="BS_C03_S03_V53_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न सामान्यदर्शनमात्रेण मुक्तिः । यथा मृत्युमात्रात् । न हि लोकापत्तिमात्रं मुक्तिः ।">न सामान्यदर्शनमात्रेण मुक्तिः । यथा मृत्युमात्रात् । न हि लोकापत्तिमात्रं मुक्तिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V53_B2" data-verse="BS_C03_S03_V53" data-block-id="BS_C03_S03_V53_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaTantre-id"><span data-deva="‘सामान्यदर्शनाल्लोका मुक्तिर्योग्यात्मदर्शनात्’">‘सामान्यदर्शनाल्लोका मुक्तिर्योग्यात्मदर्शनात्’</span></span></span><span data-deva="इति हि नारायणतन्त्रे॥‘मुच्यते नात्र सन्देहो दृष्ट्वा तु स्वात्मयोग्यया’ इति च ॥‘दर्शनेनात्मयोग्येन मुक्तिर्नान्येन केनचित्’ इति चाध्यात्मे ॥ 53 ॥">इति हि नारायणतन्त्रे॥‘मुच्यते नात्र सन्देहो दृष्ट्वा तु स्वात्मयोग्यया’ इति च ॥‘दर्शनेनात्मयोग्येन मुक्तिर्नान्येन केनचित्’ इति चाध्यात्मे ॥ 53 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति नसामान्याधिकरणम् ॥ 33 ॥">॥ इति नसामान्याधिकरणम् ॥ 33 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A074" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ताद्विध्याधिकरणम् (परेणाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A074"></span></p><h4 id="ताद्विध्याधिकरणम्_(परेणाधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A4.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.AA.E0.A4.B0.E0.A5.87.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="ताद्विध्याधिकरणम् (परेणाधिकरणम्)">ताद्विध्याधिकरणम् (परेणाधिकरणम्)</span></h4>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C03_S02_V40_B1" data~~-~~verse="BS_C03_S02_V40~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S02_V40_B1~~">~~‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म रातिर्दातुः परायणम्’~~(बृ.उ.५.९.२८) इति ~~॥ 40 ॥~~</div>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘भक्तिरेवैनं नयति भक्तिरेवैनं दर्शयति भक्तिवशः पुरुषो भक्तिरेव भूयसी’ इति माठरश्रुतेर्न परमात्मना दर्शनमिति चेत्, न ।‘तस्यैष आत्मा विशते ब्रह्मधाम’(मुं.उ.३.२.४) इति श्रुतेः ।">‘भक्तिरेवैनं नयति भक्तिरेवैनं दर्शयति भक्तिवशः पुरुषो भक्तिरेव भूयसी’ इति माठरश्रुतेर्न परमात्मना दर्शनमिति चेत्, न ।‘तस्यैष आत्मा विशते ब्रह्मधाम’(मुं.उ.३.२.४) इति श्रुतेः ।</span></div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S02_V41~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V41~~" data-~~doc~~="BS" ~~data-chapter="BS_C03" data-verse-type~~="~~sutra~~"><~~span~~ class="~~shloka~~-~~block"><span class="shloka~~-line">~~(364)ओं धर्मं जैमिनिरत एव ओम् ॥ 03-02-41 ॥~~</span~~></span></div>~~

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="कथं तर्ह्येषा श्रुतिः –">कथं तर्ह्येषा श्रुतिः –</span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V41"~~ data-~~block-id~~="~~bhashya-BS_C03_S02_V41~~">

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V41_B1" data-verse="BS_C03_S02_V41" data-block-id="BS_C03_S02_V41_B1"~~>यतः फलं तदेव कर्मेश्वराद् भवति । ‘एष ह्येव साधु कर्म कारयति’(कौशीतकि ब्राह्मण.३.८) इति श्रुतेरिति जैमिनिः ॥ 41 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S02_V42~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V42~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~365~~)ओं ~~पूर्वं तु बादरायणो हेतु व्यपदेशात्~~ ओम् ॥ 03-02-~~42॥~~</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V54" data-block-id="BS_C03_S03_V54" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(419)ओं परेण च शब्दस्य ताद्विध्यं भूयस्त्वात् त्वनुबन्धः ओम् ॥ 03-03-54 ॥">(419)ओं परेण च शब्दस्य ताद्विध्यं भूयस्त्वात् त्वनुबन्धः ओम् ॥ 03-03-54 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V54_B1" data-verse="BS_C03_S03_V54" data-block-id="BS_C03_S03_V54_B1" style="position: relative;"><span data-deva="परमात्मैवं भक्त्या दर्शनं प्राप्य मुक्तिं ददाति । प्रधानसाधनत्वाद्भक्तिः करणत्वेनोच्यते।">परमात्मैवं भक्त्या दर्शनं प्राप्य मुक्तिं ददाति । प्रधानसाधनत्वाद्भक्तिः करणत्वेनोच्यते।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S02_V42_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S02_V42~~" data-block-id="~~BS_C03_S02_V42_B1~~">~~परस्य कर्मणश्चोभयोः फलकारणत्वेऽपि न कर्म परप्रवर्तकम्~~ । ~~पर एव कर्मणः प्रवर्तकः~~ । ‘पुण्येन पुण्यं लोकं नयति पापेन पापम्’(प्र.उ.३.७) इति हेतुव्यपदेशात् । ‘द्रव्यं कर्म च कालश्च’(भाग.२.५.१४) इति च ॥ 42 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V54_B2" data-verse="BS_C03_S03_V54" data-block-id="BS_C03_S03_V54_B2" style="position: relative;"><span data-deva="मायावैभवे च

">मायावैभवे च

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्य विरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 03-02</div>

</span><p><span data-deva="‘भक्तिस्थः परमो विष्णुस्तयैवैनं वशं नयेत् ।

तयैव दर्शनं यातः प्रदद्यान्मुक्तिमेतया ॥

स्नेहानुबन्धो यस्तस्मिन् बहुमानपुरस्सरः ।

">‘भक्तिस्थः परमो विष्णुस्तयैवैनं वशं नयेत् ।

तयैव दर्शनं यातः प्रदद्यान्मुक्तिमेतया ॥

स्नेहानुबन्धो यस्तस्मिन् बहुमानपुरस्सरः ।

</span></p><span data-deva="

भक्तिरित्युच्यते सैव करणं परमीशितुः’॥इति सर्वशब्दानां ब्रह्मणि प्रवृत्तेश्च ॥ 54 ॥">

भक्तिरित्युच्यते सैव करणं परमीशितुः’॥इति सर्वशब्दानां ब्रह्मणि प्रवृत्तेश्च ॥ 54 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~फलदानाधिकरणम्~~ ॥ 20 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति ताद्विध्याधिकरणम् (परेणाधिकरणम्) ॥ 34 ॥">॥ इति ताद्विध्याधिकरणम् (परेणाधिकरणम्) ॥ 34 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A075" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="एकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A075"></span></p><h4 id="एकाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.8F.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="एकाधिकरणम्">एकाधिकरणम्</span></h4>

=== ~~तृतीयः पादः ==~~=

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="जीवांशानां पृथगुत्पत्तेर्नानादियोग्यतापेक्षेति न मन्तव्यम् । कुतः ?">जीवांशानां पृथगुत्पत्तेर्नानादियोग्यतापेक्षेति न मन्तव्यम् । कुतः ?</span></div>

<div class="~~introduction~~-line">~~उपासनाऽस्मिन् पाद उच्यते। सर्वपरिज्ञानं प्रथमत उच्यते~~-</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V55" data-block-id="BS_C03_S03_V55" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(420)ओम् एक आत्मनः शरीरे भावात् ओम् ॥ 03-03-55 ॥">(420)ओम् एक आत्मनः शरीरे भावात् ओम् ॥ 03-03-55 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A041" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वेवेदाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A041"></span><h4 class="gr-section-head">सर्वेवेदाधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V55_B1" data-verse="BS_C03_S03_V55" data-block-id="BS_C03_S03_V55_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अंशांशिनोरेकत्वमेव । अंशिकर्मनिर्मितशरीर एवांशस्य भावात् ॥ 55 ॥">अंशांशिनोरेकत्वमेव । अंशिकर्मनिर्मितशरीर एवांशस्य भावात् ॥ 55 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V01~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V01~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~366~~)~~ओं सर्ववेदान्तप्रत्ययं चोदनाद्यविशेषात्~~ ओम् ॥ 03-03-01 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V01_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V01~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V01_B1~~"~~>अन्तो निर्णयः । ‘उभयोरपि दृष्टोऽन्तः’(भ.गी.२.१६) इति वचनात् ।</div>~~

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V01_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S03_V01" data-block-id="BS_C03_S03_V01_B2~~">सर्ववेद निर्णयोत्पाद्यज्ञानं ब्रह्म ।‘आत्मेत्येवोपासीत’(बृ.उ.३.४.७) इत्यादिविधीनां तदुक्तयुक्तीनां चाविशिष्टत्वात् ॥ 01 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V02~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V02~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~367~~)ओं ~~भेदान्नेति चेदेकस्यामपि~~ ओम् ॥ 03-03-02 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V56" data-block-id="BS_C03_S03_V56" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(421)ओं व्यतिरेकस्तद्भावभावित्वान्न तूपलब्धिवत् ओम् ॥ 03-03-56 ॥">(421)ओं व्यतिरेकस्तद्भावभावित्वान्न तूपलब्धिवत् ओम् ॥ 03-03-56 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V56_B2" data-verse="BS_C03_S03_V56" data-block-id="BS_C03_S03_V56_B2" style="position: relative;"><span data-deva="ज्ञानादिभेधे विद्यमानेऽपि नांशांशिनोः पृथग्भाव एव । तदुपासनादिभोगादंशस्य ।">ज्ञानादिभेधे विद्यमानेऽपि नांशांशिनोः पृथग्भाव एव । तदुपासनादिभोगादंशस्य ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V02_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V02~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V02_B1~~">‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म’(बृ.उ.५.९.२८)‘सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म’(तै.उ.२.१) इत्यादि प्रतिशाखमुक्तिभेदान्नैकाधिकारिविषयाः सर्वशाखा इति चेन्न ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V56_B3" data-verse="BS_C03_S03_V56" data-block-id="BS_C03_S03_V56_B3" style="position: relative;"><span data-deva="परमसंहितायां च –

">परमसंहितायां च –

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V02_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V02~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V02_B2~~">एकस्यामपि शाखायां ‘आत्मेत्येवोपासीत’(बृ.उ.३.४.७)‘कं ब्रह्म खं ब्रह्म’(छां.उ.४.१०.५) इत्यादिभेददर्शनात् ॥ 02 ॥</div>

</span><p><span data-deva="‘अंशिनस्तु पृथग्जाता अंशास्तस्यैव कर्मणा ।

">‘अंशिनस्तु पृथग्जाता अंशास्तस्यैव कर्मणा ।

</span></p><span data-deva="

पुनरैक्यं प्रपद्यन्ते नात्र कार्य विचारणा’ इति ॥ 56 ॥">

पुनरैक्यं प्रपद्यन्ते नात्र कार्य विचारणा’ इति ॥ 56 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V03~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V03~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~368~~)~~ओं स्वाध्यायस्य तथात्वेन~~ हि ~~समाचारेऽधिकाराच्च~~ ओम् ॥ 03-03-03 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति एकाधिकरणम् ॥ 35 ॥">॥ इति एकाधिकरणम् ॥ 35 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A076" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अङ्गावबद्धाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A076"></span></p><h4 id="अङ्गावबद्धाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.99.E0.A5.8D.E0.A4.97.E0.A4.BE.E0.A4.B5.E0.A4.AC.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.A7.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अङ्गावबद्धाधिकरणम्">अङ्गावबद्धाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V57" data-block-id="BS_C03_S03_V57" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(422)ओम् अङ्गावबद्धास्तु न शाखासु हि प्रतिवेदम् ओम् ॥ 03-03-57 ॥">(422)ओम् अङ्गावबद्धास्तु न शाखासु हि प्रतिवेदम् ओम् ॥ 03-03-57 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V03_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V03~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V03_B1~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Taittiriyaaranyaka~~--id">~~‘स्वाध्यायोऽध्येतव्यः’(तै.आ.२.१५)~~</span></span> इति ~~सामान्यविधेः ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V57_B1" data-verse="BS_C03_S03_V57" data-block-id="BS_C03_S03_V57_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्माद्यङ्गदेवतावबद्धोपासनादि प्रतिशाखं प्रतिवेदं च नोपसंह्रियते। हिशब्दात्">ब्रह्माद्यङ्गदेवतावबद्धोपासनादि प्रतिशाखं प्रतिवेदं च नोपसंह्रियते। हिशब्दात्</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-block" id="~~BS_C03_S03_V03_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S03_V03~~" data-~~block~~-id="~~BS_C03_S03_V03_B2~~">~~हिशब्दात्~~ <span class="gr-~~blockquote~~"><span class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Smruthi~~-id">~~वेदः कृत्स्नोऽधिगन्तव्यः सरहस्यो द्विजन्मना’~~</span></span>~~इति स्मृतेः ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V57_B2" data-verse="BS_C03_S03_V57" data-block-id="BS_C03_S03_V57_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id"><span data-deva="‘समत्वाद्वोत्तमत्वाद्वा नाङ्गदेवाद्युपासनम् ।">‘समत्वाद्वोत्तमत्वाद्वा नाङ्गदेवाद्युपासनम् ।</span><br><span data-deva="उपसंहार्यमित्याहुर्वेदसिद्धान्तवेदिनः’">उपसंहार्यमित्याहुर्वेदसिद्धान्तवेदिनः’</span></span></span><span data-deva="इति ब्रह्मतर्कवचनात् ॥ 57 ॥">इति ब्रह्मतर्कवचनात् ॥ 57 ॥</span></div>

</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V03_B3~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V03~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V03_B3~~">~~‘सर्ववेदोक्तमार्गेण कर्म कुर्वीत नित्यशः~~ ।

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V58" data-block-id="BS_C03_S03_V58" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(423)ओं मन्त्रादिवद् वाऽविरोधः ओम् ॥ 03-03-58 ॥">(423)ओं मन्त्रादिवद् वाऽविरोधः ओम् ॥ 03-03-58 ॥</span></span></span></div>

~~आनन्दो हि फलं यस्माच्छाखाभेदो ह्यशक्तिजः ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V58_B1" data-verse="BS_C03_S03_V58" data-block-id="BS_C03_S03_V58_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वदेवतामन्त्रा यथाऽधीयन्ते, एवमविरोधो वा ।">सर्वदेवतामन्त्रा यथाऽधीयन्ते, एवमविरोधो वा ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V03_B5~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V03~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V03_B5~~">~~‘सर्वकर्मकृतौ यस्मादशक्ताः सर्वजन्तवः~~ ।

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V58_B2" data-verse="BS_C03_S03_V58" data-block-id="BS_C03_S03_V58_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id"><span data-deva="‘उपासनाङ्गदेवानां परमाङ्गतया भवेत् ।">‘उपासनाङ्गदेवानां परमाङ्गतया भवेत् ।</span><br><span data-deva="उपसंहृतिर्विशेषे तु फलनामन्यथा न तु ॥">उपसंहृतिर्विशेषे तु फलनामन्यथा न तु ॥</span><br><span data-deva="पुरुषाणां विशेषाद्वा यथायोगं भविष्यति’">पुरुषाणां विशेषाद्वा यथायोगं भविष्यति’</span></span></span><span data-deva="इति बृहत्तन्त्रे ॥ 58 ॥">इति बृहत्तन्त्रे ॥ 58 ॥</span></div>

~~शाखाभेदं कर्मभेदं व्यासस्तस्मादचीक्लृपत्’~~

इति ~~समाचारे सर्वेषामधिकाराच्च~~ ॥ 03 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V04~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V04~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~369~~)ओं ~~सलिलवच्च तन्नियमः~~ ओम् ॥ 03-03-04 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अङ्गावबद्धाधिकरणम् ॥ 36 ॥">॥ इति अङ्गावबद्धाधिकरणम् ॥ 36 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A077" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="भूमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A077"></span></p><h4 id="भूमाधिकरणम्_2" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AD.E0.A5.82.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_2"></span><span data-deva="भूमाधिकरणम्">भूमाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V59" data-block-id="BS_C03_S03_V59" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(424)ओं भूम्नः क्रतुवज्ज्यायस्त्वं तथा च दर्शयति ओम् ॥ 03-03-59 ॥">(424)ओं भूम्नः क्रतुवज्ज्यायस्त्वं तथा च दर्शयति ओम् ॥ 03-03-59 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V04_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V04~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V04_B1~~">यथा सर्वं सलिलं समुद्रं गच्छति एवं सर्वाणि वचनानि ब्रह्मज्ञानार्थानीति नियमः ।</~~div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V59_B1" data-verse="BS_C03_S03_V59" data-block-id="BS_C03_S03_V59_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वगुणेषु भूमगुणस्य ज्यायस्त्वं क्रतुवत् । सर्वत्र सहभावात् दीक्षाप्रायणीयोदयनीयसवनत्रयावभृथात्मकः क्रतुः ।">सर्वगुणेषु भूमगुणस्य ज्यायस्त्वं क्रतुवत् । सर्वत्र सहभावात् दीक्षाप्रायणीयोदयनीयसवनत्रयावभृथात्मकः क्रतुः ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Gowpawana-id"><span data-deva="‘भूमैव देवः परमो ह्युपास्यो नैवाभूमा फलमेषां विधत्ते । तस्माद्भूमा गुणतो वै विशिष्टो यथा क्रतुः कर्ममध्ये विशिष्टः">‘भूमैव देवः परमो ह्युपास्यो नैवाभूमा फलमेषां विधत्ते । तस्माद्भूमा गुणतो वै विशिष्टो यथा क्रतुः कर्ममध्ये विशिष्टः</span></span></span><span data-deva="इति च गौपवनश्रुतिः ॥ 59 ॥">इति च गौपवनश्रुतिः ॥ 59 ॥</span></div>

<~~div~~ class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S03_V04_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S03_V04~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S03_V04_B2~~">~~आग्नेये~~ च –

~~‘यथा नदीनां सलिलं शक्ये सागरगं भवेत् ।~~

~~एवं वाक्यानि सर्वाणि पुंशक्त्या ब्रह्मवित्तये’ इति~~ ॥ 04 ॥</div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति भूमाधिकरणम् ॥ 37 ॥">॥ इति भूमाधिकरणम् ॥ 37 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A078" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नानाशब्दाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A078"></span></p><h4 id="नानाशब्दाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.B6.E0.A4.AC.E0.A5.8D.E0.A4.A6.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="नानाशब्दाधिकरणम्">नानाशब्दाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V60" data-block-id="BS_C03_S03_V60" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(425)ओं नाना शब्दादिभेदात् ओम् ॥ 03-03-60 ॥">(425)ओं नाना शब्दादिभेदात् ओम् ॥ 03-03-60 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V05_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V05~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V05_B1~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Chaturveda~~-id">~~‘सर्वैश्च वेदैः परमो~~ हि ~~देवो जीज्ञास्योऽसौ नाल्पवेदैः प्रसिद्ध्येत्~~ ।<br/>~~तस्मादेनं सर्वेवेदानदीत्य विचार्य च ज्ञातुमिच्छेन्मुमुक्षुः’~~</span></span> ~~इति चतुर्वेदशिखायाम् ।~~<span ~~class~~="~~gr-blockquote~~"><span class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Brahma~~-id">~~‘सर्वान् वेदान् सेतिहासान् सपुराणान् सयुक्तिकान् ।~~<~~br/>सपञ्चरात्रान् विज्ञाय विष्णुर्ज्ञेयो न चान्यथा’</~~span></span>~~इति ब्रह्मतर्के ॥ 05 ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V60_B1" data-verse="BS_C03_S03_V60" data-block-id="BS_C03_S03_V60_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id"><span data-deva="‘शब्दोऽनुमा तथैवाक्षो योग्यताभेदतः सदा ।">‘शब्दोऽनुमा तथैवाक्षो योग्यताभेदतः सदा ।</span><br><span data-deva="ब्रह्मादीनामेकमर्थं बहुधा दर्शयन्ति हि ॥">ब्रह्मादीनामेकमर्थं बहुधा दर्शयन्ति हि ॥</span><br><span data-deva="अतः पूर्णत्वमीशस्य वानैवैषां प्रदृश्यते ।">अतः पूर्णत्वमीशस्य वानैवैषां प्रदृश्यते ।</span><br><span data-deva="अतः फलस्य नानात्वं नानैवोपासनं यतः’">अतः फलस्य नानात्वं नानैवोपासनं यतः’</span></span><span data-deva=" इति ब्रह्मतर्के ।"> इति ब्रह्मतर्के ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V60_B5" data-verse="BS_C03_S03_V60" data-block-id="BS_C03_S03_V60_B5" style="position: relative;"><span data-deva="अतो भूमत्वमपि नानैवोपास्यते ॥ 60 ॥">अतो भूमत्वमपि नानैवोपास्यते ॥ 60 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~सर्वेवेदाधिकरणम्~~ ॥ 01 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति नानाशब्दाधिकरणम् ॥ 38 ॥">॥ इति नानाशब्दाधिकरणम् ॥ 38 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A079" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="विकल्पाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A079"></span></p><h4 id="विकल्पाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B2.E0.A5.8D.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="विकल्पाधिकरणम्">विकल्पाधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S03_A042~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~उपसंहाराधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S03_A042~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~उपसंहाराधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V61" data-block-id="BS_C03_S03_V61" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(426)ओं विकल्पो विशिष्टफलत्वात् ओम् ॥ 03-03-61 ॥">(426)ओं विकल्पो विशिष्टफलत्वात् ओम् ॥ 03-03-61 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V61_B1" data-verse="BS_C03_S03_V61" data-block-id="BS_C03_S03_V61_B1" style="position: relative;"><span data-deva="स्वयोग्योपासनानन्तरं सामान्यस्यापि कस्यचिदुपासनं विकल्पेन भवति विशिष्टफलापेक्षया ।">स्वयोग्योपासनानन्तरं सामान्यस्यापि कस्यचिदुपासनं विकल्पेन भवति विशिष्टफलापेक्षया ।</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~सर्वैर्वेदैर्ज्ञेयो नोपास्योऽशक्यत्वादित्यत आह~~-</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V61_B2" data-verse="BS_C03_S03_V61" data-block-id="BS_C03_S03_V61_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id"><span data-deva="‘मुक्त्यर्थमात्मयोग्यं हि कार्यमेव ह्युपासनम् ।">‘मुक्त्यर्थमात्मयोग्यं हि कार्यमेव ह्युपासनम् ।</span><br><span data-deva="नृसिंहादिकमन्यच्च दुरितादिनिवृत्तये ॥">नृसिंहादिकमन्यच्च दुरितादिनिवृत्तये ॥</span><br><span data-deva="उपास्यते यथायोगं न वा फलविभेदतः’">उपास्यते यथायोगं न वा फलविभेदतः’</span></span></span><span data-deva=" इति च ब्रह्मतर्के ॥ 61 ॥"> इति च ब्रह्मतर्के ॥ 61 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति विकल्पाधिकरणम् ॥ 39 ॥">॥ इति विकल्पाधिकरणम् ॥ 39 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V06~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V06~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~371~~)ओम् ~~उपसंहारोऽर्थाभेदाद्विधिशेषवत् समाने च~~ ओम् ॥ 03-03-06 ॥</span></span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A080" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="काम्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A080"></span></p><h4 id="काम्याधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.AE.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="काम्याधिकरणम्">काम्याधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V62" data-block-id="BS_C03_S03_V62" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(427)ओं काम्यास्तुयथाकामं समुच्चीयेरन्न वा पूर्वहेत्वभावात् ओम् ॥ 03-03-62-427 ॥">(427)ओं काम्यास्तुयथाकामं समुच्चीयेरन्न वा पूर्वहेत्वभावात् ओम् ॥ 03-03-62-427 ॥</span></span></span></div>

~~<div class~~="~~bhashyam-block~~" id="BS_C03_S03_V06_B1" data-verse="BS_C03_S03_V06" data-block-id="BS_C03_S03_V06_B1">सर्ववेदोक्तान् गुणान् दोषाभावांश्चोपसंहृत्यैव परमात्मोपास्यः ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V62_B1" data-verse="BS_C03_S03_V62" data-block-id="BS_C03_S03_V62_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id"><span data-deva="‘यस्य यस्य हि यः कामस्तस्य तस्य ह्युपासनम् ।">‘यस्य यस्य हि यः कामस्तस्य तस्य ह्युपासनम् ।</span><br><span data-deva="तादृशानां गुणानां च समाहारं प्रकल्पयेत् ॥">तादृशानां गुणानां च समाहारं प्रकल्पयेत् ॥</span><br><span data-deva="अकामत्वान्मुमुक्षूणां न वा तेषामुपासनम् ।">अकामत्वान्मुमुक्षूणां न वा तेषामुपासनम् ।</span><br><span data-deva="तुष्ट्यर्थमीश्वरस्यैव न चोपास विदुष्यति’">तुष्ट्यर्थमीश्वरस्यैव न चोपास विदुष्यति’</span></span><span data-deva=" इति बृहत्तन्त्रे ॥ 62 ॥"> इति बृहत्तन्त्रे ॥ 62 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V06_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V06~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V06_B2~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Bhallava~~-id">‘उपास्य एकः परतः परो यो वेदैश्च सर्वैः सह चेतीहासैः ।<br/>सपञ्चरात्र्यै सपुराणैश्च देवः सर्वगुणैस्तत्र तत्र प्रतीतैः’</span></span>~~इति भाल्लवेयश्रुतिः ।~~<~~/div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V06_B5"~~ data-~~verse~~="~~BS_C03_S03_V06" data-block-id="BS_C03_S03_V06_B5~~">~~आग्नेये~~ च-

~~विधिशेषाणि कर्माणि सर्ववेदोदितान्यपि ।~~

~~यथा कार्याणि सर्वैश्च सर्वाण्येवाविशेषतः ॥~~

~~एवं सर्वगुणान् सर्वदोषाभावांश्च यत्नतः ।~~

~~योजयित्वैव भगवानुपास्यो नान्यथा क्वचित्’ ॥ इति~~ ॥</~~div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V06_B10"~~ data-~~verse~~="~~BS_C03_S03_V06" data-block-id="BS_C03_S03_V06_B10~~">~~समानविषये चोपसंहारः ।~~ न ~~तु ‘सोऽरोदीत्’(तै.सं.१.५.१) इत्यादिनाम्~~ ।<br/><~~span class="gr-blockquote"~~><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Bruhattantra-id~~">~~गुणैरेव स तूपास्यो नैव दोषैः कथञ्चन।~~<br/>~~गुणैरपि न तूपास्यो यो पूर्णत्वविरोधिनः’~~</span></span>इति बृहत्तन्त्रे ॥ 06 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V07~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V07~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~372~~)ओम् ~~अन्यथात्वं शब्दादिति चेन्नाविशेषात्~~ ओम् ॥ 03-03-07 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति काम्याधिकरणम् ॥ 40 ॥">॥ इति काम्याधिकरणम् ॥ 40 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A081" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A081"></span></p><h4 id="यथाश्रयभावाधिकरणम्_(अङ्गाधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AF.E0.A4.A5.E0.A4.BE.E0.A4.B6.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.AF.E0.A4.AD.E0.A4.BE.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.85.E0.A4.99.E0.A5.8D.E0.A4.97.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्)">यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्)</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V63" data-block-id="BS_C03_S03_V63" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(428)ओम् अङ्गेषु यथाऽऽश्रयाभावः ओम् ॥ 03-03-63 ॥">(428)ओम् अङ्गेषु यथाऽऽश्रयाभावः ओम् ॥ 03-03-63 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V07_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V07~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V07_B1~~">~~‘आत्मेत्येवैपासीत’~~(बृ.उ.३.४.७) ~~इतिशब्दादुपसंहारस्यान्यथात्वमिति चेत्,</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V63_B1" data-verse="BS_C03_S03_V63" data-block-id="BS_C03_S03_V63_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अङ्गदेवतानां यथा यथा परमेश्वराङ्गाश्रयत्वं‘चक्षोः सूर्यो अजायत’(ऋ.सं.१०.९०.१३) इत्यादि तथा भावना कर्तव्या॥63॥">अङ्गदेवतानां यथा यथा परमेश्वराङ्गाश्रयत्वं‘चक्षोः सूर्यो अजायत’(ऋ.सं.१०.९०.१३) इत्यादि तथा भावना कर्तव्या॥63॥</span></div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V07_B1" data-verse="BS_C03_S03_V07" data-block-id="BS_C03_S03_V07_B1~~">न। एते गुणा नोपास्य इति विशेषवचनाभावात् । ‘सर्वैर्गुणैरेक एवेशिताऽसावुपासितव्यो न तु दोषैः कदाचित्’ इति विशेषवचनाच्च ।</~~div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V07_B4" data-verse="BS_C03_S03_V07" data-block-id="BS_C03_S03_V07_B4">आत्मेत्यवधारणमनात्मत्वनिवृत्त्यर्थम् ॥ 07 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V08~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V08~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~373~~)ओं ~~न वा प्रकरणभेदात् परोवरीयस्त्वादिवत्~~ ओम् ॥ 03-03-08 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V64_B1" data-verse="BS_C03_S03_V64" data-block-id="BS_C03_S03_V64_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यस्मिन् यस्मिन् यो हि चाङ्गे निविष्टः परस्य चिन्त्यः स तथा तथैव’ इति पौत्रायणश्रुतेः ॥ 64 ॥">‘यस्मिन् यस्मिन् यो हि चाङ्गे निविष्टः परस्य चिन्त्यः स तथा तथैव’ इति पौत्रायणश्रुतेः ॥ 64 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V08_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V08~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V08_B1~~"~~>प्रकरणभेदान्नवोपसंहारः कार्यः ।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id~~="~~BS_C03_S03_V08_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S03_V08" data-block-id="BS_C03_S03_V08_B2~~">~~परोवरीयस्त्वादिषु तावदेव ह्युक्तम्~~ ॥ 08 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V65" data-block-id="BS_C03_S03_V65" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(430)ओं समाहारात् ओम् ॥ 03-03-65 ॥">(430)ओं समाहारात् ओम् ॥ 03-03-65 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V65_B1" data-verse="BS_C03_S03_V65" data-block-id="BS_C03_S03_V65_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अङ्गैः पराद्ये हि देवा विसृष्टास्तत्तद्गुणान् परमे संहरेत।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V09_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V09~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V09_B1~~">सर्वविद्या’उक्त्वासोऽहं नामविदेवास्मि नाऽत्मवित्’(छां.उ.७.१.३) इति वचनात् सर्वस्य ब्रह्मनामत्वात् तदुपसंहारः कार्यः ।<br/><span class="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Brahma-id~~">~~‘नामत्वात् सर्वविद्यानां गुणानामुपसंहृतिः ।~~<br/>~~कार्यैव ब्रह्मणि परे नात्र कार्या विचारणा’~~<~~/span~~></span~~> इति च ब्रह्मतर्के ॥</div>~~

">‘अङ्गैः पराद्ये हि देवा विसृष्टास्तत्तद्गुणान् परमे संहरेत।

</span><p><span data-deva="तांश्चापि तत्रैव विचिन्त्य देवान् स्थानं मुमुक्षुः परमं व्रजेत’ ॥

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V09_B2"~~ data-~~verse~~="~~BS_C03_S03_V09" data-block-id="BS_C03_S03_V09_B2~~">~~इति चेत् सत्यम् । उक्तो ह्युपसंहारः ।~~</~~div~~>

">तांश्चापि तत्रैव विचिन्त्य देवान् स्थानं मुमुक्षुः परमं व्रजेत’ ॥

</span></p><span data-deva="

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V09_B3"~~ data-~~verse~~="~~BS_C03_S03_V09" data-block-id="BS_C03_S03_V09_B3~~">तत्प्रमाणमप्यस्त्येव । ‘नाम वा एता ब्रह्मणः सर्वविद्यास्तस्मादेकः सर्वगुणैर्विचिन्त्यः’ इति ~~कौण्डिन्यश्रुतौ~~ ॥ 09 ॥</div>

इति काषायणश्रुतौ समाहारवचनाच्च ॥ 65 ॥">

इति काषायणश्रुतौ समाहारवचनाच्च ॥ 65 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~उपसंहाराधिकरणम्॥ 2~~ ॥</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V66" data-block-id="BS_C03_S03_V66" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(431)ओं गुणसाधारण्यश्रुतेश्च ओम् ॥ 03-03-66 ॥">(431)ओं गुणसाधारण्यश्रुतेश्च ओम् ॥ 03-03-66 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S03_A043~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~प्राप्त्यधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S03_A043~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~प्राप्त्यधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V66_B1" data-verse="BS_C03_S03_V66" data-block-id="BS_C03_S03_V66_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘साधारण्यात् सर्वगुणाः परस्य समाहार्यास्तत्त्वदृशो मुमुक्षोः’ इति माण्डव्यश्रुतेश्च ॥ 66 ॥">‘साधारण्यात् सर्वगुणाः परस्य समाहार्यास्तत्त्वदृशो मुमुक्षोः’ इति माण्डव्यश्रुतेश्च ॥ 66 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्) ॥ 41 ॥">॥ इति यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्) ॥ 41 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A082" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नवाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A082"></span></p><h4 id="नवाधिकरणम्_2" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A8.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_2"></span><span data-deva="नवाधिकरणम्">नवाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V67" data-block-id="BS_C03_S03_V67" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(432)ओं न वाऽतत्सहभावश्रुतेः ओम् ॥ 67-432 ॥">(432)ओं न वाऽतत्सहभावश्रुतेः ओम् ॥ 67-432 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V10_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V10~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V10_B1~~">~~युज्यते चोपसंहारोऽनुपसंहारश्च योग्यताविशेषात्~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V67_B1" data-verse="BS_C03_S03_V67" data-block-id="BS_C03_S03_V67_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न वाऽङ्गदेवतोपसंहारः कार्यः । उपसंहारस्य सहाश्रवणात् ॥ 67 ॥">न वाऽङ्गदेवतोपसंहारः कार्यः । उपसंहारस्य सहाश्रवणात् ॥ 67 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V10_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V10~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V10_B2~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Bhavishyath~~-id">~~‘गुणैः सर्वैरुपास्योऽसौ ब्रह्मणा परमेश्वरः~~ ।<br/>~~अन्यैर्यथाक्रमं चैव मानुषैः कैश्चिदेव तु’~~</span></span> इति ~~भविष्यत्पर्वणि~~ ॥ 10 ॥</div>

</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V68_B1" data-verse="BS_C03_S03_V68" data-block-id="BS_C03_S03_V68_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-KamathaShruthi-id"><span data-deva="‘सत्यो ज्ञानः परमानन्दरूप आत्मेत्येवं नित्यदोपासनं स्यात् ।">‘सत्यो ज्ञानः परमानन्दरूप आत्मेत्येवं नित्यदोपासनं स्यात् ।</span><br><span data-deva="नान्यत् किञ्चित् समुपासीत धीरः सर्वैर्गुणैर्देवगणा उपासते’॥">नान्यत् किञ्चित् समुपासीत धीरः सर्वैर्गुणैर्देवगणा उपासते’॥</span></span></span><span data-deva=" इति कमठश्रुतौ ॥ 68 ॥"> इति कमठश्रुतौ ॥ 68 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति नवाधिकरणम् ॥ 42 ॥">॥ इति नवाधिकरणम् ॥ 42 ॥</span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥ 03-03 ॥">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥ 03-03 ॥</span></div>

</p>

<div class="introduction-line"><span data-deva="ज्ञानसामर्थ्यमस्मिन् पाद उच्यते –">ज्ञानसामर्थ्यमस्मिन् पाद उच्यते –</span></div>

</div>

<~~div class="gr-author-note">॥ इति प्राप्त्यधिकरणम् ॥ 03 ॥</div~~>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S04_A083" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पुरुषार्थाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A083"></span></p><h4 id="पुरुषार्थाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.81.E0.A4.B0.E0.A5.81.E0.A4.B7.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.A5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="पुरुषार्थाधिकरणम्">पुरुषार्थाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V01" data-block-id="BS_C03_S04_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(434)ओं पुरुषार्थोऽतः शब्दादिति बादरायणः ओम् ॥ 03-04-01 ॥">(434)ओं पुरुषार्थोऽतः शब्दादिति बादरायणः ओम् ॥ 03-04-01 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S03_A044~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~सर्वभेदाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S03_A044~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~सर्वभेदाधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V01_B1" data-verse="BS_C03_S04_V01" data-block-id="BS_C03_S04_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यद्दर्शनार्थमुपासनोक्ता तस्माद् दर्शनात् सर्वपुरुषार्थप्राप्तिरिति बादरायणो मन्यते ।">यद्दर्शनार्थमुपासनोक्ता तस्माद् दर्शनात् सर्वपुरुषार्थप्राप्तिरिति बादरायणो मन्यते ।</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V11~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V11~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~376~~)ओं ~~सर्वाभेदादन्यत्रेमे~~ ओम् ॥ 03-03-11 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V01_B2" data-verse="BS_C03_S04_V01" data-block-id="BS_C03_S04_V01_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘यं यं लोकं मनसा संविभाति विशुद्धसत्त्वः कामयते यांश्च कामान् । ">‘यं यं लोकं मनसा संविभाति विशुद्धसत्त्वः कामयते यांश्च कामान् । </span><br><span data-deva="तं तं लोकं जायते तांश्च कामांस्तस्मादात्मज्ञं ह्यर्चयेद् भूतिकामः’(मुं.उ.३.१.१०)">तं तं लोकं जायते तांश्च कामांस्तस्मादात्मज्ञं ह्यर्चयेद् भूतिकामः’(मुं.उ.३.१.१०)</span></span></span><span data-deva="इति शब्दात् ॥ 01 ॥">इति शब्दात् ॥ 01 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V11_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V11~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V11_B1~~">~~सर्वगुणयुक्तत्वेनोपासनादन्यत्रैव फले ब्रह्मादयो भवन्ति~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V11_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V11~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V11_B2~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Padma~~-id">~~‘सम्पूर्णोपासनाद्ब्रह्मा सम्पूर्णानन्दभाग् भवेत्~~ ।<br/>~~इतरे तु यथायोगं सम्यङ् मुक्तौ भवन्ति हि’~~</span></span> इति ~~पाद्मे~~ ॥ 11 ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">॥ ~~इति सर्वाभेदाधिकरणम्~~ ॥ 04 ॥</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V02" data-block-id="BS_C03_S04_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(435)ओं शेषत्वात् पुरुषार्थवादो यथाऽन्येष्विति जैमिनिः ओम् ॥ 03-04-02 ॥">(435)ओं शेषत्वात् पुरुषार्थवादो यथाऽन्येष्विति जैमिनिः ओम् ॥ 03-04-02 ॥</span></span></span></div>

<~~span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C03_S03_A045~~" class="gr-~~toc-anchor~~" ~~data-level~~="3" data-~~title~~="~~आनन्दाद्यधिकरणम्~~" data-block-id="~~gr-adh-BS_C03_S03_A045~~"></span~~><h4 class~~="~~gr-section-head~~">~~आनन्दाद्यधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V02_B1" data-verse="BS_C03_S04_V02" data-block-id="BS_C03_S04_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अस्त्येव मोक्षसाधनत्वं ज्ञानस्य । स्वर्गादिषु तत्साधनकर्मशेषत्वेन ।">अस्त्येव मोक्षसाधनत्वं ज्ञानस्य । स्वर्गादिषु तत्साधनकर्मशेषत्वेन ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V02_B2" data-verse="BS_C03_S04_V02" data-block-id="BS_C03_S04_V02_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘स्वर्गं धनाद् देहतो वै गृहाच्च प्राप्स्यन्ति धीरा न त्वधीराः कुतश्चित्’ इति वदति जैमिनिः ॥ 02 ॥">‘स्वर्गं धनाद् देहतो वै गृहाच्च प्राप्स्यन्ति धीरा न त्वधीराः कुतश्चित्’ इति वदति जैमिनिः ॥ 02 ॥</span></div>

<~~div class~~="~~leading-bhashya-line~~">~~सर्वेषां मुमुक्षूणां कियन्नियमेनोपास्यमिति अत आह-~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V03" data-block-id="BS_C03_S04_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(436)ओम् आचारदर्शनात् ओम् ॥ 03-04-03 ॥">(436)ओम् आचारदर्शनात् ओम् ॥ 03-04-03 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V12~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V12~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~377~~)ओम् ~~आनन्दादयः प्रधानस्य~~ ओम् ॥ 03-03-12 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V03_B1" data-verse="BS_C03_S04_V03" data-block-id="BS_C03_S04_V03_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ज्ञानिनामेव देवादीनामाचारदर्शनात् ॥ 03 ॥">ज्ञानिनामेव देवादीनामाचारदर्शनात् ॥ 03 ॥</span></div>

<div class="bhashya-collection" id="bhashya-~~BS_C03_S03_V12~~" data-block-id="bhashya-~~BS_C03_S03_V12">~~

~~<div class="bhashyam-block~~" id="~~BS_C03_S03_V12_B1~~" data-verse="BS_C03_S03_V12" data-block-id="BS_C03_S03_V12_B1">प्रधानफलस्य मोक्षस्यार्थे आनन्दो ज्ञानं सदात्मेत्युपास्य एव ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V12_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V12~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V12_B2~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Brahma-id~~">‘सच्चिदानन्द आत्मेति ब्रह्मोपासा विनिश्चिता ।<br/>सर्वेषां च मुमुक्षूणां फलसाम्यादपेक्षिता’</span></span>~~इति ब्रह्मतर्के ॥ 12 ॥~~</div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति आनन्दाद्यधिकरणम् ॥ 05 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V04" data-block-id="BS_C03_S04_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(437)ओं तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 03-04-04 ॥">(437)ओं तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 03-04-04 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A046" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रियशिरस्त्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A046"></span><h4 class="gr-section-head">प्रियशिरस्त्वाधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V04_B1" data-verse="BS_C03_S04_V04" data-block-id="BS_C03_S04_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यदेव विद्यया करोति श्रद्धयोपनिषदा तदेव वीर्यवत्तरं भवति’(छां.उ.१.१.१०) इति शेषत्वश्रुतेः ॥ 04 ॥">‘यदेव विद्यया करोति श्रद्धयोपनिषदा तदेव वीर्यवत्तरं भवति’(छां.उ.१.१.१०) इति शेषत्वश्रुतेः ॥ 04 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V13~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V13~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~378~~)ओं ~~प्रियशिरस्त्वाद्यप्राप्तिरुपचयापचयौ हि भेदे~~ ओम् ॥ 03-03-13 ॥</span></span></~~div>~~

~~<div class="gr-author-note"~~>~~॥ इति प्रियशिरस्त्वाधिकरणम् ॥ 06 ॥~~</div>

<div class="bhashya-collection" id="bhashya-~~BS_C03_S03_V13~~" data-block-id="bhashya-~~BS_C03_S03_V13">~~

~~<div class="bhashyam-block" id=~~"~~BS_C03_S03_V13_B1" data-verse~~="~~BS_C03_S03_V13~~" data-block-id="BS_C03_S03_V13_B1">फलभेदार्थमुपचयापचययोर्भावान्न सर्वेषां प्रियशिरस्त्वादिगुणोपासाप्राप्तिः ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V13_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V13~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V13_B2~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Parasamhitayam-id~~">‘नैव सर्वगुणाः सर्वैरुपास्या मुक्तिभेदतः ।<br/>विरिञ्चस्यैव यन्मुक्तावानन्दस्य सुपूर्णता’</span>~~</span> इति (हि) वाराहे ॥ 13 ॥~~</div>

</div>

<~~span id~~="gr-~~adh-BS_C03_S03_A047~~" ~~class~~="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~इतराधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C03_S03_A047~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~इतराधिकरणम्~~</h4>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S03_V14~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V14~~" ~~data~~-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C03~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span class="~~shloka~~-~~line~~">~~(379)ओम् इतरे त्वर्थसामान्यात् ओम् ॥ 03~~-03-~~14 ॥~~</span></span></~~div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V05_B1" data-verse="BS_C03_S04_V05" data-block-id="BS_C03_S04_V05_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Matharashruti-id"><span data-deva="‘कर्मैव देहं दैविकं मानुषं वाऽप्यन्वारभेत् नापरस्तत्र हेतुः ।">‘कर्मैव देहं दैविकं मानुषं वाऽप्यन्वारभेत् नापरस्तत्र हेतुः ।</span><br><span data-deva="भोगांस्तदीयांश्च यथाविभागं ददाति कर्मैव शुभाशुभं यत्’">भोगांस्तदीयांश्च यथाविभागं ददाति कर्मैव शुभाशुभं यत्’</span></span></span><span data-deva="इति माठरश्रुतेश्च ।">इति माठरश्रुतेश्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V05_B4" data-verse="BS_C03_S04_V05" data-block-id="BS_C03_S04_V05_B4" style="position: relative;"><span data-deva="संशब्द प्राधान्यं दर्शयति ॥ 05 ॥">संशब्द प्राधान्यं दर्शयति ॥ 05 ॥</span></div>

<~~div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V14"~~ data-~~block-id~~="~~bhashya-BS_C03_S03_V14~~">

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V14_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V14~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V14_B1~~">~~इतरे गुणाः फलसाम्यापेक्षयोपसंहर्थव्याः~~ ॥ 14 ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति इतराधिकरणम् (फलसाम्याधिकरणम्) ॥ 07 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V06" data-block-id="BS_C03_S04_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(439)ओं तद्वतो विधानात् ओम् ॥ 03-04-06 ॥">(439)ओं तद्वतो विधानात् ओम् ॥ 03-04-06 ॥</span></span></span></div>

~~<span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C03_S03_A048" class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~आध्यानाधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C03_S03_A048~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~आध्यानाधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V06_B1" data-verse="BS_C03_S04_V06" data-block-id="BS_C03_S04_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘ज्ञानी च कर्माणि सदोदितानि कुर्यादकामः सततं भवेत्’ इति कमठश्रुतौ ज्ञानतोऽपि विधानात् ॥ 06 ॥">‘ज्ञानी च कर्माणि सदोदितानि कुर्यादकामः सततं भवेत्’ इति कमठश्रुतौ ज्ञानतोऽपि विधानात् ॥ 06 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~उपसंहारानुपसंहारप्रमाणमाह –~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V07" data-block-id="BS_C03_S04_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(440)ओं नियमाच्च ओम् ॥ 03-04-07 ॥">(440)ओं नियमाच्च ओम् ॥ 03-04-07 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V15~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V15~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~380~~)ओम् ~~आध्यानाय प्रयोजनाभावात्~~ ओम् ॥ 03-03-15 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V07_B1" data-verse="BS_C03_S04_V07" data-block-id="BS_C03_S04_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘कुर्वन्नेवेह कर्माणि जीजीविषेच्छतं समाः ।

<div class="bhashya-collection" id="bhashya-~~BS_C03_S03_V15~~" data-block-id="bhashya-~~BS_C03_S03_V15">~~

एवं त्वयि नान्यथेतोऽस्ति न कर्म लिप्यते नरे’(ई.उ.२) इति ॥ 07 ॥">‘कुर्वन्नेवेह कर्माणि जीजीविषेच्छतं समाः ।

~~<div class="bhashyam-block~~" ~~id="BS_C03_S03_V15_B1" data-verse="BS_C03_S03_V15" data-block-id~~="~~BS_C03_S03_V15_B1~~">~~आध्यानार्थं हि सर्वे गुणा उच्यन्ते प्रयोजनान्तराभावात् ॥</div>~~

एवं त्वयि नान्यथेतोऽस्ति न कर्म लिप्यते नरे’(ई.उ.२) इति ॥ 07 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V15_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V15~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V15_B2~~"~~><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Parasamhitayam-id~~">‘ज्ञानार्थमथ ध्यानार्थं गुणानां समुदीरणा ।<br/>ज्ञातव्याश्चैव ध्यातव्या गुणाः सर्वेऽप्यतो हरेः ॥<br/>नान्यत् प्रयोजनं ज्ञानात् ध्यानात् कर्मकृतेरपि ।<br/>श्रवणाच्चाथ पाठाद्वा विद्याभिः कञ्चिदिष्यते’</span~~> इति परमसंहितायाम् ॥</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V15_B6" data-verse="BS_C03_S03_V15"~~ data-~~block-id~~="~~BS_C03_S03_V15_B6">‘गुणाः सर्वेऽपि वेत्तव्या ध्यातव्याश्च न संशयः~~ ।

~~नान्यत् प्रयोजनं मुख्यं गुणानां कथने भवेत्’~~ ॥~~</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V15_B8" data-verse="BS_C03_S03_V15" data-block-id="BS_C03_S03_V15_B8"><span class="gr-blockquote~~">~~<span class="gr-reference gr-ref-Bruhattantra-id">ज्ञानाध्यानसमायोगाद्गुणानां सर्वशः फलम्~~ ।~~<br/>मुख्यं भवेन्न चान्येन फलं मुख्यं क्वचिद्भवेत्’~~</span>~~</span>इति बृहत्तन्त्रे ॥ 15 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V08" data-block-id="BS_C03_S04_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(441)ओम् अधिकोपदेशात्तु बादरायणस्यैवं तद्दर्शनात् ओम् ॥ 03-04-08॥">(441)ओम् अधिकोपदेशात्तु बादरायणस्यैवं तद्दर्शनात् ओम् ॥ 03-04-08॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V08_B1" data-verse="BS_C03_S04_V08" data-block-id="BS_C03_S04_V08_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-KauntharavyaShruthi-id"><span data-deva="‘ज्ञानादेव स्वर्गो ज्ञानादेवापवर्गो ज्ञानादेव सर्वे कामाः सम्पद्यन्ते ।">‘ज्ञानादेव स्वर्गो ज्ञानादेवापवर्गो ज्ञानादेव सर्वे कामाः सम्पद्यन्ते ।</span><br><span data-deva="तथापि यथा यथा कर्म कुरुते तथा तथाऽधिको भवति’">तथापि यथा यथा कर्म कुरुते तथा तथाऽधिको भवति’</span></span></span><span data-deva=" इति कौण्ठरव्यश्रुतेः,युधिष्ठिरादीनां राजसूयादिना फलाधिक्यदर्शनाच्चेति बादरायणमतम् ॥ 08 ॥"> इति कौण्ठरव्यश्रुतेः,युधिष्ठिरादीनां राजसूयादिना फलाधिक्यदर्शनाच्चेति बादरायणमतम् ॥ 08 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V16_B10~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V16~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V16_B10~~">~~‘आत्मेत्येवोपासीत’(बृ.उ.६.४.७) इत्यनुपसंहारप्रमाणम्~~ ॥ 16 ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">॥ ~~इति अध्यानाधिकरणम्~~ ॥ 08 ॥</div>

<~~span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C03_S03_A049~~" class="gr-~~toc-anchor~~" ~~data-level~~="3" data-~~title~~="~~आत्मगृहीत्यधिकरणम्~~" data-block-id="~~gr-adh-BS_C03_S03_A049~~"></span~~><h4 class~~="~~gr-section-head~~">~~आत्मगृहीत्यधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V09_B1" data-verse="BS_C03_S04_V09" data-block-id="BS_C03_S04_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="राजसूयादिकृतावकृतौ च सममेव तेषां विज्ञानम् ।">राजसूयादिकृतावकृतौ च सममेव तेषां विज्ञानम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V09_B2" data-verse="BS_C03_S04_V09" data-block-id="BS_C03_S04_V09_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id"><span data-deva="‘विज्ञातमेतत् सर्वेषां मुनीनां ब्रह्मदर्शनात् ।">‘विज्ञातमेतत् सर्वेषां मुनीनां ब्रह्मदर्शनात् ।</span><br><span data-deva="स्यादेव मोक्षो नान्यस्मादिति तत्रापि चित्रता ॥">स्यादेव मोक्षो नान्यस्मादिति तत्रापि चित्रता ॥</span><br><span data-deva="स्वर्गादयः कर्मणैव नान्येनेत्यपरे विदुः ।">स्वर्गादयः कर्मणैव नान्येनेत्यपरे विदुः ।</span><br><span data-deva="ज्ञानेनाऽधिक्यमित्याहुर्जैमिन्याद्यास्तु केचन ॥">ज्ञानेनाऽधिक्यमित्याहुर्जैमिन्याद्यास्तु केचन ॥</span><br><span data-deva="अदृष्टमेव ज्ञानेन दृष्टं नैवोपलभ्यते ।">अदृष्टमेव ज्ञानेन दृष्टं नैवोपलभ्यते ।</span><br><span data-deva="इति केचिद्विदः प्राहुर्व्यासशिष्या इमेऽखिलाः ॥">इति केचिद्विदः प्राहुर्व्यासशिष्या इमेऽखिलाः ॥</span><br><span data-deva="यस्माद् व्यासमतं सर्वं सत्यमेव ततोऽखिलम् ।">यस्माद् व्यासमतं सर्वं सत्यमेव ततोऽखिलम् ।</span><br><span data-deva="यथाऽऽकाशस्त्वनन्तोऽपि व्यामो हस्तावधिस्तथा ।">यथाऽऽकाशस्त्वनन्तोऽपि व्यामो हस्तावधिस्तथा ।</span><br><span data-deva="प्रादेशोऽपि हि सत्येन तथैतेषां मतानि तु ॥">प्रादेशोऽपि हि सत्येन तथैतेषां मतानि तु ॥</span><br><span data-deva="स्वयं तु भगवान् व्यासो व्याप्तज्ञानमहांशुमान् ।">स्वयं तु भगवान् व्यासो व्याप्तज्ञानमहांशुमान् ।</span><br><span data-deva="अनन्ताकाशवत् पश्यन् निखिलं पुरुषोत्तमः ॥">अनन्ताकाशवत् पश्यन् निखिलं पुरुषोत्तमः ॥</span><br><span data-deva="ज्ञानेनैवाप्यते सर्वं कर्मणा त्वधिकं भवेत् ।">ज्ञानेनैवाप्यते सर्वं कर्मणा त्वधिकं भवेत् ।</span><br><span data-deva="इति प्राह महायोगी पुमर्थानां विनिर्णयम्’">इति प्राह महायोगी पुमर्थानां विनिर्णयम्’</span></span><span data-deva=" इति भविष्यत्पर्वणि ।"> इति भविष्यत्पर्वणि ।</span></div>

<div class="~~verse~~-block" id="~~BS_C03_S03_V17~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V17~~" data-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C03~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span ~~class~~="~~shloka-block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(382)ओम् आत्मगृहीतिरितवदुत्तरात् ओम् ॥ 17-382~~ ॥</span></span><~~/div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V09_B15" data-verse="BS_C03_S04_V09" data-block-id="BS_C03_S04_V09_B15" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmatarka-id"><span data-deva="‘ज्ञानिनामपि देवानां विशेषः कर्मभिर्भवेत् ।">‘ज्ञानिनामपि देवानां विशेषः कर्मभिर्भवेत् ।</span><br><span data-deva="चीर्णीऽकृते वा ज्ञानस्य न विशेषोऽस्ति कर्मणि’">चीर्णीऽकृते वा ज्ञानस्य न विशेषोऽस्ति कर्मणि’</span></span></span><span data-deva=" इति ब्रह्मतर्के ॥ 09 ॥"> इति ब्रह्मतर्के ॥ 09 ॥</span></div>

<~~div class~~="~~bhashya~~-~~collection" id~~="~~bhashya-BS_C03_S03_V17~~" data-~~block-id~~="~~bhashya-BS_C03_S03_V17~~">

<~~div class~~="~~bhashyam~~-~~block" id~~="~~BS_C03_S03_V17_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S03_V17~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S03_V17_B1~~">न च ‘आनन्दादयः प्रधानस्य’(ब्र.सू.३.३.१२) इत्युक्तिविरोधः । यतः ‘सत्यं ज्ञानमनन्तम् ब्रह्म’(तै.उ.२.१)।‘विज्ञानमानन्दम् ब्रह्म’ इतिवदेवात्मशब्दगृहीतिः ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V17_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V17~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V17_B2~~">~~‘अत्र ह्येते सर्व एकीभवन्ति’(बृ.उ.३.४.७) इत्युत्तरात् ।~~<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Bruhattantra~~-id">~~‘आनन्दानुभवत्त्वाच्च निर्दोषत्वाच्च भण्यते~~ ।<br/>~~नित्यत्वाच्च तथाऽऽत्मेति वेदवादिभिरीश्वरः’~~</span></span> इति ~~(हि) बृहत्तन्त्रे~~ ॥ 17 ॥</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~आत्मगृहीत्यधिकरणम्॥ 09~~ ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति पुरुषार्थाधिकरणम् ॥ 01 ॥">॥ इति पुरुषार्थाधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S04_A084" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अधिकाराधिकरणम् (असार्वत्रिकाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A084"></span></p><h4 id="अधिकाराधिकरणम्_(असार्वत्रिकाधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.85.E0.A4.B8.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="अधिकाराधिकरणम् (असार्वत्रिकाधिकरणम्)">अधिकाराधिकरणम् (असार्वत्रिकाधिकरणम्)</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S03_A050~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~अन्वयाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S03_A050~~"></span><~~h4 class="gr-section-head"~~>~~अन्वयाधिकरणम्~~</h4>

<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="सर्वेषां पुरुषार्थापेक्षित्वाज्ज्ञानाधिकारितेत्यत आह –">सर्वेषां पुरुषार्थापेक्षित्वाज्ज्ञानाधिकारितेत्यत आह –</span></div>

~~<div class="verse-block"~~ id="~~BS_C03_S03_V18~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C03_S03_V18" data~~-~~doc="BS" data~~-~~chapter="BS_C03" data~~-~~verse~~-~~type="sutra~~"><span ~~class~~="~~shloka-block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">(~~383~~)~~ओम् अन्वयादिति चेत् स्यादवधारणात् ओम् ॥ 03-03-18 ॥~~</span></~~span~~>~~</div>~~

<div class="bhashya~~-collection~~" id="~~bhashya-BS_C03_S03_V18~~" data-block-id="~~bhashya-BS_C03_S03_V18">~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V18_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V18~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C03_S03_V18_B1~~">सर्वगुणानामान्वय आत्म शब्दे भवति । ‘आप्तव्याप्तेरात्मशब्दः परमस्य प्रयुज्यते’ इति वचनादिति चेत्,</div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C03_S03_V18_B2" data~~-~~verse="BS_C03_S03_V18~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S03_V18_B2~~">सत्यम् । स्याच्च्यैवम् । ‘आत्मेत्येव’(बृ.उ.३.४.७) इत्यवधारणात् । अन्यथा सर्वोपसंहारवचनविरोधात् ॥ 18 ॥</div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति अन्वयाधिकरणम् ॥ 10 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A051" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कार्याख्यानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A051"></span><h4 class="gr-section-head">कार्याख्यानाधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V10_B1" data-verse="BS_C03_S04_V10" data-block-id="BS_C03_S04_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न सर्वेषामधिकारः ॥ 10 ॥">न सर्वेषामधिकारः ॥ 10 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V19~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V19~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~384~~)~~ओं कार्याख्यानादपूर्वम्~~ ओम् ॥ 03-03-19 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V19_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V19~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V19_B1~~">‘अलौकिकास्तस्य गुणा ह्युपास्य अलौकिकं मुक्तिकार्यं यतोऽस्य’इति कार्याख्यानादन्यत्रादृष्टा एव गुणा उपास्याः ॥ 19 ॥</div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति कार्याख्यानाधिकरणम् ॥ 11 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V11" data-block-id="BS_C03_S04_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(444)ओं विभागः शतवत् ओम् ॥ 03-04-11 ॥">(444)ओं विभागः शतवत् ओम् ॥ 03-04-11 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A052" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="समानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A052"></span><h4 class="gr-section-head">समानाधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V11_B1" data-verse="BS_C03_S04_V11" data-block-id="BS_C03_S04_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘नवकोट्यो हि देवानां तेषां मध्ये शतस्य तु ।

">‘नवकोट्यो हि देवानां तेषां मध्ये शतस्य तु ।

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V20~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V20~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~385~~)ओं ~~समान एवं चाभेदात्~~ ओम् ॥ 03-03-20 ॥</span></span></div>

</span><p><span data-deva="सोमाधिकारो वेदोक्तो ब्रह्मणी द्वे शताधिके ॥

यथा तथैवा सङ्ख्येयाः प्रजास्तासु कियान् जनः ।

">सोमाधिकारो वेदोक्तो ब्रह्मणी द्वे शताधिके ॥

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V20_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V20~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V20_B1~~">~~अपूर्वत्वेऽपि समानानामेवोपसंहारः। न~~ तु ~~त्रिविक्रमत्वादीनां कादाचित्कानां पृथक्त्वेन~~ । ~~नित्यविक्रान्त्यादिष्वन्तर्भावात्~~ ॥ 20 ॥</div>

यथा तथैवा सङ्ख्येयाः प्रजास्तासु कियान् जनः ।

</span></p><span data-deva="

ज्ञानाधिकारी सम्प्रोक्तो विष्णुपादैकसंश्रयः’">

ज्ञानाधिकारी सम्प्रोक्तो विष्णुपादैकसंश्रयः’</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V11_B5" data-verse="BS_C03_S04_V11" data-block-id="BS_C03_S04_V11_B5" style="position: relative;"><span data-deva="इति वचनात् सुखापेक्षासाम्येऽपि विभाग इष्यतेऽधिकारार्थम् ॥ 11 ॥">इति वचनात् सुखापेक्षासाम्येऽपि विभाग इष्यतेऽधिकारार्थम् ॥ 11 ॥</span></div>

</div>

<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A053" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नवाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A053"></span><h4 class="gr-section-head">नवाधिकरणम्</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V12" data-block-id="BS_C03_S04_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(445)ओम् अध्ययनमात्रवतः ओम् ॥ 03-04-12 ॥">(445)ओम् अध्ययनमात्रवतः ओम् ॥ 03-04-12 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V21~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V21~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~386~~)~~ओं सम्बन्धादेवमन्यत्रापि~~ ओम् ॥ 03-03-21 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V12_B1" data-verse="BS_C03_S04_V12" data-block-id="BS_C03_S04_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="कस्याधिकारः?

">कस्याधिकारः?

</span><p><span data-deva="‘अवैष्णवस्य वेदेऽपि ह्यधिकारो न विद्यते ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V21_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V21~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V21_B1~~">परमात्मसम्बन्धित्वेन नित्यत्वात् त्रिविक्रमत्वादिष्वप्युपसंहार्यत्वं युज्यते।</div>

गुरुभक्तिविहीनस्य शमादिरहितस्य च ॥

न च वर्णावरस्यापि तस्मादध्ययनान्वितः ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V21_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V21~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V21_B2~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Bruhattantra-id~~">‘गुणास्त्रैविक्रमाद्याश्च संहर्तव्या न संशयः ।<br/>विरिञ्चस्यैव नान्येषां स हि सर्वगुणाधिकः’</span>~~</span> इति बृहत्तन्त्रे ॥ 21 ॥~~</div>

">‘अवैष्णवस्य वेदेऽपि ह्यधिकारो न विद्यते ।

गुरुभक्तिविहीनस्य शमादिरहितस्य च ॥

न च वर्णावरस्यापि तस्मादध्ययनान्वितः ।

</span></p><span data-deva="

ब्रह्मज्ञाने तु वेदोक्तेऽप्यधिकारी सतां मतः’ ॥ इति हि ब्रह्मतर्के ॥">

ब्रह्मज्ञाने तु वेदोक्तेऽप्यधिकारी सतां मतः’ ॥ इति हि ब्रह्मतर्के ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V12_B5" data-verse="BS_C03_S04_V12" data-block-id="BS_C03_S04_V12_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘पठेद् वेदानथार्थानधीयीताथ विचार्य ब्रह्म विन्देत्’ इति च कौषारवश्रुतिः ॥ 12 ॥">‘पठेद् वेदानथार्थानधीयीताथ विचार्य ब्रह्म विन्देत्’ इति च कौषारवश्रुतिः ॥ 12 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~समानाधिकरणम्~~ ॥ 12 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अधिकाराधिकरणम् (असार्वत्रिकाधिकरणम्) ॥ 02 ॥">॥ इति अधिकाराधिकरणम् (असार्वत्रिकाधिकरणम्) ॥ 02 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S04_A085" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अधिकारविशेषाधिकरणम् (अविशेषाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A085"></span></p><h4 id="अधिकारविशेषाधिकरणम्_(अविशेषाधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.B6.E0.A5.87.E0.A4.B7.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.85.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.B6.E0.A5.87.E0.A4.B7.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="अधिकारविशेषाधिकरणम् (अविशेषाधिकरणम्)">अधिकारविशेषाधिकरणम् (अविशेषाधिकरणम्)</span></h4>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V22~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V22~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~387~~)ओं ~~न वा विशेषात्~~ ओम् ॥ 03-03-22 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V13" data-block-id="BS_C03_S04_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(446)ओं नाविशेषात् ओम् ॥ 03-04-13 ॥">(446)ओं नाविशेषात् ओम् ॥ 03-04-13 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V13_B1" data-verse="BS_C03_S04_V13" data-block-id="BS_C03_S04_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न सामान्येनाधिकारो देवादीनाम् ।">न सामान्येनाधिकारो देवादीनाम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V22_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V22~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V22_B1~~">न ~~वाऽऽत्मशब्देन सर्वगुणगृहीतिः~~ । ~~अधिकारिविशेषात्~~ ॥ 22 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V13_B2" data-verse="BS_C03_S04_V13" data-block-id="BS_C03_S04_V13_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koundinya-id"><span data-deva="‘अथ पुमर्थसाधनान्यर्थो धर्मो ज्ञानमित्युत्तरोत्तरम् ।">‘अथ पुमर्थसाधनान्यर्थो धर्मो ज्ञानमित्युत्तरोत्तरम् ।</span><br><span data-deva="तत्राधिकारिणो मनुष्या ऋषयो देवा इत्युत्तरोत्तरम्’">तत्राधिकारिणो मनुष्या ऋषयो देवा इत्युत्तरोत्तरम्’</span></span></span><span data-deva="इति कौण्डिन्यश्रुतिः॥ 13 ॥">इति कौण्डिन्यश्रुतिः॥ 13 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अधिकारविशेषाधिकरणम् (अविशेषाधिकरणम्) ॥ 03 ॥">॥ इति अधिकारविशेषाधिकरणम् (अविशेषाधिकरणम्) ॥ 03 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S04_A086" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A086"></span></p><h4 id="कामचाराधिकरणम्_(स्तुत्यधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.AE.E0.A4.9A.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.81.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)">कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)</span></h4>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~"~~>॥ इति नवाधिकरणम् (विशेषणाधिकरणम्) ॥ 13 ॥</div~~>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V14" data-block-id="BS_C03_S04_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(447)ओं स्तुतयेऽनुमतिर्वा ओम् ॥ 14-447 ॥">(447)ओं स्तुतयेऽनुमतिर्वा ओम् ॥ 14-447 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V14_B1" data-verse="BS_C03_S04_V14" data-block-id="BS_C03_S04_V14_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अथ मुनिरमौनं च मौनं च निर्विद्याथ ब्राह्मणः स ब्राह्मणः केन स्याद् येन स्यात् तेनेदृश एव’(बृ.उ.५.५.१) इति ज्ञानिनो यथेष्टाचरणं विधीयत इत्यत आह-">‘अथ मुनिरमौनं च मौनं च निर्विद्याथ ब्राह्मणः स ब्राह्मणः केन स्याद् येन स्यात् तेनेदृश एव’(बृ.उ.५.५.१) इति ज्ञानिनो यथेष्टाचरणं विधीयत इत्यत आह-</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V23_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V23~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V23_B1~~">~~‘सर्वान् गुणानात्मशब्दो ब्रवीति ब्रह्मादीनामितरेषां~~ न ~~चैव’ इति भाल्लवेयश्रुतिः~~ ॥ 23 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V14_B2" data-verse="BS_C03_S04_V14" data-block-id="BS_C03_S04_V14_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न विधिः । ज्ञानिनः स्तुतयेऽनुमतिमात्रं वा । युज्यते च ॥ 14 ॥">न विधिः । ज्ञानिनः स्तुतयेऽनुमतिमात्रं वा । युज्यते च ॥ 14 ॥</span></div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति नवाधिकरणम् ॥ 12 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V15" data-block-id="BS_C03_S04_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(448)ओं कामकारेण चैके ओम् ॥ 03-04-15 ॥">(448)ओं कामकारेण चैके ओम् ॥ 03-04-15 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A054" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सम्भृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A054"></span><h4 class="gr-section-head">सम्भृत्यधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V15_B1" data-verse="BS_C03_S04_V15" data-block-id="BS_C03_S04_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘कामाचाराः कामभक्षाः कामवादाः कामेनैवेमं देहमुत्सृज्याथ परात् परमीयुरनारम्भणम्’(सामशाखा) इति चैके पठन्ति ॥ 15 ॥">‘कामाचाराः कामभक्षाः कामवादाः कामेनैवेमं देहमुत्सृज्याथ परात् परमीयुरनारम्भणम्’(सामशाखा) इति चैके पठन्ति ॥ 15 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V24~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V24~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~389~~)ओं ~~सम्भृतिद्युव्याप्त्यपि चातः~~ ओम् ॥ 03-03-24 ॥</span></span></div>

<div class="bhashya-collection" id="bhashya-~~BS_C03_S03_V24~~" data-block-id="bhashya-~~BS_C03_S03_V24">~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V24_B1" data-verse="BS_C03_S03_V24~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C03_S03_V24_B1~~">सम्भृतिद्युव्याप्ती अपि देवादीनामुपसंहर्तव्ये नान्येषाम् । अत एव योग्यताविशेषात् ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V24_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V24~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V24_B2~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Brahma-id~~">‘देवादीनामुपास्यास्तु भृतिव्याप्त्यादयो गुणाः ।<br/>आनन्दाद्यास्तु सर्वेषामन्यथाऽनर्थकृद्भवेत्’</span></span> ~~इति च ब्रह्मतर्के ॥ 24 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति सम्भृत्यधिकरणम् ॥ 14 ॥</div>~~

~~<span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C03_S03_A055" class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~पुरुषविद्याधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C03_S03_A055~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~पुरुषविद्याधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V16_B1" data-verse="BS_C03_S04_V16" data-block-id="BS_C03_S04_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘ओमित्युच्चार्यान्तरिममात्मानमभिपश्योपमृद्य पुण्यं च पापं च काममाचरन्तो ब्रह्मानुव्रजन्ति’ इति च तुरश्रुतौ ॥ 16 ॥">‘ओमित्युच्चार्यान्तरिममात्मानमभिपश्योपमृद्य पुण्यं च पापं च काममाचरन्तो ब्रह्मानुव्रजन्ति’ इति च तुरश्रुतौ ॥ 16 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~यस्यां विद्यायां महागुणा उच्यन्ते सोत्तमानामितराऽन्येषामिति चेत्, न –~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V17" data-block-id="BS_C03_S04_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(450)ओम् ऊर्ध्वरेतस्सु च शब्दे हि ओम् ॥ 03-04-17 ॥">(450)ओम् ऊर्ध्वरेतस्सु च शब्दे हि ओम् ॥ 03-04-17 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V25~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V25~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~390~~)~~ओं पुरुषविद्यायामपि चेतरेषामनाम्नानात्~~ ओम् ॥ 03-03-25 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V17_B1" data-verse="BS_C03_S04_V17" data-block-id="BS_C03_S04_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न तावता कामचाराणां ज्ञानेऽधिकारः ।">न तावता कामचाराणां ज्ञानेऽधिकारः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V17_B2" data-verse="BS_C03_S04_V17" data-block-id="BS_C03_S04_V17_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Matharashruti-id"><span data-deva="‘य इमं परमं गुह्यमूर्ध्वरेतस्सु भाषयेत् ।">‘य इमं परमं गुह्यमूर्ध्वरेतस्सु भाषयेत् ।</span><br><span data-deva="न तथा विद्यते भूयान् यं प्राप्यन्येऽपि भूयसः’">न तथा विद्यते भूयान् यं प्राप्यन्येऽपि भूयसः’</span></span></span><span data-deva="इति माठरश्रुतेः ॥ 17 ॥">इति माठरश्रुतेः ॥ 17 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V25_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V25~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V25_B1~~">~~पुरुषसूक्तोक्तविद्यायामपि केषाञ्चिद्गुणानामनाम्नानात्~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V25_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V25~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V25_B2~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Brahma~~-id">~~‘सर्वतः पौरुषे सूक्ते गुणा विष्णोरुदीरिताः~~ ।<br/>~~तत्रापि नैव सर्वेऽपि तस्मात् कार्योपसंहृतिः’~~</span></span>इति ~~ब्रह्मतर्के~~ ॥ 25 ॥</div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति पुरुषविद्याधिकरणम् ॥ 15 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V18" data-block-id="BS_C03_S04_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(451)ओं परामर्शं जैमिनिरचोदना चापवदति हि ओम् ॥ 03-04-18 ॥">(451)ओं परामर्शं जैमिनिरचोदना चापवदति हि ओम् ॥ 03-04-18 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A056" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वेधाद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A056"></span><h4 class="gr-section-head">वेधाद्यधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V18_B1" data-verse="BS_C03_S04_V18" data-block-id="BS_C03_S04_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘प्रातरुत्थाय सन्ध्यामुपासीत यत् सन्ध्यामुपासते ब्रह्मैव तदुपासतेऽथ देवान् नमेत् जुहुयाद् वेदानावर्तयीत नान्यत् किञ्चिदाचरेन्न सुरां पिबेन्न पलाण्डुं भक्षयीत न भृषं वेदेन्न विस्मरेताऽत्मानं सोमं पिबेद्धुतशेषेण वर्तयेत्’">‘प्रातरुत्थाय सन्ध्यामुपासीत यत् सन्ध्यामुपासते ब्रह्मैव तदुपासतेऽथ देवान् नमेत् जुहुयाद् वेदानावर्तयीत नान्यत् किञ्चिदाचरेन्न सुरां पिबेन्न पलाण्डुं भक्षयीत न भृषं वेदेन्न विस्मरेताऽत्मानं सोमं पिबेद्धुतशेषेण वर्तयेत्’</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V18_B2" data-verse="BS_C03_S04_V18" data-block-id="BS_C03_S04_V18_B2" style="position: relative;"><span data-deva="इत्युक्ताचारपरामर्शेन विधिबन्धवर्जितत्वेन कामत एव तस्य चरणं कामचार इति जैमिनिर्मन्यते ।">इत्युक्ताचारपरामर्शेन विधिबन्धवर्जितत्वेन कामत एव तस्य चरणं कामचार इति जैमिनिर्मन्यते ।</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V26~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V26~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~391~~)ओं ~~वेधाद्यर्थभेदात्~~ ओम् ॥ 03-03-26 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V18_B3" data-verse="BS_C03_S04_V18" data-block-id="BS_C03_S04_V18_B3" style="position: relative;"><span data-deva="न च निषिद्धं कर्म कर्तव्येमेवेति चोदना । ‘ब्राह्मणो न हन्तव्यः’ इत्याद्यपवादश्च ॥ 18 ॥">न च निषिद्धं कर्म कर्तव्येमेवेति चोदना । ‘ब्राह्मणो न हन्तव्यः’ इत्याद्यपवादश्च ॥ 18 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V26_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V26~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V26_B1~~"><span ~~class~~="~~gr-blockquote~~"><span class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Bruhath~~-id">~~‘भिन्धि विद्ध्यश्रुणीहीति फलभेदेन सर्वशः~~ ।<br/>~~यत्यादीनां तेष्वयोगान्नाधिकार्येकता भवेत् ।~~<br/>~~अयोग्योपासनादीयुरनर्थं चार्थनाशनम्’~~</span></span> ~~इति बृहत्तन्त्रे ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">॥ ~~इति वेधाद्यधिकरणम्~~ ॥ 16 ॥</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V19" data-block-id="BS_C03_S04_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(452)ओम् अनुष्ठेयं बादरायणः साम्यश्रुतेः ओम् ॥ 03-04-19 ॥">(452)ओम् अनुष्ठेयं बादरायणः साम्यश्रुतेः ओम् ॥ 03-04-19 ॥</span></span></span></div>

<~~span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C03_S03_A057~~" class="gr-~~toc-anchor~~" ~~data-level~~="3" data-~~title~~="~~(मुक्तोपासनाधिकरणम्) हान्यधिकरणम्~~" data-block-id="~~gr-adh-BS_C03_S03_A057~~"></span~~><h4 class~~="~~gr-section-head~~">(~~मुक्तोपासनाधिकरणम्~~) ~~हान्यधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V19_B1" data-verse="BS_C03_S04_V19" data-block-id="BS_C03_S04_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अनुष्ठेयानां मध्य एव कामतश्चरणं कामतो निवृत्तिरिति बादरायणो मन्यते । ‘केन स्याद् येन स्यात् तेनेदृश एव’(बृ.उ.५.५.१) इति साम्यश्रुतेः ।">अनुष्ठेयानां मध्य एव कामतश्चरणं कामतो निवृत्तिरिति बादरायणो मन्यते । ‘केन स्याद् येन स्यात् तेनेदृश एव’(बृ.उ.५.५.१) इति साम्यश्रुतेः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V19_B2" data-verse="BS_C03_S04_V19" data-block-id="BS_C03_S04_V19_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavad-id"><span data-deva="‘यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः ।">‘यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः ।</span><br><span data-deva="आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते’(भ.गी.३.१७)">आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते’(भ.गी.३.१७)</span></span></span><span data-deva=" इति भगवद्वचनाच्च ॥ 19 ॥"> इति भगवद्वचनाच्च ॥ 19 ॥</span></div>

<~~div~~ class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~मुक्तस्योपासना कर्तव्या~~ न ~~वा ? इत्यतोऽब्रवीत् –~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V20" data-block-id="BS_C03_S04_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(453)ओं विधिर्वा धारणवत् ओम् ॥ 03-04-20 ॥">(453)ओं विधिर्वा धारणवत् ओम् ॥ 03-04-20 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V27~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V27~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~392~~)ओं ~~हानौ तूपायनशब्दशेषत्वात् कुशाछन्दस्तुत्युपगानवत् तदुक्तम्~~ ओम् ॥ 03-03-~~27॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V20_B1" data-verse="BS_C03_S04_V20" data-block-id="BS_C03_S04_V20_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘केन स्याद् येन स्यात्’(बृ.उ.५.५.१) इति विधिर्वा । यथा वेदधारणं त्रैवर्णिकानां विहितं नान्येषाम्, एवं स्वमतानुसारिणी प्रवृत्तिर्ज्ञानिनां विहिता ।">‘केन स्याद् येन स्यात्’(बृ.उ.५.५.१) इति विधिर्वा । यथा वेदधारणं त्रैवर्णिकानां विहितं नान्येषाम्, एवं स्वमतानुसारिणी प्रवृत्तिर्ज्ञानिनां विहिता ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V20_B2" data-verse="BS_C03_S04_V20" data-block-id="BS_C03_S04_V20_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न तत्राधर्मशङ्का कार्या, नान्येषामिति वा ।">न तत्राधर्मशङ्का कार्या, नान्येषामिति वा ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V27_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V27~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V27_B1~~">नियतस्वाध्यायानन्तरं स्वेच्छया कुशाग्रहणस्तुत्युपगानवदेव मोक्ष उपासनादिः ।‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१.१) इति ~~मोक्षवाक्यशेषत्वादितरेषाम् ॥ तच्चोक्तम् ‘एतत् सामगायन्नास्ते’~~(तै.उ.३.१०) ~~इत्यादि~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V20_B3" data-verse="BS_C03_S04_V20" data-block-id="BS_C03_S04_V20_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="‘स्वेच्छयैव प्रवृत्तिस्तु ब्रह्मणो विधिचोदना ।">‘स्वेच्छयैव प्रवृत्तिस्तु ब्रह्मणो विधिचोदना ।</span><br><span data-deva="नाशङ्क्यं तन्मतं क्वापि विष्णोः प्रत्यक्षचोदना ।">नाशङ्क्यं तन्मतं क्वापि विष्णोः प्रत्यक्षचोदना ।</span><br><span data-deva="इतरेषां न विहिता स्वेच्छावृत्तिः कथञ्चन’">इतरेषां न विहिता स्वेच्छावृत्तिः कथञ्चन’</span></span></span><span data-deva=" इति हि ब्राह्मे ॥ 20 ॥"> इति हि ब्राह्मे ॥ 20 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V27_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V27~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V27_B2~~">~~ब्रह्मतर्के च~~-

~~‘मुक्ता अपि हि कुर्वन्ति स्वेच्छयोपासनं हरेः~~ ।

~~नियमानन्तरं विप्राः कुशाद्यैरप्यधीयते’ इति ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V27_B4~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V27~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V27_B4~~">~~‘कृष्णो मुक्तैरिज्यते वीतमोहैः’~~ इति ~~च भारते~~ ॥ 27 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V28~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V28~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~393~~)ओं ~~साम्पराये तर्तव्याभावात् तथा ह्यन्ये~~ ओम् ॥ 03-03-28 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V21" data-block-id="BS_C03_S04_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(454)ओं स्तुतिमात्रमुपादानादिति चेन्नापूर्वत्वात् ओम् ॥ 03-04-21 ॥">(454)ओं स्तुतिमात्रमुपादानादिति चेन्नापूर्वत्वात् ओम् ॥ 03-04-21 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V21_B1" data-verse="BS_C03_S04_V21" data-block-id="BS_C03_S04_V21_B1" style="position: relative;"><span data-deva="स्तुतिमात्रमेव स्वेच्छाचरणं, न विधिः, तैरपि सामान्यविधिस्वीकारादिति चेत्, न । अपूर्वत्वात् परवशत्वात् ।">स्तुतिमात्रमेव स्वेच्छाचरणं, न विधिः, तैरपि सामान्यविधिस्वीकारादिति चेत्, न । अपूर्वत्वात् परवशत्वात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V28_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V28~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V28_B1~~">~~स्वेच्छयैवेत्यङ्गीकर्तव्यम्~~ । ~~मुक्तस्य तीर्णत्वात् ।‘तीर्णो~~ हि ~~तदा सर्वान् शोकान् हृदयस्य भवति’~~(~~बृ.उ.३.३.२२~~) ~~इति ह्यन्ये पठन्ति ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V21_B2" data-verse="BS_C03_S04_V21" data-block-id="BS_C03_S04_V21_B2" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वविध्यतिक्रमेण स्तुतिमात्रविषयत्वं परब्रह्मण एव हि ।">सर्वविध्यतिक्रमेण स्तुतिमात्रविषयत्वं परब्रह्मण एव हि ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V21_B2" data-verse="BS_C03_S04_V21" data-block-id="BS_C03_S04_V21_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmatarka-id"><span data-deva="‘विधीनां विषयास्त्वन्ये ब्रह्मणः स्वेच्छया कृतौ ।">‘विधीनां विषयास्त्वन्ये ब्रह्मणः स्वेच्छया कृतौ ।</span><br><span data-deva="परस्य ब्रह्मणो ह्येव सर्वविध्यतिदूरता’">परस्य ब्रह्मणो ह्येव सर्वविध्यतिदूरता’</span></span></span><span data-deva=" इति च ब्रह्मतर्के ॥ 21 ॥"> इति च ब्रह्मतर्के ॥ 21 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V28_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V28~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V28_B2~~">~~‘स्थितप्रज्ञत्वमाप्ता ये ज्ञानेन परमात्मनः~~ ।

</div>

~~ब्रह्मलोकं गताः सर्वे ब्रह्मणा~~ च ~~परं गताः ।~~

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V22" data-block-id="BS_C03_S04_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(455)ओं भावशब्दाच्च ओम् ॥ 03-04-22 ॥">(455)ओं भावशब्दाच्च ओम् ॥ 03-04-22 ॥</span></span></span></div>

~~तीर्णतर्तव्यभागाश्च स्वेच्छयोपासते परम्’~~ इति ॥ 28 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V22_B1" data-verse="BS_C03_S04_V22" data-block-id="BS_C03_S04_V22_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यथाविधानमपरे विधिर्भावे प्रजापतेः ।">‘यथाविधानमपरे विधिर्भावे प्रजापतेः ।</span><br><span data-deva=" ब्रह्मणः परमस्यैव सर्वविध्यतिदूरता’ इति च तुरश्रुतौ ॥ 22 ॥"> ब्रह्मणः परमस्यैव सर्वविध्यतिदूरता’ इति च तुरश्रुतौ ॥ 22 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">॥ ~~इति~~ (~~मुक्तोपासनाधिकरणम्~~) ~~हान्यधिकरणम्~~ ॥ 17 ॥</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V23" data-block-id="BS_C03_S04_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(456)ओं पारिप्लवार्था इति चेन्न विशेषितत्वात् ओम् ॥ 03-04-23 ॥">(456)ओं पारिप्लवार्था इति चेन्न विशेषितत्वात् ओम् ॥ 03-04-23 ॥</span></span></span></div>

<~~span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C03_S03_A058~~" class="gr-~~toc-anchor~~" ~~data-level~~="3" data-~~title~~="~~छन्दाधिकरणम्~~" data-block-id="~~gr-adh-BS_C03_S03_A058~~"></span~~><h4 class~~="~~gr-section-head~~">~~छन्दाधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V23_B1" data-verse="BS_C03_S04_V23" data-block-id="BS_C03_S04_V23_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘केन स्याद् येन स्यात्’(बृ.उ.५.५.१) इत्यादयः स्थिरत्वनिवृत्त्यर्था इति चेत्, न ।">‘केन स्याद् येन स्यात्’(बृ.उ.५.५.१) इत्यादयः स्थिरत्वनिवृत्त्यर्था इति चेत्, न ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V23_B2" data-verse="BS_C03_S04_V23" data-block-id="BS_C03_S04_V23_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Gowpawana-id"><span data-deva="‘त्रेधा हि ज्ञानिनो विधिनियता अनियताः स्वेच्छानियता इति ।">‘त्रेधा हि ज्ञानिनो विधिनियता अनियताः स्वेच्छानियता इति ।</span><br><span data-deva="विधिनियता मनुष्या अनियता हि देवा ब्रह्मैव स्वेच्छानियतः’">विधिनियता मनुष्या अनियता हि देवा ब्रह्मैव स्वेच्छानियतः’</span></span></span><span data-deva="इति गौपवनश्रुतौ विशेषितत्वात् ॥ 23 ॥">इति गौपवनश्रुतौ विशेषितत्वात् ॥ 23 ॥</span></div>

<~~div class~~="~~leading~~-~~bhashya-line~~">~~कर्मापि कुर्वन्ति न वा ? इत्यत आह –~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V24" data-block-id="BS_C03_S04_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(457)ओं तथा चैकवाक्योपबन्धात् ओम् ॥ 03-04-24 ॥">(457)ओं तथा चैकवाक्योपबन्धात् ओम् ॥ 03-04-24 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V29~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V29~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~394~~)ओं ~~छन्दत उभयाविरोधात्~~ ओम् ॥ 03-03-29 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V24_B1" data-verse="BS_C03_S04_V24" data-block-id="BS_C03_S04_V24_B1" style="position: relative;"><span data-deva="एवं सति विधिवाक्यानां स्वेच्छावृत्तिवाक्यानां (च) सम्बन्धो भवति ॥ 24 ॥">एवं सति विधिवाक्यानां स्वेच्छावृत्तिवाक्यानां (च) सम्बन्धो भवति ॥ 24 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V29_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V29~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V29_B1~~">~~स्वेच्छया कुर्वन्ति न वा । बन्धप्रत्यवाययोरभावात्~~ ॥ 29 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V30~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V30~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~395~~)~~ओं गतेरर्थवत्त्वमुभयथाऽन्यथा हि विरोधः~~ ओम् ॥ 03-03-30 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V25" data-block-id="BS_C03_S04_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(458)ओम् अत एव चाग्नीन्धनाद्यनपेक्षा ओम् ॥ 03-04-25 ॥">(458)ओम् अत एव चाग्नीन्धनाद्यनपेक्षा ओम् ॥ 03-04-25 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V25_B1" data-verse="BS_C03_S04_V25" data-block-id="BS_C03_S04_V25_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अत एव ज्ञानस्य मोक्षादाने नाग्निहोत्राद्यपेक्षा ।">अत एव ज्ञानस्य मोक्षादाने नाग्निहोत्राद्यपेक्षा ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V30_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V30~~" data-block-id="BS_C03_S03_V30_B1">बन्धप्रत्यवायाभावे हि मोक्षस्यार्थवत्त्वम् । अन्यथा मोक्षत्वमेव न स्यात् ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V25_B2" data-verse="BS_C03_S04_V25" data-block-id="BS_C03_S04_V25_B2" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मतर्के च –

">ब्रह्मतर्के च –

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V30_B2~~" ~~data-verse~~="~~BS_C03_S03_V30~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S03_V30_B2~~">~~‘कदाचित् कर्म कुर्वन्ति कदाचिन्नैव कुर्वते~~ ।

</span><p><span data-deva="‘येषां ज्ञानं समुत्पन्नं तेषां मोक्षो विनिश्चितः ।

~~नित्यज्ञानस्वरूपत्वान्नित्यं ध्यायन्ति केशवम्’ ॥~~</div>

शुभकर्मभिराधिक्यं विपरीतैर्विपर्ययः ॥

स्वेच्छानुवृत्यैव भवेद् ब्रह्मणः प्रायशस्तथा ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V30_B4~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V30~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V30_B4~~"><span ~~class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Brahmanda-id~~">~~तीर्णतर्तव्यभागा ये प्राप्तानन्दाः परात्मनः~~ ।<br/>~~प्रत्यवायस्य बन्धस्याप्यभावात् स्वेच्छया भवेत्’~~</~~span~~></span>इति ~~हि ब्रह्माण्डे~~ ॥ 30 ॥</div>

">‘येषां ज्ञानं समुत्पन्नं तेषां मोक्षो विनिश्चितः ।

शुभकर्मभिराधिक्यं विपरीतैर्विपर्ययः ॥

स्वेच्छानुवृत्यैव भवेद् ब्रह्मणः प्रायशस्तथा ।

</span></p><span data-deva="

देवानामपि सर्वेषां विशेषादुत्तरोत्तरम्’ इति ॥ 25 ॥">

देवानामपि सर्वेषां विशेषादुत्तरोत्तरम्’ इति ॥ 25 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V31~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V31~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~396~~)ओम् ~~उपपन्नस्तल्लक्षणार्थोपलब्धेर्लोकवत्~~ ओम् ॥ 03-03-31 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V26" data-block-id="BS_C03_S04_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(459)ओं सर्वापेक्षा च यज्ञादिश्रुतेरश्ववत् ओम् ॥ 03-04-26 ॥">(459)ओं सर्वापेक्षा च यज्ञादिश्रुतेरश्ववत् ओम् ॥ 03-04-26 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V26_B1" data-verse="BS_C03_S04_V26" data-block-id="BS_C03_S04_V26_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वधर्मापेक्षा च ज्ञानस्येत्पत्तौ ‘विविदिषन्ति यज्ञेन दानेन तपसाऽनाशकेन’(बृ.उ.६.४.२२) इति श्रुतेः ।">सर्वधर्मापेक्षा च ज्ञानस्येत्पत्तौ ‘विविदिषन्ति यज्ञेन दानेन तपसाऽनाशकेन’(बृ.उ.६.४.२२) इति श्रुतेः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V31_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V31~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V31_B1~~">~~उपपन्नश्चैवम्भावः~~ । ~~प्राप्तत्वात् तल्लक्षणस्य फलस्य~~ । यथा ~~लोके विद्यर्थत्वेन विष्णुक्रमणादिकं कृत्वा समाप्तकर्मेच्छया करोति~~ न ~~करोति च~~ ॥ 31 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V26_B3" data-verse="BS_C03_S04_V26" data-block-id="BS_C03_S04_V26_B3" style="position: relative;"><span data-deva="यथा गतिनिष्पत्यर्थमश्वादयोऽपेक्ष्यन्ते न निष्पन्नगतेर्ग्रामादिप्राप्तौ ॥ 26 ॥">यथा गतिनिष्पत्यर्थमश्वादयोऽपेक्ष्यन्ते न निष्पन्नगतेर्ग्रामादिप्राप्तौ ॥ 26 ॥</span></div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">इति छन्दादिकरणम्</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V27" data-block-id="BS_C03_S04_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(460)ओं शमदमाद्युपेतः स्यात् तथाऽपि तु तद्विधेस्तदङ्गतया तेषामवश्यानुष्ठेयत्वात् ओम् ॥ 03-04-27 ॥">(460)ओं शमदमाद्युपेतः स्यात् तथाऽपि तु तद्विधेस्तदङ्गतया तेषामवश्यानुष्ठेयत्वात् ओम् ॥ 03-04-27 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A059" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनियमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A059"></span><h4 class="gr-section-head">अनियमाधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V27_B1" data-verse="BS_C03_S04_V27" data-block-id="BS_C03_S04_V27_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यद्यपि ज्ञानेनैव मोक्षो नियतस्तथाऽपि ज्ञानी शमदमाद्युपेतः स्यात्।‘आचार्याद्विद्यामवाप्यैतमात्मानमभिपश्य शान्तो भवेद् दान्तो भवेदनुकूलो भवेदाचार्यं परिचरेत् परिचरेदाचार्यम्’ इति माठरश्रुतौ ज्ञानिनोऽपि तद्विधेः ।">यद्यपि ज्ञानेनैव मोक्षो नियतस्तथाऽपि ज्ञानी शमदमाद्युपेतः स्यात्।‘आचार्याद्विद्यामवाप्यैतमात्मानमभिपश्य शान्तो भवेद् दान्तो भवेदनुकूलो भवेदाचार्यं परिचरेत् परिचरेदाचार्यम्’ इति माठरश्रुतौ ज्ञानिनोऽपि तद्विधेः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V27_B2" data-verse="BS_C03_S04_V27" data-block-id="BS_C03_S04_V27_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘ब्राह्मीं वाव त उपनिषदब्रूम’ इति । तस्यैतपो दमः कर्मेति प्रतिष्ठा । वेदाः सर्वाङ्गानि सत्यमायतनम् । यो वा एतामुपनिषदमेवं वेद’(केन.उ.४.७,८,९)इति ज्ञानाङ्गतया तेषामवश्यानुष्ठेयत्वात् ।">‘ब्राह्मीं वाव त उपनिषदब्रूम’ इति । तस्यैतपो दमः कर्मेति प्रतिष्ठा । वेदाः सर्वाङ्गानि सत्यमायतनम् । यो वा एतामुपनिषदमेवं वेद’(केन.उ.४.७,८,९)इति ज्ञानाङ्गतया तेषामवश्यानुष्ठेयत्वात् ।</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V32~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V32~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~397~~)ओम् ~~अनियमः सर्वेषामविरोधाच्छब्दानुमानाभ्याम्~~ ओम् ॥ 03-03-32 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V27_B6" data-verse="BS_C03_S04_V27" data-block-id="BS_C03_S04_V27_B6" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Agneye-id"><span data-deva="‘यस्य ज्ञानं तस्य मोक्ष इति नात्र विचारणा ।">‘यस्य ज्ञानं तस्य मोक्ष इति नात्र विचारणा ।</span><br><span data-deva="तस्य शान्त्यादयोऽङ्गानि तस्मात् तेषामनिष्ठितिः ॥">तस्य शान्त्यादयोऽङ्गानि तस्मात् तेषामनिष्ठितिः ॥</span><br><span data-deva="अवश्यकरणीया स्यादन्यथाऽल्पफलं भवेत्’">अवश्यकरणीया स्यादन्यथाऽल्पफलं भवेत्’</span></span></span><span data-deva="इति च आग्नेये ।">इति च आग्नेये ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V27_B9" data-verse="BS_C03_S04_V27" data-block-id="BS_C03_S04_V27_B9" style="position: relative;"><span data-deva="तुशब्दः पूर्णफलार्थत्वं सूचयति ॥ 27 ॥">तुशब्दः पूर्णफलार्थत्वं सूचयति ॥ 27 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V32_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V32~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V32_B1~~">~~प्राप्तज्ञानानामपि केषाञ्चिन्मुक्तिप्राप्तिः केषाञ्चिन्न~~, ~~यथोपसंहारनियम~~ इति ~~न मन्तव्यम्~~ ।<br/>‘सर्वेगुणा ब्रह्मणैव ह्युपास्या नान्यैर्देवैः किमु सर्वैर्मनुष्यैः’ इत्युपसंहारविरोधादन्यत्राविरोधात् ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V32_B4~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V32~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V32_B4~~">~~‘न कश्चिद्ब्रह्मवित् सृतिमनुभवति मुक्तो ह्येव भवति तस्मादाहुः सृतिहेति’~~ इति ~~कौण्डन्यश्रुतेश्च~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V32_B5~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V32~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V32_B5~~">~~यथा केषाञ्चिन्मोक्ष एवमन्येषामित्यनुमानाच्च॥ 32~~ ॥</div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति अनियमाधिकरणम् ॥ 19 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V28" data-block-id="BS_C03_S04_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(461)ओं सर्वान्नानुमतिश्च प्राणात्यये तद्दर्शनात् ओम् ॥ 03-04-28 ॥">(461)ओं सर्वान्नानुमतिश्च प्राणात्यये तद्दर्शनात् ओम् ॥ 03-04-28 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A060" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="यावदधिकाराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A060"></span><h4 class="gr-section-head">यावदधिकाराधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V28_B1" data-verse="BS_C03_S04_V28" data-block-id="BS_C03_S04_V28_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यदि ह वा एवंविन्निखिलं भक्षयीत एवमेव स भवति’ इति सर्वान्नानुमतिः प्राणात्ययविषया । ‘न वा अजीविष्यमिमानखादन्निति होवाच कामो म उदपानम्’(छां.उ.१.१०.४)इति दर्शनात् ॥ 28 ॥">‘यदि ह वा एवंविन्निखिलं भक्षयीत एवमेव स भवति’ इति सर्वान्नानुमतिः प्राणात्ययविषया । ‘न वा अजीविष्यमिमानखादन्निति होवाच कामो म उदपानम्’(छां.उ.१.१०.४)इति दर्शनात् ॥ 28 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V33~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V33~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~398~~)ओं ~~यावदधिकारमवस्थितिराधिकारिकाणाम्~~ ओम् ॥ 03-03-33 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V33_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V33~~" data-block-id="BS_C03_S03_V33_B1">यथा यथाऽधिकारो विशिष्यते एवं मुक्तावानन्दो विशिष्यते ।‘मनुष्येभ्यो गन्धर्वाणां गन्धर्वेभ्यः ऋषीणामृषिभ्यो देवानां देवेभ्य इन्द्रस्य इन्द्राद्रुद्रस्य रुद्राद्ब्रह्मण एष ह्येव शतानन्दः’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V33_B2~~" ~~data-verse~~="~~BS_C03_S03_V33~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S03_V33_B2~~">~~‘ज्ञानं चोपासनं चैव मुक्तावानन्द एव च~~ ।

~~यथाधिकारं देवानां भवन्त्येवोत्तरोत्तरम्’~~ इति ॥ 33 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V34~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V34~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~399~~)ओम् ~~अक्षरधियां त्वविरोधः सामान्यतद्भावाभ्यामौपसदवत् तदुक्तम्~~ ओम् ॥ 03-03-34 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V29" data-block-id="BS_C03_S04_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(462)ओम् अबाधाच्च ओम् ॥ 03-04-29 ॥">(462)ओम् अबाधाच्च ओम् ॥ 03-04-29 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V29_B1" data-verse="BS_C03_S04_V29" data-block-id="BS_C03_S04_V29_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id"><span data-deva="‘अन्यायचरणाभावे न हि ज्ञानस्य बाधनम् ।">‘अन्यायचरणाभावे न हि ज्ञानस्य बाधनम् ।</span><br><span data-deva="अतो विद्वानपि न्यायं वर्तेतोत्कर्षसिद्धये’">अतो विद्वानपि न्यायं वर्तेतोत्कर्षसिद्धये’</span></span></span><span data-deva=" इति च ब्रह्मतर्के ॥ 29 ॥"> इति च ब्रह्मतर्के ॥ 29 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V34_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V34~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V34_B1~~">न ~~चासमत्वेन विरोधो भवति~~ । ~~ब्रह्मधीत्वाद्दोषाभावसाम्यादुत्तमेभ्योऽन्येषां भावाच्च~~ । ~~औपसदवच्छिष्यवत्~~ ।</div>

</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V34_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V34~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V34_B2~~">~~‘नानाविधा जीवसङ्घा विमुक्तौन चैव तेषां ब्रह्मधियां विरोधः।~~

~~दोषाभावाद्गुरुशिष्यादिभावाल्लोकेऽपि नासौ किमु तेषां विमुक्तेः’~~ इति ॥ 34 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V30_B1" data-verse="BS_C03_S04_V30" data-block-id="BS_C03_S04_V30_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Harivamsha-id"><span data-deva="‘अतीतानागतज्ञानी त्रैलोक्योद्धरणक्षमः ।">‘अतीतानागतज्ञानी त्रैलोक्योद्धरणक्षमः ।</span><br><span data-deva="एतादृशोऽपि नाऽचारं श्रौतं स्मार्तं परित्यजेत्’">एतादृशोऽपि नाऽचारं श्रौतं स्मार्तं परित्यजेत्’</span></span></span><span data-deva=" इति हरिवंशेषु ॥ 30 ॥"> इति हरिवंशेषु ॥ 30 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V31" data-block-id="BS_C03_S04_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(464)ओं शब्दश्चातोऽकामचारे ओं॥ 03-04-31 ॥">(464)ओं शब्दश्चातोऽकामचारे ओं॥ 03-04-31 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V31_B1" data-verse="BS_C03_S04_V31" data-block-id="BS_C03_S04_V31_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘स य एतदेवंविदेवं मन्वान एवं पश्यन् न कामचरितं चरेन्न कामं भक्षयीत न काममनुवर्तेत’ इति कौण्डन्यश्रुतौ ।">‘स य एतदेवंविदेवं मन्वान एवं पश्यन् न कामचरितं चरेन्न कामं भक्षयीत न काममनुवर्तेत’ इति कौण्डन्यश्रुतौ ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V31_B2" data-verse="BS_C03_S04_V31" data-block-id="BS_C03_S04_V31_B2" style="position: relative;"><span data-deva="अत इत्यल्पफलत्वं सूचयति । ‘न निषिद्धानि वर्तेत पूर्णज्ञानफलेच्छया’ इति पाद्मे ॥ 31 ॥">अत इत्यल्पफलत्वं सूचयति । ‘न निषिद्धानि वर्तेत पूर्णज्ञानफलेच्छया’ इति पाद्मे ॥ 31 ॥</span></div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति यावदधिकाराधिकरणम् ॥ 20 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V32" data-block-id="BS_C03_S04_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(465)ओं विहितत्वाच्चाऽश्रमकर्मापि ओम् ॥ 03-04-32 ॥">(465)ओं विहितत्वाच्चाऽश्रमकर्मापि ओम् ॥ 03-04-32 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A061" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इयदामननाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A061"></span><h4 class="gr-section-head">इयदामननाधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V32_B1" data-verse="BS_C03_S04_V32" data-block-id="BS_C03_S04_V32_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न केवलं निषिद्धाकरणेन पूर्यते । कर्तव्यं च वर्णाश्रमविहितं कर्म ॥">न केवलं निषिद्धाकरणेन पूर्यते । कर्तव्यं च वर्णाश्रमविहितं कर्म ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V32_B2" data-verse="BS_C03_S04_V32" data-block-id="BS_C03_S04_V32_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘पश्यन्नपीममात्मानं कुर्यात् कर्मविचारयन्।

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V35~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V35~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~400~~)ओम् ~~इयदामननात्~~ ओम् ॥ 03-03-35 ॥</span></span></div>

यदात्मानः सुनियतमानन्दोत्कर्षमाप्नुयात्’ ॥ इति कौषारवश्रुतौ विहितत्वाच्च । अपिशब्दो वर्णधर्मसमुच्चयार्थः ॥ 32 ॥">‘पश्यन्नपीममात्मानं कुर्यात् कर्मविचारयन्।

यदात्मानः सुनियतमानन्दोत्कर्षमाप्नुयात्’ ॥ इति कौषारवश्रुतौ विहितत्वाच्च । अपिशब्दो वर्णधर्मसमुच्चयार्थः ॥ 32 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V35_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V35~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V35_B1~~">~~नामाध्यारभ्य प्राणान्तमुत्तरोत्तरमुत्तमत्वमुक्तम्।~~ न ~~प्राणात् किञ्चिद् भूय उक्तम्~~ । ~~तथाऽपि पूर्ववत् स्यात् इति(स्यादपीति)~~ न ~~वाच्यम्~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V35_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V35~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V35_B2~~">प्राणो वाव सर्वेभ्यो भूयान्न हि प्राणाद्भूयान् प्राणो ह्येव भूयांस्तस्माद्भूयान् नाम’ इति ~~कौण्ठरव्यश्रुतेः~~ ॥ 35 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V36~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V36~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~401~~)ओम् ~~अन्तरा भूतग्रामवदिति चेत् तदुक्तम्~~ ओम् ॥ 03-03-~~36 ॥~~</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V33" data-block-id="BS_C03_S04_V33" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(466)ओं सहकारित्वेन च ओम् ॥ 03-04-33॥">(466)ओं सहकारित्वेन च ओम् ॥ 03-04-33॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V33_B1" data-verse="BS_C03_S04_V33" data-block-id="BS_C03_S04_V33_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यथा राज्ञः सहकार्येव मन्त्री तथाऽप्यृते तं क्षितिपः कार्यमृच्छेत् ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V21_B3~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V36~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V21_B3~~">~~यथा भूतग्राम एकस्मादेक उत्तमोऽस्त्येव,~~ एवं ~~प्राणादपि परमात्मानमन्तरा विद्यत~~ इति ~~चेत्,~~</div>

">‘यथा राज्ञः सहकार्येव मन्त्री तथाऽप्यृते तं क्षितिपः कार्यमृच्छेत् ।

</span><p><span data-deva="एवं ज्ञानं कर्म विनाऽपि कार्यं सहायभूतं न विचारः कुतश्चित्’ ॥

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V21_B4~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V36~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V21_B4~~">~~न। प्राणादुत्तमाभावे प्रमाणमुक्तम्~~ । ~~अन्यत्रोत्तमाभावे~~ न ~~प्रमाणम्। दृष्यते चान्यत्रोत्तमत्वम्~~ ॥ 36 ॥</div>

">एवं ज्ञानं कर्म विनाऽपि कार्यं सहायभूतं न विचारः कुतश्चित्’ ॥

</span></p><span data-deva="

इति कमठश्रुतौ सहकारित्वोक्तेश्च ।">

इति कमठश्रुतौ सहकारित्वोक्तेश्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V33_B4" data-verse="BS_C03_S04_V33" data-block-id="BS_C03_S04_V33_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="‘ज्ञानान्मोक्षो भवेत्येव सर्वकार्यकृतोऽपि तु ।">‘ज्ञानान्मोक्षो भवेत्येव सर्वकार्यकृतोऽपि तु ।</span><br><span data-deva="आनन्दो ह्रसतेऽकार्याच्छुभं कृत्वा च वर्धते’">आनन्दो ह्रसतेऽकार्याच्छुभं कृत्वा च वर्धते’</span></span></span><span data-deva=" इति च ब्रह्माण्डे ॥"> इति च ब्रह्माण्डे ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V33_B6" data-verse="BS_C03_S04_V33" data-block-id="BS_C03_S04_V33_B6" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id"><span data-deva="‘सर्वदुःखनिवृत्तिश्च ज्ञानिनो निश्चितैव हि ।">‘सर्वदुःखनिवृत्तिश्च ज्ञानिनो निश्चितैव हि ।</span><br><span data-deva="उपासया कर्मभिश्च भक्त्या चानन्दचित्रता’">उपासया कर्मभिश्च भक्त्या चानन्दचित्रता’</span></span></span><span data-deva=" इति च बृहत्तन्त्रे ॥"> इति च बृहत्तन्त्रे ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V33_B8" data-verse="BS_C03_S04_V33" data-block-id="BS_C03_S04_V33_B8" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘धर्मस्वरूपचित्रत्वाद्यो यो देवमनोगतः ।">‘धर्मस्वरूपचित्रत्वाद्यो यो देवमनोगतः ।</span><br><span data-deva="स एव धर्मो विज्ञेयो न ह्येते लोकसम्मिताः’">स एव धर्मो विज्ञेयो न ह्येते लोकसम्मिताः’</span></span></span><span data-deva=" इति च पाद्मे ॥ 33 ॥"> इति च पाद्मे ॥ 33 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V37~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V37~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~402~~)ओम् ~~अन्यथा भेदानुपपत्तिरिति चेन्नोपदेशवत्~~ ओम् ॥ 03-03-37 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्) ॥ 04 ॥">॥ इति कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्) ॥ 04 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S04_A087" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उभयलिङ्गाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A087"></span></p><h4 id="उभयलिङ्गाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.89.E0.A4.AD.E0.A4.AF.E0.A4.B2.E0.A4.BF.E0.A4.99.E0.A5.8D.E0.A4.97.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="उभयलिङ्गाधिकरणम्">उभयलिङ्गाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V34" data-block-id="BS_C03_S04_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(467)ओं सर्वथाऽपितु त एवोभयलिङ्गात् ओम् ॥ 03-04-34 ॥">(467)ओं सर्वथाऽपितु त एवोभयलिङ्गात् ओम् ॥ 03-04-34 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V21_B4~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V37~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V21_B4~~">~~प्राणस्य सर्वोत्तमत्वे परमात्मना भेदानुपपत्तिरिति चेत्,~~<~~/div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V34_B1" data-verse="BS_C03_S04_V34" data-block-id="BS_C03_S04_V34_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वप्रकारेणोत्साहेऽपि ये ज्ञानयोग्यास्त एव ज्ञानं प्राप्नुवन्ति नान्ये ।

~~<div class="bhashyam~~-~~block" id~~="~~BS_C03_S03_V21_B5~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S03_V37~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S03_V21_B5~~">न। श्रुत्युपदिष्टवदुपपत्तेः । अन्येभ्यः प्राणस्योत्तमत्वं तस्मात् परमात्मनो ह्युपदिष्टम् ॥ 37 ॥</div>

">सर्वप्रकारेणोत्साहेऽपि ये ज्ञानयोग्यास्त एव ज्ञानं प्राप्नुवन्ति नान्ये ।

</span><p><span data-deva="‘य आत्माऽपहतपाप्मा विजरो विमृत्युर्विशोकोऽविजिघत्सोऽपिपासः सत्यकामः सत्यसङ्कल्पः सोऽन्वेष्टव्यः स विजिज्ञासितव्यः’(छां.उ.८.७.३)

">‘य आत्माऽपहतपाप्मा विजरो विमृत्युर्विशोकोऽविजिघत्सोऽपिपासः सत्यकामः सत्यसङ्कल्पः सोऽन्वेष्टव्यः स विजिज्ञासितव्यः’(छां.उ.८.७.३)

</span></p><span data-deva="

इति श्रुत्याऽऽचार्योपदेशसाम्येऽपि विरोचनो विपरीतज्ञानमापेन्द्रः सम्यज्ज्ञानमित्युभयविधलिङ्गात् ॥ 34 ॥">

इति श्रुत्याऽऽचार्योपदेशसाम्येऽपि विरोचनो विपरीतज्ञानमापेन्द्रः सम्यज्ज्ञानमित्युभयविधलिङ्गात् ॥ 34 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति इयदामननाधिकरणम् ॥ 21 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V35" data-block-id="BS_C03_S04_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(468)ओम् अनभिभवं च दर्शयति ओम् ॥ 03-04-35 ॥">(468)ओम् अनभिभवं च दर्शयति ओम् ॥ 03-04-35 ॥</span></span></span></div>

~~<span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C03_S03_A062" class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~व्यतिहाराधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C03_S03_A062~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~व्यतिहाराधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V35_B1" data-verse="BS_C03_S04_V35" data-block-id="BS_C03_S04_V35_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘दैवीमेव सम्पत्तिं देवा अभिगच्छन्त्यासुरीमेव चासुरा नैतयोरभिभवः कदाचित् स्वभाव एव ह्यवतिष्ठते’ इति स्वभावानभिभवं च दर्शयति ॥ 35 ॥">‘दैवीमेव सम्पत्तिं देवा अभिगच्छन्त्यासुरीमेव चासुरा नैतयोरभिभवः कदाचित् स्वभाव एव ह्यवतिष्ठते’ इति स्वभावानभिभवं च दर्शयति ॥ 35 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V38~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V38~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~403~~)~~ओं व्यतिहारो विशिंषन्ति हीतरवत्~~ ओम् ॥ 03-03-38 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V36_B1" data-verse="BS_C03_S04_V36" data-block-id="BS_C03_S04_V36_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सम्यज्ज्ञानविपरीतज्ञानयोरन्तरा स्थितानामपि देवासुरभावयोर्दार्ढ्यदृष्टेः॥ 36 ॥">सम्यज्ज्ञानविपरीतज्ञानयोरन्तरा स्थितानामपि देवासुरभावयोर्दार्ढ्यदृष्टेः॥ 36 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V38_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V38~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V38_B1~~">उक्तं प्राणात् परमात्मन उत्तमत्वं पूर्वोक्ताध्याहारेण‘एष तु वा अतिवदति’(छां.उ.७.१६) इति विशिंषन्ति हि । यथेतरेषु विशेषणम् ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id~~="~~BS_C03_S03_V38_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S03_V38" data-block-id="BS_C03_S03_V38_B2~~">~~‘उत्तमत्वं हि देवानां मुक्तावपि हि मानवात् ।~~

~~तेभ्यः प्राणस्य तस्माच्च नित्यमुक्तस्य वै हरेः’ ॥इति च बृहत्तन्त्रे ॥ 38~~ ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">॥ ~~इति व्यतिहाराधिकरणम्~~ ॥ 22 ॥</div>

<~~span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C03_S03_A063~~" class="gr-~~toc-anchor~~" ~~data-level~~="3" data-~~title~~="~~सत्याद्यधिकरणम्~~" data-block-id="gr-~~adh-BS_C03_S03_A063~~"></span~~><h4~~ class="gr-~~section~~-~~head~~">~~सत्याद्यधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V37_B1" data-verse="BS_C03_S04_V37" data-block-id="BS_C03_S04_V37_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘असुरा आसुरेणैव स्वभावेन च कर्मणा । ">‘असुरा आसुरेणैव स्वभावेन च कर्मणा । </span><br><span data-deva=" ज्ञानेन विपरीतेन तमो यान्ति विनिश्चयात् ॥"> ज्ञानेन विपरीतेन तमो यान्ति विनिश्चयात् ॥</span><br><span data-deva="देवा दैवस्वभावेन कर्मणा चाप्यसंशयम् । ">देवा दैवस्वभावेन कर्मणा चाप्यसंशयम् । </span><br><span data-deva=" सम्यज्ज्ञानेन परमां गतिं गच्छन्ति वैष्णवीम् ॥"> सम्यज्ज्ञानेन परमां गतिं गच्छन्ति वैष्णवीम् ॥</span><br><span data-deva="नानयोरन्यथाभावः कदाचित् क्वापि विद्यते । ">नानयोरन्यथाभावः कदाचित् क्वापि विद्यते । </span><br><span data-deva=" मानुषा मिश्रमतयो विमिश्रगतयोऽपि च’"> मानुषा मिश्रमतयो विमिश्रगतयोऽपि च’</span></span></span><span data-deva=" इति स्कान्दे ॥ 37 ॥"> इति स्कान्दे ॥ 37 ॥</span></div>

<~~div class~~="~~leading~~-~~bhashya~~" id="~~BS_C03_S03_V39_I01~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S03_V39_I01~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S03_V39~~">

<~~div class~~="~~leading-bhashya-line~~">~~कृतिर्निष्ठा ज्ञानमित्यादीनां भेदाद्बहव उत्तमा~~ इति ~~चेत्, न –~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V38" data-block-id="BS_C03_S04_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(471)ओं विशेषानुग्रहं च ओम् ॥ 03-04-38 ॥">(471)ओं विशेषानुग्रहं च ओम् ॥ 03-04-38 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V39~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V39~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~404~~)ओं ~~सैव हि सत्यादयः~~ ओम् ॥ 03-03-39 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V38_B1" data-verse="BS_C03_S04_V38" data-block-id="BS_C03_S04_V38_B1" style="position: relative;"><span data-deva="शृण्वे वीर उग्रमुग्रं दमायन्नन्यमन्यमतिनेनीयमानः ।

एधमानद्विडुभयस्य राजा चोष्कूयते विश इन्द्रो मनुष्यान्’(ऋ.सं.६.४७.१६)">शृण्वे वीर उग्रमुग्रं दमायन्नन्यमन्यमतिनेनीयमानः ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V39_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V39~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V39_B1~~">~~सत्यादिगुणास्तस्या एव परदेवतायाः स्वरूपभूताः~~ ।</div>

एधमानद्विडुभयस्य राजा चोष्कूयते विश इन्द्रो मनुष्यान्’(ऋ.सं.६.४७.१६)</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V38_B3" data-verse="BS_C03_S04_V38" data-block-id="BS_C03_S04_V38_B3" style="position: relative;"><span data-deva="इति विशेषानुग्रहं च दर्शयति देवेषु परमेश्वरस्य।">इति विशेषानुग्रहं च दर्शयति देवेषु परमेश्वरस्य।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V39_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V39~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V39_B2~~">~~‘नामादिप्राणपर्यन्ताद्योहि सत्यादिरूपवान् ।~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V38_B4" data-verse="BS_C03_S04_V38" data-block-id="BS_C03_S04_V38_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id"><span data-deva="‘असुरान् दमयन् विष्णुः स्वपदं च सुरान् नयन् ।">‘असुरान् दमयन् विष्णुः स्वपदं च सुरान् नयन् ।</span><br><span data-deva="पुनः पुनर्मानुषांस्तु सृतावावर्तयत्यसौ’">पुनः पुनर्मानुषांस्तु सृतावावर्तयत्यसौ’</span></span></span><span data-deva="इति भविष्यत्पर्वणि ॥ 38 ॥">इति भविष्यत्पर्वणि ॥ 38 ॥</span></div>

~~तस्मै नमो भगवते विष्णवे सर्वजिष्णवे’~~ इति ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V39_B4~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V39~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V39_B4~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Chadhyatma~~-id">~~‘सत्याद्या अहमात्मान्ताः यद्गुणाः समुदीरिताः~~ ।<br/>~~तस्मै नमो भगवते यस्मादेव विमुच्यते’~~</span></span>इति ~~चाध्यात्मे~~ ॥ 39 ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">॥ ~~इति सत्याद्यधिकरणम्~~ ॥ 23 ॥</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V39" data-block-id="BS_C03_S04_V39" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(472)ओम् अतस्त्वितरज्ज्यायोलिङ्गाच्च ओम् ॥ 03-04-39 ॥">(472)ओम् अतस्त्वितरज्ज्यायोलिङ्गाच्च ओम् ॥ 03-04-39 ॥</span></span></span></div>

<~~span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C03_S03_A064~~" class="gr-~~toc-anchor~~" ~~data-level~~="3" data-~~title~~="~~कामाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-~~adh-BS_C03_S03_A064~~"></span><h4 class="gr-~~section~~-~~head~~">~~कामाधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V39_B1" data-verse="BS_C03_S04_V39" data-block-id="BS_C03_S04_V39_B1" style="position: relative;"><span data-deva="देवभागादसुरभाग एव बहुलः । ‘तस्मान्न जनतामियात्’(बृ.उ.३.३.२०) इति लिङ्गात् ।">देवभागादसुरभाग एव बहुलः । ‘तस्मान्न जनतामियात्’(बृ.उ.३.३.२०) इति लिङ्गात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V39_B2" data-verse="BS_C03_S04_V39" data-block-id="BS_C03_S04_V39_B2" style="position: relative;"><span data-deva="चशब्दात् -‘ततः कनीयासा एव देवा ज्यायासा असुराः’(बृ.उ.३.३.१) इति श्रुतेश्च ।">चशब्दात् -‘ततः कनीयासा एव देवा ज्यायासा असुराः’(बृ.उ.३.३.१) इति श्रुतेश्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V39_B3" data-verse="BS_C03_S04_V39" data-block-id="BS_C03_S04_V39_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘असुरा बहुला यस्मात् तस्मान्न जनतामियात्’ इति च ब्राह्मे ॥ 39 ॥">‘असुरा बहुला यस्मात् तस्मान्न जनतामियात्’ इति च ब्राह्मे ॥ 39 ॥</span></div>

<~~div class~~="~~leading-bhashya-line~~">~~प्रकृतेरपि जन्मादेः संसारप्राप्तेः किमिति नामादिष्वपाठ~~ इति ~~अत्रोच्यते-~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V40" data-block-id="BS_C03_S04_V40" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(473)ओं तद्भूतस्य तु तद्भावो जैमिनेरपि नियमातद्रूपाभावेभ्यः ओम् ॥ 03-04-40 ॥">(473)ओं तद्भूतस्य तु तद्भावो जैमिनेरपि नियमातद्रूपाभावेभ्यः ओम् ॥ 03-04-40 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V40~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V40~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~405~~)ओं ~~कामादितरत्र तत्र चायतनादिभ्यः~~ ओम् ॥ 03-03-40 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V40_B1" data-verse="BS_C03_S04_V40" data-block-id="BS_C03_S04_V40_B1" style="position: relative;"><span data-deva="असुरजातेरेवासुरत्वं देवजातेरेव देवत्वं जैमिनेरपि सिद्धमेव।">असुरजातेरेवासुरत्वं देवजातेरेव देवत्वं जैमिनेरपि सिद्धमेव।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V40_B2" data-verse="BS_C03_S04_V40" data-block-id="BS_C03_S04_V40_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘नासुरा दैवीं न देवा आसुरीं न मनुष्या दैवीमासुरीं च गतिमीयुरात्मीयामेव जातिमनुभवन्ति’(ऐ(ए).आ.२.१.८) इति नियमश्रुतेः ।">‘नासुरा दैवीं न देवा आसुरीं न मनुष्या दैवीमासुरीं च गतिमीयुरात्मीयामेव जातिमनुभवन्ति’(ऐ(ए).आ.२.१.८) इति नियमश्रुतेः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V40_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V40~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V40_B1~~">स्वेच्छयैव मूलस्थाने स्थिताऽन्यत्र चावतारान् करोतीश्वरेच्छानुसारेण ।‘सर्वायतना सर्वकाला सर्वेच्छा सर्वज्ञा सर्वावस्था न ~~बद्धा बन्धिका सैषा प्रकृतिविकृतिः’~~ इति ~~वत्सश्रुतेः~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V40_B3" data-verse="BS_C03_S04_V40" data-block-id="BS_C03_S04_V40_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘नासुराणां दैवं रूपं न देवानामासुरं न चोभयं मनुष्याणां यो यद्रूपः स तद्रूपो निसर्गो ह्येष भवति’ इत्यतद्रूपत्वश्रुतेः ।">‘नासुराणां दैवं रूपं न देवानामासुरं न चोभयं मनुष्याणां यो यद्रूपः स तद्रूपो निसर्गो ह्येष भवति’ इत्यतद्रूपत्वश्रुतेः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V40_B4" data-verse="BS_C03_S04_V40" data-block-id="BS_C03_S04_V40_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘तं भूतिरिति देवा उपासाञ्चक्रिरे ते बभूवुस्तस्माद्धाऽप्येतर्हि सुप्तो भूर्भूरित्येव प्रशस्वित्यभूतिरित्यसुरासेते ह पराबभूवुः’(ऐ.आ.२.१.८) इति देवासुराणां भावाभावश्रुतेश्च ।">‘तं भूतिरिति देवा उपासाञ्चक्रिरे ते बभूवुस्तस्माद्धाऽप्येतर्हि सुप्तो भूर्भूरित्येव प्रशस्वित्यभूतिरित्यसुरासेते ह पराबभूवुः’(ऐ.आ.२.१.८) इति देवासुराणां भावाभावश्रुतेश्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V40_B4~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V40~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V40_B4~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Brahma~~-id">~~‘नामादयस्तु बद्धत्वान्मोचकत्वात् परोऽपि च~~ ।<br/>~~उभयोरप्यभावेन यथाऽव्यक्तं न तूदितम् ॥~~<br/>~~श्रुतौ तथा जीवपरावुच्येते किञ्चिनेतरत् ।~~<br/>~~नोच्यते च तदा तत्त्वद्वयं वै समुदाहृतम्’~~</span> इति ~~ब्रह्मतर्के~~ ॥ 40 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V40_B6" data-verse="BS_C03_S04_V40" data-block-id="BS_C03_S04_V40_B6" style="position: relative;"><span data-deva="देवानां भूतिरित्येव मनो विष्णौ स्वभावतः ।

असुराणामभूतित्वेनैतन्नेयमतोऽन्यथा ॥">देवानां भूतिरित्येव मनो विष्णौ स्वभावतः ।

असुराणामभूतित्वेनैतन्नेयमतोऽन्यथा ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V40_B7" data-verse="BS_C03_S04_V40" data-block-id="BS_C03_S04_V40_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chadhyatma-id"><span data-deva="‘देवाः शापाभिभूतत्वात् प्रह्लादाद्या बभूविरे ।">‘देवाः शापाभिभूतत्वात् प्रह्लादाद्या बभूविरे ।</span><br><span data-deva="अतः सुगतिरेतेषां नान्यथा व्यत्ययो भवेत्’">अतः सुगतिरेतेषां नान्यथा व्यत्ययो भवेत्’</span></span></span><span data-deva=" इति चाध्यात्मे ॥ 40 ॥"> इति चाध्यात्मे ॥ 40 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V41~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V41~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~406~~)ओम् ~~आदरादलोपः~~ ओम् ॥ 03-03-41 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति उभयलिङ्गाधिकरणम् ॥ 05 ॥">॥ इति उभयलिङ्गाधिकरणम् ॥ 05 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S04_A088" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अधिकारिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A088"></span></p><h4 id="अधिकारिकाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अधिकारिकाधिकरणम्">अधिकारिकाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V41" data-block-id="BS_C03_S04_V41" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(474)ओं न चाधिकारिकमपि पतनानुमानात् तदयोगात् ओम् ॥ 03-04-41 ॥">(474)ओं न चाधिकारिकमपि पतनानुमानात् तदयोगात् ओम् ॥ 03-04-41 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V41_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V41~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V41_B1~~">~~अबद्धत्वेऽपि भक्तिविशेषादेवोपासनाद्यलोपस्तस्या भवति~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V41_B1" data-verse="BS_C03_S04_V41" data-block-id="BS_C03_S04_V41_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न च परमात्मैश्वर्यादिकमाकाङ्क्ष्‍यम्, ब्रह्मादीनामपि नाकाङ्क्षयं, किमुपरस्येति सूचयितुमपिशब्दः । चशब्दस्तु ज्ञानार्थीनां पूर्वोक्तादित्थम्भावान्तरसूचकः । अयोग्यमारोढुं प्रयतन् प्रपतन् हि दृश्यते । एवमयोगस्य परमात्मैश्वर्यस्य ब्रह्मादिपदस्य चाकाङ्क्षायां पतनमनुमीयते ।">न च परमात्मैश्वर्यादिकमाकाङ्क्ष्‍यम्, ब्रह्मादीनामपि नाकाङ्क्षयं, किमुपरस्येति सूचयितुमपिशब्दः । चशब्दस्तु ज्ञानार्थीनां पूर्वोक्तादित्थम्भावान्तरसूचकः । अयोग्यमारोढुं प्रयतन् प्रपतन् हि दृश्यते । एवमयोगस्य परमात्मैश्वर्यस्य ब्रह्मादिपदस्य चाकाङ्क्षायां पतनमनुमीयते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V41_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V41~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V41_B2~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Bruhath~~-id">~~‘यथा श्रीर्नित्यमुक्ताऽपि प्राप्तकामाऽपि सर्वदा~~ ।<br/>~~उपास्ते नित्यशो विष्णमेवं भक्तो हरेर्भवेत्’~~</span></span> इति ~~बृहत्तन्त्रे~~ ॥ 41 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V41_B2" data-verse="BS_C03_S04_V41" data-block-id="BS_C03_S04_V41_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="‘न देवपदमन्विच्छेत् कुत एव हरेर्गुणान् ।">‘न देवपदमन्विच्छेत् कुत एव हरेर्गुणान् ।</span><br><span data-deva="इच्छन् पतति पूर्वस्मादधस्ताद्यत्र नोत्थितिः’">इच्छन् पतति पूर्वस्मादधस्ताद्यत्र नोत्थितिः’</span></span></span><span data-deva=" इति ब्रह्माण्डे ।"> इति ब्रह्माण्डे ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V41_B4" data-verse="BS_C03_S04_V41" data-block-id="BS_C03_S04_V41_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘स्वकीयमिच्छमानं तु राजाद्याः पातयन्ति हि ।">‘स्वकीयमिच्छमानं तु राजाद्याः पातयन्ति हि ।</span><br><span data-deva=" एवमेव सुराद्याश्च हरिश्च स्वपदेच्छुकम्’ ॥ इत्याद्यनुमानरूपवाक्याच्च ।।"> एवमेव सुराद्याश्च हरिश्च स्वपदेच्छुकम्’ ॥ इत्याद्यनुमानरूपवाक्याच्च ।।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V41_B7" data-verse="BS_C03_S04_V41" data-block-id="BS_C03_S04_V41_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id"><span data-deva="‘मायाभिरुत्सिसृप्सत इन्द्र द्यामारुरुक्षत ।">‘मायाभिरुत्सिसृप्सत इन्द्र द्यामारुरुक्षत ।</span><br><span data-deva="अवदस्यूँरधूनुथाः’(ऋ.सं.८.१४.१४)">अवदस्यूँरधूनुथाः’(ऋ.सं.८.१४.१४)</span></span></span><span data-deva=" इति च श्रुतिः॥"> इति च श्रुतिः॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V42~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V42~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~407~~)ओम् ~~उपस्थितेस्तद्वचनात्~~ ओम् ॥ 03-03-42 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V42" data-block-id="BS_C03_S04_V42" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(475)ओम् उपपूर्वमपीत्येके भावशमनवत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-04-42 ॥">(475)ओम् उपपूर्वमपीत्येके भावशमनवत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-04-42 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V42_B1" data-verse="BS_C03_S04_V42" data-block-id="BS_C03_S04_V42_B1" style="position: relative;"><span data-deva="उपदेवपदं च नापेक्षमित्येके । भावशमनवत्, ऋष्टिपदवदेव । तच्चोक्तमिन्द्रद्युम्नश्रुतौ –‘अथ यथर्षीन् प्रजापतीन् नाकाङ्क्षेदेवं न गन्धर्वान् न विद्याधरान् न सिद्धान्’ इति।">उपदेवपदं च नापेक्षमित्येके । भावशमनवत्, ऋष्टिपदवदेव । तच्चोक्तमिन्द्रद्युम्नश्रुतौ –‘अथ यथर्षीन् प्रजापतीन् नाकाङ्क्षेदेवं न गन्धर्वान् न विद्याधरान् न सिद्धान्’ इति।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V42_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V42~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V42_B1~~">~~अनादिकाले भगवत्सम्बन्धित्वाद्युज्यते~~ च ~~नित्यमुक्तत्वं तस्याः~~ । ‘द्वावेतावनादिनित्यावनादियुक्तौ नित्यमुक्तावनादिकृतौ नित्यकृतौ योऽयं परमो या च ~~प्रकृती रमते ह्यस्यां परमो रमते ह्यस्मिन् प्रकृतिः स्वस्मिन् हि रमते परमो~~ न ~~स्वस्मिन् प्रकृतिरत एनमाहुः परम इति’~~ इति ~~गौपवनश्रुतिवचनात्॥42~~ ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V42_B3" data-verse="BS_C03_S04_V42" data-block-id="BS_C03_S04_V42_B3" style="position: relative;"><span data-deva="बृहत्संहितायां च –

">बृहत्संहितायां च –

</span><p><span data-deva="‘न दैवानभिकाङ्क्षेत कुत एव हरेर्गुणान् ।

प्राजापत्यान् न चार्षांश्च गान्धर्वादीनपि क्वचित् ॥

">‘न दैवानभिकाङ्क्षेत कुत एव हरेर्गुणान् ।

प्राजापत्यान् न चार्षांश्च गान्धर्वादीनपि क्वचित् ॥

</span></p><span data-deva="

ऋष्यादिषु विशेषे तु दोषो नैवाविशेषतः’ ॥ इति विशेषदर्शनार्थमेक इत्युक्तम् ॥ 42 ॥">

ऋष्यादिषु विशेषे तु दोषो नैवाविशेषतः’ ॥ इति विशेषदर्शनार्थमेक इत्युक्तम् ॥ 42 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">॥ ~~इति कामाधिकरणम्~~ ॥ 24 ॥</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V43" data-block-id="BS_C03_S04_V43" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(476)ओं बहिस्तूभयथाऽपि स्मृतेराचाराच्च ओम् ॥ 03-04-43 ॥">(476)ओं बहिस्तूभयथाऽपि स्मृतेराचाराच्च ओम् ॥ 03-04-43 ॥</span></span></span></div>

<~~span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C03_S03_A065~~" class="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~निर्धारणाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-~~adh~~-~~BS_C03_S03_A065~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section-head~~">~~निर्धारणाधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V43_B1" data-verse="BS_C03_S04_V43" data-block-id="BS_C03_S04_V43_B1" style="position: relative;"><span data-deva="देवर्षिगन्धर्वादिपदेभ्योऽन्यत्र शुभविषय आकाङ्क्षायामनाकाङ्क्षायां च न पतनम् ।">देवर्षिगन्धर्वादिपदेभ्योऽन्यत्र शुभविषय आकाङ्क्षायामनाकाङ्क्षायां च न पतनम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V43_B2" data-verse="BS_C03_S04_V43" data-block-id="BS_C03_S04_V43_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id"><span data-deva="‘देवर्षिगन्धर्वाणां पदाकाङ्क्षी पतेत् ध्रुवम् ।">‘देवर्षिगन्धर्वाणां पदाकाङ्क्षी पतेत् ध्रुवम् ।</span><br><span data-deva="अन्यत्र शुभमाकाङ्क्षन् न पतेदविरोधतः’">अन्यत्र शुभमाकाङ्क्षन् न पतेदविरोधतः’</span></span></span><span data-deva=" इति स्मृतेः ॥"> इति स्मृतेः ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V43_B4" data-verse="BS_C03_S04_V43" data-block-id="BS_C03_S04_V43_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘नानात्वमेव कामानां नाकामः क्व च दृश्यते ।">‘नानात्वमेव कामानां नाकामः क्व च दृश्यते ।</span><br><span data-deva="अतोऽविरुद्धकामः स्यादकामस्तेन भण्यते’ इत्याचाराच्च ॥ 43 ॥">अतोऽविरुद्धकामः स्यादकामस्तेन भण्यते’ इत्याचाराच्च ॥ 43 ॥</span></div>

<~~div class~~="~~leading-bhashya-line~~">दर्शनार्थं ह्युपासनम् । तच्च श्रवणादेरेव भवति । अतः किमर्थमिति अत्रोच्यते–</div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति आधिकारिकाधिकरणम् ॥ 06 ॥">॥ इति आधिकारिकाधिकरणम् ॥ 06 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V43~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V43~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~408~~)ओं ~~तन्निर्धारणार्थनियमस्तद्दृष्टेः पृथग्ध्यप्रतिबन्धः पलम् ओं॥~~ 03-03-43 ॥</span></span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S04_A089" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="फलश्रुत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A089"></span></p><h4 id="फलश्रुत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AB.E0.A4.B2.E0.A4.B6.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A5.81.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="फलश्रुत्यधिकरणम्">फलश्रुत्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V44" data-block-id="BS_C03_S04_V44" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(477)ओं स्वामिनः फलश्रुतेरित्यात्रेयः ओम् ॥ 03-04-44 ॥">(477)ओं स्वामिनः फलश्रुतेरित्यात्रेयः ओम् ॥ 03-04-44 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V43_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V43~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V43_B1~~"~~>तत्त्वनिश्चयो वेदार्थनियमश्च ब्रह्मदृष्टेः पृथगेव ।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V44_B1" data-verse="BS_C03_S04_V44" data-block-id="BS_C03_S04_V44_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१) इत्यादि फलं स्वामिनां देवानामेव भवति ।">‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१) इत्यादि फलं स्वामिनां देवानामेव भवति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V44_B2" data-verse="BS_C03_S04_V44" data-block-id="BS_C03_S04_V44_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘यदु किञ्चेमाः प्रजाः शुभमाचरन्ति देवा एव तदाचरन्ति यदु किं चेमाः प्रजा विजानते देवा एव तद्विजानते देवानां ह्येतद्भवति स्वामी हि फलमश्नुते नास्वामी कर्म कुर्वाणः’ ॥ इति माध्यन्दिनायनश्रुतेरित्यात्रेयो मन्यते ॥ 44 ॥">‘यदु किञ्चेमाः प्रजाः शुभमाचरन्ति देवा एव तदाचरन्ति यदु किं चेमाः प्रजा विजानते देवा एव तद्विजानते देवानां ह्येतद्भवति स्वामी हि फलमश्नुते नास्वामी कर्म कुर्वाणः’ ॥ इति माध्यन्दिनायनश्रुतेरित्यात्रेयो मन्यते ॥ 44 ॥</span></div>

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V43_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S03_V43" data-block-id="BS_C03_S03_V43_B2~~">~~हिशब्देन ‘आत्मा वाऽरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्य’~~(बृ.उ.४.~~४.५~~) ~~इति श्रुतिं सूचयति~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V43_B3~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V43~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V43_B3~~">~~श्रवणादिफलं चाज्ञानविपर्ययादिदर्शनप्रतिबन्धनिवृत्तिः ।~~

~~ब्रह्मतर्के च –~~

~~‘श्रुत्वा मत्वा तथा ध्यात्वा तदज्ञानविपर्ययौ ।~~

~~संशयं च पराणुद्य लभते ब्रह्मदर्शनम्’~~ इति ॥ 43 ॥</div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति निर्धारणाधिकरणम् ॥ 25 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V45" data-block-id="BS_C03_S04_V45" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(478)ओम् आर्त्विज्यमित्यौडुलोमिस्तस्मै हि परिक्रियते ओम् ॥ 45-478 ॥">(478)ओम् आर्त्विज्यमित्यौडुलोमिस्तस्मै हि परिक्रियते ओम् ॥ 45-478 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A066" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रदानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A066"></span><h4 class="gr-section-head">प्रदानाधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V45_B1" data-verse="BS_C03_S04_V45" data-block-id="BS_C03_S04_V45_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सत्रयागेष्वृत्विजामपि फलदर्शनादल्पं फलं प्रजानामपि भवतीत्यौडुलोमिर्मन्यते । तदर्थं देवैः क्रियमाणत्वात् ॥ 45 ॥">सत्रयागेष्वृत्विजामपि फलदर्शनादल्पं फलं प्रजानामपि भवतीत्यौडुलोमिर्मन्यते । तदर्थं देवैः क्रियमाणत्वात् ॥ 45 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V44~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V44~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~409~~)~~ओं प्रदानवदेव~~ हि ~~तदुक्तम्~~ ओम् ॥ 03-03-44 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V44_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V44~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V44_B1~~">~~न च श्रवणादिमात्रेण ब्रह्मदृष्टिर्भवति, किन्तु सेतिकर्तव्येन~~ । ~~यथा गुरुदत्तं तथैव भवति।‘आचार्यवान् पुरुषो वेद’(छां.उ.६.१४.२) इति ह्युक्तम्~~ ॥ 44 ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">॥ ~~इति प्रदानाधिकरणम्~~ ॥ 26 ॥</div>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V46" data-block-id="BS_C03_S04_V46" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(479)ओं सहकार्यन्तरविधिः पक्षेण तृतीयं तद्वतो विध्यादिवत् ओम् ॥ 03-04-49 ॥">(479)ओं सहकार्यन्तरविधिः पक्षेण तृतीयं तद्वतो विध्यादिवत् ओम् ॥ 03-04-49 ॥</span></span></span></div>

<~~span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C03_S03_A067~~" class="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~गुरुप्रसादाधिकरणम् (लिङ्गभूयस्त्वाधिकरणम्)~~" data-block-id="gr-~~adh~~-~~BS_C03_S03_A067~~"></span><h4 class="gr-~~section~~-~~head~~">~~गुरुप्रसादाधिकरणम् (लिङ्गभूयस्त्वाधिकरणम्)~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V46_B1" data-verse="BS_C03_S04_V46" data-block-id="BS_C03_S04_V46_B1" style="position: relative;"><span data-deva="तृतीयः स्वपक्षः । देवानां ज्ञापनादिकर्मणि सहकार्यान्तरत्वेन प्रजा विधीयन्ते । यथा प्रजावतो राज्ञः प्रजाः सहकारित्वेन विधीयन्ते । यथावाऽऽचार्यस्य शिष्याः ।">तृतीयः स्वपक्षः । देवानां ज्ञापनादिकर्मणि सहकार्यान्तरत्वेन प्रजा विधीयन्ते । यथा प्रजावतो राज्ञः प्रजाः सहकारित्वेन विधीयन्ते । यथावाऽऽचार्यस्य शिष्याः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V46_B2" data-verse="BS_C03_S04_V46" data-block-id="BS_C03_S04_V46_B2" style="position: relative;"><span data-deva="वाराहे च –

<~~div~~ class="~~leading~~-~~bhashya~~" id="~~BS_C03_S03_V45_I01~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S03_V45_I01~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S03_V45~~">

">वाराहे च –

<~~div~~ class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~गुरुप्रसादः स्वप्रयत्नो वा बलवानिति निगद्यते~~-</~~div~~>

</span><p><span data-deva="‘ज्ञानादिदानं देवानां विष्णुना साधु चोदितम् ।

</~~div~~>

वेदे च तेषां विहितं तत्राचार्यो महत्तरः ॥

विहितः सहकारित्वे सहकार्यन्तरं प्रजाः ।

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V45~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V45~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~410~~)ओं ~~लिङ्गभूयस्त्वात् तद्धि बलीयस्तदपि~~ ओम् ॥ 03-03-45 ॥</span></span></div>

पातृत्वेन यथा राज्ञो यथा शिष्या गुरोरपि ॥

तस्माच्छ्रुतं फलं तासामाचार्याणां महत्तरम् ।

">‘ज्ञानादिदानं देवानां विष्णुना साधु चोदितम् ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V45_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V45~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V45_B1~~">ऋषभादिभ्यो विद्यां ज्ञात्वाऽपि सत्यकामेन‘भगवांस्त्वेव मे कामं ब्रूयात्’(छां.उ.४.~~९.२~~), श्रुतं ह्येव भगवद्दृशेभ्य आचार्याद्‍ध्वेव विद्या विदिता साधिष्ठं प्रापयति’(छां.उ.४.~~९.३~~) इति ~~वचनात् ।‘अत्र ह~~ न किञ्चन वीयाय’(छां.उ.४.९.३) इत्यनुज्ञानादुपकोसलवचनाच्च लिङ्गभूयस्त्वाद्गुरुप्रसाद एव बलवान्(गुरुप्रदानमेव बलवत्) ।</div>

वेदे च तेषां विहितं तत्राचार्यो महत्तरः ॥

विहितः सहकारित्वे सहकार्यन्तरं प्रजाः ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V45_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V45~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V45_B2~~">~~तर्हि तावताऽलमिति~~ न ~~मन्तव्यम् ।‘श्रोतव्यो मन्तव्यः’(बृ.उ.४.४.५) इत्यादेस्तदपि कर्तव्यम् ।~~

पातृत्वेन यथा राज्ञो यथा शिष्या गुरोरपि ॥

~~वाराहे च –~~

तस्माच्छ्रुतं फलं तासामाचार्याणां महत्तरम् ।

~~‘गुरुप्रसादो बलवान्न तस्माद्बलवत्तरम् ।~~

</span></p><span data-deva="

~~तथाऽपि श्रवणादिश्च कर्तव्यो मोक्षसिद्धये’~~ इति ॥ 45 ॥</div>

ततो महत्तरं प्रोक्तं देवानामुत्तरोत्तरम्’ ॥ इति ॥ 46 ॥">

ततो महत्तरं प्रोक्तं देवानामुत्तरोत्तरम्’ ॥ इति ॥ 46 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति फलश्रुत्यधिकरणम् ॥ 07 ॥">॥ इति फलश्रुत्यधिकरणम् ॥ 07 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S04_A090" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कृत्स्नभावाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A090"></span></p><h4 id="कृत्स्नभावाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.95.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.A8.E0.A4.AD.E0.A4.BE.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="कृत्स्नभावाधिकरणम्">कृत्स्नभावाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V47" data-block-id="BS_C03_S04_V47" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(480)ओं कृत्स्नभावात् तु गृहिणोपसंहारः ओम् ॥ 03-04-47 ॥">(480)ओं कृत्स्नभावात् तु गृहिणोपसंहारः ओम् ॥ 03-04-47 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V47_B1" data-verse="BS_C03_S04_V47" data-block-id="BS_C03_S04_V47_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘कुटुम्बे शुचौ देशे स्वाध्यायमधीयानो धार्मिकान् विदधत्’ इत्युक्त्वा ‘न च पुनरावर्तते न च पुनरावर्तते’(छां.उ.८.१४) इति गृहिणोपसंहारः क्रियते । तस्माद् गृहस्तस्यैवोत्तमत्वम् ? इति न वाच्यम् । यतः कृत्स्नगृहस्थान् देवानपेक्ष्यैवोपसंहारः क्रियते ।">‘कुटुम्बे शुचौ देशे स्वाध्यायमधीयानो धार्मिकान् विदधत्’ इत्युक्त्वा ‘न च पुनरावर्तते न च पुनरावर्तते’(छां.उ.८.१४) इति गृहिणोपसंहारः क्रियते । तस्माद् गृहस्तस्यैवोत्तमत्वम् ? इति न वाच्यम् । यतः कृत्स्नगृहस्थान् देवानपेक्ष्यैवोपसंहारः क्रियते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V47_B5" data-verse="BS_C03_S04_V47" data-block-id="BS_C03_S04_V47_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘कृत्स्ना ह्येते गृहिणो देवाः कृत्स्ना एते यतयोऽत एषां न पुत्रा दायमुपयन्ति न चैते गृहान् विसृजन्त्यरागा अद्वेषा अलोभाः सर्वभोगाः सर्वज्ञाः सर्वकर्तारः’ इति पौत्रायणश्रुतिः ॥ 47 ॥">‘कृत्स्ना ह्येते गृहिणो देवाः कृत्स्ना एते यतयोऽत एषां न पुत्रा दायमुपयन्ति न चैते गृहान् विसृजन्त्यरागा अद्वेषा अलोभाः सर्वभोगाः सर्वज्ञाः सर्वकर्तारः’ इति पौत्रायणश्रुतिः ॥ 47 ॥</span></div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति गुरुप्रसादाधिकरणम् (लिङ्गभूयस्त्वाधिकरणम्) ॥ 27 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V48" data-block-id="BS_C03_S04_V48" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(481)ओं मौनवदितरेषामप्युपदेशात् ओम् ॥ 03-04-48 ॥">(481)ओं मौनवदितरेषामप्युपदेशात् ओम् ॥ 03-04-48 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A068" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पूर्वविकल्पाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A068"></span><h4 class="gr-section-head">पूर्वविकल्पाधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V48_B1" data-verse="BS_C03_S04_V48" data-block-id="BS_C03_S04_V48_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न चाश्रमद्वयमेव देवानाम् ।">न चाश्रमद्वयमेव देवानाम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V48_B2" data-verse="BS_C03_S04_V48" data-block-id="BS_C03_S04_V48_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘देवाएव ब्रह्मचारिणो देवा एव गृहस्था देवा एव वनस्था यथा ह्येते मुनय एवं सर्ववर्णाः सर्वाश्रमाः सर्वं ह्येते कर्म कुर्वन्ति’ इति कौण्ठरव्यश्रुतौ यतित्वदृष्टान्तेनान्येषामप्युपदेशात् ॥ 48 ॥">‘देवाएव ब्रह्मचारिणो देवा एव गृहस्था देवा एव वनस्था यथा ह्येते मुनय एवं सर्ववर्णाः सर्वाश्रमाः सर्वं ह्येते कर्म कुर्वन्ति’ इति कौण्ठरव्यश्रुतौ यतित्वदृष्टान्तेनान्येषामप्युपदेशात् ॥ 48 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V46~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V46~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~411~~)ओं ~~पूर्वविकल्पः प्रकरणात् स्यात् क्रियामानसवत्~~ ओम् ॥ 03-03-46 ॥</span></span></div>

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V46_B1" data-verse="BS_C03_S03_V46" data-block-id="BS_C03_S03_V46_B1~~">न च पूर्वप्राप्त एव गुरुरिति नियमः । समग्रानुग्रहं चेत् पश्चात्तनः करोति स्वयमेव तदा विकल्पः स्यात् ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V46_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V46~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V46_B2">मानसक्रियावत्, यथोभयोर्ध्यानयोः समयोः ।~~

~~‘पूर्वस्मादुत्तमो लब्धः स्वयमेव गुरुर्यदि ।~~

~~गृह्णीयादविचारेण विकल्पः समयोर्भवेत्’ ॥</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V46_B3~~" ~~data-verse~~="~~BS_C03_S03_V46" data-block-id="BS_C03_S03_V46_B3~~"><span ~~class="gr~~-~~blockquote"><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Bruhattantra-id~~">~~समग्रानुग्रहाभावात् सत्यकामः स्वकं गुरुम्~~ ।~~<br/>ऋषभाद्यनुज्ञया चैष प्राप तस्माद्धि युज्यते’~~</span>~~</span>इति बृहत्तन्त्रे ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V46_B4~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V46~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V46_B4~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Mahasamhitayam-id~~">‘समग्रानुग्रहं कश्चित् स्वयमेव समो यदि ।<br/>कुर्यात् पुनश्च गृह्णीयादविरोधेन कामतः ॥<br/>ध्यानयोः समयोर्यद्वद्विकल्पः कामतो भवेत् ।<br/>एवं गुरोर्द्वितीयस्य विकल्पो ग्रहणेऽपि च’</span> ~~इति महासंहितायाम् ॥ 46 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V47~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V47~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~412~~)ओम् ~~अतिदेशाच्च~~ ओम् ॥ 03-03-47 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति कृत्स्नभावाधिकरणम् ॥ 08 ॥">॥ इति कृत्स्नभावाधिकरणम् ॥ 08 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S04_A091" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनाविष्काराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A091"></span></p><h4 id="अनाविष्काराधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.B7.E0.A5.8D.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अनाविष्काराधिकरणम्">अनाविष्काराधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V49" data-block-id="BS_C03_S04_V49" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(482)ओम् अनाविष्कुर्वन्नन्वयात् ओम् ॥ 49-482 ॥">(482)ओम् अनाविष्कुर्वन्नन्वयात् ओम् ॥ 49-482 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V47_B11~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V47~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V47_B11~~">~~‘ब्रह्मोपास्त्व बह्मोपचरस्व तच्छ्रुणु हि तत्त्वामवतु~~ । या ब्रह्मोपचरेर्यथा मामुपचरेर्ये चान्येऽस्मद्विधाः श्रेयसश्च तानुपास्व तानुपचरस्व तेभ्यः ~~शृणु हि ते त्वामवन्तु’~~ इति ~~पौष्यायणश्रुतावतिदेशाच्च॥ 47~~ ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V49_B1" data-verse="BS_C03_S04_V49" data-block-id="BS_C03_S04_V49_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘एतां विद्यामदीत्य ब्रह्मदर्शी वाव भवति । स एतां मनुष्येषु विब्रूयात् । यथा यथा ह वै ब्रूयात् तथा तथाऽधिको भवति’ । इति माठरश्रुतौ विद्यादानं श्रूयते ।

तच्च बहूनां स्वीकरणार्थमाविष्कारेणेति न मन्तव्यम् । अन्वयाद्युक्तेः । अविष्कारेऽयोग्यानामपि स्वीकारप्राप्तिः ।">‘एतां विद्यामदीत्य ब्रह्मदर्शी वाव भवति । स एतां मनुष्येषु विब्रूयात् । यथा यथा ह वै ब्रूयात् तथा तथाऽधिको भवति’ । इति माठरश्रुतौ विद्यादानं श्रूयते ।

तच्च बहूनां स्वीकरणार्थमाविष्कारेणेति न मन्तव्यम् । अन्वयाद्युक्तेः । अविष्कारेऽयोग्यानामपि स्वीकारप्राप्तिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V49_B5" data-verse="BS_C03_S04_V49" data-block-id="BS_C03_S04_V49_B5" style="position: relative;"><span data-deva="तच्च विषिद्धम् –

">तच्च विषिद्धम् –

</span><p><span data-deva="‘मा नः स्तेनेभ्यो यो अभि द्रुहस्पदे निरामिणो रिपवोऽन्नेषु जागृधुः।

">‘मा नः स्तेनेभ्यो यो अभि द्रुहस्पदे निरामिणो रिपवोऽन्नेषु जागृधुः।

</span></p><span data-deva="

येषां नैतन्नापरं कि च नैकं ब्रह्मणस्पते ब्रूहि तेभ्यं कदाचित्’(ऋ.सं.२.२३.१३) ॥">

येषां नैतन्नापरं कि च नैकं ब्रह्मणस्पते ब्रूहि तेभ्यं कदाचित्’(ऋ.सं.२.२३.१३) ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V49_B7" data-verse="BS_C03_S04_V49" data-block-id="BS_C03_S04_V49_B7" style="position: relative;"><span data-deva="अथो (प)शमेनोपरता मनुष्याः ये धर्मिणो ब्रूहि तेभ्यः सदा नः ।

आदेवानामोहते विव्रयो हृदि बृहस्पते न परः साम्नो विदुः’(ऋ.सं.२.२३.१४) इति ।">अथो (प)शमेनोपरता मनुष्याः ये धर्मिणो ब्रूहि तेभ्यः सदा नः ।

आदेवानामोहते विव्रयो हृदि बृहस्पते न परः साम्नो विदुः’(ऋ.सं.२.२३.१४) इति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V49_B9" data-verse="BS_C03_S04_V49" data-block-id="BS_C03_S04_V49_B9" style="position: relative;"><span data-deva="विद्या ह वै ब्राह्मणमाजगाम गोपाय मां शेवधिष्टेऽहमस्मि ।

अनार्यकायानृजवे शठाय न मां ब्रूया ऋजवे ब्रूहि नित्यम्’ इति च ॥ 49 ॥">विद्या ह वै ब्राह्मणमाजगाम गोपाय मां शेवधिष्टेऽहमस्मि ।

अनार्यकायानृजवे शठाय न मां ब्रूया ऋजवे ब्रूहि नित्यम्’ इति च ॥ 49 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~पूर्वविकल्पाधिकरणम्~~ ॥ 28 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अनाविष्काराधिकरणम् (अन्वयाधिकरणम्) ॥ 09 ॥">॥ इति अनाविष्काराधिकरणम् (अन्वयाधिकरणम्) ॥ 09 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S04_A092" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ऐहिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A092"></span></p><h4 id="ऐहिकाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.90.E0.A4.B9.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="ऐहिकाधिकरणम्">ऐहिकाधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S03_A069~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~विद्याधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S03_A069~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~विद्याधिकरणम्~~<~~/h4>~~

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V50" data-block-id="BS_C03_S04_V50" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(483)ओम् ऐहिकमप्रस्तुतप्रतिबन्धे तद्दर्शनात् ओम् ॥ 50-483 ॥">(483)ओम् ऐहिकमप्रस्तुतप्रतिबन्धे तद्दर्शनात् ओम् ॥ 50-483 ॥</span></span></span></div>

~~<div class="bhashyam-block"~~ id="~~BS_C03_S03_V48_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S03_V48" data-block-id="BS_C03_S03_V48_B1~~">न च‘कर्मण्यैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः’(भ.गी.३.२०)इत्यादिनाऽन्यन्मोक्षसाधनम् ।</~~div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V50_B1" data-verse="BS_C03_S04_V50" data-block-id="BS_C03_S04_V50_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निधिध्यासितव्यः’(बृ.उ.४.४.५) इति दर्शनार्थं श्रवणादि विधीयते । तच्च दर्शनमैहिकमेव प्रारब्धप्रतिबन्धाभावे ।">‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निधिध्यासितव्यः’(बृ.उ.४.४.५) इति दर्शनार्थं श्रवणादि विधीयते । तच्च दर्शनमैहिकमेव प्रारब्धप्रतिबन्धाभावे ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V50_B3" data-verse="BS_C03_S04_V50" data-block-id="BS_C03_S04_V50_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘श्रुत्वाऽऽत्मानं मतिपूर्वं ह्युपास्य इहैव दृष्टिं परमस्य विन्देत् ।

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V48~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V48~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~413~~)~~ओं विद्यैव तु निर्धारणात्~~ ओम् ॥ 03-03-48 ॥</span></span></div>

यद्यारब्धं कर्म निबन्धकं स्यात् प्रेत्यैव पश्येद्योगमेवान्ववेक्ष्य’ ॥ इति सौपर्णश्रुतौ दर्शनात् ।">‘श्रुत्वाऽऽत्मानं मतिपूर्वं ह्युपास्य इहैव दृष्टिं परमस्य विन्देत् ।

यद्यारब्धं कर्म निबन्धकं स्यात् प्रेत्यैव पश्येद्योगमेवान्ववेक्ष्य’ ॥ इति सौपर्णश्रुतौ दर्शनात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V50_B6" data-verse="BS_C03_S04_V50" data-block-id="BS_C03_S04_V50_B6" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-BruhathSamhitha-id"><span data-deva="‘अनादिजन्मसम्बन्धं निर्भेत्तुं पापपञ्जरम् ।">‘अनादिजन्मसम्बन्धं निर्भेत्तुं पापपञ्जरम् ।</span><br><span data-deva="यावत्या सेवया शक्यं तावत् कार्यं न संशयः॥">यावत्या सेवया शक्यं तावत् कार्यं न संशयः॥</span><br><span data-deva="यावद्दूरे स्थितो गम्यात् तावद्गन्तव्यमेव हि ।">यावद्दूरे स्थितो गम्यात् तावद्गन्तव्यमेव हि ।</span><br><span data-deva="इह जन्मान्तरे वाऽपि तावत्यैव तु दर्शनम् ॥">इह जन्मान्तरे वाऽपि तावत्यैव तु दर्शनम् ॥</span><br><span data-deva="श्रवणं मननं चैव निधिध्यासनमेव च ।">श्रवणं मननं चैव निधिध्यासनमेव च ।</span><br><span data-deva="परे गुरौ च या भक्तिः परिचर्यादिकं हरेः ॥">परे गुरौ च या भक्तिः परिचर्यादिकं हरेः ॥</span><br><span data-deva="एषा सेवेति सम्प्रोक्ता यया तद्दर्शनं भवेत्’">एषा सेवेति सम्प्रोक्ता यया तद्दर्शनं भवेत्’</span></span><span data-deva=" इति बृहत्संहितायाम् ॥ 50 ॥"> इति बृहत्संहितायाम् ॥ 50 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V48_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V48~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V48_B2~~">~~‘तमेवं विदित्वाऽतिमृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यते अयनाय’~~(~~श्वे~~.उ.३.८) इति ~~निर्धारणाद् विद्ययैव मोक्षः~~ ॥ 48 ॥</div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति ऐहिकाधिकरणम् ॥ 10 ॥">॥ इति ऐहिकाधिकरणम् ॥ 10 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C03_S04_A093" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मुक्तिफलाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A093"></span></p><h4 id="मुक्तिफलाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AE.E0.A5.81.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A4.BF.E0.A4.AB.E0.A4.B2.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="मुक्तिफलाधिकरणम्">मुक्तिफलाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V51" data-block-id="BS_C03_S04_V51" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(484)ओम् एवं मुक्तिफलानियमस्तदवस्थावधृतेस्तदवस्थावधृतेः ओम् ॥ 03-04-51 ॥">(484)ओम् एवं मुक्तिफलानियमस्तदवस्थावधृतेस्तदवस्थावधृतेः ओम् ॥ 03-04-51 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V49_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V49~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V49_B1~~">~~न केवलं विद्यया किन्त्वपरोक्षज्ञानेनैव च।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V51_B1" data-verse="BS_C03_S04_V51" data-block-id="BS_C03_S04_V51_B1" style="position: relative;"><span data-deva="एवमेव प्रारब्धकर्माभावे शरीरपातानन्तरमेव मोक्षः; तद्भावे जन्मान्तराणीत्यनियमः ।">एवमेव प्रारब्धकर्माभावे शरीरपातानन्तरमेव मोक्षः; तद्भावे जन्मान्तराणीत्यनियमः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V49_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V49~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V49_B2~~">~~‘सर्वान् परो माययाऽयं सिनीते दृष्ट्वैव तं मुच्यते नापरेण’~~ इति ~~कौशिकश्रुतेः~~ ॥ 49 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V51_B2" data-verse="BS_C03_S04_V51" data-block-id="BS_C03_S04_V51_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘धर्मी स्वर्गं विधर्मी निरयमेत्येव ब्रह्मसंस्थोऽमृतमेत्येव ब्रह्मसंस्थोऽमृतम्’ इति ब्रह्मसंस्थस्य मोक्षस्यैवावधारणात् ।">‘धर्मी स्वर्गं विधर्मी निरयमेत्येव ब्रह्मसंस्थोऽमृतमेत्येव ब्रह्मसंस्थोऽमृतम्’ इति ब्रह्मसंस्थस्य मोक्षस्यैवावधारणात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V51_B3" data-verse="BS_C03_S04_V51" data-block-id="BS_C03_S04_V51_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘विद्वानमृतमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ।

">‘विद्वानमृतमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ।

</span><p><span data-deva="अवसन्नं यदारब्दं कर्म तत्रैव गच्छति ॥

">अवसन्नं यदारब्दं कर्म तत्रैव गच्छति ॥

</span></p><span data-deva="

न चेद्बहूनि जन्मानि प्राप्यैवान्ते न संशयः’ ॥ इति च नारायणाध्यात्मे ॥ 51 ॥">

न चेद्बहूनि जन्मानि प्राप्यैवान्ते न संशयः’ ॥ इति च नारायणाध्यात्मे ॥ 51 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~विद्याधिकरणम्~~ ॥ 29 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति मुक्तिफलाधिकरणम् ॥ 11 ॥">॥ इति मुक्तिफलाधिकरणम् ॥ 11 ॥</span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥ 03-04॥">॥ इति श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥ 03-04॥</span></div>

<~~span id="gr-adh-BS_C03_S03_A070"~~ class="gr-~~toc~~-~~anchor~~" data-~~level~~="~~3" data~~-~~title=~~"~~अबाधाधिकरणम् (श्रुत्यधिकरणम्)" data~~-~~block-id~~="gr-~~adh~~-~~BS_C03_S03_A070~~"></span~~><h4 class~~="~~gr-section-head~~">~~अबाधाधिकरणम्~~ (~~श्रुत्यधिकरणम्~~)</h4>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायः (साधनाध्यायः) ॥ 03 ॥">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायः (साधनाध्यायः) ॥ 03 ॥</span></div>

<~~div class~~="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S03_V50~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S03_V50~~" data-~~doc~~="BS" ~~data-chapter~~="~~BS_C03" data~~-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"><span ~~class~~="~~shloka-block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">(~~415~~)~~ओं श्रुत्यादिबलीयास्त्वाच्च न बाधः ओम् ॥ 03-03-50~~ ॥</span></~~span~~></div>

</p>

<~~div class="bhashya-collection"~~ id="~~bhashya~~-~~BS_C03_S03_V50" data~~-~~block-id="bhashya-BS_C03_S03_V50~~">

~~<div~~ class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C03_S03_V50_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S03_V50~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S03_V50_B1~~">~~सावधारणा बलवति श्रुतिः ।~~<br/><~~span~~ class="gr-~~blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Balavallingam-id~~">~~‘इन्द्रोऽश्वमेधांश्चतमिष्ट्वाऽपि राजा ब्रह्माणमीढ्यं समुवाचोपसन्नः॥~~<br/>~~न कर्मभिर्न धनैर्नैव चान्यैः पश्येत् सुखं तेन तत्त्वं ब्रवीहि’~~</span></span>~~इति बलवल्लिङ्गम् ॥~~<br/>~~‘नास्त्यकृतः कृतेन’(मुं.उ.१.२.१२) इत्युपपत्तिश्च ।~~</div>

</p>

<div class="~~bhashyam~~-block" id="~~BS_C03_S03_V50_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V50~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C03_S03_V50_B2~~"><~~span~~ class="gr-~~blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Pramana-id~~">~~‘कर्मणा बध्यते जन्तुर्विद्यया च विमुच्यते~~ ।~~<br/>तस्मात् कर्म न कुर्वन्ति यतयः पारदर्शिनः’</span>~~</span>~~इति युक्तिमद्बगवद्वचनम् ॥~~</div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="फलं निगद्यतेऽस्मिन्नध्याये । कर्मनाशाख्यं फलमस्मिन् पादे ।">फलं निगद्यतेऽस्मिन्नध्याये । कर्मनाशाख्यं फलमस्मिन् पादे ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V50_B9" data-verse="BS_C03_S03_V50" data-block-id="BS_C03_S03_V50_B9">अतो न प्रमाणान्तरबाधः ।‘कर्मण्यैव’(भ.गी.३.२०) इत्ययोगव्यवच्छेदः ॥ 50 ॥</div>

</div>

<div class="~~gr-author-note~~"~~>॥ इति अबाधाधिकरणम् (श्रुत्यधिकरणम्) ॥ 30 ॥</div>~~

<div class="introduction-line"><span data-deva="नित्यशः कार्यं सर्वथा भाव्यं साधनं प्रथमथ उच्यते ।">नित्यशः कार्यं सर्वथा भाव्यं साधनं प्रथमथ उच्यते ।</span></div>

~~<span~~ id="~~gr-adh-BS_C03_S03_A071" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनुबन्धाद्यधिकरणम्~~" data-block-id="~~gr-adh-BS_C03_S03_A071"></span><h4 class="gr-section-head">अनुबन्धाद्यधिकरणम्</h4>~~

~~<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V51" data-block-id="BS_C03_S03_V51" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03~~" data-verse~~-type~~="~~sutra~~"~~><span class~~="~~shloka-block~~"><~~span~~ class="~~shloka~~-line"~~>(416)ओम् अनुबन्धादिभ्यः ओम् ॥ 03-03-51 ॥</span~~></span~~></div>~~

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V51"~~ data-~~block-id="bhashya-BS_C03_S03_V51">~~

~~<div class="bhashyam-block" id~~="BS_C03_S03_V51_B1" data-verse="BS_C03_S03_V51" data-block-id="BS_C03_S03_V51_B1">न केवलं श्रवणादिभिर्गुरुप्रसादेन च ब्रह्मदर्शनम् । ~~किन्तु भक्त्यादिभिश्च ।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V51_B2" data-verse="BS_C03_S03_V51" data-block-id="BS_C03_S03_V51_B2~~">~~‘सर्वलक्षणसम्पन्नः सर्वज्ञो विष्णुतत्परः~~ ।

~~यद्गुरुः सुप्रसन्नः सन् दद्यात् तन्नान्यथा भवेत् ॥~~

~~तथाऽप्यनादिसंसिद्धो भक्त्यादिगुणपूगतः ।~~

~~लभेद्गुरुप्रसादं च तस्मादेव च तद्भवेत्’ इति ॥~~</~~div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V51_B3" data-verse="BS_C03_S03_V51" data-block-id="BS_C03_S03_V51_B3">‘भक्तिर्विष्णौ गुरौ चैव गुरोर्नित्यप्रसन्नताम् ।

~~दद्याच्छमदमादिं च तेन चैते गुणाः पुनः ॥~~

~~तैः सर्वैर्दर्शनं विष्णोः श्रवणादिकृतं भवेत्’ ॥इति नारायणतन्त्रे ॥ 51 ॥~~</div>

</div>

<div class="~~gr-author-note~~"~~>॥ इति अनुबन्धाद्यधिकरणम् ॥ 31॥</div>~~

<div class="introduction-line"><span data-deva="प्रायिकत्वाच्चाऽध्यायानां पादानां च न विरोधः ।">प्रायिकत्वाच्चाऽध्यायानां पादानां च न विरोधः ।</span></div>

~~<span~~ id="~~gr-adh-BS_C03_S03_A072" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="दर्शनभेधादिकरणम् (प्रज्ञान्तराधिकरणम्)~~" data-block-id="~~gr-adh-BS_C03_S03_A072"></span><h4 class="gr-section-head">दर्शनभेधादिकरणम् (प्रज्ञान्तराधिकरणम्)</h4>~~

~~<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V52" data-block-id="BS_C03_S03_V52" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03~~" data-verse~~-type~~="~~sutra~~"~~><span class~~="~~shloka-block~~"><~~span~~ class="~~shloka~~-line"~~>(417)ओं प्रज्ञान्तरपृथक्त्ववद्दृष्टिश्च तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-52 ॥</span~~></span~~></div>~~

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V52"~~ data-~~block-id~~="~~bhashya-BS_C03_S03_V52~~">

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V52_B1" data-verse="BS_C03_S03_V52" data-block-id="BS_C03_S03_V52_B1">उपासनाभेदवद्दर्शनभेदः~~ । ~~तच्चोक्तं कमठश्रुतौ –~~<br/>‘अन्तर्दृष्टयो बहिर्दृष्टयोऽवतारदृष्टयः सर्वदृष्टय इति । देवावाव सर्वदृष्टयस्तेषु चोत्तरोत्तरमाब्रह्मणोऽन्येषु तु यथायोगं यथा ह्याचार्या आचक्षते’ इति ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V52_B3" data-verse="BS_C03_S03_V52" data-block-id="BS_C03_S03_V52_B3">आध्यात्मे च –~~

~~‘दृष्ट्वैव ह्यवताराणां मुच्यन्ते केचिदञ्जसा ।~~

~~दर्शनेनान्तरेणान्ये देवाः सर्वत्र दर्शनात् ॥~~

~~तेषां विशेषमाचार्यो वेत्ति सर्वज्ञतां गतः’ इति ॥ 52 ॥~~</div>

</div>

<~~div class="gr-author-note"~~>~~॥ इति दर्शनभेधादिकरणम् (प्रज्ञान्तराधिकरणम्) ॥ 52 ॥</div>~~

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आवृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A001"></span></p><h4 id="आवृत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.B5.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="आवृत्यधिकरणम्">आवृत्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V01" data-block-id="BS_C04_S01_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(485)ओम् आवृत्तिरसकृदुपदेशात् ओम् ॥ 04-01-01 ॥">(485)ओम् आवृत्तिरसकृदुपदेशात् ओम् ॥ 04-01-01 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S03_A073~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~न सामान्याधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S03_A073~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~न सामान्याधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V01_B1" data-verse="BS_C04_S01_V01" data-block-id="BS_C04_S01_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘आत्मा वाऽरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निधिध्यासितव्यः’(बृ.उ.४.४.५) इत्यादीनां नाग्निष्टोमादिवदेकवारेणैव फलप्राप्तिः। किन्तु ? आवृत्तिः कर्तव्या । ‘स य एषोऽणिमा ऐतदात्म्यमिदं सर्वम्’(छां.उ.६.८.७) इत्याद्यसकृदुपदेशात् ॥ 01 ॥">‘आत्मा वाऽरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निधिध्यासितव्यः’(बृ.उ.४.४.५) इत्यादीनां नाग्निष्टोमादिवदेकवारेणैव फलप्राप्तिः। किन्तु ? आवृत्तिः कर्तव्या । ‘स य एषोऽणिमा ऐतदात्म्यमिदं सर्वम्’(छां.उ.६.८.७) इत्याद्यसकृदुपदेशात् ॥ 01 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V53~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V53~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~418~~)~~ओं न सामान्यादप्युपलब्धेर्मृत्युवन्न हि लोकापत्तिः~~ ओम् ॥ 03-03-53 ॥</span></span></div>

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V53_B1" data-verse="BS_C03_S03_V53" data-block-id="BS_C03_S03_V53_B1~~">न सामान्यदर्शनमात्रेण मुक्तिः । यथा मृत्युमात्रात् । न हि लोकापत्तिमात्रं मुक्तिः ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V53_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V53~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V53_B2~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-NarayanaTantre-id~~">~~‘सामान्यदर्शनाल्लोका मुक्तिर्योग्यात्मदर्शनात्’~~</span></span>इति हि नारायणतन्त्रे॥‘मुच्यते नात्र सन्देहो दृष्ट्वा तु स्वात्मयोग्यया’ इति च ॥‘दर्शनेनात्मयोग्येन मुक्तिर्नान्येन केनचित्’ इति चाध्यात्मे ॥ 53 ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति नसामान्याधिकरणम् ॥ 33 ॥</div>~~

~~<span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C03_S03_A074" class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~ताद्विध्याधिकरणम् (परेणाधिकरणम्)~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C03_S03_A074~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~ताद्विध्याधिकरणम्~~ (~~परेणाधिकरणम्~~)</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V02_B1" data-verse="BS_C04_S01_V02" data-block-id="BS_C04_S01_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘स तपोऽतप्यत...... पुनरेव वरुणं पितरमुपससार’(तै.उ.३.१.२) इत्याद्यावर्तनलिङ्गाच्च ।">‘स तपोऽतप्यत...... पुनरेव वरुणं पितरमुपससार’(तै.उ.३.१.२) इत्याद्यावर्तनलिङ्गाच्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V02_B3" data-verse="BS_C04_S01_V02" data-block-id="BS_C04_S01_V02_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id"><span data-deva="‘नित्यशः श्रवणं चैव मननं ध्यानमेव च ।">‘नित्यशः श्रवणं चैव मननं ध्यानमेव च ।</span><br><span data-deva="कर्तव्यमेव पुरुषैर्ब्रह्मदर्शनमिच्छुभिः’">कर्तव्यमेव पुरुषैर्ब्रह्मदर्शनमिच्छुभिः’</span></span></span><span data-deva="इत् बृहत्तन्त्रे ॥ 02 ॥">इत् बृहत्तन्त्रे ॥ 02 ॥</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">‘भक्तिरेवैनं नयति भक्तिरेवैनं दर्शयति भक्तिवशः पुरुषो भक्तिरेव भूयसी’ इति माठरश्रुतेर्न परमात्मना दर्शनमिति चेत्, न ।‘तस्यैष आत्मा विशते ब्रह्मधाम’(~~मुं~~.उ.३.२.४) ~~इति श्रुतेः~~ ।</div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति आवृत्यधिकरणम् ॥ 01 ॥">॥ इति आवृत्यधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आत्मोपगमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A002"></span></p><h4 id="आत्मोपगमाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A5.8B.E0.A4.AA.E0.A4.97.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="आत्मोपगमाधिकरणम्">आत्मोपगमाधिकरणम्</span></h4>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~कथं तर्ह्येषा श्रुतिः –~~</div>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V03" data-block-id="BS_C04_S01_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(487)ओम् आत्मेति तूपगच्छन्ति ग्राहयन्ति च ओम् ॥ 04-01-03 ॥">(487)ओम् आत्मेति तूपगच्छन्ति ग्राहयन्ति च ओम् ॥ 04-01-03 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V03_B1" data-verse="BS_C04_S01_V03" data-block-id="BS_C04_S01_V03_B1" style="position: relative;"><span data-deva="आत्मेत्युपदेश उपासनं च मोक्षार्थिभिः सर्वथा कार्यमेव ।">आत्मेत्युपदेश उपासनं च मोक्षार्थिभिः सर्वथा कार्यमेव ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘नान्यं विचिन्तय आत्मानमेवाहं विजानीयामात्मानमुपास आत्मा हि ममैष भवति’ इति ह्युपगच्छन्ति । ‘आत्मेत्येवोपास्वाऽत्मेत्येव विजानीहि नान्यं किञ्चन विजानथ आत्मा ह्येष भवति’">‘नान्यं विचिन्तय आत्मानमेवाहं विजानीयामात्मानमुपास आत्मा हि ममैष भवति’ इति ह्युपगच्छन्ति । ‘आत्मेत्येवोपास्वाऽत्मेत्येव विजानीहि नान्यं किञ्चन विजानथ आत्मा ह्येष भवति’</span></span></span><span data-deva="इति ग्राहयन्ति च ।">इति ग्राहयन्ति च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V03_B2" data-verse="BS_C04_S01_V03" data-block-id="BS_C04_S01_V03_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id"><span data-deva="‘आत्मेत्युपासनम् कार्यं सर्वथैव मुमुक्षुभिः ।">‘आत्मेत्युपासनम् कार्यं सर्वथैव मुमुक्षुभिः ।</span><br><span data-deva="नानाक्लेशसमायुक्तोऽप्येतावन्नैव विस्मरेत्’">नानाक्लेशसमायुक्तोऽप्येतावन्नैव विस्मरेत्’</span></span></span><span data-deva=" इति भविष्यत्पर्वणि ॥"> इति भविष्यत्पर्वणि ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V03_B4" data-verse="BS_C04_S01_V03" data-block-id="BS_C04_S01_V03_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="‘आत्मा विष्णुरिति ध्यानं विशेषणविशेष्यतः ।">‘आत्मा विष्णुरिति ध्यानं विशेषणविशेष्यतः ।</span><br><span data-deva="सर्वेषां च मुमुक्षूणामुपदेशश्च तादृशः ॥">सर्वेषां च मुमुक्षूणामुपदेशश्च तादृशः ॥</span><br><span data-deva="कर्तव्यो नास्य हानेन कस्यचिन्मोक्ष इष्यते’">कर्तव्यो नास्य हानेन कस्यचिन्मोक्ष इष्यते’</span></span></span><span data-deva=" इति ब्राह्मे ॥ 03 ॥"> इति ब्राह्मे ॥ 03 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति आत्मोपगमाधिकरणम् ॥ 02 ॥">॥ इति आत्मोपगमाधिकरणम् ॥ 02 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V54~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V54~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~419~~)ओं ~~परेण च शब्दस्य ताद्विध्यं भूयस्त्वात् त्वनुबन्धः~~ ओम् ॥ 03-03-54 ॥</span></span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S01_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नप्रतीकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A003"></span></p><h4 id="नप्रतीकाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A8.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.A4.E0.A5.80.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="नप्रतीकाधिकरणम्">नप्रतीकाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V04" data-block-id="BS_C04_S01_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(488)ओं न प्रतीके न हि सः ओम् ॥ 04-01-04 ॥">(488)ओं न प्रतीके न हि सः ओम् ॥ 04-01-04 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V54_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V54~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V54_B1~~">~~परमात्मैवं भक्त्या दर्शनं प्राप्य मुक्तिं ददाति~~ । ~~प्रधानसाधनत्वाद्भक्तिः करणत्वेनोच्यते।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V04_B1" data-verse="BS_C04_S01_V04" data-block-id="BS_C04_S01_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘नाम ब्रह्मेत्युपासIत’(छां.उ.७.१.५) इत्यादिना शब्दभ्रान्त्या न प्रतीके ब्रह्मदृष्टिः कार्या । किन्तु ? तत्स्थत्वेनैवोपासनं कार्यम् ।">‘नाम ब्रह्मेत्युपासIत’(छां.उ.७.१.५) इत्यादिना शब्दभ्रान्त्या न प्रतीके ब्रह्मदृष्टिः कार्या । किन्तु ? तत्स्थत्वेनैवोपासनं कार्यम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V04_B2" data-verse="BS_C04_S01_V04" data-block-id="BS_C04_S01_V04_B2" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मतर्के च –

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V54_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V54~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V54_B2~~">~~मायावैभवे~~ च

">ब्रह्मतर्के च –

~~‘भक्तिस्थः परमो विष्णुस्तयैवैनं वशं नयेत्~~ ।

</span><p><span data-deva="‘नामादिप्राणपर्यन्तमुभयोः प्रथमात्वतः ।

~~तयैव दर्शनं यातः प्रदद्यान्मुक्तिमेतया~~ ॥

ऐक्यदृष्टिरिति भ्रान्तिरबुधानां भविष्यति ॥

~~स्नेहानुबन्धो यस्तस्मिन् बहुमानपुरस्सरः~~ ।

नामादिस्थितिरेवात्र ब्रह्मणो हि विधीयते ।

भक्तिरित्युच्यते सैव करणं परमीशितुः’॥इति सर्वशब्दानां ब्रह्मणि प्रवृत्तेश्च ॥ 54 ॥</div>

">‘नामादिप्राणपर्यन्तमुभयोः प्रथमात्वतः ।

ऐक्यदृष्टिरिति भ्रान्तिरबुधानां भविष्यति ॥

नामादिस्थितिरेवात्र ब्रह्मणो हि विधीयते ।

</span></p><span data-deva="

सर्वार्था प्रथमा यस्मात् सप्तम्यर्था ततो मता’ इति ॥ 04 ॥">

सर्वार्था प्रथमा यस्मात् सप्तम्यर्था ततो मता’ इति ॥ 04 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~ताद्विध्याधिकरणम्~~ (~~परेणाधिकरणम्~~) ॥ 34 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति नप्रतीकाधिकरणम् ॥ 03 ॥">॥ इति नप्रतीकाधिकरणम् ॥ 03 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S01_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A004"></span></p><h4 id="ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AC.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.B9.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.A6.E0.A5.83.E0.A4.B7.E0.A5.8D.E0.A4.9F.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम्">ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S03_A075~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~एकाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S03_A075~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~एकाधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V05" data-block-id="BS_C04_S01_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(489)ओं ब्रह्मदृष्टिरुत्कर्षात् ओम् ॥ 04-01-05 ॥">(489)ओं ब्रह्मदृष्टिरुत्कर्षात् ओम् ॥ 04-01-05 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V05_B1" data-verse="BS_C04_S01_V05" data-block-id="BS_C04_S01_V05_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मदृष्टिश्च सर्वथा कार्यैव परमेश्वरे । उत्कृष्टत्वात् ।">ब्रह्मदृष्टिश्च सर्वथा कार्यैव परमेश्वरे । उत्कृष्टत्वात् ।</span></div>

<div class="~~leading~~-~~bhashya~~-~~line~~">~~जीवांशानां पृथगुत्पत्तेर्नानादियोग्यतापेक्षेति~~ न ~~मन्तव्यम्~~ । ~~कुतः ?~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V05_B2" data-verse="BS_C04_S01_V05" data-block-id="BS_C04_S01_V05_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘ब्रह्मदृष्ट्या सदोपास्यो विष्णुः सर्वैरपि ध्रुवम् ।

">‘ब्रह्मदृष्ट्या सदोपास्यो विष्णुः सर्वैरपि ध्रुवम् ।

</span><p><span data-deva="महत्त्ववाची शब्दोऽयं महत्त्वज्ञानमेव हि ।

">महत्त्ववाची शब्दोऽयं महत्त्वज्ञानमेव हि ।

</span></p><span data-deva="

सर्वतः प्रीतिजनकमतस्तत् सर्वता भवेत्’ ॥">

सर्वतः प्रीतिजनकमतस्तत् सर्वता भवेत्’ ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V05_B5" data-verse="BS_C04_S01_V05" data-block-id="BS_C04_S01_V05_B5" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id"><span data-deva="आत्मेत्येव यदोपासा तदा ब्रह्मत्वसंयुता ।">आत्मेत्येव यदोपासा तदा ब्रह्मत्वसंयुता ।</span><br><span data-deva="कार्यैव सर्वथा विष्णोर्ब्रह्मत्वं न परित्यजेत्’">कार्यैव सर्वथा विष्णोर्ब्रह्मत्वं न परित्यजेत्’</span></span></span><span data-deva=" इति ब्रह्मतर्के ॥ 05 ॥"> इति ब्रह्मतर्के ॥ 05 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥ इति ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S01_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आदित्यादिमत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A005"></span></p><h4 id="आदित्यादिमत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.A6.E0.A4.BF.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.BF.E0.A4.AE.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="आदित्यादिमत्यधिकरणम्">आदित्यादिमत्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V06" data-block-id="BS_C04_S01_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(490)ओम् आदित्यादिमतयश्चाङ्ग उपपत्तेः ओम् ॥ 04-01-06 ॥">(490)ओम् आदित्यादिमतयश्चाङ्ग उपपत्तेः ओम् ॥ 04-01-06 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V06_B1" data-verse="BS_C04_S01_V06" data-block-id="BS_C04_S01_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘चक्षोः सूर्यो अजायत’(ऋ.सं.१०.९०.१३) इत्याद्युपासनं च देवानां कार्यमेव । स्वोत्पत्तिस्थानात् स्वाश्रयत्वान्मुक्तौ तत्र लयस्यापेक्षितत्वाच्चोपपन्नं तथोपासनम् ।">‘चक्षोः सूर्यो अजायत’(ऋ.सं.१०.९०.१३) इत्याद्युपासनं च देवानां कार्यमेव । स्वोत्पत्तिस्थानात् स्वाश्रयत्वान्मुक्तौ तत्र लयस्यापेक्षितत्वाच्चोपपन्नं तथोपासनम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V06_B2" data-verse="BS_C04_S01_V06" data-block-id="BS_C04_S01_V06_B2" style="position: relative;"><span data-deva="नारायणतन्त्रे च –

">नारायणतन्त्रे च –

</span><p><span data-deva="‘आधिव्याधिनिमित्तेन विक्षिप्तमनसोऽपि तु ।

गुणानां स्मरणाशक्तौ विष्णोर्ब्रह्मत्वमेव तु ॥

स्मर्तव्यं सततं तत् तु न कदाचित् परित्यजेत् ।

अत्र सर्वगुणानां च यतोऽन्तर्भाव इष्यते ॥

स्वोत्पत्त्यङ्गं च देवानां विष्णोश्चिन्त्यं सदैव तु ।

तेषां तत्र प्रवेशो हि मुक्तिरित्युच्यते बुधैः ॥

">‘आधिव्याधिनिमित्तेन विक्षिप्तमनसोऽपि तु ।

गुणानां स्मरणाशक्तौ विष्णोर्ब्रह्मत्वमेव तु ॥

स्मर्तव्यं सततं तत् तु न कदाचित् परित्यजेत् ।

अत्र सर्वगुणानां च यतोऽन्तर्भाव इष्यते ॥

स्वोत्पत्त्यङ्गं च देवानां विष्णोश्चिन्त्यं सदैव तु ।

तेषां तत्र प्रवेशो हि मुक्तिरित्युच्यते बुधैः ॥

</span></p><span data-deva="

तदाश्रिताश्च ते नित्यं ततश्चिन्त्यं विशेषतः’ इति ॥ 06 ॥">

तदाश्रिताश्च ते नित्यं ततश्चिन्त्यं विशेषतः’ इति ॥ 06 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति आदित्यादिमत्यधिकरणम् ॥ 05 ॥">॥ इति आदित्यादिमत्यधिकरणम् ॥ 05 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V55~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V55~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~420~~)ओम् ~~एक आत्मनः शरीरे भावात्~~ ओम् ॥ 03-03-55 ॥</span></span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S01_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आसनाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A006"></span></p><h4 id="आसनाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.B8.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="आसनाधिकरणम्">आसनाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V07" data-block-id="BS_C04_S01_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(491)ओम् आसीनः सम्भवात् ओम् ॥ 04-01-07 ॥">(491)ओम् आसीनः सम्भवात् ओम् ॥ 04-01-07 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V55_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V55~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V55_B1~~">~~अंशांशिनोरेकत्वमेव~~ । ~~अंशिकर्मनिर्मितशरीर एवांशस्य भावात्~~ ॥ 55 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V07_B1" data-verse="BS_C04_S01_V07" data-block-id="BS_C04_S01_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वदोपासनं कुर्वन्नप्यासीनो विशेषतः कुर्यात् । तदा विक्षेपाल्पत्वेन सम्भवात् ॥ 07 ॥">सर्वदोपासनं कुर्वन्नप्यासीनो विशेषतः कुर्यात् । तदा विक्षेपाल्पत्वेन सम्भवात् ॥ 07 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V56~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V56~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~421~~)ओं ~~व्यतिरेकस्तद्भावभावित्वान्न तूपलब्धिवत्~~ ओम् ॥ 03-03-56 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V08" data-block-id="BS_C04_S01_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(492)ओं ध्यानाच्च ओम् ॥ 04-01-08 ॥">(492)ओं ध्यानाच्च ओम् ॥ 04-01-08 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V08_B1" data-verse="BS_C04_S01_V08" data-block-id="BS_C04_S01_V08_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaTantre-id"><span data-deva="‘स्मरणोपासनं चैव ध्यानात्मकमिति द्विधा ।">‘स्मरणोपासनं चैव ध्यानात्मकमिति द्विधा ।</span><br><span data-deva="स्मरणं सर्वदा योग्यं ध्यानोपासनमानसे॥">स्मरणं सर्वदा योग्यं ध्यानोपासनमानसे॥</span><br><span data-deva="नैरन्तर्यं मनोवृत्तेर्ध्यानमित्युच्यते बुधैः ।">नैरन्तर्यं मनोवृत्तेर्ध्यानमित्युच्यते बुधैः ।</span><br><span data-deva="आसीनस्य भवेत् तत् तु न शयानस्य निद्रया ॥">आसीनस्य भवेत् तत् तु न शयानस्य निद्रया ॥</span><br><span data-deva="स्थितस्य गच्छतो वाऽपि विक्षेपस्यैव सम्भवात् ।">स्थितस्य गच्छतो वाऽपि विक्षेपस्यैव सम्भवात् ।</span><br><span data-deva="स्मरणात् परमं ज्ञेयं ध्यानं नास्त्यत्र संशयः’">स्मरणात् परमं ज्ञेयं ध्यानं नास्त्यत्र संशयः’</span></span><span data-deva=" इति च नारायणतन्त्रे।"> इति च नारायणतन्त्रे।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V56_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V56~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V56_B2~~">~~ज्ञानादिभेधे विद्यमानेऽपि नांशांशिनोः पृथग्भाव एव~~ । ~~तदुपासनादिभोगादंशस्य~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V56_B3~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V56~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V56_B3~~">~~परमसंहितायां च –~~

~~‘अंशिनस्तु पृथग्जाता अंशास्तस्यैव कर्मणा ।~~

~~पुनरैक्यं प्रपद्यन्ते नात्र कार्य विचारणा’ इति~~ ॥ 56 ॥</div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति एकाधिकरणम् ॥ 35 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V09" data-block-id="BS_C04_S01_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(493)ओम् अचलत्वं चापेक्ष्य ओम् ॥ 04-01-09 ॥">(493)ओम् अचलत्वं चापेक्ष्य ओम् ॥ 04-01-09 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A076" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अङ्गावबद्धाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A076"></span><h4 class="gr-section-head">अङ्गावबद्धाधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V09_B1" data-verse="BS_C04_S01_V09" data-block-id="BS_C04_S01_V09_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="‘अचलं चेच्छरीरं स्यान्मनसश्चाप्यचालनम्।">‘अचलं चेच्छरीरं स्यान्मनसश्चाप्यचालनम्।</span><br><span data-deva="चलने तु शरीरस्य चञ्चलं तु मनो भवेत्’">चलने तु शरीरस्य चञ्चलं तु मनो भवेत्’</span></span></span><span data-deva=" इति च ब्रह्माण्डे ॥ 09 ॥"> इति च ब्रह्माण्डे ॥ 09 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V57~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V57~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~422~~)ओम् ~~अङ्गावबद्धास्तु न शाखासु हि प्रतिवेदम्~~ ओम् ॥ 03-03-57 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V57_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V57~~" data-block-id="BS_C03_S03_V57_B1">ब्रह्माद्यङ्गदेवतावबद्धोपासनादि प्रतिशाखं प्रतिवेदं च नोपसंह्रियते। हिशब्दात्</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V57_B2~~" ~~data-verse="BS_C03_S03_V57" data-block-id~~="~~BS_C03_S03_V57_B2~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Brahma~~-id">~~‘समत्वाद्वोत्तमत्वाद्वा नाङ्गदेवाद्युपासनम् ।~~<br/>~~उपसंहार्यमित्याहुर्वेदसिद्धान्तवेदिनः’~~</span></span>इति ~~ब्रह्मतर्कवचनात्~~ ॥ 57 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V58~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V58~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~423~~)ओं ~~मन्त्रादिवद् वाऽविरोधः~~ ओम् ॥ 03-03-58 ॥</span></span></div>

<div class="bhashya-collection" id="bhashya-~~BS_C03_S03_V58~~" data-block-id="bhashya-~~BS_C03_S03_V58">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V10_B1" data-verse="BS_C04_S01_V10" data-block-id="BS_C04_S01_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः ।

~~<div class="bhashyam-block~~" ~~id="BS_C03_S03_V58_B1" data-verse="BS_C03_S03_V58" data-block-id~~="~~BS_C03_S03_V58_B1~~">~~सर्वदेवतामन्त्रा यथाऽधीयन्ते, एवमविरोधो वा ।</div>~~

सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन्’(भ.गी.६.१३) इत्यादि ॥ 10 ॥">‘समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः ।

सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन्’(भ.गी.६.१३) इत्यादि ॥ 10 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V58_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V58~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V58_B2~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Bruhath-id~~">~~‘उपासनाङ्गदेवानां परमाङ्गतया भवेत्~~ ।~~<br/>उपसंहृतिर्विशेषे तु फलनामन्यथा न तु~~ ॥~~<br/>पुरुषाणां विशेषाद्वा यथायोगं भविष्यति’~~</span>~~</span>इति बृहत्तन्त्रे ॥ 58 ॥~~</div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति अङ्गावबद्धाधिकरणम् ॥ 36 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V11" data-block-id="BS_C04_S01_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(495)ओं यत्रैकाग्रता तत्राविशेषात् ओम् ॥ 04-01-11 ॥">(495)ओं यत्रैकाग्रता तत्राविशेषात् ओम् ॥ 04-01-11 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A077" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="भूमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A077"></span><h4 class="gr-section-head">भूमाधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V11_B1" data-verse="BS_C04_S01_V11" data-block-id="BS_C04_S01_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="देशकालावस्थादिषु यत्रैकाग्रता भवति तत्रैव स्थातव्यम् ।">देशकालावस्थादिषु यत्रैकाग्रता भवति तत्रैव स्थातव्यम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V11_B2" data-verse="BS_C04_S01_V11" data-block-id="BS_C04_S01_V11_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id"><span data-deva="‘तमेव देशं सेवेत तं कालं तामवस्थितिम् ।">‘तमेव देशं सेवेत तं कालं तामवस्थितिम् ।</span><br><span data-deva="तानेव भोगान् सेवेत मनो यत्र प्रसीदति ॥">तानेव भोगान् सेवेत मनो यत्र प्रसीदति ॥</span><br><span data-deva="न हि देशादिभिः कश्चिद् विशेषः समुदीरितः ।">न हि देशादिभिः कश्चिद् विशेषः समुदीरितः ।</span><br><span data-deva="मनः प्रसाधनार्थं हि देशकालादिचिन्तना’">मनः प्रसाधनार्थं हि देशकालादिचिन्तना’</span></span><span data-deva=" इति वाराहे ॥ 11 ॥"> इति वाराहे ॥ 11 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V59~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V59~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~424~~)ओं ~~भूम्नः क्रतुवज्ज्यायस्त्वं तथा च दर्शयति~~ ओम् ॥ 03-03-59 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V59_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V59~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V59_B1~~">~~सर्वगुणेषु भूमगुणस्य ज्यायस्त्वं क्रतुवत्~~ । ~~सर्वत्र सहभावात् दीक्षाप्रायणीयोदयनीयसवनत्रयावभृथात्मकः क्रतुः~~ ।<br/><~~span~~ class="gr-~~blockquote~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Gowpawana~~-id">~~‘भूमैव देवः परमो ह्युपास्यो नैवाभूमा फलमेषां विधत्ते~~ । ~~तस्माद्भूमा गुणतो वै विशिष्टो यथा क्रतुः कर्ममध्ये विशिष्टः~~</span></span>इति ~~च गौपवनश्रुतिः~~ ॥ 59 ॥</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~भूमाधिकरणम्~~ ॥ 37 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति आसनाधिकरणम् ॥ 06 ॥">॥ इति आसनाधिकरणम् ॥ 06 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S01_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रायणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A007"></span></p><h4 id="प्रायणाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.AF.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="प्रायणाधिकरणम्">प्रायणाधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S03_A078~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~नानाशब्दाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S03_A078~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~नानाशब्दाधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V12" data-block-id="BS_C04_S01_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(496)ओम् आ प्रायणात् तत्रापि हि दृष्टम् ओम् ॥ 04-01-12 ॥">(496)ओम् आ प्रायणात् तत्रापि हि दृष्टम् ओम् ॥ 04-01-12 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V60~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V60~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~425~~)~~ओं नाना शब्दादिभेदात्~~ ओम् ॥ 03-03-60 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V12_B1" data-verse="BS_C04_S01_V12" data-block-id="BS_C04_S01_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यावन्मोक्षस्तावदुपासनादि कार्यम् ॥">यावन्मोक्षस्तावदुपासनादि कार्यम् ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V12_B2" data-verse="BS_C04_S01_V12" data-block-id="BS_C04_S01_V12_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘स यो ह वैतद् भगवन्मनुष्येषु प्रायणान्तम् ओङ्कारमभिध्यायीत’(प्र.उ.५.१) इति हि श्रुतिः ॥">‘स यो ह वैतद् भगवन्मनुष्येषु प्रायणान्तम् ओङ्कारमभिध्यायीत’(प्र.उ.५.१) इति हि श्रुतिः ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V12_B4" data-verse="BS_C04_S01_V12" data-block-id="BS_C04_S01_V12_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वदैनमुपासीत यावद् विमुक्तिर्मुक्ता अपि ह्येनमुपासते’ इति सौपर्णश्रुतिः ॥">‘सर्वदैनमुपासीत यावद् विमुक्तिर्मुक्ता अपि ह्येनमुपासते’ इति सौपर्णश्रुतिः ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V60_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V60~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V60_B1~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Brahma~~-id">~~‘शब्दोऽनुमा तथैवाक्षो योग्यताभेदतः सदा~~ ।<br/>~~ब्रह्मादीनामेकमर्थं बहुधा दर्शयन्ति हि ॥~~<br/>~~अतः पूर्णत्वमीशस्य वानैवैषां प्रदृश्यते~~ ।<br/>~~अतः फलस्य नानात्वं नानैवोपासनं यतः’~~</span> इति ~~ब्रह्मतर्के~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V12_B6" data-verse="BS_C04_S01_V12" data-block-id="BS_C04_S01_V12_B6" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="‘श्रुणुयाद् यावदज्ञानं मतिर्यावदयुक्तता ।">‘श्रुणुयाद् यावदज्ञानं मतिर्यावदयुक्तता ।</span><br><span data-deva="ध्यानं च यावदीक्षा स्यान्नेक्षा क्वचन बाध्यते ॥">ध्यानं च यावदीक्षा स्यान्नेक्षा क्वचन बाध्यते ॥</span><br><span data-deva="दृष्टतत्त्वस्य च ध्यानं यदा दृष्टिर्न विद्यते।">दृष्टतत्त्वस्य च ध्यानं यदा दृष्टिर्न विद्यते।</span><br><span data-deva="भक्तिश्चानन्तकालीना परमे ब्रह्मणि स्फुटा ।">भक्तिश्चानन्तकालीना परमे ब्रह्मणि स्फुटा ।</span><br><span data-deva="आ विमुक्तेर्विधिर्नित्यं स्वत एव ततः परम्’">आ विमुक्तेर्विधिर्नित्यं स्वत एव ततः परम्’</span></span><span data-deva=" इति ब्रह्माण्डे ॥ 12 ॥"> इति ब्रह्माण्डे ॥ 12 ॥</span></div>

</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V60_B5~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V60~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V60_B5~~">~~अतो भूमत्वमपि नानैवोपास्यते~~ ॥ 60 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति प्रायणाधिकरणम् ॥ 07 ॥">॥ इति प्रायणाधिकरणम् ॥ 07 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S01_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तदधिगमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A008"></span></p><h4 id="तदधिगमाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A4.E0.A4.A6.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.97.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="तदधिगमाधिकरणम्">तदधिगमाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V13" data-block-id="BS_C04_S01_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(497)ओं तदधिगम उत्तरपूर्वाघयोरश्लेषविनाशौ तद्व्यपदेशात् ओम् ॥04-01-13 ॥">(497)ओं तदधिगम उत्तरपूर्वाघयोरश्लेषविनाशौ तद्व्यपदेशात् ओम् ॥04-01-13 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V13_B1" data-verse="BS_C04_S01_V13" data-block-id="BS_C04_S01_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मदर्शन-उत्तराघस्याश्लेषः पूर्वस्य विनाशश्च ।">ब्रह्मदर्शन-उत्तराघस्याश्लेषः पूर्वस्य विनाशश्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V13_B2" data-verse="BS_C04_S01_V13" data-block-id="BS_C04_S01_V13_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Tadavyapadeshath-id"><span data-deva="‘तद् यथा पुष्करपलाश आपो न श्लिष्यन्त एवमेवंविदि पापं कर्म न श्लिष्यते’(छां.उ.४.१४.३),‘तद् यथेषीकातूलमग्नौ प्रोतं प्रदूयेतैवं हैवास्य सर्वे पाप्मानः प्रदूयन्ते’(छां.उ.५.२४.३)">‘तद् यथा पुष्करपलाश आपो न श्लिष्यन्त एवमेवंविदि पापं कर्म न श्लिष्यते’(छां.उ.४.१४.३),‘तद् यथेषीकातूलमग्नौ प्रोतं प्रदूयेतैवं हैवास्य सर्वे पाप्मानः प्रदूयन्ते’(छां.उ.५.२४.३)</span></span></span><span data-deva=" इति तद्व्यपदेशात् ॥ 13 ॥"> इति तद्व्यपदेशात् ॥ 13 ॥</span></div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति नानाशब्दाधिकरणम् ॥ 38 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V14" data-block-id="BS_C04_S01_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(498)ओम् इतरस्याप्येवमसंश्लेषः पाते तु ओम् ॥ 04-01-14 ॥">(498)ओम् इतरस्याप्येवमसंश्लेषः पाते तु ओम् ॥ 04-01-14 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A079" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="विकल्पाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A079"></span><h4 class="gr-section-head">विकल्पाधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V14_B1" data-verse="BS_C04_S01_V14" data-block-id="BS_C04_S01_V14_B1" style="position: relative;"><span data-deva="पुण्यस्याप्येवमसंश्लेषः पाते। तुशब्दोऽनुत्थानवाची ।">पुण्यस्याप्येवमसंश्लेषः पाते। तुशब्दोऽनुत्थानवाची ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V14_B2" data-verse="BS_C04_S01_V14" data-block-id="BS_C04_S01_V14_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Agnayapurana-id"><span data-deva="‘यथाऽश्लेषो विनाशश्च मुक्तस्य तु विकर्मणः ।">‘यथाऽश्लेषो विनाशश्च मुक्तस्य तु विकर्मणः ।</span><br><span data-deva="एवं सुकर्मणश्चापि पततस्तमसि ध्रुवम्’">एवं सुकर्मणश्चापि पततस्तमसि ध्रुवम्’</span></span></span><span data-deva=" इति चाग्नेये ॥ 14 ॥"> इति चाग्नेये ॥ 14 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V61~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V61~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~426~~)~~ओं विकल्पो विशिष्टफलत्वात्~~ ओम् ॥ 03-03-61 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V61_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V61~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V61_B1~~">स्वयोग्योपासनानन्तरं सामान्यस्यापि कस्यचिदुपासनं विकल्पेन भवति विशिष्टफलापेक्षया ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V61_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V61~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V61_B2~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Brahma~~-id">~~‘मुक्त्यर्थमात्मयोग्यं हि कार्यमेव ह्युपासनम्~~ ।<br/>~~नृसिंहादिकमन्यच्च दुरितादिनिवृत्तये ॥~~<br/>~~उपास्यते यथायोगं न वा फलविभेदतः’~~</span></span> इति ~~च ब्रह्मतर्के~~ ॥ 61 ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति विकल्पाधिकरणम् ॥ 39 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V15" data-block-id="BS_C04_S01_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(499)ओम् अनारब्धकार्ये एव तु पूर्वे तदवधेः ओम् ॥ 04-01-15 ॥">(499)ओम् अनारब्धकार्ये एव तु पूर्वे तदवधेः ओम् ॥ 04-01-15 ॥</span></span></span></div>

~~<span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C03_S03_A080" class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~काम्याधिकरणम्~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C03_S03_A080~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~काम्याधिकरणम्~~</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V15_B1" data-verse="BS_C04_S01_V15" data-block-id="BS_C04_S01_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अनारब्धकार्ये एव पूर्वे पुण्यपापे विनश्यतः ।">अनारब्धकार्ये एव पूर्वे पुण्यपापे विनश्यतः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V15_B2" data-verse="BS_C04_S01_V15" data-block-id="BS_C04_S01_V15_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘तस्य तावदेव चिरं यावन्न विमोक्ष्येऽथ सम्पत्स्यते’(छां.उ.६.१४.२)) इति तदवधेः । तुशब्दः स्मृतिद्योतकः ।">‘तस्य तावदेव चिरं यावन्न विमोक्ष्येऽथ सम्पत्स्यते’(छां.उ.६.१४.२)) इति तदवधेः । तुशब्दः स्मृतिद्योतकः ।</span></div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S03_V62~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V62~~" ~~data~~-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C03~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"~~><span class~~="~~shloka-block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(427)ओं काम्यास्तुयथाकामं समुच्चीयेरन्न वा पूर्वहेत्वभावात् ओम् ॥ 03-03-62-427 ॥</span>~~</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V15_B4" data-verse="BS_C04_S01_V15" data-block-id="BS_C04_S01_V15_B4" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaTantre-id"><span data-deva="‘यदनारब्धपापं स्यात् तद् विनश्यति निश्चयात् ।">‘यदनारब्धपापं स्यात् तद् विनश्यति निश्चयात् ।</span><br><span data-deva="पश्यतो ब्रह्म निर्द्वन्द्वं हीनं च ब्रह्म पश्यतः ॥">पश्यतो ब्रह्म निर्द्वन्द्वं हीनं च ब्रह्म पश्यतः ॥</span><br><span data-deva="द्विषतो वा भवेत् पुण्यनाशो नास्त्यत्र संशयः ।">द्विषतो वा भवेत् पुण्यनाशो नास्त्यत्र संशयः ।</span><br><span data-deva="तस्याप्यारब्धकार्यस्य न विनाशोऽस्ति कुत्रचित् ॥">तस्याप्यारब्धकार्यस्य न विनाशोऽस्ति कुत्रचित् ॥</span><br><span data-deva="आरब्धयोश्च नाशः स्यादल्पयोः पुण्यपापयोः’">आरब्धयोश्च नाशः स्यादल्पयोः पुण्यपापयोः’</span></span><span data-deva=" इति च नारायणतन्त्रे ॥ 15 ॥"> इति च नारायणतन्त्रे ॥ 15 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V62_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V62~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V62_B1~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Bruhath~~-id">~~‘यस्य यस्य हि यः कामस्तस्य तस्य ह्युपासनम्~~ ।<br/>~~तादृशानां गुणानां~~ च ~~समाहारं प्रकल्पयेत्~~ ॥<br/>~~अकामत्वान्मुमुक्षूणां~~ न ~~वा तेषामुपासनम् ।~~<br/>~~तुष्ट्यर्थमीश्वरस्यैव न चोपास विदुष्यति’~~</span> इति ~~बृहत्तन्त्रे~~ ॥ 62 ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति काम्याधिकरणम् ॥ 40 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V16" data-block-id="BS_C04_S01_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(500)ओम् अग्निहोत्रादि तु तत्कार्यायैव तद्दर्शनात् ओम् ॥ 04-01-16 ॥">(500)ओम् अग्निहोत्रादि तु तत्कार्यायैव तद्दर्शनात् ओम् ॥ 04-01-16 ॥</span></span></span></div>

~~<span~~ id="gr-~~adh~~-~~BS_C03_S03_A081" class~~="~~gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="3" data-~~title~~="~~यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्)~~" data-~~block~~-id="gr-~~adh-BS_C03_S03_A081~~"></span><~~h4 class~~="gr-~~section~~-~~head~~">~~यथाश्रयभावाधिकरणम्~~ (~~अङ्गाधिकरणम्~~)</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V16_B1" data-verse="BS_C04_S01_V16" data-block-id="BS_C04_S01_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अग्निहोत्राद्यपि तु मोक्षेऽनुभावायैव ।">अग्निहोत्राद्यपि तु मोक्षेऽनुभावायैव ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V16_B2" data-verse="BS_C04_S01_V16" data-block-id="BS_C04_S01_V16_B2" style="position: relative;"><span data-deva="तुशब्दाद् ब्रह्मदर्शनवतः ।">तुशब्दाद् ब्रह्मदर्शनवतः ।</span></div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S03_V63~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V63~~" ~~data~~-~~doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C03~~" data-~~verse~~-~~type~~="~~sutra~~"~~><span class~~="~~shloka-block~~"><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(428)ओम् अङ्गेषु यथाऽऽश्रयाभावः ओम् ॥ 03-03-63 ॥</span>~~</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V16_B2" data-verse="BS_C04_S01_V16" data-block-id="BS_C04_S01_V16_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘स एनमविदितो न भुनक्ति यथा वेदो वाऽननूक्तोऽन्यद् वा कर्माकृतं यदि ह वा अप्यनेवंविन्महत् पुण्यं कर्म करोति तद्धास्यान्ततः क्षीयत एवाऽत्मानमेव लोकमुपासीत स य आत्मानमेव लोकमुपास्ते न हास्य कर्म क्षीयतेऽस्माद्ध्येवाऽत्मनो यद्यत् कामयते तत् तत्सृजते’(बृ.उ.३.४.१५) इति तद्दर्शनात् ॥ 16 ॥">‘स एनमविदितो न भुनक्ति यथा वेदो वाऽननूक्तोऽन्यद् वा कर्माकृतं यदि ह वा अप्यनेवंविन्महत् पुण्यं कर्म करोति तद्धास्यान्ततः क्षीयत एवाऽत्मानमेव लोकमुपासीत स य आत्मानमेव लोकमुपास्ते न हास्य कर्म क्षीयतेऽस्माद्ध्येवाऽत्मनो यद्यत् कामयते तत् तत्सृजते’(बृ.उ.३.४.१५) इति तद्दर्शनात् ॥ 16 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V63_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V63~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V63_B1~~">~~अङ्गदेवतानां~~ यथा यथा ~~परमेश्वराङ्गाश्रयत्वं‘चक्षोः सूर्यो अजायत’~~(ऋ.सं.१०.९०.१३) ~~इत्यादि तथा भावना कर्तव्या॥63॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V17" data-block-id="BS_C04_S01_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(501)ओम् अतोऽन्यदपीत्येकेषामुभयोः ओम् ॥ 04-01-17 ॥">(501)ओम् अतोऽन्यदपीत्येकेषामुभयोः ओम् ॥ 04-01-17 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V17_B1" data-verse="BS_C04_S01_V17" data-block-id="BS_C04_S01_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="मुक्तावनुभवकारणाद् यदन्यत् तत् पुण्यमपि विनश्यति । अप्रारब्दमनभीष्टं च । तथा ह्येकेषां पाठ उभयोस्त्यागेन

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V64_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V64~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V64_B1~~">~~‘यस्मिन् यस्मिन् यो हि चाङ्गे निविष्टः परस्य चिन्त्यः स~~ तथा ~~तथैव’~~ इति ~~पौत्रायणश्रुतेः~~ ॥ 64 ॥</div>

‘तस्य पुत्रा दायमुपयन्ति सुहृदः साधुकृत्यां द्विषन्तः पापकृत्याम्’ इति ।">मुक्तावनुभवकारणाद् यदन्यत् तत् पुण्यमपि विनश्यति । अप्रारब्दमनभीष्टं च । तथा ह्येकेषां पाठ उभयोस्त्यागेन

‘तस्य पुत्रा दायमुपयन्ति सुहृदः साधुकृत्यां द्विषन्तः पापकृत्याम्’ इति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V17_B3" data-verse="BS_C04_S01_V17" data-block-id="BS_C04_S01_V17_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘अनभीष्टमनारब्धं पुण्यमप्यस्य नश्यति ।">‘अनभीष्टमनारब्धं पुण्यमप्यस्य नश्यति ।</span><br><span data-deva="किमु पापं परब्रह्मज्ञानिनो नास्ति संशयः’">किमु पापं परब्रह्मज्ञानिनो नास्ति संशयः’</span></span></span><span data-deva=" इति पाद्मे ॥ 17 ॥"> इति पाद्मे ॥ 17 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V65~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V65~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~430~~)ओं ~~समाहारात्~~ ओम् ॥ 03-03-65 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V18" data-block-id="BS_C04_S01_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(502)ओं यदेव विद्ययेति हि ओम् ॥ 04-01-18॥">(502)ओं यदेव विद्ययेति हि ओम् ॥ 04-01-18॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V18_B1" data-verse="BS_C04_S01_V18" data-block-id="BS_C04_S01_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मदर्शिकृतमल्पमपि पुण्यं महत्तममनन्तम् च भवति ।">ब्रह्मदर्शिकृतमल्पमपि पुण्यं महत्तममनन्तम् च भवति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V65_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V65~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V65_B1~~">~~‘अङ्गैः पराद्ये हि देवा विसृष्टास्तत्तद्गुणान् परमे संहरेत।~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V18_B2" data-verse="BS_C04_S01_V18" data-block-id="BS_C04_S01_V18_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id"><span data-deva="‘न हास्य कर्म क्षीयते’(बृ.उ.३.४.१५)">‘न हास्य कर्म क्षीयते’(बृ.उ.३.४.१५)</span></span><span data-deva=" इति च ।"> इति च ।</span></div>

~~तांश्चापि तत्रैव विचिन्त्य देवान् स्थानं मुमुक्षुः परमं व्रजेत’~~ ॥

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V18_B4" data-verse="BS_C04_S01_V18" data-block-id="BS_C04_S01_V18_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bharatha-id"><span data-deva="‘अल्पमात्रः कृतो धर्मो भवेद् ज्ञानवतो महान् ।">‘अल्पमात्रः कृतो धर्मो भवेद् ज्ञानवतो महान् ।</span><br><span data-deva="महानपि कृतो धर्मो ह्यज्ञानां निष्फलो भवेत्’">महानपि कृतो धर्मो ह्यज्ञानां निष्फलो भवेत्’</span></span></span><span data-deva="इति च भारते ॥ 18 ॥">इति च भारते ॥ 18 ॥</span></div>

इति ~~काषायणश्रुतौ समाहारवचनाच्च~~ ॥ 65 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S03_V66~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V66~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~431~~)ओं ~~गुणसाधारण्यश्रुतेश्च~~ ओम् ॥ 03-03-66 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V19" data-block-id="BS_C04_S01_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(503)ओं भोगेन त्वितरे क्षपयित्वाऽथ सम्पत्स्यते ओम् ॥ 04-01-19 ॥">(503)ओं भोगेन त्वितरे क्षपयित्वाऽथ सम्पत्स्यते ओम् ॥ 04-01-19 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V19_B1" data-verse="BS_C04_S01_V19" data-block-id="BS_C04_S01_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="आरब्दपुण्यपापे भोगेन क्षपयित्वा ब्रह्म सम्पत्स्यते । अथेति नियमसूचकः ।">आरब्दपुण्यपापे भोगेन क्षपयित्वा ब्रह्म सम्पत्स्यते । अथेति नियमसूचकः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V66_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V66~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V66_B1~~">~~‘साधारण्यात् सर्वगुणाः परस्य समाहार्यास्तत्त्वदृशो मुमुक्षोः’~~ इति ~~माण्डव्यश्रुतेश्च~~ ॥ 66 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V19_B2" data-verse="BS_C04_S01_V19" data-block-id="BS_C04_S01_V19_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘आरब्धपुण्यपापस्य भोगेन क्षपणादनु ।

प्राप्नोत्येव तमो घोरं ब्रह्म वा नात्र संशयः’ ॥">‘आरब्धपुण्यपापस्य भोगेन क्षपणादनु ।

प्राप्नोत्येव तमो घोरं ब्रह्म वा नात्र संशयः’ ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V19_B4" data-verse="BS_C04_S01_V19" data-block-id="BS_C04_S01_V19_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaTantra-id"><span data-deva="‘ब्रह्मणां शतकालात् तु पूर्वमारब्दसङ्क्षयः ।">‘ब्रह्मणां शतकालात् तु पूर्वमारब्दसङ्क्षयः ।</span><br><span data-deva="नियमेन भवेन्नात्र कार्या काचिद्विचारणा’">नियमेन भवेन्नात्र कार्या काचिद्विचारणा’</span></span></span><span data-deva=" इति च नारायणतन्त्रे ॥ 19 ॥"> इति च नारायणतन्त्रे ॥ 19 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्)~~ ॥ 41 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति तदधिगमाधिकरणम् ॥ 08 ॥">॥ इति तदधिगमाधिकरणम् ॥ 08 ॥</span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥ 04-01 ॥">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥ 04-01 ॥</span></div>

<span id="gr-~~adh~~-~~BS_C03_S03_A082~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~नवाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A082~~"></span>~~<h4 class="gr-section-head">नवाधिकरणम्~~</h4>

</p>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S03_V67~~" ~~data-block-~~id="~~BS_C03_S03_V67" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra~~"><span ~~class="shloka-block"~~><span ~~class~~="~~shloka-line~~">~~(432)ओं न वाऽतत्सहभावश्रुतेः ओम् ॥ 67-432 ॥~~</span></~~span~~></div>

<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="द्वितीयः_पादः_4"><span id=".E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.A4.E0.A5.80.E0.A4.AF.E0.A4.83_.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.83_4"></span><span data-deva="द्वितीयः पादः">द्वितीयः पादः</span></h3></div>

<div class="introduction-line"><span data-deva="देवानां मोक्ष उत्क्रान्तिश्चास्मिन् पाद उच्यते –">देवानां मोक्ष उत्क्रान्तिश्चास्मिन् पाद उच्यते –</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C03_S03_V67_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S03_V67" data-block-id="BS_C03_S03_V67_B1~~">~~न वाऽङ्गदेवतोपसंहारः कार्यः । उपसंहारस्य सहाश्रवणात् ॥ 67 ॥~~</div>

</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S02_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वाङ्मनसाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A009"></span></p><h4 id="वाङ्मनसाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.99.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.A8.E0.A4.B8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="वाङ्मनसाधिकरणम्">वाङ्मनसाधिकरणम्</span></h4>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S03_V68_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S03_V68~~" data-block-id="~~BS_C03_S03_V68_B1~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~KamathaShruthi~~-id">~~‘सत्यो ज्ञानः परमानन्दरूप आत्मेत्येवं नित्यदोपासनं स्यात्~~ ।<br/>~~नान्यत् किञ्चित् समुपासीत धीरः सर्वैर्गुणैर्देवगणा उपासते’॥~~</span></span> इति ~~कमठश्रुतौ~~ ॥ 68 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V01_B1" data-verse="BS_C04_S02_V01" data-block-id="BS_C04_S02_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="वागभिमानिन्युमा मनोऽभिमानिनि रुद्रे विलीयते । वाचो मनोवशत्वदर्शनात् ।">वागभिमानिन्युमा मनोऽभिमानिनि रुद्रे विलीयते । वाचो मनोवशत्वदर्शनात् ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘तस्य यावन्न वाङ्मनसि सम्पद्यते’(छां.उ.६.१५.१)">‘तस्य यावन्न वाङ्मनसि सम्पद्यते’(छां.उ.६.१५.१)</span></span></span><span data-deva=" इति शब्दाच्च ।"> इति शब्दाच्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V01_B2" data-verse="BS_C04_S02_V01" data-block-id="BS_C04_S02_V01_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘उमा वै वाक् समुद्दिष्टा मनो रुद्र उदाहृतः ।">‘उमा वै वाक् समुद्दिष्टा मनो रुद्र उदाहृतः ।</span><br><span data-deva="तदेतन्मिथुनं ज्ञात्वा न दाम्पत्याद् विहीयते’">तदेतन्मिथुनं ज्ञात्वा न दाम्पत्याद् विहीयते’</span></span></span><span data-deva=" इति स्कान्दे ॥ 01 ॥"> इति स्कान्दे ॥ 01 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-~~author~~-~~note~~">॥ इति ~~नवाधिकरणम्~~ ॥ 42 ॥</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥ ~~03-03~~ ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V02_B1" data-verse="BS_C04_S02_V02" data-block-id="BS_C04_S02_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अत एव चशब्दात् सर्वाणि दैवतानि यथानुकूलं विलीयन्ते ।">अत एव चशब्दात् सर्वाणि दैवतानि यथानुकूलं विलीयन्ते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V02_B2" data-verse="BS_C04_S02_V02" data-block-id="BS_C04_S02_V02_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अग्नौ सर्वे देवा विलीयन्तेऽग्निरिन्द्रे इन्द्र उमायामुमा रुद्रे विलीयते एवमन्यानि दैवतानि यथाऽनुकूलम्’ इति गौपवनश्रुतिः ॥ 02 ॥">‘अग्नौ सर्वे देवा विलीयन्तेऽग्निरिन्द्रे इन्द्र उमायामुमा रुद्रे विलीयते एवमन्यानि दैवतानि यथाऽनुकूलम्’ इति गौपवनश्रुतिः ॥ 02 ॥</span></div>

</div>

=== ~~चतुर्थः पादः~~ ===

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति वाङ्मनसाधिकरणम् ॥ 01 ॥">॥ इति वाङ्मनसाधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S02_A010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मनोऽधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A010"></span></p><h4 id="मनोऽधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AE.E0.A4.A8.E0.A5.8B.E0.A4.BD.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="मनोऽधिकरणम्">मनोऽधिकरणम्</span></h4>

<div class="~~introduction~~-~~line~~">~~ज्ञानसामर्थ्यमस्मिन् पाद उच्यते –~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V03_B1" data-verse="BS_C04_S02_V03" data-block-id="BS_C04_S02_V03_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘मनः प्राणे’(छां.उ.६.१५.१) इत्युत्तराद् वचनान्मनोऽभिमानी रुद्रः प्राणे वायौ विलीयते ।">‘मनः प्राणे’(छां.उ.६.१५.१) इत्युत्तराद् वचनान्मनोऽभिमानी रुद्रः प्राणे वायौ विलीयते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V03_B2" data-verse="BS_C04_S02_V03" data-block-id="BS_C04_S02_V03_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘वायोर्वाव रुद्र उदेति वायौ विलीयते तस्मादाहुर्वायुर्देवानां श्रेष्ठः’ इति च कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 03 ॥">‘वायोर्वाव रुद्र उदेति वायौ विलीयते तस्मादाहुर्वायुर्देवानां श्रेष्ठः’ इति च कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 03 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति मनोऽधिकरणम् ॥ 02 ॥">॥ इति मनोऽधिकरणम् ॥ 02 ॥</span></div>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S04_A083~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~पुरुषार्थाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S04_A083~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~पुरुषार्थाधिकरणम्~~</h4>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S02_A011" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अध्यक्षाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A011"></span></p><h4 id="अध्यक्षाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.B7.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अध्यक्षाधिकरणम्">अध्यक्षाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V04" data-block-id="BS_C04_S02_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(507)ओं सोऽध्यक्षे तदुपगमादिभ्यः ओम् ॥ 04-02-04 ॥">(507)ओं सोऽध्यक्षे तदुपगमादिभ्यः ओम् ॥ 04-02-04 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V01~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V01~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~434~~)ओं ~~पुरुषार्थोऽतः शब्दादिति बादरायणः~~ ओम् ॥ 03-04-01 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V04_B1" data-verse="BS_C04_S02_V04" data-block-id="BS_C04_S02_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="स प्राणः परमात्मनि विलीयते ।">स प्राणः परमात्मनि विलीयते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V04_B2" data-verse="BS_C04_S02_V04" data-block-id="BS_C04_S02_V04_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वे प्राणमुपगच्छन्ति प्राणः परममुपगच्छति प्राणं देवा अनुप्राणन्ति प्राणः परमानुप्राणिति तस्मादाहुः प्राणस्य प्राण इति’,‘प्राणः परस्यां देवतायाम्’ ।">‘सर्वे प्राणमुपगच्छन्ति प्राणः परममुपगच्छति प्राणं देवा अनुप्राणन्ति प्राणः परमानुप्राणिति तस्मादाहुः प्राणस्य प्राण इति’,‘प्राणः परस्यां देवतायाम्’ ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V01_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V01~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V01_B1~~">यद्दर्शनार्थमुपासनोक्ता तस्माद् दर्शनात् सर्वपुरुषार्थप्राप्तिरिति बादरायणो मन्यते ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V04_B4" data-verse="BS_C04_S02_V04" data-block-id="BS_C04_S02_V04_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘मुक्ताः सन्तोऽग्निमाविश्य देवाः सर्वेऽपि भुञ्जते ।

">‘मुक्ताः सन्तोऽग्निमाविश्य देवाः सर्वेऽपि भुञ्जते ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V01_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V01~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V01_B2~~"><span ~~class~~="gr-~~blockquote~~"><span class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Mundakopanishad~~-id">~~‘यं यं लोकं मनसा संविभाति विशुद्धसत्त्वः कामयते यांश्च कामान्~~ । <br/>तं तं लोकं जायते तांश्च कामांस्तस्मादात्मज्ञं ह्यर्चयेद् भूतिकामः’(मुं.उ.३.१.१०)</span></span>~~इति शब्दात् ॥ 01 ॥~~</div>

</span><p><span data-deva="अग्निरिन्द्रं तथेन्द्रश्च वायुमाविश्य सोऽपि तु ।

">अग्निरिन्द्रं तथेन्द्रश्च वायुमाविश्य सोऽपि तु ।

</span></p><span data-deva="

आविश्य परमात्मानं भुङ्क्ते भोगांस्तु बाह्यकान् ॥">

आविश्य परमात्मानं भुङ्क्ते भोगांस्तु बाह्यकान् ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V04_B7" data-verse="BS_C04_S02_V04" data-block-id="BS_C04_S02_V04_B7" style="position: relative;"><span data-deva="‘न ह्यानन्दो निजस्तेषां परैर्लभ्यः कथञ्चन ।

किमु विष्णोः परानन्दो न ते विष्णुविति श्रुतेः ॥’">‘न ह्यानन्दो निजस्तेषां परैर्लभ्यः कथञ्चन ।

किमु विष्णोः परानन्दो न ते विष्णुविति श्रुतेः ॥’</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V04_B9" data-verse="BS_C04_S02_V04" data-block-id="BS_C04_S02_V04_B9" style="position: relative;"><span data-deva="प्राणस्य तेजसि लयो मार्गमात्रमुदाहृतम् ।

सर्वेशितुश्च सर्वादेस्तस्यान्यत्र लयः कथम्’ ॥ इत्यादि श्रुतिस्मृतिभ्यः ॥ 04 ॥">प्राणस्य तेजसि लयो मार्गमात्रमुदाहृतम् ।

सर्वेशितुश्च सर्वादेस्तस्यान्यत्र लयः कथम्’ ॥ इत्यादि श्रुतिस्मृतिभ्यः ॥ 04 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V02~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V02~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~435~~)ओं ~~शेषत्वात् पुरुषार्थवादो यथाऽन्येष्विति जैमिनिः~~ ओम् ॥ 03-04-02 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अध्यक्षाधिकरणम् ॥ 03 ॥">॥ इति अध्यक्षाधिकरणम् ॥ 03 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S02_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="भूताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A012"></span></p><h4 id="भूताधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AD.E0.A5.82.E0.A4.A4.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="भूताधिकरणम्">भूताधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V05" data-block-id="BS_C04_S02_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(508)ओं भूतेषु तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 04-02-05 ॥">(508)ओं भूतेषु तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 04-02-05 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V02_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V02~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V02_B1~~"~~>अस्त्येव मोक्षसाधनत्वं ज्ञानस्य । स्वर्गादिषु तत्साधनकर्मशेषत्वेन ।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V05_B1" data-verse="BS_C04_S02_V05" data-block-id="BS_C04_S02_V05_B1" style="position: relative;"><span data-deva="भेतेष्वन्येषां देवानां लयः । ‘भूतेषु देवा विलीयन्ते भूतानि परे न पर उदेति नास्तमेत्येकल एव मध्ये स्थाता’ इति बृहच्छ्रुतेः ॥ 05 ॥">भेतेष्वन्येषां देवानां लयः । ‘भूतेषु देवा विलीयन्ते भूतानि परे न पर उदेति नास्तमेत्येकल एव मध्ये स्थाता’ इति बृहच्छ्रुतेः ॥ 05 ॥</span></div>

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V02_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S04_V02" data-block-id="BS_C03_S04_V02_B2~~">~~‘स्वर्गं धनाद् देहतो वै गृहाच्च प्राप्स्यन्ति धीरा~~ न ~~त्वधीराः कुतश्चित्’~~ इति ~~वदति जैमिनिः~~ ॥ 02 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V03~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V03~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~436~~)ओम् ~~आचारदर्शनात्~~ ओम् ॥ 03-04-03 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति भूताधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥ इति भूताधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S02_A013" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनेकलयाधिकरणम् (नैकस्मिन्नधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A013"></span></p><h4 id="अनेकलयाधिकरणम्_(नैकस्मिन्नधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A5.87.E0.A4.95.E0.A4.B2.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.A8.E0.A5.88.E0.A4.95.E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.BF.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A8.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="अनेकलयाधिकरणम् (नैकस्मिन्नधिकरणम्)">अनेकलयाधिकरणम् (नैकस्मिन्नधिकरणम्)</span></h4>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V03_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V03~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V03_B1~~">~~ज्ञानिनामेव देवादीनामाचारदर्शनात्~~ ॥ 03 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V06_B1" data-verse="BS_C04_S02_V06" data-block-id="BS_C04_S02_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="नैकस्मिन् भूते सर्वेषां देवानां लयः ।‘पृथिव्यामृभवॊ विलीयन्ते मरुणेऽश्विनावग्नावग्नयो वायविन्द्रः सोम आदित्यो बृहस्पतिरित्याकाश एव साध्या विलीयन्ते’, ‘मृत्यवः पृथिव्यां वरुण आपोऽग्नयस्तेजसि मरुतो मारुत आकाशे विनायका विलीयन्ते’ इति महोपनिषत्, चतुर्वेदशिखा च दर्शयतः ।">नैकस्मिन् भूते सर्वेषां देवानां लयः ।‘पृथिव्यामृभवॊ विलीयन्ते मरुणेऽश्विनावग्नावग्नयो वायविन्द्रः सोम आदित्यो बृहस्पतिरित्याकाश एव साध्या विलीयन्ते’, ‘मृत्यवः पृथिव्यां वरुण आपोऽग्नयस्तेजसि मरुतो मारुत आकाशे विनायका विलीयन्ते’ इति महोपनिषत्, चतुर्वेदशिखा च दर्शयतः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V06_B2" data-verse="BS_C04_S02_V06" data-block-id="BS_C04_S02_V06_B2" style="position: relative;"><span data-deva="अतो ‘अग्नौ देवा विलीयन्ते’ इति तत्र निर्दिष्टानामेव ॥ 06 ॥">अतो ‘अग्नौ देवा विलीयन्ते’ इति तत्र निर्दिष्टानामेव ॥ 06 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V04~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V04~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~437~~)ओं ~~तच्छ्रुतेः~~ ओम् ॥ 03-04-04 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अनेकलयाधिकरणम् (नैकस्मिन्नधिकरणम्) ॥ 05 ॥">॥ इति अनेकलयाधिकरणम् (नैकस्मिन्नधिकरणम्) ॥ 05 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S02_A014" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="समनाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A014"></span></p><h4 id="समनाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.AE.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="समनाधिकरणम्">समनाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V07" data-block-id="BS_C04_S02_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(510)ओं समना चासृत्युपक्रमादमृतत्वं चानुपोष्य ओम् ॥ 04-02-07 ॥">(510)ओं समना चासृत्युपक्रमादमृतत्वं चानुपोष्य ओम् ॥ 04-02-07 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V04_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V04~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V04_B1~~">~~‘यदेव विद्यया करोति श्रद्धयोपनिषदा तदेव वीर्यवत्तरं भवति’(छां.उ.१.१.१०)~~ इति ~~शेषत्वश्रुतेः~~ ॥ 04 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V07_B1" data-verse="BS_C04_S02_V07" data-block-id="BS_C04_S02_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="देशतः कालतश्च व्याप्त्या समो ना परमपुरुषो यस्याः सा समना । संसारानुपक्रमात् स्वतः एवामृतत्वं तस्याः ।">देशतः कालतश्च व्याप्त्या समो ना परमपुरुषो यस्याः सा समना । संसारानुपक्रमात् स्वतः एवामृतत्वं तस्याः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V07_B2" data-verse="BS_C04_S02_V07" data-block-id="BS_C04_S02_V07_B2" style="position: relative;"><span data-deva="बृहच्छ्रुतिश्च –‘द्वौवाव सृत्यनुपक्रमौ प्रकृतिश्च परमश्च द्वावेतौ नित्यमुक्तौ नित्यौ च सर्वगतौ चैतौ ज्ञात्वा विमुच्यते’ इति । नैतावता साम्यम् ॥ 07 ॥">बृहच्छ्रुतिश्च –‘द्वौवाव सृत्यनुपक्रमौ प्रकृतिश्च परमश्च द्वावेतौ नित्यमुक्तौ नित्यौ च सर्वगतौ चैतौ ज्ञात्वा विमुच्यते’ इति । नैतावता साम्यम् ॥ 07 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V08" data-block-id="BS_C04_S02_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(511)ओं तदपीतेः संसारव्यपदेशात् ओम् ॥ 04-02-08 ॥">(511)ओं तदपीतेः संसारव्यपदेशात् ओम् ॥ 04-02-08 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V08_B1" data-verse="BS_C04_S02_V08" data-block-id="BS_C04_S02_V08_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘समावेतौ प्रकृतिश्च परमश्च नित्यौ सर्वगतौ नित्यमुक्तावसमावेतौ प्रकृतिश्च परमश्च विलीनो हि प्रकृतौ संसारमेति विलीनः परमे ह्यमृतत्वमेति’ इति सौपर्णश्रुतेः ॥ 08 ॥">‘समावेतौ प्रकृतिश्च परमश्च नित्यौ सर्वगतौ नित्यमुक्तावसमावेतौ प्रकृतिश्च परमश्च विलीनो हि प्रकृतौ संसारमेति विलीनः परमे ह्यमृतत्वमेति’ इति सौपर्णश्रुतेः ॥ 08 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V05_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V05~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V05_B1~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Matharashruti-id~~">‘कर्मैव देहं दैविकं मानुषं वाऽप्यन्वारभेत् नापरस्तत्र हेतुः ।<br/>भोगांस्तदीयांश्च यथाविभागं ददाति कर्मैव शुभाशुभं यत्’</span></span>~~इति माठरश्रुतेश्च ।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V05_B4" data-verse="BS_C03_S04_V05" data-block-id="BS_C03_S04_V05_B4">संशब्द प्राधान्यं दर्शयति ॥ 05 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V06~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V06~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~439~~)ओं ~~तद्वतो विधानात्~~ ओम् ॥ 03-04-06 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V09" data-block-id="BS_C04_S02_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(512)ओं सूक्ष्मं प्रमाणतश्च तथोपलब्धेः ओम् ॥ 04-02-09 ॥">(512)ओं सूक्ष्मं प्रमाणतश्च तथोपलब्धेः ओम् ॥ 04-02-09 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V09_B1" data-verse="BS_C04_S02_V09" data-block-id="BS_C04_S02_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सूक्ष्मत्वं चाधिकं ब्रह्मणः प्रकृतेः । ज्ञानानन्दैश्वर्यादिप्रमाणाधिक्यं च ।">सूक्ष्मत्वं चाधिकं ब्रह्मणः प्रकृतेः । ज्ञानानन्दैश्वर्यादिप्रमाणाधिक्यं च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V06_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V06~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V06_B1~~">~~‘ज्ञानी~~ च ~~कर्माणि सदोदितानि कुर्यादकामः सततं भवेत्’~~ इति ~~कमठश्रुतौ ज्ञानतोऽपि विधानात्~~ ॥ 06 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V09_B2" data-verse="BS_C04_S02_V09" data-block-id="BS_C04_S02_V09_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-ThuraShruthi-id"><span data-deva="‘सर्वतः प्रकृतिः सूक्ष्मा प्रकृतेः परमेश्वरः ।">‘सर्वतः प्रकृतिः सूक्ष्मा प्रकृतेः परमेश्वरः ।</span><br><span data-deva="ज्ञानानन्दौ तथैश्वर्यं गुणाश्चान्येऽधिकाः प्रभोः’">ज्ञानानन्दौ तथैश्वर्यं गुणाश्चान्येऽधिकाः प्रभोः’</span></span></span><span data-deva=" इति च तुरश्रुतिः ॥ 09॥"> इति च तुरश्रुतिः ॥ 09॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V07~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V07~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~440~~)ओं ~~नियमाच्च~~ ओम् ॥ 03-04-07 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V10" data-block-id="BS_C04_S02_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(513)ओं नोपमर्देनातः ओम् ॥ 04-02-10 ॥">(513)ओं नोपमर्देनातः ओम् ॥ 04-02-10 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V10_B1" data-verse="BS_C04_S02_V10" data-block-id="BS_C04_S02_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अतस्तस्य ये विशेषगुणास्तेषामनुपमर्देनैव साम्यम् ।">अतस्तस्य ये विशेषगुणास्तेषामनुपमर्देनैव साम्यम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V07_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V07~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V07_B1~~">~~‘कुर्वन्नेवेह कर्माणि जीजीविषेच्छतं समाः~~ ।

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V10_B2" data-verse="BS_C04_S02_V10" data-block-id="BS_C04_S02_V10_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id"><span data-deva="‘देशतः कालतश्चैव समा प्रकृतिरीश्वरे ।">‘देशतः कालतश्चैव समा प्रकृतिरीश्वरे ।</span><br><span data-deva="उभयोरप्यबद्धत्वं तदबन्धः परात्मनः ।">उभयोरप्यबद्धत्वं तदबन्धः परात्मनः ।</span><br><span data-deva="स्वत एव परेशस्य सा चोपास्ते सदा हरिम् ॥">स्वत एव परेशस्य सा चोपास्ते सदा हरिम् ॥</span><br><span data-deva="प्रकृतेः प्राकृतस्यापि ये गुणास्ते तु विष्णुना ।">प्रकृतेः प्राकृतस्यापि ये गुणास्ते तु विष्णुना ।</span><br><span data-deva="नियता नैव केनापि नियता हि हरेर्गुणाः’">नियता नैव केनापि नियता हि हरेर्गुणाः’</span></span><span data-deva=" इति हि भविष्यत्पर्वणि ॥ 10 ॥"> इति हि भविष्यत्पर्वणि ॥ 10 ॥</span></div>

~~एवं त्वयि नान्यथेतोऽस्ति न कर्म लिप्यते नरे’(ई.उ.२)~~ इति ॥ 07 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V08~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V08~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~441~~)ओम् ~~अधिकोपदेशात्तु बादरायणस्यैवं तद्दर्शनात्~~ ओम् ॥ 03-04-~~08॥~~</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V11" data-block-id="BS_C04_S02_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(514)ओम् अस्यैव चोपपत्तेरूष्मा ओम् ॥ 04-02-11 ॥">(514)ओम् अस्यैव चोपपत्तेरूष्मा ओम् ॥ 04-02-11 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V11_B1" data-verse="BS_C04_S02_V11" data-block-id="BS_C04_S02_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘द्विधा हीदमवदृष्यते ऊष्मावदनूष्मावच्च । तत्रोष्मावत् परं ब्रह्म यन्न जिघ्रन्ति न पश्यन्ति न शृण्वन्ति न विजानन्ति । अथानूष्मावत् प्रकृतिश्च प्राकृतं च यन्न जिघ्रन्ति जिघ्रन्ति च यन्न पश्यन्ति पश्यन्ति च यन्न शृण्वन्ति शृण्वन्ति च यन्न जानन्ति जानन्ति च’ इति सौपर्णश्रुतेः किञ्चित् साम्योपपत्तेः ॥ 11 ॥">‘द्विधा हीदमवदृष्यते ऊष्मावदनूष्मावच्च । तत्रोष्मावत् परं ब्रह्म यन्न जिघ्रन्ति न पश्यन्ति न शृण्वन्ति न विजानन्ति । अथानूष्मावत् प्रकृतिश्च प्राकृतं च यन्न जिघ्रन्ति जिघ्रन्ति च यन्न पश्यन्ति पश्यन्ति च यन्न शृण्वन्ति शृण्वन्ति च यन्न जानन्ति जानन्ति च’ इति सौपर्णश्रुतेः किञ्चित् साम्योपपत्तेः ॥ 11 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V08_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V08~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V08_B1~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-KauntharavyaShruthi-id~~">~~‘ज्ञानादेव स्वर्गो ज्ञानादेवापवर्गो ज्ञानादेव सर्वे कामाः सम्पद्यन्ते~~ ।~~<br/>तथापि यथा यथा कर्म कुरुते तथा तथाऽधिको भवति’~~</span></span> इति कौण्ठरव्यश्रुतेः,युधिष्ठिरादीनां राजसूयादिना फलाधिक्यदर्शनाच्चेति बादरायणमतम् ॥ 08 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V12" data-block-id="BS_C04_S02_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(515)ओं प्रतिषेधादिति चेन्न शारीरात् ओम् ॥ 04-02-12 ॥">(515)ओं प्रतिषेधादिति चेन्न शारीरात् ओम् ॥ 04-02-12 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V12_B1" data-verse="BS_C04_S02_V12" data-block-id="BS_C04_S02_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘असमो वा एष परो नहि कश्चिदेवं दृश्यते सर्वे ह्येतेऽणवो जायन्ते च म्रियन्ते च छिद्रा ह्येते भवन्त्यथ परो न जायते न म्रियते पूर्णश्चैष भवति’ इति चतुर्वेदशिखायां साम्यप्रतिषेधान्नेति चेत्,">‘असमो वा एष परो नहि कश्चिदेवं दृश्यते सर्वे ह्येतेऽणवो जायन्ते च म्रियन्ते च छिद्रा ह्येते भवन्त्यथ परो न जायते न म्रियते पूर्णश्चैष भवति’ इति चतुर्वेदशिखायां साम्यप्रतिषेधान्नेति चेत्,</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V09_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V09~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V09_B1~~"~~>राजसूयादिकृतावकृतौ च सममेव तेषां विज्ञानम् ।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V12_B2" data-verse="BS_C04_S02_V12" data-block-id="BS_C04_S02_V12_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न । शरीराद्धि साम्यं प्रतिषिध्यते ॥ 12 ॥">न । शरीराद्धि साम्यं प्रतिषिध्यते ॥ 12 ॥</span></div>

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V09_B2" data-verse="BS_C03_S04_V09" data-block-id="BS_C03_S04_V09_B2~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id~~">‘विज्ञातमेतत् सर्वेषां मुनीनां ब्रह्मदर्शनात् ।<br/>स्यादेव मोक्षो नान्यस्मादिति तत्रापि चित्रता ॥<br/>स्वर्गादयः कर्मणैव नान्येनेत्यपरे विदुः ।<br/>ज्ञानेनाऽधिक्यमित्याहुर्जैमिन्याद्यास्तु केचन ॥<br/>अदृष्टमेव ज्ञानेन दृष्टं नैवोपलभ्यते ।<br/>इति केचिद्विदः प्राहुर्व्यासशिष्या इमेऽखिलाः ॥<br/>यस्माद् व्यासमतं सर्वं सत्यमेव ततोऽखिलम् ।<br/>यथाऽऽकाशस्त्वनन्तोऽपि व्यामो हस्तावधिस्तथा ।<br/>प्रादेशोऽपि हि सत्येन तथैतेषां मतानि तु ॥<br/>स्वयं तु भगवान् व्यासो व्याप्तज्ञानमहांशुमान् ।<br/>अनन्ताकाशवत् पश्यन् निखिलं पुरुषोत्तमः ॥<br/>ज्ञानेनैवाप्यते सर्वं कर्मणा त्वधिकं भवेत् ।<br/>इति ~~प्राह महायोगी पुमर्थानां विनिर्णयम्’~~</span> ~~इति भविष्यत्पर्वणि ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V09_B15~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V09~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V09_B15~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Brahmatarka-id~~">~~‘ज्ञानिनामपि देवानां विशेषः कर्मभिर्भवेत्~~ ।~~<br/>चीर्णीऽकृते वा ज्ञानस्य न विशेषोऽस्ति कर्मणि’</span>~~</span> ~~इति ब्रह्मतर्के ॥ 09 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति पुरुषार्थाधिकरणम् ॥ 01 ॥</div>~~

~~<span~~ id="~~gr-adh-BS_C03_S04_A084" class="gr-toc-anchor~~" data-~~level="3" data~~-~~title~~="~~अधिकाराधिकरणम् (असार्वत्रिकाधिकरणम्)~~" data-~~block-id~~="~~gr-adh-BS_C03_S04_A084~~"~~></span><h4 class~~="~~gr-section-head~~">~~अधिकाराधिकरणम् (असार्वत्रिकाधिकरणम्)</h4>~~

<~~div class="leading-bhashya-line"~~>~~सर्वेषां पुरुषार्थापेक्षित्वाज्ज्ञानाधिकारितेत्यत आह –~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V13" data-block-id="BS_C04_S02_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(516)ओं स्पष्टो ह्येकेषाम् ओम् ॥ 04-02-13 ॥">(516)ओं स्पष्टो ह्येकेषाम् ओम् ॥ 04-02-13 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V13_B1" data-verse="BS_C04_S02_V13" data-block-id="BS_C04_S02_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अथातः समाश्चासमाश्चाभिधीयन्ते समासमाश्चाथ समानि ब्रह्मणो रूपाणि यैरुत्पत्तिः स्थितिर्लयो नियतिरायतिश्च । एकं ह्येवैतद् भवत्यथासमा ब्रह्मेन्द्रो रुद्रः प्रजापतिर्बृहस्पतिर्येके च देवा गन्धर्वा मनुष्याः पितरोऽसुरा यत् किञ्चेदं चरमचरं चाथ समाऽसमा प्रकृतिर्वाव समाऽसमा । एषा हि नित्याऽजरा तद्वशा च’ इति स्पष्टो हि माध्यन्दिनायनानां समादिवादः ॥ 13 ॥">‘अथातः समाश्चासमाश्चाभिधीयन्ते समासमाश्चाथ समानि ब्रह्मणो रूपाणि यैरुत्पत्तिः स्थितिर्लयो नियतिरायतिश्च । एकं ह्येवैतद् भवत्यथासमा ब्रह्मेन्द्रो रुद्रः प्रजापतिर्बृहस्पतिर्येके च देवा गन्धर्वा मनुष्याः पितरोऽसुरा यत् किञ्चेदं चरमचरं चाथ समाऽसमा प्रकृतिर्वाव समाऽसमा । एषा हि नित्याऽजरा तद्वशा च’ इति स्पष्टो हि माध्यन्दिनायनानां समादिवादः ॥ 13 ॥</span></div>

</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V10_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V10~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V10_B1~~">~~न सर्वेषामधिकारः~~ ॥ 10 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V14_B1" data-verse="BS_C04_S02_V14" data-block-id="BS_C04_S02_V14_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id"><span data-deva="‘मत्स्यकूर्मवाराहाद्याः समा विष्णोरभेदतः ।">‘मत्स्यकूर्मवाराहाद्याः समा विष्णोरभेदतः ।</span><br><span data-deva="ब्रह्माद्यास्त्वमाः प्रोक्ताः प्रकृतिश्च समासमा’">ब्रह्माद्यास्त्वमाः प्रोक्ताः प्रकृतिश्च समासमा’</span></span></span><span data-deva=" इति च वाराहे ॥ 14 ॥"> इति च वाराहे ॥ 14 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति समनाधिकरणम् ॥ 06 ॥">॥ इति समनाधिकरणम् ॥ 06 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S02_A015" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="परा(लया)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A015"></span></p><h4 id="परा(लया)धिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A4.B0.E0.A4.BE.28.E0.A4.B2.E0.A4.AF.E0.A4.BE.29.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="परा(लया)धिकरणम् ">परा(लया)धिकरणम् </span></h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V15_B1" data-verse="BS_C04_S02_V15" data-block-id="BS_C04_S02_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="प्राणद्वारेण सर्वाणि दैवतानि परमात्मनि विलीयन्ते ।">प्राणद्वारेण सर्वाणि दैवतानि परमात्मनि विलीयन्ते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V15_B2" data-verse="BS_C04_S02_V15" data-block-id="BS_C04_S02_V15_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वे देवाः प्राणमाविष्य देवे मुक्ता लयं परमे यान्त्यचिन्त्ये’ इति हि कौषारवश्रुतिः ॥ 15 ॥">‘सर्वे देवाः प्राणमाविष्य देवे मुक्ता लयं परमे यान्त्यचिन्त्ये’ इति हि कौषारवश्रुतिः ॥ 15 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V11~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V11~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~444~~)~~ओं विभागः शतवत्~~ ओम् ॥ 03-04-11 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ परा(लया)धिकरणम् ॥ 07 ॥">॥ परा(लया)धिकरणम् ॥ 07 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S02_A016" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अविभागाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A016"></span></p><h4 id="अविभागाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.AD.E0.A4.BE.E0.A4.97.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अविभागाधिकरणम्">अविभागाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V16" data-block-id="BS_C04_S02_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(519)ओम् अविभागो वचनात् ओम् ॥ 04-02-16 ॥">(519)ओम् अविभागो वचनात् ओम् ॥ 04-02-16 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V11_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V11~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V11_B1~~">~~‘नवकोट्यो हि देवानां~~ तेषां ~~मध्ये शतस्य तु~~ ।

~~सोमाधिकारो वेदोक्तो ब्रह्मणी द्वे शताधिके ॥~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V16_B1" data-verse="BS_C04_S02_V16" data-block-id="BS_C04_S02_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘एते देवा एतमात्मानमनुविश्य सत्याः सत्यकामाः सत्यसङ्कल्पा यथानिकाममन्तर्बहिः परिचरन्ति’ इति गौपवनश्रुतिः । तत् परमेश्वरकामाद्यविभागेनैव तेषां सत्यकामत्वम् ।">‘एते देवा एतमात्मानमनुविश्य सत्याः सत्यकामाः सत्यसङ्कल्पा यथानिकाममन्तर्बहिः परिचरन्ति’ इति गौपवनश्रुतिः । तत् परमेश्वरकामाद्यविभागेनैव तेषां सत्यकामत्वम् ।</span></div>

~~यथा तथैवा सङ्ख्येयाः प्रजास्तासु कियान् जनः~~ ।

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V16_B3" data-verse="BS_C04_S02_V16" data-block-id="BS_C04_S02_V16_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘कामेन मे काम आगाद्धृदयाद्धृदयं मृत्योः’(तै.आ.३.१५.४) इति वचनात् ।">‘कामेन मे काम आगाद्धृदयाद्धृदयं मृत्योः’(तै.आ.३.१५.४) इति वचनात् ।</span></div>

~~ज्ञानाधिकारी सम्प्रोक्तो विष्णुपादैकसंश्रयः’~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V16_B4" data-verse="BS_C04_S02_V16" data-block-id="BS_C04_S02_V16_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="‘मुक्तानां सत्यकामत्वं सामर्थ्यं च परस्य तु ।">‘मुक्तानां सत्यकामत्वं सामर्थ्यं च परस्य तु ।</span><br><span data-deva="कामानुकूलकामत्वं नान्यत् तेषां विधीयते’">कामानुकूलकामत्वं नान्यत् तेषां विधीयते’</span></span></span><span data-deva=" इति ब्राह्मे ॥ 16 ॥"> इति ब्राह्मे ॥ 16 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V11_B5~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V11~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V11_B5~~">इति ~~वचनात् सुखापेक्षासाम्येऽपि विभाग इष्यतेऽधिकारार्थम्~~ ॥ 11 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V12~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V12~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~445~~)ओम् ~~अध्ययनमात्रवतः~~ ओम् ॥ 03-04-12 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ अविभागाधिकरणम् ॥ 08 ॥">॥ अविभागाधिकरणम् ॥ 08 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S02_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A017"></span></p><h4 id="हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B9.E0.A5.83.E0.A4.A6.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.97.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.9C.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.B2.E0.A4.A8.E0.A4.BE.28.E0.A4.A4.E0.A4.A6.E0.A5.8B.E0.A4.95.E0.A5.8B.E0.A4.BD.29.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम्">हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V17" data-block-id="BS_C04_S02_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(520)ओं तदोकोऽग्रज्वलनं तत्प्रकाशितद्वारो विद्यासामर्थ्यात् तच्छेषगत्यनुस्मृतियोगाच्च हार्दानुगृहीतः शताधिकया ओम् ॥ 04-02-17 ॥">(520)ओं तदोकोऽग्रज्वलनं तत्प्रकाशितद्वारो विद्यासामर्थ्यात् तच्छेषगत्यनुस्मृतियोगाच्च हार्दानुगृहीतः शताधिकया ओम् ॥ 04-02-17 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V12_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V12~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V12_B1~~">~~कस्याधिकारः?~~

~~‘अवैष्णवस्य वेदेऽपि ह्यधिकारो न विद्यते~~ ।

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V17_B1" data-verse="BS_C04_S02_V17" data-block-id="BS_C04_S02_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="उत्क्रान्तिकाले हृदयस्याग्रे ज्वलनं भवति।">उत्क्रान्तिकाले हृदयस्याग्रे ज्वलनं भवति।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id"><span data-deva="‘तस्य हैतस्य हृदयस्याग्रं प्रद्योतते’(बृ.उ.६.४.२)">‘तस्य हैतस्य हृदयस्याग्रं प्रद्योतते’(बृ.उ.६.४.२)</span></span></span><span data-deva=" इति श्रुतेः ।"> इति श्रुतेः ।</span></div>

~~गुरुभक्तिविहीनस्य शमादिरहितस्य च ॥~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V17_B3" data-verse="BS_C04_S02_V17" data-block-id="BS_C04_S02_V17_B3" style="position: relative;"><span data-deva="तत्प्रकाशितद्वारो निष्क्रामति । विद्यासामर्थ्यात् ।">तत्प्रकाशितद्वारो निष्क्रामति । विद्यासामर्थ्यात् ।</span></div>

~~न च वर्णावरस्यापि तस्मादध्ययनान्वितः~~ ।

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V17_B4" data-verse="BS_C04_S02_V17" data-block-id="BS_C04_S02_V17_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘यं यं वाऽपि स्मरन् भावं त्यजत्यन्ते कलेवरम् ।

~~ब्रह्मज्ञाने तु वेदोक्तेऽप्यधिकारी सतां मतः’ ॥~~ इति हि ~~ब्रह्मतर्के ॥~~</div>

तं तमेवैति कौन्तेय सदा तद्भावभावितः’(भ.गी.८.६) ॥इति स्मृतेर्विद्याशेषगत्यनुस्मरणयोगाच्च।">‘यं यं वाऽपि स्मरन् भावं त्यजत्यन्ते कलेवरम् ।

तं तमेवैति कौन्तेय सदा तद्भावभावितः’(भ.गी.८.६) ॥इति स्मृतेर्विद्याशेषगत्यनुस्मरणयोगाच्च।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V12_B5~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V12~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V12_B5~~">~~‘पठेद् वेदानथार्थानधीयीताथ विचार्य ब्रह्म विन्देत्’~~ इति च ~~कौषारवश्रुतिः~~ ॥ 12 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V17_B8" data-verse="BS_C04_S02_V17" data-block-id="BS_C04_S02_V17_B8" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Adhyatma-id"><span data-deva="‘हृदिस्थेनैव हरिणा तस्यैवानुग्रहेण तु ।">‘हृदिस्थेनैव हरिणा तस्यैवानुग्रहेण तु ।</span><br><span data-deva="उत्क्रान्तिर्ब्रह्मरन्ध्रेण तमोवोपासतो भवेत्’">उत्क्रान्तिर्ब्रह्मरन्ध्रेण तमोवोपासतो भवेत्’</span></span></span><span data-deva=" इति चाध्यात्मे ।"> इति चाध्यात्मे ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V17_B10" data-verse="BS_C04_S02_V17" data-block-id="BS_C04_S02_V17_B10" style="position: relative;"><span data-deva="‘शतं चैका च हृदयस्य नाड्यस्तासां मूर्धानमभिनिःसृतैका ।

तयोर्ध्वमायान्नमृतत्वमेति विष्वङ्गन्या उत्क्रमणे भवन्ति’(क.उ.२.६.१६) इति च ॥ 17 ॥">‘शतं चैका च हृदयस्य नाड्यस्तासां मूर्धानमभिनिःसृतैका ।

तयोर्ध्वमायान्नमृतत्वमेति विष्वङ्गन्या उत्क्रमणे भवन्ति’(क.उ.२.६.१६) इति च ॥ 17 ॥</span></div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति अधिकाराधिकरणम् (असार्वत्रिकाधिकरणम्) ॥ 02 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V18" data-block-id="BS_C04_S02_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(521)ओं रश्म्यनुसारी ओम् ॥ 04-02-18 ॥">(521)ओं रश्म्यनुसारी ओम् ॥ 04-02-18 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A085" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अधिकारविशेषाधिकरणम् (अविशेषाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A085"></span><h4 class="gr-section-head">अधिकारविशेषाधिकरणम् (अविशेषाधिकरणम्)</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V18_B1" data-verse="BS_C04_S02_V18" data-block-id="BS_C04_S02_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="निष्क्रामति ।">निष्क्रामति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V18_B2" data-verse="BS_C04_S02_V18" data-block-id="BS_C04_S02_V18_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘सहस्रं वा आदित्यस्य रश्मय आसु नाडीष्वाततास्तत्र श्वेतः सुषुम्नो ब्रह्मयानः सुषुम्नायामाततस्तत्प्रकाशेनैष निर्गच्छति’ इति हि पौत्रायणश्रुतिः ॥ 18 ॥">‘सहस्रं वा आदित्यस्य रश्मय आसु नाडीष्वाततास्तत्र श्वेतः सुषुम्नो ब्रह्मयानः सुषुम्नायामाततस्तत्प्रकाशेनैष निर्गच्छति’ इति हि पौत्रायणश्रुतिः ॥ 18 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V13~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V13~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~446~~)ओं ~~नाविशेषात्~~ ओम् ॥ 03-04-13 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V13_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V13~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V13_B1~~">~~न सामान्येनाधिकारो देवादीनाम्~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V13_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V13~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V13_B2~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Koundinya-id~~">‘अथ पुमर्थसाधनान्यर्थो धर्मो ज्ञानमित्युत्तरोत्तरम् ।<br/>तत्राधिकारिणो मनुष्या ऋषयो देवा इत्युत्तरोत्तरम्’</span>~~</span>इति कौण्डिन्यश्रुतिः॥ 13 ॥~~</div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति अधिकारविशेषाधिकरणम् (अविशेषाधिकरणम्) ॥ 03 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A086" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A086"></span><h4 class="gr-section-head">कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V19_B1" data-verse="BS_C04_S02_V19" data-block-id="BS_C04_S02_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="रश्म्यभावान्निशि ज्ञानिन उत्क्रमणं न युक्तमिति चेत्,">रश्म्यभावान्निशि ज्ञानिन उत्क्रमणं न युक्तमिति चेत्,</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V19_B2" data-verse="BS_C04_S02_V19" data-block-id="BS_C04_S02_V19_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न । सर्वदा सम्बन्धाद् रश्मीनाम् ॥ 19 ॥">न । सर्वदा सम्बन्धाद् रश्मीनाम् ॥ 19 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V14~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V14~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~447~~)ओं ~~स्तुतयेऽनुमतिर्वा~~ ओम् ॥ 14-~~447~~ ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V14_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V14~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V14_B1~~">‘अथ मुनिरमौनं च मौनं च निर्विद्याथ ब्राह्मणः स ब्राह्मणः केन स्याद् येन स्यात् तेनेदृश एव’(बृ.उ.५.५.१) इति ज्ञानिनो यथेष्टाचरणं विधीयत इत्यत आह-</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V14_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V14~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V14_B2~~">न ~~विधिः~~ । ~~ज्ञानिनः स्तुतयेऽनुमतिमात्रं वा~~ । ~~युज्यते च~~ ॥ 14 ॥</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S04_V15~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V15~~" data-~~doc~~="BS" ~~data-chapter="BS_C03" data-verse-type~~="~~sutra~~"><~~span~~ class="~~shloka~~-~~block"><span class="shloka~~-line">~~(448)ओं कामकारेण चैके ओम् ॥ 03-04-15 ॥~~</span~~></span></div>~~

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V15"~~ data-~~block-id~~="~~bhashya-BS_C03_S04_V15~~">

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V15_B1" data-verse="BS_C03_S04_V15" data-block-id="BS_C03_S04_V15_B1"~~>‘कामाचाराः कामभक्षाः कामवादाः कामेनैवेमं देहमुत्सृज्याथ परात् परमीयुरनारम्भणम्’(सामशाखा) इति चैके पठन्ति ॥ 15 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V20" data-block-id="BS_C04_S02_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(523)ओं यावद्देहभावित्वाद्दर्शयति च ओम् ॥ 04-02-20 ॥">(523)ओं यावद्देहभावित्वाद्दर्शयति च ओम् ॥ 04-02-20 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V16_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V16~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V16_B1~~">‘ओमित्युच्चार्यान्तरिममात्मानमभिपश्योपमृद्य पुण्यं च पापं च काममाचरन्तो ब्रह्मानुव्रजन्ति’ इति ~~च तुरश्रुतौ~~ ॥ 16 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V20_B2" data-verse="BS_C04_S02_V20" data-block-id="BS_C04_S02_V20_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘संसृष्टा वा एते रश्मयश्च नाड्यश्च नैषां वियोगो यावदिदं शरीरमत एतैः पश्यत्येतैरुत् क्रामत्येतैः प्रवर्तते’ ॥ इति हि माध्यन्दिनायनश्रुतिः ॥ 20 ॥">‘संसृष्टा वा एते रश्मयश्च नाड्यश्च नैषां वियोगो यावदिदं शरीरमत एतैः पश्यत्येतैरुत् क्रामत्येतैः प्रवर्तते’ ॥ इति हि माध्यन्दिनायनश्रुतिः ॥ 20 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V17~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V17~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~450~~)ओम् ~~ऊर्ध्वरेतस्सु च शब्दे~~ हि ओम् ॥ 03-04-17 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V21" data-block-id="BS_C04_S02_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(524)ओम् अतश्चायनेऽपि हि दक्षिणे ओम् ॥ 04-02-21 ॥">(524)ओम् अतश्चायनेऽपि हि दक्षिणे ओम् ॥ 04-02-21 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V21_B1" data-verse="BS_C04_S02_V21" data-block-id="BS_C04_S02_V21_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘दक्षिणे मरणाद्याति स्वर्गं ब्रहमोत्तरायणे’ ।">‘दक्षिणे मरणाद्याति स्वर्गं ब्रहमोत्तरायणे’ ।</span><br><span data-deva=" इत्युक्तेऽपि ज्ञानिनो दक्षिणायनोत्क्रान्तिर्युज्यते ॥’"> इत्युक्तेऽपि ज्ञानिनो दक्षिणायनोत्क्रान्तिर्युज्यते ॥’</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V17_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V17~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V17_B1~~">~~न तावता कामचाराणां ज्ञानेऽधिकारः~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V21_B3" data-verse="BS_C04_S02_V21" data-block-id="BS_C04_S02_V21_B3" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaAdhyatma-id"><span data-deva="‘शतं पञ्चैव सूर्यस्य दक्षिणायनरश्मयः ।">‘शतं पञ्चैव सूर्यस्य दक्षिणायनरश्मयः ।</span><br><span data-deva="तावन्त एव निर्दिष्टा उत्तरायणरश्मयः ॥">तावन्त एव निर्दिष्टा उत्तरायणरश्मयः ॥</span><br><span data-deva="ते सर्वे देहसम्बद्धाः सर्वदा सर्वदेहिनाम् ।">ते सर्वे देहसम्बद्धाः सर्वदा सर्वदेहिनाम् ।</span><br><span data-deva="महर्लोकादिगन्तरा उत्तरायणरश्मिभिः ।">महर्लोकादिगन्तरा उत्तरायणरश्मिभिः ।</span><br><span data-deva="निर्गच्छन्तीतरैश्चापि यैरेष्टव्येतरा गतिः ॥">निर्गच्छन्तीतरैश्चापि यैरेष्टव्येतरा गतिः ॥</span><br><span data-deva="उत्तरं दक्षिणमिति त एव तु निगद्यते ।">उत्तरं दक्षिणमिति त एव तु निगद्यते ।</span><br><span data-deva="न तु कालविशेषोऽस्ति ज्ञानिनां नियमात् फलम् ॥">न तु कालविशेषोऽस्ति ज्ञानिनां नियमात् फलम् ॥</span><br><span data-deva="ददाति कालेऽनुगुणे फलं किञ्चिद्विशिष्यते ।">ददाति कालेऽनुगुणे फलं किञ्चिद्विशिष्यते ।</span><br><span data-deva="अत्युत्तमानां केषाञ्चिन्न विशेषोऽस्ति कालतः’">अत्युत्तमानां केषाञ्चिन्न विशेषोऽस्ति कालतः’</span></span><span data-deva=" इति नारायणाध्यात्मे ॥ 21 ॥"> इति नारायणाध्यात्मे ॥ 21 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V17_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V17~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V17_B2~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Matharashruti~~-id">~~‘य इमं परमं गुह्यमूर्ध्वरेतस्सु भाषयेत्~~ ।<br/>न ~~तथा विद्यते भूयान् यं प्राप्यन्येऽपि भूयसः’~~</span></span>इति ~~माठरश्रुतेः~~ ॥ 17 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V18~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V18~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~451~~)ओं ~~परामर्शं जैमिनिरचोदना चापवदति हि~~ ओम् ॥ 03-04-18 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम् ॥ 09 ॥">॥ इति हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम् ॥ 09 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S02_A018" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रतिस्मरणाधिकरणम् (योगिनोऽधिकरणम्/योग्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A018"></span></p><h4 id="प्रतिस्मरणाधिकरणम्_(योगिनोऽधिकरणम्/योग्यधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.A4.E0.A4.BF.E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.AF.E0.A5.8B.E0.A4.97.E0.A4.BF.E0.A4.A8.E0.A5.8B.E0.A4.BD.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.2F.E0.A4.AF.E0.A5.8B.E0.A4.97.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="प्रतिस्मरणाधिकरणम् (योगिनोऽधिकरणम्/योग्यधिकरणम्)">प्रतिस्मरणाधिकरणम् (योगिनोऽधिकरणम्/योग्यधिकरणम्)</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V22" data-block-id="BS_C04_S02_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(525)ओं योगिनः प्रति स्मर्येते स्मार्ते चैते ओम् ॥ 04-02-22 ॥">(525)ओं योगिनः प्रति स्मर्येते स्मार्ते चैते ओम् ॥ 04-02-22 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V18_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V18~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V18_B1~~">‘प्रातरुत्थाय सन्ध्यामुपासीत यत् सन्ध्यामुपासते ब्रह्मैव तदुपासतेऽथ देवान् नमेत् जुहुयाद् वेदानावर्तयीत नान्यत् किञ्चिदाचरेन्न सुरां पिबेन्न पलाण्डुं भक्षयीत न ~~भृषं वेदेन्न विस्मरेताऽत्मानं सोमं पिबेद्धुतशेषेण वर्तयेत्’~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V22_B1" data-verse="BS_C04_S02_V22" data-block-id="BS_C04_S02_V22_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न केवलं कालादिकृते ब्रह्मचन्द्रगती स्मर्येते । किन्तु ? ज्ञानयोगिनः कर्मयोगिनश्च ।">न केवलं कालादिकृते ब्रह्मचन्द्रगती स्मर्येते । किन्तु ? ज्ञानयोगिनः कर्मयोगिनश्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V18_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V18~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V18_B2~~">इत्युक्ताचारपरामर्शेन विधिबन्धवर्जितत्वेन कामत एव तस्य चरणं कामचार इति जैमिनिर्मन्यते ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V22_B2" data-verse="BS_C04_S02_V22" data-block-id="BS_C04_S02_V22_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अग्निर्ज्योतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम् ।

">‘अग्निर्ज्योतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम् ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V18_B3~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V18~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V18_B3~~">~~न च निषिद्धं कर्म कर्तव्येमेवेति चोदना~~ । ~~‘ब्राह्मणो न हन्तव्यः’ इत्याद्यपवादश्च~~ ॥ 18 ॥</div>

</span><p><span data-deva="तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः ॥

धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम् ।

तत्र चान्द्रमासं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्तते’(भ.गी.८.२४-२५)

">तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः ॥

धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम् ।

तत्र चान्द्रमासं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्तते’(भ.गी.८.२४-२५)

</span></p><span data-deva="

इत्यत्र ‘योगी’ ति विशेषणात् । स्मरणनिमित्ते चैते गती ।">

इत्यत्र ‘योगी’ ति विशेषणात् । स्मरणनिमित्ते चैते गती ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V22_B7" data-verse="BS_C04_S02_V22" data-block-id="BS_C04_S02_V22_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Adhyatma-id"><span data-deva="‘गत्यनुस्मरणाद् ब्रह्म चन्द्रं वा गच्छति ध्रुवम् ।">‘गत्यनुस्मरणाद् ब्रह्म चन्द्रं वा गच्छति ध्रुवम् ।</span><br><span data-deva="अननुस्मरतः काले स्मरणं प्राप्य वैगतिः’">अननुस्मरतः काले स्मरणं प्राप्य वैगतिः’</span></span></span><span data-deva="इति (हि) अध्यात्मे ॥ 22 ॥">इति (हि) अध्यात्मे ॥ 22 ॥</span></div>

</div>

<div class="~~verse-block" id="BS_C03_S04_V19" data~~-~~block~~-~~id="BS_C03_S04_V19~~" data-~~doc~~="~~BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka~~-~~line~~">~~(452)ओम् अनुष्ठेयं बादरायणः साम्यश्रुतेः ओम्~~ ॥ ~~03-~~04-19 ॥</span></~~span~~><~~/div~~>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति प्रतिस्मरणाधिकरणम् (योग्यधिकरणम्) ॥ 10 ॥">॥ इति प्रतिस्मरणाधिकरणम् (योग्यधिकरणम्) ॥ 10 ॥</span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 04-02 ॥">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 04-02 ॥</span></div>

<~~div class~~="~~bhashya~~-~~collection~~" id="~~bhashya~~-~~BS_C03_S04_V19~~" data-~~block~~-id="~~bhashya-BS_C03_S04_V19~~">

<div class="~~bhashyam~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S04_V19_B1~~" ~~data-verse~~="~~BS_C03_S04_V19~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S04_V19_B1~~">अनुष्ठेयानां मध्य एव कामतश्चरणं कामतो निवृत्तिरिति बादरायणो मन्यते । ‘केन स्याद् येन स्यात् तेनेदृश एव’(बृ.उ.५.५.१) इति साम्यश्रुतेः ।</div>

</p>

<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="तृतीयः_पादः_4"><span id=".E0.A4.A4.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.80.E0.A4.AF.E0.A4.83_.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.83_4"></span><span data-deva="तृतीयः पादः">तृतीयः पादः</span></h3></div>

<div class="~~bhashyam~~-block" id="~~BS_C03_S04_V19_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V19~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C03_S04_V19_B2~~"><~~span~~ class="gr-~~blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Bhagavad-id~~">‘यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः ।<br/>आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते’(भ.गी.३.१७)</span>~~</span> इति भगवद्वचनाच्च ॥ 19 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V20~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V20~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~453~~)~~ओं विधिर्वा धारणवत्~~ ओम् ॥ 03-04-20 ॥</span></span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S03_A019" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अर्चिराद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A019"></span></p><h4 id="अर्चिराद्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.9A.E0.A4.BF.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अर्चिराद्यधिकरणम्">अर्चिराद्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V01" data-block-id="BS_C04_S03_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(526)ओम् अर्चिरादिना तत्प्रथितेः ओम् ॥ 04-03-01 ॥">(526)ओम् अर्चिरादिना तत्प्रथितेः ओम् ॥ 04-03-01 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V20_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V20~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V20_B1~~">~~‘केन स्याद् येन स्यात्’~~(बृ.उ.५.५.१) इति ~~विधिर्वा~~ । यथा वेदधारणं त्रैवर्णिकानां विहितं नान्येषाम्, एवं स्वमतानुसारिणी प्रवृत्तिर्ज्ञानिनां विहिता ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V01_B1" data-verse="BS_C04_S03_V01" data-block-id="BS_C04_S03_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘तेऽर्चिषमभिसम्भवन्त्यर्चिषोऽहरह्नः आपूर्यमाणपक्षम्’(छां.उ.५.१०.१) इत्यर्चिषः प्राथम्यं श्रूयते । ‘यदा ह वै पुरुषोऽस्माल्लोकात् प्रैति स वायुमागच्छति’(बृ.उ.७.१०.१) इति वायोः ।">‘तेऽर्चिषमभिसम्भवन्त्यर्चिषोऽहरह्नः आपूर्यमाणपक्षम्’(छां.उ.५.१०.१) इत्यर्चिषः प्राथम्यं श्रूयते । ‘यदा ह वै पुरुषोऽस्माल्लोकात् प्रैति स वायुमागच्छति’(बृ.उ.७.१०.१) इति वायोः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V01_B2" data-verse="BS_C04_S03_V01" data-block-id="BS_C04_S03_V01_B2" style="position: relative;"><span data-deva="तत्रार्चिषः प्राप्तिरेव प्रथमा ।">तत्रार्चिषः प्राप्तिरेव प्रथमा ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V20_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V20~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V20_B2~~">~~न तत्राधर्मशङ्का कार्या, नान्येषामिति वा~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V01_B2" data-verse="BS_C04_S03_V01" data-block-id="BS_C04_S03_V01_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘द्वावेव मार्गौ प्रथितावर्चिरादिर्विपश्चिताम् ।

धूमादिः कर्मिणां चैव सर्ववेदविनिर्णयात् ॥">‘द्वावेव मार्गौ प्रथितावर्चिरादिर्विपश्चिताम् ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V20_B3~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V20~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V20_B3~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Brahme~~-id">~~‘स्वेच्छयैव प्रवृत्तिस्तु ब्रह्मणो विधिचोदना~~ ।<br/>~~नाशङ्क्यं तन्मतं क्वापि विष्णोः प्रत्यक्षचोदना ।~~<br/>~~इतरेषां न विहिता स्वेच्छावृत्तिः कथञ्चन’~~</span></span> इति ~~हि ब्राह्मे ॥ 20 ॥~~</div>

धूमादिः कर्मिणां चैव सर्ववेदविनिर्णयात् ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V01_B4" data-verse="BS_C04_S03_V01" data-block-id="BS_C04_S03_V01_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id"><span data-deva="‘अग्निर्ज्योतिरिति द्वेधैर्वार्चिषः सम्प्रतिष्ठतिः ।">‘अग्निर्ज्योतिरिति द्वेधैर्वार्चिषः सम्प्रतिष्ठतिः ।</span><br><span data-deva="अग्निं गत्वा ज्योतिरेति प्रथमं ब्रह्म संव्रजन्’ ॥ इति । ">अग्निं गत्वा ज्योतिरेति प्रथमं ब्रह्म संव्रजन्’ ॥ इति । </span><br><span data-deva="एकस्मिन्स्तुपुरे संस्थो द्विरूपोऽग्नेः सुतो महान्’">एकस्मिन्स्तुपुरे संस्थो द्विरूपोऽग्नेः सुतो महान्’</span></span></span><span data-deva="इति च ब्रह्मतर्के॥">इति च ब्रह्मतर्के॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V21~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V21~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~454~~)ओं ~~स्तुतिमात्रमुपादानादिति चेन्नापूर्वत्वात्~~ ओम् ॥ 03-04-21 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अर्चिराद्यधिकरणम् ॥ 01 ॥">॥ इति अर्चिराद्यधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S03_A020" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वायुगत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A020"></span></p><h4 id="वायुगत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.AF.E0.A5.81.E0.A4.97.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="वायुगत्यधिकरणम्">वायुगत्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V02" data-block-id="BS_C04_S03_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(527)ओं वायुशब्दादविशेषविशेषाभ्याम् ओम् ॥ 04-03-02 ॥">(527)ओं वायुशब्दादविशेषविशेषाभ्याम् ओम् ॥ 04-03-02 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V21_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V21~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V21_B1~~">स्तुतिमात्रमेव स्वेच्छाचरणं, न विधिः, तैरपि सामान्यविधिस्वीकारादिति चेत्, न । अपूर्वत्वात् परवशत्वात् ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V02_B1" data-verse="BS_C04_S03_V02" data-block-id="BS_C04_S03_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अर्चिषो वायुं गच्छति ।‘स वायुमागच्छति’(बृ.उ.७.१०.१) इति सामान्यवचनात् ।">अर्चिषो वायुं गच्छति ।‘स वायुमागच्छति’(बृ.उ.७.१०.१) इति सामान्यवचनात् ।</span></div>

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V21_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S04_V21" data-block-id="BS_C03_S04_V21_B2~~">~~सर्वविध्यतिक्रमेण स्तुतिमात्रविषयत्वं परब्रह्मण एव हि~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V02_B2" data-verse="BS_C04_S03_V02" data-block-id="BS_C04_S03_V02_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘स इतो गतो द्वितीयां गतिं वायुमागच्छति वायोरहरह्न आपूर्यमाणपक्षम्’ इति विशेषवचनाच्च ॥ 02 ॥">‘स इतो गतो द्वितीयां गतिं वायुमागच्छति वायोरहरह्न आपूर्यमाणपक्षम्’ इति विशेषवचनाच्च ॥ 02 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V21_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V21~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V21_B2~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Brahmatarka-id~~">‘विधीनां विषयास्त्वन्ये ब्रह्मणः स्वेच्छया कृतौ ।<br/>परस्य ब्रह्मणो ह्येव सर्वविध्यतिदूरता’</span></span> ~~इति च ब्रह्मतर्के ॥ 21 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V22~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V22~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~455~~)ओं ~~भावशब्दाच्च~~ ओम् ॥ 03-04-22 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति वायुगत्यधिकरणम् ॥ 02 ॥">॥ इति वायुगत्यधिकरणम् ॥ 02 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S03_A021" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तटिदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A021"></span></p><h4 id="तटिदधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A4.E0.A4.9F.E0.A4.BF.E0.A4.A6.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="तटिदधिकरणम्">तटिदधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V03" data-block-id="BS_C04_S03_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(528)ओं तटितोऽधि वरुणः सम्बन्धात् ओम् ॥ 04-03-03 ॥">(528)ओं तटितोऽधि वरुणः सम्बन्धात् ओम् ॥ 04-03-03 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V22_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V22~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V22_B1~~">~~‘यथाविधानमपरे विधिर्भावे प्रजापतेः~~ ।<br/> ~~ब्रह्मणः परमस्यैव सर्वविध्यतिदूरता’~~ इति च ~~तुरश्रुतौ~~ ॥ 22 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V03_B1" data-verse="BS_C04_S03_V03" data-block-id="BS_C04_S03_V03_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-koundinya-id"><span data-deva="‘मासेभ्यः संवत्सरं, संवत्सराद् वरुणलोकं, वरुणलोकात् प्रजापतिलोकम्’">‘मासेभ्यः संवत्सरं, संवत्सराद् वरुणलोकं, वरुणलोकात् प्रजापतिलोकम्’</span></span></span><span data-deva="इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।">इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V03_B2" data-verse="BS_C04_S03_V03" data-block-id="BS_C04_S03_V03_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Gowpavana-id"><span data-deva="‘संवत्सरात् तटितमागच्छति तटितः प्रजापतिलोकम्’">‘संवत्सरात् तटितमागच्छति तटितः प्रजापतिलोकम्’</span></span></span><span data-deva="इति च गौपवनश्रुतिः ॥">इति च गौपवनश्रुतिः ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V03_B4" data-verse="BS_C04_S03_V03" data-block-id="BS_C04_S03_V03_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘तत्र तटितो वरुणं गच्छति ।">‘तत्र तटितो वरुणं गच्छति ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V03_B5" data-verse="BS_C04_S03_V03" data-block-id="BS_C04_S03_V03_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘तटिता ह्यूह्यते वरुणलोकस्तटिदुपरि मुक्तामयो राजते तत्रासौ वरुणो राजा सत्यानृते विविञ्चति’ इत्युपरिसम्बद्धत्वश्रुतेः ॥ 03 ॥">‘तटिता ह्यूह्यते वरुणलोकस्तटिदुपरि मुक्तामयो राजते तत्रासौ वरुणो राजा सत्यानृते विविञ्चति’ इत्युपरिसम्बद्धत्वश्रुतेः ॥ 03 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V23~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V23~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~456~~)~~ओं पारिप्लवार्था इति चेन्न विशेषितत्वात्~~ ओम् ॥ 03-04-23 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥इति तटिदधिकरणम् ॥ 03 ॥">॥इति तटिदधिकरणम् ॥ 03 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S03_A022" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आतिवाहिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A022"></span></p><h4 id="आतिवाहिकाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.A4.E0.A4.BF.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.B9.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="आतिवाहिकाधिकरणम्">आतिवाहिकाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V04" data-block-id="BS_C04_S03_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(529)ओम् आतिवाहिकस्तल्लिङ्गात् ओम् ॥ 04-03-04 ॥">(529)ओम् आतिवाहिकस्तल्लिङ्गात् ओम् ॥ 04-03-04 ॥</span></span></span></div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V23_B1" data-verse="BS_C03_S04_V23" data-block-id~~="~~BS_C03_S04_V23_B1~~">‘केन स्याद् येन स्यात्’(बृ.उ.५.५.१) इत्यादयः स्थिरत्वनिवृत्त्यर्था इति चेत्, न ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V04_B1" data-verse="BS_C04_S03_V04" data-block-id="BS_C04_S03_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="पूर्वत्रोक्तस्त्वातिवाहिको वायुः । पूर्वगमनलिङ्गात् ॥ 04 ॥">पूर्वत्रोक्तस्त्वातिवाहिको वायुः । पूर्वगमनलिङ्गात् ॥ 04 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V23_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V23~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V23_B2~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Gowpawana-id~~">~~‘त्रेधा हि ज्ञानिनो विधिनियता अनियताः स्वेच्छानियता इति~~ ।~~<br/>विधिनियता मनुष्या अनियता हि देवा ब्रह्मैव स्वेच्छानियतः’</span>~~</span>~~इति गौपवनश्रुतौ विशेषितत्वात् ॥ 23 ॥~~</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S04_V24~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V24~~" data-~~doc~~="BS" ~~data-chapter="BS_C03" data-verse-type~~="~~sutra~~"><~~span~~ class="~~shloka~~-~~block"><span class="shloka~~-line">~~(457)ओं तथा चैकवाक्योपबन्धात् ओम् ॥ 03-04-24 ॥~~</span~~></span></div>~~

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V24"~~ data-~~block-id~~="~~bhashya-BS_C03_S04_V24~~">

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V24_B1" data-verse="BS_C03_S04_V24" data-block-id="BS_C03_S04_V24_B1"~~>~~एवं सति विधिवाक्यानां स्वेच्छावृत्तिवाक्यानां (च) सम्बन्धो भवति ॥ 24 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V25~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V25~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~458~~)ओम् ~~अत एव चाग्नीन्धनाद्यनपेक्षा ओम् ॥~~ 03-04-25 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V05" data-block-id="BS_C04_S03_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(530)ओम् उभयव्यामोहत् तत्सिद्धेः ओं॥ 04-03-05 ॥">(530)ओम् उभयव्यामोहत् तत्सिद्धेः ओं॥ 04-03-05 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V05_B1" data-verse="BS_C04_S03_V05" data-block-id="BS_C04_S03_V05_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘स वायुमागच्छति’(बृ.उ.७.१०.१) इति प्रथममुच्यते ।‘उत्क्रान्तो विद्वान् परमभिगच्छन् विद्युतमेवान्तत उपगच्छति द्यौर्वाव विद्युत् तत्पतिं वायुमुपगम्य तेनैव ब्रह्म गच्छति’ इत्यन्तेऽपि वायुगमनश्रुतेः ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V25_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V25~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V25_B1~~">~~अत एव ज्ञानस्य मोक्षादाने नाग्निहोत्राद्यपेक्षा~~ ।</div>

पूर्वोक्त आतिवाहिकः परो वेति व्यामोहे(व्यामोहः- वा.रा.पाठ), उत्तरे दिवस्पतिरिति विशेषणात् पूर्वत्राऽतिवाहिकस्यैव सिद्धेः">‘स वायुमागच्छति’(बृ.उ.७.१०.१) इति प्रथममुच्यते ।‘उत्क्रान्तो विद्वान् परमभिगच्छन् विद्युतमेवान्तत उपगच्छति द्यौर्वाव विद्युत् तत्पतिं वायुमुपगम्य तेनैव ब्रह्म गच्छति’ इत्यन्तेऽपि वायुगमनश्रुतेः ।

पूर्वोक्त आतिवाहिकः परो वेति व्यामोहे(व्यामोहः- वा.रा.पाठ), उत्तरे दिवस्पतिरिति विशेषणात् पूर्वत्राऽतिवाहिकस्यैव सिद्धेः</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V25_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V25~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V25_B2~~">ब्रह्मतर्के च –

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V05_B2" data-verse="BS_C04_S03_V05" data-block-id="BS_C04_S03_V05_B2" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मतर्के च –

~~‘येषां ज्ञानं समुत्पन्नं तेषां मोक्षो विनिश्चितः~~ ।

">ब्रह्मतर्के च –

~~शुभकर्मभिराधिक्यं विपरीतैर्विपर्ययः~~ ॥

</span><p><span data-deva="‘उत्क्रान्तस्तु शरीरात् स्वाद् गच्छत्यर्चिषमेव तु ।

~~स्वेच्छानुवृत्यैव भवेद् ब्रह्मणः प्रायशस्तथा~~ ।

ततो हि वायोः पुत्रं च योऽसौ नाम्नाऽऽतिवाहिकः ॥

~~देवानामपि सर्वेषां विशेषादुत्तरोत्तरम्’~~ इति ॥ 25 ॥</div>

ततोऽहः पूर्वपक्षं चाप्युदक् संवत्सरं तथा ।

तटितं वरुणं चैव प्रजापं सूर्यमेव च ॥

सोमं वैश्वानरं चेन्द्रं ध्रुवं देवीं दिवं तथा ।

">‘उत्क्रान्तस्तु शरीरात् स्वाद् गच्छत्यर्चिषमेव तु ।

ततो हि वायोः पुत्रं च योऽसौ नाम्नाऽऽतिवाहिकः ॥

ततोऽहः पूर्वपक्षं चाप्युदक् संवत्सरं तथा ।

तटितं वरुणं चैव प्रजापं सूर्यमेव च ॥

सोमं वैश्वानरं चेन्द्रं ध्रुवं देवीं दिवं तथा ।

</span></p><span data-deva="

ततो वायुं परं प्राप्य तेनैति पुरुषोत्तमम्’ इति ॥ 05 ॥">

ततो वायुं परं प्राप्य तेनैति पुरुषोत्तमम्’ इति ॥ 05 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति आतिवाहिकाधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥ इति आतिवाहिकाधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S03_A023" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वैद्युताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A023"></span></p><h4 id="वैद्युताधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A5.88.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A5.81.E0.A4.A4.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="वैद्युताधिकरणम्">वैद्युताधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V06" data-block-id="BS_C04_S03_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(531)ओं वैद्युतेनैव ततस्तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 04-03-06 ॥">(531)ओं वैद्युतेनैव ततस्तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 04-03-06 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V06_B1" data-verse="BS_C04_S03_V06" data-block-id="BS_C04_S03_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="प्रकारान्तरेण तत्र तत्रोच्यमानत्वाद् वायोरपि परतो ब्रह्मणोऽर्वाग् गन्तव्योऽस्तीति नाशङ्कनीयम् । विद्युत्पतिना वायुनैव ‘स एनान् ब्रह्म गमयति’(छांउ.४.१५.६) इति ब्रह्मगमनश्रुतेः ।">प्रकारान्तरेण तत्र तत्रोच्यमानत्वाद् वायोरपि परतो ब्रह्मणोऽर्वाग् गन्तव्योऽस्तीति नाशङ्कनीयम् । विद्युत्पतिना वायुनैव ‘स एनान् ब्रह्म गमयति’(छांउ.४.१५.६) इति ब्रह्मगमनश्रुतेः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V06_B2" data-verse="BS_C04_S03_V06" data-block-id="BS_C04_S03_V06_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id"><span data-deva="‘विद्युत्पतिर्वायुरेव नयेद् ब्रह्म न चापरः ।">‘विद्युत्पतिर्वायुरेव नयेद् ब्रह्म न चापरः ।</span><br><span data-deva=" कुतोऽन्यस्य भवेच्छक्तिस्तमृते प्राणनायकम्’"> कुतोऽन्यस्य भवेच्छक्तिस्तमृते प्राणनायकम्’</span></span></span><span data-deva=" इति बृहत्तन्त्रे ॥ 06 ॥"> इति बृहत्तन्त्रे ॥ 06 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति वैद्युताधिकरणम् ॥ 05 ॥">॥ इति वैद्युताधिकरणम् ॥ 05 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S03_A024" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कार्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A024"></span></p><h4 id="कार्याधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="कार्याधिकरणम्">कार्याधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V07" data-block-id="BS_C04_S03_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(532)ओं कार्यं बादरिरस्य गत्युपपत्तेः ओम् ॥ 04-03-07 ॥">(532)ओं कार्यं बादरिरस्य गत्युपपत्तेः ओम् ॥ 04-03-07 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V07_B1" data-verse="BS_C04_S03_V07" data-block-id="BS_C04_S03_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘स एनान् ब्रह्म गमयति’(छां.उ.५.१०.२) इति कार्यं ब्रह्म गमयतीति बादरिर्मन्यते ।">‘स एनान् ब्रह्म गमयति’(छां.उ.५.१०.२) इति कार्यं ब्रह्म गमयतीति बादरिर्मन्यते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V07_B2" data-verse="BS_C04_S03_V07" data-block-id="BS_C04_S03_V07_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘ऋते देवान् परं ब्रह्म कः पुमान् प्राप्नुयात् क्वचित् ।

यद्यपि ब्रह्मदृष्टिः स्याद् ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्’ ॥ इत्यध्यात्मवचनात् तस्यैव गत्युपपत्तेः ॥ 07 ॥">‘ऋते देवान् परं ब्रह्म कः पुमान् प्राप्नुयात् क्वचित् ।

यद्यपि ब्रह्मदृष्टिः स्याद् ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्’ ॥ इत्यध्यात्मवचनात् तस्यैव गत्युपपत्तेः ॥ 07 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V26~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V26~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~459~~)ओं ~~सर्वापेक्षा च यज्ञादिश्रुतेरश्ववत्~~ ओम् ॥ 03-04-26 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V08" data-block-id="BS_C04_S03_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(533)ओं विशेषितत्वाच्च ओम् ॥ 04-03-08 ॥">(533)ओं विशेषितत्वाच्च ओम् ॥ 04-03-08 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V08_B1" data-verse="BS_C04_S03_V08" data-block-id="BS_C04_S03_V08_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यदि ह वाव परमभिपश्यति, प्राप्नोति ब्रह्माणं चतुर्मुखं प्राप्नोति ब्रह्माणं चतुर्मुखम्’ इति कौषारवश्रुतौ ॥ 08 ॥">‘यदि ह वाव परमभिपश्यति, प्राप्नोति ब्रह्माणं चतुर्मुखं प्राप्नोति ब्रह्माणं चतुर्मुखम्’ इति कौषारवश्रुतौ ॥ 08 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V26_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V26~~" data-block-id="BS_C03_S04_V26_B1">सर्वधर्मापेक्षा च ज्ञानस्येत्पत्तौ ‘विविदिषन्ति यज्ञेन दानेन तपसाऽनाशकेन’(बृ.उ.६.४.२२) इति श्रुतेः ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V26_B3~~" ~~data-verse~~="~~BS_C03_S04_V26~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S04_V26_B3~~">यथा गतिनिष्पत्यर्थमश्वादयोऽपेक्ष्यन्ते न निष्पन्नगतेर्ग्रामादिप्राप्तौ ॥ 26 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V27~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V27~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~460~~)ओं शमदमाद्युपेतः स्यात् तथाऽपि तु तद्विधेस्तदङ्गतया तेषामवश्यानुष्ठेयत्वात् ओम् ॥ 03-04-27 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V09" data-block-id="BS_C04_S03_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(534)ओं सामीप्यात्तु तद्व्यपदेशः ओम् ॥ 04-03-09 ॥">(534)ओं सामीप्यात्तु तद्व्यपदेशः ओम् ॥ 04-03-09 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V09_B1" data-verse="BS_C04_S03_V09" data-block-id="BS_C04_S03_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१) इति तद्व्यपदेशस्तु समीप एव परमपि प्राप्नोतीत्येतदर्थ एव ॥ 09 ॥">‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१) इति तद्व्यपदेशस्तु समीप एव परमपि प्राप्नोतीत्येतदर्थ एव ॥ 09 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V27_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V27~~" data-block-id="BS_C03_S04_V27_B1">यद्यपि ज्ञानेनैव मोक्षो नियतस्तथाऽपि ज्ञानी शमदमाद्युपेतः स्यात्।‘आचार्याद्विद्यामवाप्यैतमात्मानमभिपश्य शान्तो भवेद् दान्तो भवेदनुकूलो भवेदाचार्यं परिचरेत् परिचरेदाचार्यम्’ इति माठरश्रुतौ ज्ञानिनोऽपि तद्विधेः ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V27_B2~~" ~~data-verse~~="~~BS_C03_S04_V27~~" data-~~block-id~~="BS_C03_S04_V27_B2">‘ब्राह्मीं वाव त उपनिषदब्रूम’ इति । तस्यैतपो दमः कर्मेति प्रतिष्ठा । वेदाः सर्वाङ्गानि सत्यमायतनम् । यो वा एतामुपनिषदमेवं वेद’(~~केन~~.उ.४.~~७,८,९~~)इति ~~ज्ञानाङ्गतया तेषामवश्यानुष्ठेयत्वात् ।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V27_B6" data-verse="BS_C03_S04_V27" data-block-id="BS_C03_S04_V27_B6~~">~~<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Agneye-id">‘यस्य ज्ञानं तस्य मोक्ष~~ इति ~~नात्र विचारणा ।<br/>तस्य शान्त्यादयोऽङ्गानि तस्मात् तेषामनिष्ठितिः~~ ॥~~<br/>अवश्यकरणीया स्यादन्यथाऽल्पफलं भवेत्’~~</span>~~</span>इति च आग्नेये ।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V27_B9" data-verse="BS_C03_S04_V27" data-block-id="BS_C03_S04_V27_B9">तुशब्दः पूर्णफलार्थत्वं सूचयति ॥ 27 ॥</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S04_V28~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V28~~" data-~~doc~~="BS" ~~data-chapter="BS_C03" data-verse-type~~="~~sutra~~"><~~span~~ class="~~shloka~~-~~block"><span class="shloka~~-line">~~(461)ओं सर्वान्नानुमतिश्च प्राणात्यये तद्दर्शनात् ओम् ॥ 03-04-28 ॥~~</span~~></span></div>~~

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V28"~~ data-~~block-id~~="~~bhashya-BS_C03_S04_V28~~">

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V28_B1" data-verse="BS_C03_S04_V28" data-block-id="BS_C03_S04_V28_B1"~~>‘यदि ह वा एवंविन्निखिलं भक्षयीत एवमेव स भवति’ इति सर्वान्नानुमतिः प्राणात्ययविषया । ‘न वा अजीविष्यमिमानखादन्निति होवाच कामो म उदपानम्’(छां.उ.१.१०.४)इति दर्शनात् ॥ 28 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V29~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V29~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~462~~)~~ओम् अबाधाच्च ओम् ॥~~ 03-04-29 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V10" data-block-id="BS_C04_S03_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(535)ओं कार्यात्यये तदध्यक्षेण सहातः परमभिधानात् ओं॥ 04-03-10 ॥">(535)ओं कार्यात्यये तदध्यक्षेण सहातः परमभिधानात् ओं॥ 04-03-10 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V10_B1" data-verse="BS_C04_S03_V10" data-block-id="BS_C04_S03_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘ते ह ब्रह्माणमभिसम्पद्य यदैतद् विलीयतेऽथ सह ब्रह्मणा परमभिगच्छन्ति’ इति सौपर्णश्रुतेः महाप्रलये तदध्यक्षेण ब्रह्मणा सह गच्छन्ति ॥ 10 ॥">‘ते ह ब्रह्माणमभिसम्पद्य यदैतद् विलीयतेऽथ सह ब्रह्मणा परमभिगच्छन्ति’ इति सौपर्णश्रुतेः महाप्रलये तदध्यक्षेण ब्रह्मणा सह गच्छन्ति ॥ 10 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V29_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V29~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V29_B1~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Brahma-id~~">‘अन्यायचरणाभावे न हि ज्ञानस्य बाधनम् ।<br/>अतो विद्वानपि न्यायं वर्तेतोत्कर्षसिद्धये’</span></span> ~~इति च ब्रह्मतर्के ॥ 29 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V11" data-block-id="BS_C04_S03_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(536)ओं स्मृतेश्च ओम् ॥ 04-03-11 ॥">(536)ओं स्मृतेश्च ओम् ॥ 04-03-11 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V11_B1" data-verse="BS_C04_S03_V11" data-block-id="BS_C04_S03_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘ब्रह्मणा सह ते सर्वे सम्प्राप्ते प्रतिसञ्चरे ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V30_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V30~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V30_B1~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Harivamsha-id~~">~~‘अतीतानागतज्ञानी त्रैलोक्योद्धरणक्षमः~~ ।~~<br/>एतादृशोऽपि नाऽचारं श्रौतं स्मार्तं परित्यजेत्’</span>~~</span> ~~इति हरिवंशेषु ॥ 30 ॥~~</div>

परस्यान्ते परात्मानः प्रविशन्ति परं पदम्’ ॥ इति ॥ 11 ॥">‘ब्रह्मणा सह ते सर्वे सम्प्राप्ते प्रतिसञ्चरे ।

परस्यान्ते परात्मानः प्रविशन्ति परं पदम्’ ॥ इति ॥ 11 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V31~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V31~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~464~~)ओं ~~शब्दश्चातोऽकामचारे ओं॥~~ 03-04-31 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V12" data-block-id="BS_C04_S03_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(537)ओं परं जैमिनिर्मुख्यत्वात् ओम् ॥ 04-03-12 ॥">(537)ओं परं जैमिनिर्मुख्यत्वात् ओम् ॥ 04-03-12 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V12_B1" data-verse="BS_C04_S03_V12" data-block-id="BS_C04_S03_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मशब्दस्य तत्रैव मुख्यत्वात् परमेव ब्रह्म गमयतीति जैमिनिर्मन्यते ॥ 12 ॥">ब्रह्मशब्दस्य तत्रैव मुख्यत्वात् परमेव ब्रह्म गमयतीति जैमिनिर्मन्यते ॥ 12 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V31_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V31~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V31_B1~~">‘स य एतदेवंविदेवं मन्वान एवं पश्यन् न कामचरितं चरेन्न कामं भक्षयीत न काममनुवर्तेत’ इति कौण्डन्यश्रुतौ ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id~~="~~BS_C03_S04_V31_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S04_V31" data-block-id="BS_C03_S04_V31_B2~~">अत इत्यल्पफलत्वं सूचयति । ‘न निषिद्धानि वर्तेत पूर्णज्ञानफलेच्छया’ इति पाद्मे ॥ 31 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V32~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V32~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~465~~)ओं ~~विहितत्वाच्चाऽश्रमकर्मापि~~ ओम् ॥ 03-04-32 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V32_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V32~~" data-block-id="BS_C03_S04_V32_B1">न केवलं निषिद्धाकरणेन पूर्यते । कर्तव्यं च वर्णाश्रमविहितं कर्म ॥</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V32_B2~~" ~~data-verse~~="~~BS_C03_S04_V32~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S04_V32_B2~~">~~‘पश्यन्नपीममात्मानं कुर्यात् कर्मविचारयन्।~~

~~यदात्मानः सुनियतमानन्दोत्कर्षमाप्नुयात्’~~ ॥ ~~इति कौषारवश्रुतौ विहितत्वाच्च । अपिशब्दो वर्णधर्मसमुच्चयार्थः ॥ 32~~ ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V33~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V33~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~466~~)ओं ~~सहकारित्वेन~~ च ओम् ॥ 03-04-~~33॥~~</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V14" data-block-id="BS_C04_S03_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(539)ओं न च कार्ये प्रतिपत्त्यभिसन्धिः ओम् ॥ 04-03-14 ॥">(539)ओं न च कार्ये प्रतिपत्त्यभिसन्धिः ओम् ॥ 04-03-14 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V14_B1" data-verse="BS_C04_S03_V14" data-block-id="BS_C04_S03_V14_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न हि कार्ये प्रतिपत्तिः प्राप्नवानीत्यभिसन्धिश्च ।">न हि कार्ये प्रतिपत्तिः प्राप्नवानीत्यभिसन्धिश्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V33_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V33~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V33_B1~~">~~‘यथा राज्ञः सहकार्येव मन्त्री तथाऽप्यृते तं क्षितिपः कार्यमृच्छेत्~~ ।

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V14_B2" data-verse="BS_C04_S03_V14" data-block-id="BS_C04_S03_V14_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘यदुपास्ते पुमान् जीवन् यत् प्राप्तुमभिवाञ्छति ।">‘यदुपास्ते पुमान् जीवन् यत् प्राप्तुमभिवाञ्छति ।</span><br><span data-deva="यच्च पश्यति तृप्तः संस्तत् प्राप्नोति मृतेरनु’">यच्च पश्यति तृप्तः संस्तत् प्राप्नोति मृतेरनु’</span></span></span><span data-deva=" इति पाद्मे ॥ 14 ॥"> इति पाद्मे ॥ 14 ॥</span></div>

~~एवं ज्ञानं कर्म विनाऽपि कार्यं सहायभूतं~~ न ~~विचारः कुतश्चित्’ ॥~~

</div>

~~इति कमठश्रुतौ सहकारित्वोक्तेश्च~~ ।</div>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V15" data-block-id="BS_C04_S03_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(540)ओं अप्रतीकालम्बनान्नयतीति बादरायण उभयथा च दोषात् तत्क्रतुश्च ओम् ॥ 04-03-15 ॥">(540)ओं अप्रतीकालम्बनान्नयतीति बादरायण उभयथा च दोषात् तत्क्रतुश्च ओम् ॥ 04-03-15 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V33_B4~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V33~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V33_B4~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Brahmanda~~-id">~~‘ज्ञानान्मोक्षो भवेत्येव सर्वकार्यकृतोऽपि तु~~ ।<br/>~~आनन्दो ह्रसतेऽकार्याच्छुभं कृत्वा च वर्धते’~~</span></span> इति ~~च ब्रह्माण्डे~~ ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V15_B1" data-verse="BS_C04_S03_V15" data-block-id="BS_C04_S03_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘प्रतीकं देह उद्दिष्टो येषां तत्रैव दर्शनम् ।

">‘प्रतीकं देह उद्दिष्टो येषां तत्रैव दर्शनम् ।

<div class="~~bhashyam~~-block" id="~~BS_C03_S04_V33_B6~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S04_V33~~" data-~~block~~-id="~~BS_C03_S04_V33_B6~~"><span class="gr-~~blockquote~~"><span class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Bruhath~~-id">~~‘सर्वदुःखनिवृत्तिश्च ज्ञानिनो निश्चितैव हि ।~~<br/>~~उपासया कर्मभिश्च भक्त्या चानन्दचित्रता’~~</span></span> ~~इति च बृहत्तन्त्रे ॥~~</div>

</span><p><span data-deva="न तु व्याप्ततया क्वापि प्रतीकालम्बनास्तु ते ॥

अप्रतीका देवतास्तु ऋषीणां शतमेव च ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V33_B8~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V33~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V33_B8~~"><span ~~class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Padma-id~~">~~‘धर्मस्वरूपचित्रत्वाद्यो यो देवमनोगतः~~ ।<br/>~~स एव धर्मो विज्ञेयो न ह्येते लोकसम्मिताः’~~</span></span> इति ~~च पाद्मे~~ ॥ 33 ॥</div>

राज्ञां च शतमुद्दिष्टं गन्धर्वादि शतं तथा ॥

एतेऽधिकारिणो व्याप्तिदर्शनेऽन्ये नतु क्वचित् ।

अयोग्यदर्शने यत्नाद् भ्रंशः पूर्वस्य चापि तु ॥

अप्रतीकाश्रया ये हि ते यान्ति परमेव तु ।

स्वेदेहे ब्रह्म दृष्ट्यैव गच्छेद् ब्रह्मसलोकताम् ।

">न तु व्याप्ततया क्वापि प्रतीकालम्बनास्तु ते ॥

अप्रतीका देवतास्तु ऋषीणां शतमेव च ।

राज्ञां च शतमुद्दिष्टं गन्धर्वादि शतं तथा ॥

एतेऽधिकारिणो व्याप्तिदर्शनेऽन्ये नतु क्वचित् ।

अयोग्यदर्शने यत्नाद् भ्रंशः पूर्वस्य चापि तु ॥

अप्रतीकाश्रया ये हि ते यान्ति परमेव तु ।

स्वेदेहे ब्रह्म दृष्ट्यैव गच्छेद् ब्रह्मसलोकताम् ।

</span></p><span data-deva="

ब्रह्मणा सह सम्प्राप्ते संहारे परमं पदम्’ ॥ इति गारुडवचनात् ।">

ब्रह्मणा सह सम्प्राप्ते संहारे परमं पदम्’ ॥ इति गारुडवचनात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V15_B2" data-verse="BS_C04_S03_V15" data-block-id="BS_C04_S03_V15_B2" style="position: relative;"><span data-deva="उभयत्रोक्तदोषाच्चाप्रतीकालम्बनान् परं नयति । ‘स यथाकामो भवति तत्क्रतुर्भवति, यत्क्रतुर्भवति तत् कर्म कुरुते, यत् कर्म कुरुते तदभिसम्पद्यते’(बृ.उ.६.४.५) इति श्रुतेश्च । अत्र कर्मोपासनमेव । अन्यान् कार्यं नयतीति भगवन्मतम् ॥ 15 ॥">उभयत्रोक्तदोषाच्चाप्रतीकालम्बनान् परं नयति । ‘स यथाकामो भवति तत्क्रतुर्भवति, यत्क्रतुर्भवति तत् कर्म कुरुते, यत् कर्म कुरुते तदभिसम्पद्यते’(बृ.उ.६.४.५) इति श्रुतेश्च । अत्र कर्मोपासनमेव । अन्यान् कार्यं नयतीति भगवन्मतम् ॥ 15 ॥</span></div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्) ॥ 04 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V16" data-block-id="BS_C04_S03_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(541)ओं विशेषं च दर्शयति ओम् ॥ 04-03-16 ॥">(541)ओं विशेषं च दर्शयति ओम् ॥ 04-03-16 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A087" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उभयलिङ्गाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A087"></span><h4 class="gr-section-head">उभयलिङ्गाधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V16_B1" data-verse="BS_C04_S03_V16" data-block-id="BS_C04_S03_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अन्तःप्रकाशा बहिःप्रकाशाः सर्वप्रकाशाः, देवा वाव सर्वप्रकाशा ऋषयोऽन्तःप्रकाशाः मानुषा एव बहिःप्रकाशाः’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 16 ॥">‘अन्तःप्रकाशा बहिःप्रकाशाः सर्वप्रकाशाः, देवा वाव सर्वप्रकाशा ऋषयोऽन्तःप्रकाशाः मानुषा एव बहिःप्रकाशाः’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 16 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V34~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V34~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~467~~)ओं ~~सर्वथाऽपितु त एवोभयलिङ्गात्~~ ओम् ॥ 03-04-34 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V34_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V34~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V34_B1~~">~~सर्वप्रकारेणोत्साहेऽपि ये ज्ञानयोग्यास्त~~ एव ~~ज्ञानं प्राप्नुवन्ति नान्ये ।~~

‘य आत्माऽपहतपाप्मा विजरो विमृत्युर्विशोकोऽविजिघत्सोऽपिपासः सत्यकामः सत्यसङ्कल्पः सोऽन्वेष्टव्यः स विजिज्ञासितव्यः’(छां.उ.८.७.३)

इति श्रुत्याऽऽचार्योपदेशसाम्येऽपि विरोचनो विपरीतज्ञानमापेन्द्रः सम्यज्ज्ञानमित्युभयविधलिङ्गात् ॥ 34 ॥</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S04_V35~~" data-~~block~~-id="~~BS_C03_S04_V35~~" ~~data-doc~~="BS" data-~~chapter~~="~~BS_C03~~" data-~~verse-type~~="~~sutra~~"><span class="~~shloka~~-~~block~~"><span ~~class~~="~~shloka~~-~~line~~">~~(468)ओम् अनभिभवं च दर्शयति ओम् ॥ 03-04-35 ॥~~</span></~~span~~></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति कार्याधिकरणम् ॥ 06 ॥">॥ इति कार्याधिकरणम् ॥ 06 ॥</span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥ 04-03 ॥">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥ 04-03 ॥</span></div>

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C03_S04_V35_B1~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S04_V35~~" ~~data~~-~~block-id="BS_C03_S04_V35_B1"~~>‘दैवीमेव सम्पत्तिं देवा अभिगच्छन्त्यासुरीमेव चासुरा नैतयोरभिभवः कदाचित् स्वभाव एव ह्यवतिष्ठते’ इति स्वभावानभिभवं च दर्शयति ॥ 35 ॥</div>

</p>

<div class="introduction-line"><span data-deva="भोगमाहास्मिन् पादे-">भोगमाहास्मिन् पादे-</span></div>

</div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S04_A025" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सम्पद्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A025"></span></p><h4 id="सम्पद्याधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.AE.E0.A5.8D.E0.A4.AA.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सम्पद्याधिकरणम्">सम्पद्याधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V01" data-block-id="BS_C04_S04_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(542)ओं सम्पद्याविहाय स्वेन शब्दात् ओम् ॥ 04-04-01 ॥">(542)ओं सम्पद्याविहाय स्वेन शब्दात् ओम् ॥ 04-04-01 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V36_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V36~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V36_B1~~">सम्यज्ज्ञानविपरीतज्ञानयोरन्तरा स्थितानामपि देवासुरभावयोर्दार्ढ्यदृष्टेः॥ 36 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V01_B1" data-verse="BS_C04_S04_V01" data-block-id="BS_C04_S04_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘स य एवंविदेवं मन्वान एवं पश्यन्नात्मनमभिसम्पद्यैतेनात्मना यथाकामं सर्वान् कामाननुभवति’ इति सौपर्णश्रुतिः ।">‘स य एवंविदेवं मन्वान एवं पश्यन्नात्मनमभिसम्पद्यैतेनात्मना यथाकामं सर्वान् कामाननुभवति’ इति सौपर्णश्रुतिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V01_B2" data-verse="BS_C04_S04_V01" data-block-id="BS_C04_S04_V01_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘परञ्ज्योतिरुपसम्पद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यते’(छांउ.८.३.४) इति च ।">‘परञ्ज्योतिरुपसम्पद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यते’(छांउ.८.३.४) इति च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V01_B3" data-verse="BS_C04_S04_V01" data-block-id="BS_C04_S04_V01_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘एतं सेतुं तीर्त्वाऽन्धः सन्ननन्धो भवति’(छां.उ.८.४.२) इति च । तत्र तरणं नाम तत् प्राप्तयेऽन्यतरणमेव ।">‘एतं सेतुं तीर्त्वाऽन्धः सन्ननन्धो भवति’(छां.उ.८.४.२) इति च । तत्र तरणं नाम तत् प्राप्तयेऽन्यतरणमेव ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V01_B4" data-verse="BS_C04_S04_V01" data-block-id="BS_C04_S04_V01_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘इमां घोरामशिवां नदीं तीर्त्वैतं सेतुमाप्य एतेनैव सेतुना मोदते प्रमोदत आनन्दी भवति’ इति मौद्गल्यश्रुतेः ॥ 01 ॥">‘इमां घोरामशिवां नदीं तीर्त्वैतं सेतुमाप्य एतेनैव सेतुना मोदते प्रमोदत आनन्दी भवति’ इति मौद्गल्यश्रुतेः ॥ 01 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सम्पद्याधिकरणम् ॥ 01 ॥">॥ इति सम्पद्याधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S04_A026" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मुक्ताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A026"></span></p><h4 id="मुक्ताधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AE.E0.A5.81.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="मुक्ताधिकरणम्">मुक्ताधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V02" data-block-id="BS_C04_S04_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(543)ओं मुक्तः प्रतिज्ञानात् ओम् ॥ 04-04-02 ॥">(543)ओं मुक्तः प्रतिज्ञानात् ओम् ॥ 04-04-02 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V37_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V37~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V37_B1~~"><span ~~class~~="~~gr-blockquote~~"><span class="gr-~~reference gr~~-~~ref~~-~~Skanda~~-id">~~‘असुरा आसुरेणैव स्वभावेन~~ च ~~कर्मणा । <br/~~> ~~ज्ञानेन विपरीतेन तमो यान्ति विनिश्चयात्~~ ॥<br/>देवा दैवस्वभावेन कर्मणा चाप्यसंशयम् । <br/> सम्यज्ज्ञानेन परमां गतिं गच्छन्ति वैष्णवीम् ॥<br/>नानयोरन्यथाभावः कदाचित् क्वापि विद्यते । <br/> मानुषा मिश्रमतयो विमिश्रगतयोऽपि च’</span></span> ~~इति स्कान्दे ॥ 37 ॥~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V02_B2" data-verse="BS_C04_S04_V02" data-block-id="BS_C04_S04_V02_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अहरहरेनमनुप्रविशत्युपसङ्क्रमे च न तत्र मोदते न प्रमोदते न कामाननुभवति बद्धो ह्येष तदा भवत्यथ यदैनं मुक्तोऽनुप्रविशति मोदते च प्रमोदते च कामांश्चैवानुभवति’ इति बृहच्छ्रुतौ प्रतिज्ञानात् ॥ 02 ॥">‘अहरहरेनमनुप्रविशत्युपसङ्क्रमे च न तत्र मोदते न प्रमोदते न कामाननुभवति बद्धो ह्येष तदा भवत्यथ यदैनं मुक्तोऽनुप्रविशति मोदते च प्रमोदते च कामांश्चैवानुभवति’ इति बृहच्छ्रुतौ प्रतिज्ञानात् ॥ 02 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V38~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V38~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~471~~)~~ओं विशेषानुग्रहं च~~ ओम् ॥ 03-04-38 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति मुक्ताधिकरणम् ॥ 02 ॥">॥ इति मुक्ताधिकरणम् ॥ 02 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S04_A027" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आत्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A027"></span></p><h4 id="आत्माधिकरणम्_2" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_2"></span><span data-deva="आत्माधिकरणम्">आत्माधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V03" data-block-id="BS_C04_S04_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(544)ओम् आत्मा प्रकरणात् ओम् ॥ 04-04-03 ॥">(544)ओम् आत्मा प्रकरणात् ओम् ॥ 04-04-03 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V38_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V38~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V38_B1">शृण्वे वीर उग्रमुग्रं दमायन्नन्यमन्यमतिनेनीयमानः ।~~

~~एधमानद्विडुभयस्य राजा चोष्कूयते विश इन्द्रो मनुष्यान्’(ऋ.सं.६.४७.१६)</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V03_B1" data-verse="BS_C04_S04_V03" data-block-id="BS_C04_S04_V03_B1" style="position: relative;"><span data-deva="परञ्ज्योतिशब्देन परमात्मैवोच्यते । तत्प्रकरणत्वात् ।">परञ्ज्योतिशब्देन परमात्मैवोच्यते । तत्प्रकरणत्वात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V03_B2" data-verse="BS_C04_S04_V03" data-block-id="BS_C04_S04_V03_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘परञ्ज्योतिः परं ब्रह्म परमात्मादिका गिरः ।

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V38_B3~~" ~~data-verse~~="~~BS_C03_S04_V38~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S04_V38_B3~~">~~इति विशेषानुग्रहं च दर्शयति देवेषु परमेश्वरस्य।~~</div>

सर्वत्र हरिमेवैकं ब्रूयुर्नान्यं कथञ्चन’ ॥ इति च ब्रह्माण्डे ॥ 03 ॥">‘परञ्ज्योतिः परं ब्रह्म परमात्मादिका गिरः ।

सर्वत्र हरिमेवैकं ब्रूयुर्नान्यं कथञ्चन’ ॥ इति च ब्रह्माण्डे ॥ 03 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V38_B4~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V38~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V38_B4~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id~~">~~‘असुरान् दमयन् विष्णुः स्वपदं~~ च ~~सुरान् नयन् ।<br/>पुनः पुनर्मानुषांस्तु सृतावावर्तयत्यसौ’~~</span>~~</span>इति भविष्यत्पर्वणि ॥ 38 ॥~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V39~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V39~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~472~~)ओम् ~~अतस्त्वितरज्ज्यायोलिङ्गाच्च~~ ओम् ॥ 03-04-39 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति आत्माधिकरणम् (आत्मसम्पद्यधिकरणम्) ॥ 03 ॥">॥ इति आत्माधिकरणम् (आत्मसम्पद्यधिकरणम्) ॥ 03 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S04_A028" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अविभागाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A028"></span></p><h4 id="अविभागाधिकरणम्_2" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.AD.E0.A4.BE.E0.A4.97.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_2"></span><span data-deva="अविभागाधिकरणम्">अविभागाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V04" data-block-id="BS_C04_S04_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(545)ओम् अविभागेन दृष्टत्वात् ओम् ॥ 04-04-04 ॥">(545)ओम् अविभागेन दृष्टत्वात् ओम् ॥ 04-04-04 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V39_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V39~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V39_B1~~">~~देवभागादसुरभाग~~ एव ~~बहुलः~~ । ~~‘तस्मान्न जनतामियात्’~~(बृ.उ.३.३.२०) इति ~~लिङ्गात्~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V04_B1" data-verse="BS_C04_S04_V04" data-block-id="BS_C04_S04_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ये भोगाः परमात्मना भुज्यन्ते त एव मुक्तैः भुज्यन्ते ।">ये भोगाः परमात्मना भुज्यन्ते त एव मुक्तैः भुज्यन्ते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V39_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V39~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V39_B2~~">~~चशब्दात्~~ -~~‘ततः कनीयासा एव देवा ज्यायासा असुराः’~~(~~बृ.उ.३.३.१~~) इति ~~श्रुतेश्च ।~~</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V04_B2" data-verse="BS_C04_S04_V04" data-block-id="BS_C04_S04_V04_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘यानेवाहं श्रुणोमि यान् पश्यामि यान् जिघ्रामि तानेवैत इदं शरीरं विमुच्यानुभवन्ति’ इति दृष्टत्वाच्चतुर्वेदशिखायाम् ।">‘यानेवाहं श्रुणोमि यान् पश्यामि यान् जिघ्रामि तानेवैत इदं शरीरं विमुच्यानुभवन्ति’ इति दृष्टत्वाच्चतुर्वेदशिखायाम् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V04_B3" data-verse="BS_C04_S04_V04" data-block-id="BS_C04_S04_V04_B3" style="position: relative;"><span data-deva="भविष्यत्पुराणे च –

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V39_B3~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V39~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V39_B3~~">~~‘असुरा बहुला यस्मात् तस्मान्न जनतामियात्’~~ इति ~~च ब्राह्मे~~ ॥ 39 ॥</div>

">भविष्यत्पुराणे च –

</span><p><span data-deva="‘मुक्ताः प्राप्य परं विष्णुं तद्भोगान् लेशतः क्वचित् ।

">‘मुक्ताः प्राप्य परं विष्णुं तद्भोगान् लेशतः क्वचित् ।

</span></p><span data-deva="

बहिष्ठान् भुञ्जते नित्यं नानन्दादीन् कथञ्चन’ इति ॥ 04 ॥">

बहिष्ठान् भुञ्जते नित्यं नानन्दादीन् कथञ्चन’ इति ॥ 04 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अविभागाधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥ इति अविभागाधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S04_A029" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="चितिमात्राधिकरणम् (ब्रह्माधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A029"></span></p><h4 id="चितिमात्राधिकरणम्_(ब्रह्माधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.9A.E0.A4.BF.E0.A4.A4.E0.A4.BF.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.AC.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.B9.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="चितिमात्राधिकरणम् (ब्रह्माधिकरणम्)">चितिमात्राधिकरणम् (ब्रह्माधिकरणम्)</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V05" data-block-id="BS_C04_S04_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(546)ओं ब्राह्मेण जैमिनिरुपन्यासादिभ्यः ओम् ॥ 04-04-05 ॥">(546)ओं ब्राह्मेण जैमिनिरुपन्यासादिभ्यः ओम् ॥ 04-04-05 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V05_B1" data-verse="BS_C04_S04_V05" data-block-id="BS_C04_S04_V05_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वदेहपरित्यागेन मुक्ताः सन्तो ब्राह्मेणैव देहेन भोगान् भुञ्जते इति जैमिनिर्मन्यते ।">सर्वदेहपरित्यागेन मुक्ताः सन्तो ब्राह्मेणैव देहेन भोगान् भुञ्जते इति जैमिनिर्मन्यते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V05_B2" data-verse="BS_C04_S04_V05" data-block-id="BS_C04_S04_V05_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘स वा एष ब्रह्मनिष्ठ इदं शरीरं मर्त्यमतिसृज्य ब्रह्माभिसम्पद्य ब्रह्मणा पश्यति ब्रह्मणा श्रुणोति ब्रह्मणैवेदं सर्वमनुभवति’ इति माध्यन्दिनायनश्रुतावुपन्यासात् ।">‘स वा एष ब्रह्मनिष्ठ इदं शरीरं मर्त्यमतिसृज्य ब्रह्माभिसम्पद्य ब्रह्मणा पश्यति ब्रह्मणा श्रुणोति ब्रह्मणैवेदं सर्वमनुभवति’ इति माध्यन्दिनायनश्रुतावुपन्यासात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V05_B4" data-verse="BS_C04_S04_V05" data-block-id="BS_C04_S04_V05_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id"><span data-deva="‘आदत्ते हरिहस्तेन हरिदृष्ट्यैव पश्यति ।">‘आदत्ते हरिहस्तेन हरिदृष्ट्यैव पश्यति ।</span><br><span data-deva="गच्छेच्च हरिपादेन(पादाभ्यां) मुक्तस्यैषा स्थितिर्भवेत्’">गच्छेच्च हरिपादेन(पादाभ्यां) मुक्तस्यैषा स्थितिर्भवेत्’</span></span></span><span data-deva=" इति स्मृतेः ॥"> इति स्मृतेः ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V05_B6" data-verse="BS_C04_S04_V05" data-block-id="BS_C04_S04_V05_B6" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id"><span data-deva="‘गच्छामि विष्णुपादाभ्यां विष्णुदृष्ट्या च दर्शनम् ।">‘गच्छामि विष्णुपादाभ्यां विष्णुदृष्ट्या च दर्शनम् ।</span><br><span data-deva="इत्यादि पूर्वस्मरणान्मुक्तस्यैतद् भविष्यति’">इत्यादि पूर्वस्मरणान्मुक्तस्यैतद् भविष्यति’</span></span></span><span data-deva=" इति बृहत्तन्त्रोक्तयुक्तेश्च ॥ 05 ॥"> इति बृहत्तन्त्रोक्तयुक्तेश्च ॥ 05 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V40~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V40~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~473~~)ओं ~~तद्भूतस्य तु तद्भावो जैमिनेरपि नियमातद्रूपाभावेभ्यः~~ ओम् ॥ 03-04-40 ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V06" data-block-id="BS_C04_S04_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(547)ओं चितिमात्रेण तदात्मकत्वादित्यौडुलोमिः ओम् ॥ 04-04-06 ॥">(547)ओं चितिमात्रेण तदात्मकत्वादित्यौडुलोमिः ओम् ॥ 04-04-06 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V06_B1" data-verse="BS_C04_S04_V06" data-block-id="BS_C04_S04_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="चितिमात्रो देहो मुक्तानां पृथग् विद्यते तेन भुञ्जते ।

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V40_B1" data-verse="BS_C03_S04_V40" data-block-id~~="~~BS_C03_S04_V40_B1~~"~~>असुरजातेरेवासुरत्वं देवजातेरेव देवत्वं जैमिनेरपि सिद्धमेव।</div~~>

सर्वं वा एतदचित् परित्यज्य चिन्मात्र एवैष भवति चिन्मात्र एवावतिष्ठते तामेतां मुक्तिरित्याचक्षते’ इत्युद्दालकश्रुतेश्चिदात्मकत्वादित्यौडुलोमिर्मन्यते ॥ 06 ॥">चितिमात्रो देहो मुक्तानां पृथग् विद्यते तेन भुञ्जते ।

सर्वं वा एतदचित् परित्यज्य चिन्मात्र एवैष भवति चिन्मात्र एवावतिष्ठते तामेतां मुक्तिरित्याचक्षते’ इत्युद्दालकश्रुतेश्चिदात्मकत्वादित्यौडुलोमिर्मन्यते ॥ 06 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V40_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V40~~" data-block-id="BS_C03_S04_V40_B2">‘नासुरा दैवीं न देवा आसुरीं न मनुष्या दैवीमासुरीं च गतिमीयुरात्मीयामेव जातिमनुभवन्ति’(ऐ(ए).आ.२.१.८) इति नियमश्रुतेः ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V40_B3" data-verse="BS_C03_S04_V40~~" ~~data-block-id~~="~~BS_C03_S04_V40_B3~~">‘नासुराणां दैवं रूपं न देवानामासुरं न चोभयं मनुष्याणां यो यद्रूपः स तद्रूपो निसर्गो ह्येष भवति’ इत्यतद्रूपत्वश्रुतेः ।<~~/div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V40_B4"~~ data-~~verse~~="BS_C03_S04_V40" data-block-id="BS_C03_S04_V40_B4">‘तं भूतिरिति देवा उपासाञ्चक्रिरे ते बभूवुस्तस्माद्धाऽप्येतर्हि सुप्तो भूर्भूरित्येव प्रशस्वित्यभूतिरित्यसुरासेते ह पराबभूवुः’(ऐ.आ.२.१.८) इति देवासुराणां भावाभावश्रुतेश्च ।~~</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V40_B6" data-verse="BS_C03_S04_V40" data-block-id="BS_C03_S04_V40_B6~~">~~देवानां भूतिरित्येव मनो विष्णौ स्वभावतः~~ ।

~~असुराणामभूतित्वेनैतन्नेयमतोऽन्यथा~~ ॥~~</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V40_B7" data-verse="BS_C03_S04_V40" data-block-id="BS_C03_S04_V40_B7"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chadhyatma-id">‘देवाः शापाभिभूतत्वात् प्रह्लादाद्या बभूविरे ।<br/>अतः सुगतिरेतेषां नान्यथा व्यत्ययो भवेत्’</span>~~</span> इति चाध्यात्मे ॥ 40 ॥~~</div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति उभयलिङ्गाधिकरणम् ॥ 05 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V07" data-block-id="BS_C04_S04_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(548)ओम् एवमप्युपन्यासात् पूर्वभावादविरोधं बादरायणः ओम् ॥04-04-07॥">(548)ओम् एवमप्युपन्यासात् पूर्वभावादविरोधं बादरायणः ओम् ॥04-04-07॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A088" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अधिकारिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A088"></span><h4 class="gr-section-head">अधिकारिकाधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V07_B1" data-verse="BS_C04_S04_V07" data-block-id="BS_C04_S04_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘स वा एष एतस्मान्मर्त्याद् विमुक्तश्चिन्मात्रीभवत्यथ तेनैव रूपेणाभिपश्यत्यभिश्रुणोत्यभिमनुतेऽभिविजानाति तामाहुर्मुक्तिः’ इति सौपर्णश्रुतौ ।">‘स वा एष एतस्मान्मर्त्याद् विमुक्तश्चिन्मात्रीभवत्यथ तेनैव रूपेणाभिपश्यत्यभिश्रुणोत्यभिमनुतेऽभिविजानाति तामाहुर्मुक्तिः’ इति सौपर्णश्रुतौ ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V07_B2" data-verse="BS_C04_S04_V07" data-block-id="BS_C04_S04_V07_B2" style="position: relative;"><span data-deva="चिन्मात्रेणाप्युपन्यासाज्जैमिन्युक्तस्य च भावादुभयत्राप्यविरोधं बादरायणो मन्यते ।">चिन्मात्रेणाप्युपन्यासाज्जैमिन्युक्तस्य च भावादुभयत्राप्यविरोधं बादरायणो मन्यते ।</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V41~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V41~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~474~~)~~ओं न चाधिकारिकमपि पतनानुमानात् तदयोगात्~~ ओम् ~~॥ 03~~-04-~~41 ॥~~</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V07_bc_line" data-verse="BS_C04_S04_V07" data-block-id="BS_C04_S04_V07_bc_line" style="position: relative;"><span data-deva="नारायणाध्यात्मे च-">नारायणाध्यात्मे च-</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V07_B3" data-verse="BS_C04_S04_V07" data-block-id="BS_C04_S04_V07_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘मर्त्यं देहं परित्यज्य चितिमात्रात्मदेहिनः ।

">‘मर्त्यं देहं परित्यज्य चितिमात्रात्मदेहिनः ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V41_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V41~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V41_B1~~">न च परमात्मैश्वर्यादिकमाकाङ्क्ष्‍यम्, ब्रह्मादीनामपि नाकाङ्क्षयं, किमुपरस्येति सूचयितुमपिशब्दः । चशब्दस्तु ज्ञानार्थीनां पूर्वोक्तादित्थम्भावान्तरसूचकः । अयोग्यमारोढुं प्रयतन् प्रपतन् हि दृश्यते । एवमयोगस्य परमात्मैश्वर्यस्य ब्रह्मादिपदस्य चाकाङ्क्षायां पतनमनुमीयते ।</div>

</span><p><span data-deva="चितिमात्रेन्द्रियाश्चैव प्रविष्टा विष्णुमव्ययम् ॥

तदङ्गानुगृहीतैश्च स्वाङ्गैरेव प्रवर्तनम् ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V41_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V41~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V41_B2~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Brahmanda-id~~">~~‘न देवपदमन्विच्छेत् कुत एव हरेर्गुणान्~~ ।~~<br/>इच्छन् पतति पूर्वस्मादधस्ताद्यत्र नोत्थितिः’~~</span>~~</span> इति ब्रह्माण्डे ।~~</div>

कुर्वन्ति भुञ्जते भोगांस्तदन्तर्बहिरेव वा ॥

">चितिमात्रेन्द्रियाश्चैव प्रविष्टा विष्णुमव्ययम् ॥

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V41_B4~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V41~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V41_B4~~">~~‘स्वकीयमिच्छमानं तु राजाद्याः पातयन्ति हि ।~~<br/> ~~एवमेव सुराद्याश्च हरिश्च स्वपदेच्छुकम्’ ॥ इत्याद्यनुमानरूपवाक्याच्च ।।~~</div>

तदङ्गानुगृहीतैश्च स्वाङ्गैरेव प्रवर्तनम् ।

कुर्वन्ति भुञ्जते भोगांस्तदन्तर्बहिरेव वा ॥

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V41_B7~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V41~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V41_B7~~"><span ~~class~~="~~gr-blockquote~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-Smruthi-id~~">~~‘मायाभिरुत्सिसृप्सत इन्द्र द्यामारुरुक्षत~~ ।<br/>~~अवदस्यूँरधूनुथाः’(ऋ.सं.८.१४.१४)~~</span></span> ~~इति च श्रुतिः॥~~</div>

</span></p><span data-deva="

यथेष्टं परिवर्तन्ते तस्यैवानुग्रहेरिताः’ इति ॥ 07 ॥">

यथेष्टं परिवर्तन्ते तस्यैवानुग्रहेरिताः’ इति ॥ 07 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V42~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V42~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~475~~)ओम् ~~उपपूर्वमपीत्येके भावशमनवत् तदुक्तम्~~ ओम् ॥ 03-04-42 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति चितिमात्राधिकरणम् (ब्रह्माधिकरणम्) ॥ 05 ॥">॥ इति चितिमात्राधिकरणम् (ब्रह्माधिकरणम्) ॥ 05 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S04_A030" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सङ्कल्पाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A030"></span></p><h4 id="सङ्कल्पाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.99.E0.A5.8D.E0.A4.95.E0.A4.B2.E0.A5.8D.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सङ्कल्पाधिकरणम्">सङ्कल्पाधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V08" data-block-id="BS_C04_S04_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(549)ओं सङ्कल्पादेव च तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 04-04-08 ॥">(549)ओं सङ्कल्पादेव च तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 04-04-08 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V42_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V42~~" data-block-id="BS_C03_S04_V42_B1">उपदेवपदं च नापेक्षमित्येके । भावशमनवत्, ऋष्टिपदवदेव । तच्चोक्तमिन्द्रद्युम्नश्रुतौ –‘अथ यथर्षीन् प्रजापतीन् नाकाङ्क्षेदेवं न गन्धर्वान् न विद्याधरान् न सिद्धान्’ इति।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V08_B1" data-verse="BS_C04_S04_V08" data-block-id="BS_C04_S04_V08_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न तेषां भोगादिषु प्रयत्नापेक्षा । ‘स यदि पितृलोककामो भवति । सङ्कल्पादेवास्य पितरः समुत्तिष्ठन्ति’(छांउ.८.२.१) इत्यादिश्रुतेः ॥ 08 ॥">न तेषां भोगादिषु प्रयत्नापेक्षा । ‘स यदि पितृलोककामो भवति । सङ्कल्पादेवास्य पितरः समुत्तिष्ठन्ति’(छांउ.८.२.१) इत्यादिश्रुतेः ॥ 08 ॥</span></div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V42_B3~~" ~~data-verse~~="~~BS_C03_S04_V42~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S04_V42_B3~~">~~बृहत्संहितायां च –~~

~~‘न दैवानभिकाङ्क्षेत कुत एव हरेर्गुणान्~~ ।

~~प्राजापत्यान् न चार्षांश्च गान्धर्वादीनपि क्वचित्~~ ॥

ऋष्यादिषु विशेषे तु दोषो नैवाविशेषतः’ ॥ इति विशेषदर्शनार्थमेक इत्युक्तम् ॥ 42 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V43~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V43~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~476~~)~~ओं बहिस्तूभयथाऽपि स्मृतेराचाराच्च~~ ओम् ॥ 03-04-43 ॥</span></span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सङ्कल्पाधिकरणम् ॥ 06 ॥">॥ इति सङ्कल्पाधिकरणम् ॥ 06 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S04_A031" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनन्याधिपत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A031"></span></p><h4 id="अनन्याधिपत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.AA.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अनन्याधिपत्यधिकरणम्">अनन्याधिपत्यधिकरणम्</span></h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V09" data-block-id="BS_C04_S04_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(550)ओम् अत एव चानन्याधिपतिः ओम् ॥ 09-550 ॥">(550)ओम् अत एव चानन्याधिपतिः ओम् ॥ 09-550 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V43_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V43~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V43_B1~~">देवर्षिगन्धर्वादिपदेभ्योऽन्यत्र शुभविषय आकाङ्क्षायामनाकाङ्क्षायां च न पतनम् ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V09_B1" data-verse="BS_C04_S04_V09" data-block-id="BS_C04_S04_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सत्यसङ्कल्पत्वादेव ।">सत्यसङ्कल्पत्वादेव ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V43_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V43~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V43_B2~~"~~><span class~~="~~gr-blockquote~~"><span class="gr-reference gr-ref-~~Smruthi~~-id">~~‘देवर्षिगन्धर्वाणां पदाकाङ्क्षी पतेत् ध्रुवम्~~ ।~~<br/~~>~~अन्यत्र शुभमाकाङ्क्षन्~~ न ~~पतेदविरोधतः’~~</span></span> ~~इति स्मृतेः~~ ॥</~~div~~>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V09_B2" data-verse="BS_C04_S04_V09" data-block-id="BS_C04_S04_V09_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id"><span data-deva="‘परमोऽधिपतिस्तेषां विष्णुरेव न संशयः ।">‘परमोऽधिपतिस्तेषां विष्णुरेव न संशयः ।</span><br><span data-deva="ब्रह्मादिमानुषान्तानां सर्वेषामविशेषतः ॥">ब्रह्मादिमानुषान्तानां सर्वेषामविशेषतः ॥</span><br><span data-deva="ततः प्राणादिनामान्ताः सर्वेऽपि पतयः क्रमात् ।">ततः प्राणादिनामान्ताः सर्वेऽपि पतयः क्रमात् ।</span><br><span data-deva="आचार्याश्चैव सर्वेऽपि यैर्ज्ञानं सुप्रतिष्ठितम् ।">आचार्याश्चैव सर्वेऽपि यैर्ज्ञानं सुप्रतिष्ठितम् ।</span><br><span data-deva=" एतेभ्योऽन्यः पतिर्नैव मुक्तानां नात्र संशयः’"> एतेभ्योऽन्यः पतिर्नैव मुक्तानां नात्र संशयः’</span></span><span data-deva=" इति वाराहे ॥ 09 ॥"> इति वाराहे ॥ 09 ॥</span></div>

<~~div class~~="~~bhashyam~~-~~block" id~~="~~BS_C03_S04_V43_B4~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S04_V43~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S04_V43_B4~~">~~‘नानात्वमेव कामानां नाकामः क्व च दृश्यते ।~~<br/>~~अतोऽविरुद्धकामः स्यादकामस्तेन भण्यते’ इत्याचाराच्च ॥ 43 ॥~~</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~आधिकारिकाधिकरणम्~~ ॥ 06 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अनन्याधिपत्यधिकरणम् ॥ 07 ॥">॥ इति अनन्याधिपत्यधिकरणम् ॥ 07 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S04_A032" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अभावाधिकरणम् (उभयविधभोगाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A032"></span></p><h4 id="अभावाधिकरणम्_(उभयविधभोगाधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.AD.E0.A4.BE.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.89.E0.A4.AD.E0.A4.AF.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.A7.E0.A4.AD.E0.A5.8B.E0.A4.97.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="अभावाधिकरणम् (उभयविधभोगाधिकरणम्)">अभावाधिकरणम् (उभयविधभोगाधिकरणम्)</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S04_A089~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~फलश्रुत्यधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S04_A089~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~फलश्रुत्यधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V10" data-block-id="BS_C04_S04_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(551)ओम् अभावं बादरिराह ह्येवम् ओम् ॥ 04-04-10 ॥">(551)ओम् अभावं बादरिराह ह्येवम् ओम् ॥ 04-04-10 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V44~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V44~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~477~~)~~ओं स्वामिनः फलश्रुतेरित्यात्रेयः~~ ओम् ॥ 03-04-44 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V10_B1" data-verse="BS_C04_S04_V10" data-block-id="BS_C04_S04_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="चिन्मात्रं विनाऽन्यो देहस्तेषां न विद्यत इति बादरिः ।">चिन्मात्रं विनाऽन्यो देहस्तेषां न विद्यत इति बादरिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V10_B2" data-verse="BS_C04_S04_V10" data-block-id="BS_C04_S04_V10_B2" style="position: relative;"><span data-deva="अशरीरो वाव तदा भवत्यशरीरं वाव सन्तं न प्रियाप्रिये स्पृशतो याभ्यां ह्येष उन्मथ्यते’ इत्येवं कौण्ठरव्यश्रुतावाह हि ॥ 10 ॥">अशरीरो वाव तदा भवत्यशरीरं वाव सन्तं न प्रियाप्रिये स्पृशतो याभ्यां ह्येष उन्मथ्यते’ इत्येवं कौण्ठरव्यश्रुतावाह हि ॥ 10 ॥</span></div>

</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V44_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V44~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V44_B1~~">~~‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’~~(~~तै.उ.२.१~~) ~~इत्यादि फलं स्वामिनां देवानामेव भवति ।~~</div>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V11" data-block-id="BS_C04_S04_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(552)ओं भावं जैमिनिर्विकल्पाम्नानात् ओम् ॥ 04-04-11 ॥">(552)ओं भावं जैमिनिर्विकल्पाम्नानात् ओम् ॥ 04-04-11 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V44_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V44~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V44_B2~~">‘यदु किञ्चेमाः प्रजाः शुभमाचरन्ति देवा एव तदाचरन्ति यदु किं चेमाः प्रजा विजानते देवा एव तद्विजानते देवानां ह्येतद्भवति स्वामी हि फलमश्नुते नास्वामी कर्म कुर्वाणः’ ॥ ~~इति माध्यन्दिनायनश्रुतेरित्यात्रेयो मन्यते~~ ॥ 44 ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V11_B1" data-verse="BS_C04_S04_V11" data-block-id="BS_C04_S04_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘स वा एष एवंवित् परमभिपश्यत्यभिशृणोति ज्योतिषैव रूपेण चिता वाऽचिता वा नित्येन वाऽनित्येन वाऽथानन्दी ह्येवैष भवति नानानन्दं कञ्चिदुपस्पृशति’ इत्यौद्दालकश्रुतौ विकल्पाम्नानाद् अन्यदेहस्यापि भावं जैमिनिर्मन्यते ॥ 11 ॥">‘स वा एष एवंवित् परमभिपश्यत्यभिशृणोति ज्योतिषैव रूपेण चिता वाऽचिता वा नित्येन वाऽनित्येन वाऽथानन्दी ह्येवैष भवति नानानन्दं कञ्चिदुपस्पृशति’ इत्यौद्दालकश्रुतौ विकल्पाम्नानाद् अन्यदेहस्यापि भावं जैमिनिर्मन्यते ॥ 11 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V45~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V45~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~478~~)ओम् ~~आर्त्विज्यमित्यौडुलोमिस्तस्मै हि परिक्रियते~~ ओम् ॥ 45-~~478~~ ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V12" data-block-id="BS_C04_S04_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(553)ओं द्वादशाहवदुभयविधं बादरायणोऽतः ओम् ॥ 04-04-12 ॥">(553)ओं द्वादशाहवदुभयविधं बादरायणोऽतः ओम् ॥ 04-04-12 ॥</span></span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V12_B1" data-verse="BS_C04_S04_V12" data-block-id="BS_C04_S04_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथा द्वादशाहः क्रत्वात्मकः सत्रात्मकश्च भवति, एवं मुक्तभोगो बाह्यशरीरकृतश्चिन्मात्रकृतश्च भवतीति बादरायणो मन्यते ॥ 12 ॥">यथा द्वादशाहः क्रत्वात्मकः सत्रात्मकश्च भवति, एवं मुक्तभोगो बाह्यशरीरकृतश्चिन्मात्रकृतश्च भवतीति बादरायणो मन्यते ॥ 12 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V45_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V45~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V45_B1~~">सत्रयागेष्वृत्विजामपि फलदर्शनादल्पं फलं प्रजानामपि भवतीत्यौडुलोमिर्मन्यते । तदर्थं देवैः क्रियमाणत्वात् ॥ 45 ॥</div>

</div>

<div class="~~verse~~-~~block~~" id="~~BS_C03_S04_V46~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V46" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03~~" data-verse~~-type="sutra"><span class~~="~~shloka-block~~"~~><span class~~="~~shloka-line~~"~~>(479)ओं सहकार्यन्तरविधिः पक्षेण तृतीयं तद्वतो विध्यादिवत् ओम् ॥ 03-04-49 ॥</span></span></div~~>

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V46_B1"~~ data-~~verse~~="~~BS_C03_S04_V46" data-block~~-~~id="BS_C03_S04_V46_B1~~">तृतीयः स्वपक्षः । देवानां ज्ञापनादिकर्मणि सहकार्यान्तरत्वेन प्रजा विधीयन्ते । यथा प्रजावतो राज्ञः प्रजाः सहकारित्वेन विधीयन्ते । यथावाऽऽचार्यस्य शिष्याः ।</~~div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V46_B2" data-verse="BS_C03_S04_V46" data-block-id="BS_C03_S04_V46_B2"~~>~~वाराहे च –~~

~~‘ज्ञानादिदानं देवानां विष्णुना साधु चोदितम् ।~~

~~वेदे च तेषां विहितं तत्राचार्यो महत्तरः ॥~~

~~विहितः सहकारित्वे सहकार्यन्तरं प्रजाः ।~~

~~पातृत्वेन यथा राज्ञो यथा शिष्या गुरोरपि ॥~~

~~तस्माच्छ्रुतं फलं तासामाचार्याणां महत्तरम् ।~~

~~ततो महत्तरं प्रोक्तं देवानामुत्तरोत्तरम्’ ॥ इति ॥ 46 ॥~~</div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति फलश्रुत्यधिकरणम् ॥ 07 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V13" data-block-id="BS_C04_S04_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(554)ओं तन्वभावे सन्ध्यवदुपपत्तेः ओम् ॥ 04-04-13 ॥">(554)ओं तन्वभावे सन्ध्यवदुपपत्तेः ओम् ॥ 04-04-13 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A090" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कृत्स्नभावाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A090"></span><h4 class="gr-section-head">कृत्स्नभावाधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V13_B1" data-verse="BS_C04_S04_V13" data-block-id="BS_C04_S04_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सन्ध्यं स्वप्नः ।‘सन्ध्यं तृतीयं स्वप्नस्थानम्’(बृ.उ.६.३.९) इति श्रुतेः ॥ 13 ॥">सन्ध्यं स्वप्नः ।‘सन्ध्यं तृतीयं स्वप्नस्थानम्’(बृ.उ.६.३.९) इति श्रुतेः ॥ 13 ॥</span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V47~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V47~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~480~~)ओं ~~कृत्स्नभावात् तु गृहिणोपसंहारः~~ ओम् ॥ 03-04-47 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V47_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V47~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V47_B1~~">‘कुटुम्बे शुचौ देशे स्वाध्यायमधीयानो धार्मिकान् विदधत्’ इत्युक्त्वा ‘न च पुनरावर्तते न च पुनरावर्तते’(~~छां~~.उ.८.१४) इति गृहिणोपसंहारः क्रियते । तस्माद् गृहस्तस्यैवोत्तमत्वम् ? इति न वाच्यम् । यतः कृत्स्नगृहस्थान् देवानपेक्ष्यैवोपसंहारः क्रियते ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V47_B5" data-verse="BS_C03_S04_V47" data-block-id="BS_C03_S04_V47_B5~~">‘कृत्स्ना ह्येते गृहिणो देवाः कृत्स्ना एते यतयोऽत एषां न पुत्रा दायमुपयन्ति न चैते गृहान् विसृजन्त्यरागा अद्वेषा अलोभाः सर्वभोगाः सर्वज्ञाः सर्वकर्तारः’ इति ~~पौत्रायणश्रुतिः~~ ॥ 47 ॥</div>

</div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V48~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V48~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~481~~)ओं ~~मौनवदितरेषामप्युपदेशात्~~ ओम् ॥ 03-04-48 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V14_B1" data-verse="BS_C04_S04_V14" data-block-id="BS_C04_S04_V14_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मवैवर्ते च –

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V48_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V48~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V48_B1~~">~~न चाश्रमद्वयमेव देवानाम् ।~~<~~/div>~~

">ब्रह्मवैवर्ते च –

</span><p><span data-deva="‘स्वप्नस्थानं यथा भोगो विना देहेन युज्यते ।

~~<div class="bhashyam~~-~~block" id~~="~~BS_C03_S04_V48_B2~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S04_V48~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S04_V48_B2~~">‘देवाएव ब्रह्मचारिणो देवा एव गृहस्था देवा एव वनस्था यथा ह्येते मुनय एवं सर्ववर्णाः सर्वाश्रमाः सर्वं ह्येते कर्म कुर्वन्ति’ इति ~~कौण्ठरव्यश्रुतौ यतित्वदृष्टान्तेनान्येषामप्युपदेशात्~~ ॥ 48 ॥</div>

एवं मुक्तावपि भवेद् विना देहेन भोजनम् ॥

स्वेच्छया वा शरीराणि तेजोरूपाणि कानिचित् ।

">‘स्वप्नस्थानं यथा भोगो विना देहेन युज्यते ।

एवं मुक्तावपि भवेद् विना देहेन भोजनम् ॥

स्वेच्छया वा शरीराणि तेजोरूपाणि कानिचित् ।

</span></p><span data-deva="

स्वीकृत्य जागरितवद् भुक्त्वा त्यागः कदाचन’ इति ॥ 14 ॥">

स्वीकृत्य जागरितवद् भुक्त्वा त्यागः कदाचन’ इति ॥ 14 ॥</span></div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति कृत्स्नभावाधिकरणम् ॥ 08 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V15" data-block-id="BS_C04_S04_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(556)ओं प्रदीपवदावेशस्तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 04-04-15 ॥">(556)ओं प्रदीपवदावेशस्तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 04-04-15 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A091" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनाविष्काराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A091"></span><h4 class="gr-section-head">अनाविष्काराधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V15_B1" data-verse="BS_C04_S04_V15" data-block-id="BS_C04_S04_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="शरीरमनुप्रविश्यापि तत् प्रकाशयन्तः पुण्यानेव भोगाननुभवन्ति । न तु दुःखादीन् । यथा प्रदीपो दीपिकादिषु प्रविष्टः, तत् स्थं तैलाद्येव भुङ्ते, न तु तत् कार्ष्ण्यादि ।

‘तीर्णो हि तदा सर्वान् शोकान् हृदयस्य भवति’(बृ.उ.६.३.२२) इति हि दर्शयति ॥ 15 ॥">शरीरमनुप्रविश्यापि तत् प्रकाशयन्तः पुण्यानेव भोगाननुभवन्ति । न तु दुःखादीन् । यथा प्रदीपो दीपिकादिषु प्रविष्टः, तत् स्थं तैलाद्येव भुङ्ते, न तु तत् कार्ष्ण्यादि ।

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V49~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V49~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~482~~)ओम् ~~अनाविष्कुर्वन्नन्वयात्~~ ओम् ॥ 49-~~482~~ ॥</span></span></div>

‘तीर्णो हि तदा सर्वान् शोकान् हृदयस्य भवति’(बृ.उ.६.३.२२) इति हि दर्शयति ॥ 15 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V15_B2" data-verse="BS_C04_S04_V15" data-block-id="BS_C04_S04_V15_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न च ‘स्वर्गे लोके न भयं किञ्चनास्ति’(क.उ.१.१२) इत्यादिना स्वर्गादिस्थस्यैतदिति वाच्यम् । यतः –">न च ‘स्वर्गे लोके न भयं किञ्चनास्ति’(क.उ.१.१२) इत्यादिना स्वर्गादिस्थस्यैतदिति वाच्यम् । यतः –</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V49_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V49~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V49_B1~~">~~‘एतां विद्यामदीत्य ब्रह्मदर्शी वाव भवति~~ । ~~स एतां मनुष्येषु विब्रूयात्~~ । यथा ~~यथा ह वै ब्रूयात् तथा तथाऽधिको~~ भवति’ । इति ~~माठरश्रुतौ विद्यादानं श्रूयते~~ ।

~~तच्च बहूनां स्वीकरणार्थमाविष्कारेणेति~~ न ~~मन्तव्यम्~~ । ~~अन्वयाद्युक्तेः~~ । ~~अविष्कारेऽयोग्यानामपि स्वीकारप्राप्तिः ।</div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V49_B5" data-verse="BS_C03_S04_V49" data-block-id="BS_C03_S04_V49_B5">तच्च विषिद्धम् –~~

~~‘मा नः स्तेनेभ्यो यो अभि द्रुहस्पदे निरामिणो रिपवोऽन्नेषु जागृधुः।~~

~~येषां नैतन्नापरं कि च नैकं ब्रह्मणस्पते ब्रूहि तेभ्यं कदाचित्’~~(ऋ.सं.२.२३.१३) ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V49_B7~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V49~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V49_B7~~">~~अथो~~ (प)~~शमेनोपरता मनुष्याः ये धर्मिणो ब्रूहि तेभ्यः सदा नः~~ ।

~~आदेवानामोहते विव्रयो हृदि बृहस्पते~~ न ~~परः साम्नो विदुः’~~(ऋ.सं.२.~~२३.१४~~) ~~इति~~ ।</~~div>~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V49_B9" data-verse="BS_C03_S04_V49" data-block-id="BS_C03_S04_V49_B9"~~>~~विद्या ह वै ब्राह्मणमाजगाम गोपाय मां शेवधिष्टेऽहमस्मि ।~~

~~अनार्यकायानृजवे शठाय न मां ब्रूया ऋजवे ब्रूहि नित्यम्’ इति च ॥ 49 ॥~~</div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति अनाविष्काराधिकरणम् (अन्वयाधिकरणम्) ॥ 09 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V16" data-block-id="BS_C04_S04_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(557)ओं स्वाप्ययसम्पत्त्योरन्यतरापेक्षमाविष्कृतं हि ओम् ॥ 04-04-16 ॥">(557)ओं स्वाप्ययसम्पत्त्योरन्यतरापेक्षमाविष्कृतं हि ओम् ॥ 04-04-16 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A092" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ऐहिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A092"></span><h4 class="gr-section-head">ऐहिकाधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V16_B1" data-verse="BS_C04_S04_V16" data-block-id="BS_C04_S04_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सुप्तौ मोक्षे वा तदुच्यते ।‘अत्र पिताऽपिता भवति’, ‘अनन्वागतं पुण्येनान्वागतं पापेन’(बृ.उ.६.३.२२) इत्याद्याविष्कृतत्वात् ॥">सुप्तौ मोक्षे वा तदुच्यते ।‘अत्र पिताऽपिता भवति’, ‘अनन्वागतं पुण्येनान्वागतं पापेन’(बृ.उ.६.३.२२) इत्याद्याविष्कृतत्वात् ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V16_B2" data-verse="BS_C04_S04_V16" data-block-id="BS_C04_S04_V16_B2" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मवैवर्ते च-

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V50~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V50~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~483~~)ओम् ~~ऐहिकमप्रस्तुतप्रतिबन्धे तद्दर्शनात्~~ ओम् ॥ 50-~~483~~ ॥</span></span></div>

">ब्रह्मवैवर्ते च-

</span><p><span data-deva="‘ज्योतिर्मयेषु देहेषु स्वेच्छया विश्वमोक्षिणः ।

भुञ्जते सुसुखान्येव न दुःखादीन् कदाचन ॥

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V50_B1~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V50~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V50_B1~~">~~‘आत्मा~~ वा ~~अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निधिध्यासितव्यः’~~(बृ.उ.४.४.५) इति दर्शनार्थं श्रवणादि विधीयते । तच्च दर्शनमैहिकमेव प्रारब्धप्रतिबन्धाभावे ।</div>

तीर्णा हि सर्वशोकांस्ते पुण्यपापादिवर्जिताः(निवृत्तसर्वदोषास्ते पुण्यपापादिवर्जिताः) ।

">‘ज्योतिर्मयेषु देहेषु स्वेच्छया विश्वमोक्षिणः ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V50_B3~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V50~~" data-block-id="BS_C03_S04_V50_B3">‘श्रुत्वाऽऽत्मानं मतिपूर्वं ह्युपास्य इहैव दृष्टिं परमस्य विन्देत् ।

भुञ्जते सुसुखान्येव न दुःखादीन् कदाचन ॥

यद्यारब्धं कर्म निबन्धकं स्यात् प्रेत्यैव पश्येद्योगमेवान्ववेक्ष्य’ ॥ इति सौपर्णश्रुतौ दर्शनात् ।</div>

तीर्णा हि सर्वशोकांस्ते पुण्यपापादिवर्जिताः(निवृत्तसर्वदोषास्ते पुण्यपापादिवर्जिताः) ।

</span></p><span data-deva="

~~<div class="bhashyam-block~~" id="~~BS_C03_S04_V50_B6~~" data-~~verse~~="~~BS_C03_S04_V50~~" ~~data~~-~~block-id="BS_C03_S04_V50_B6"~~><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-BruhathSamhitha-id~~">~~‘अनादिजन्मसम्बन्धं निर्भेत्तुं पापपञ्जरम्~~ ।~~<br/>यावत्या सेवया शक्यं तावत् कार्यं~~ न ~~संशयः॥<br/>यावद्दूरे स्थितो गम्यात् तावद्गन्तव्यमेव~~ हि ।<br/>~~इह जन्मान्तरे वाऽपि तावत्यैव तु दर्शनम् ॥~~<br/>~~श्रवणं मननं चैव निधिध्यासनमेव च ।~~<~~br/~~>~~परे गुरौ च या भक्तिः परिचर्यादिकं हरेः~~ ॥~~<br/>एषा सेवेति सम्प्रोक्ता यया तद्दर्शनं भवेत्’~~</span> ~~इति बृहत्संहितायाम् ॥ 50 ॥~~</div>

सर्वदोषनिवृत्तास्ते गुणमात्रस्वरूपिणः’ इति ॥ 16 ॥">

सर्वदोषनिवृत्तास्ते गुणमात्रस्वरूपिणः’ इति ॥ 16 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~ऐहिकाधिकरणम्~~ ॥ 10 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति उभयविधभोगाधिकरणम्(अभावाधिकरणम्) ॥ 08 ॥">॥ इति उभयविधभोगाधिकरणम्(अभावाधिकरणम्) ॥ 08 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S04_A033" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A033"></span></p><h4 id="सर्वकामाधिकरणम्_(जगद्व्यापाराधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.9C.E0.A4.97.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्)">सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्)</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C03_S04_A093~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~मुक्तिफलाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C03_S04_A093~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~मुक्तिफलाधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V17" data-block-id="BS_C04_S04_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(558)ओं जगद्व्यापारवर्जम् ओम् ॥ 04-04-17 ॥">(558)ओं जगद्व्यापारवर्जम् ओम् ॥ 04-04-17 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C03_S04_V51~~" data-block-id="~~BS_C03_S04_V51~~" data-doc="BS" data-chapter="~~BS_C03~~" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~484~~)ओम् ~~एवं मुक्तिफलानियमस्तदवस्थावधृतेस्तदवस्थावधृतेः~~ ओम् ॥ 03-04-51 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V17_B1" data-verse="BS_C04_S04_V17" data-block-id="BS_C04_S04_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वान् कामानाप्त्वाऽमृतःसमभवत्’(ऐ.आ.२.५.४) इत्युच्यते । तत्र सृष्ट्यादिभ्योऽन्यानाप्नोति ॥ 17 ॥">‘सर्वान् कामानाप्त्वाऽमृतःसमभवत्’(ऐ.आ.२.५.४) इत्युच्यते । तत्र सृष्ट्यादिभ्योऽन्यानाप्नोति ॥ 17 ॥</span></div>

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V51_B1" data-verse="BS_C03_S04_V51" data-block-id="BS_C03_S04_V51_B1~~">एवमेव प्रारब्धकर्माभावे शरीरपातानन्तरमेव मोक्षः; तद्भावे जन्मान्तराणीत्यनियमः ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C03_S04_V51_B2~~" data-verse="~~BS_C03_S04_V51~~" data-block-id="BS_C03_S04_V51_B2">‘धर्मी स्वर्गं विधर्मी निरयमेत्येव ब्रह्मसंस्थोऽमृतमेत्येव ब्रह्मसंस्थोऽमृतम्’ इति ब्रह्मसंस्थस्य मोक्षस्यैवावधारणात् ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V51_B3~~" ~~data-verse~~="~~BS_C03_S04_V51~~" data-~~block-id~~="~~BS_C03_S04_V51_B3~~">~~‘विद्वानमृतमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा~~ ।

~~अवसन्नं यदारब्दं कर्म तत्रैव गच्छति~~ ॥

~~न चेद्बहूनि जन्मानि प्राप्यैवान्ते न संशयः’ ॥ इति च नारायणाध्यात्मे ॥ 51~~ ॥</div>

</div>

<div class="gr-~~author-note~~"~~>॥ इति मुक्तिफलाधिकरणम् ॥ 11 ॥</div>~~

~~<div class~~="~~gr-author-note~~"~~>॥ इति श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥ 03~~-~~04॥</div>~~

~~<div class="gr-author~~-note">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायः (साधनाध्यायः) ॥ 03 ॥</div>

~~<span~~ id="~~gr-C4" class="gr-toc-anchor~~" data-~~level~~="1" ~~data-title~~="~~(फलाध्यायः) चतुर्थाध्यायः ॥~~">~~</span>~~

~~== (फलाध्यायः) चतुर्थाध्यायः ॥ ==~~

<~~span id="gr-C4-S1"~~ class="gr-~~toc~~-~~anchor" data-level="2" data-title="प्रथमः पादः~~"></span>

~~=== प्रथमः पादः ===~~

~~<div class="introduction" id="BS_C04_S01_I01"~~ data-~~block-id~~="~~BS_C04_S01_I01" data-verse="BS_C04_S01~~">

<~~div class="introduction-line"~~>~~फलं निगद्यतेऽस्मिन्नध्याये । कर्मनाशाख्यं फलमस्मिन् पादे ।~~</div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V18" data-block-id="BS_C04_S04_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(559)ओं प्रकरणादसन्निहितत्वाच्च ओम् ॥ 04-04-18 ॥">(559)ओं प्रकरणादसन्निहितत्वाच्च ओम् ॥ 04-04-18 ॥</span></span></span></div>

<div class="~~introduction~~-~~line~~">~~नित्यशः कार्यं सर्वथा भाव्यं साधनं प्रथमथ उच्यते~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V18_B1" data-verse="BS_C04_S04_V18" data-block-id="BS_C04_S04_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="जीवप्रकरणत्वाज्जीवानां तादृक्सामर्थ्यविदूरत्वाच्च ।">जीवप्रकरणत्वाज्जीवानां तादृक्सामर्थ्यविदूरत्वाच्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V18_B2" data-verse="BS_C04_S04_V18" data-block-id="BS_C04_S04_V18_B2" style="position: relative;"><span data-deva="वाराहे च-

">वाराहे च-

</span><p><span data-deva="‘स्वाधिकानन्दसम्प्राप्तौ सृष्ट्यादिव्यापृतिष्वपि ।

मुक्तानां नैव कामः स्यादन्यान् कामांस्तु भुञ्जते ॥

तद्योग्यता नैव तेषां कदाचित् क्वापि विद्यते ।

">‘स्वाधिकानन्दसम्प्राप्तौ सृष्ट्यादिव्यापृतिष्वपि ।

मुक्तानां नैव कामः स्यादन्यान् कामांस्तु भुञ्जते ॥

तद्योग्यता नैव तेषां कदाचित् क्वापि विद्यते ।

</span></p><span data-deva="

न चायोग्यं विमुक्तोऽपि प्राप्नुयान्न च कामयेत्’ इति ॥ 18 ॥">

न चायोग्यं विमुक्तोऽपि प्राप्नुयान्न च कामयेत्’ इति ॥ 18 ॥</span></div>

</div>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V19" data-block-id="BS_C04_S04_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(560)ओं प्रत्यक्षोपदेशादिति चेन्नाऽधिकारिकमण्डलस्थोक्तेः ओम् ॥ 04-04-19 ॥">(560)ओं प्रत्यक्षोपदेशादिति चेन्नाऽधिकारिकमण्डलस्थोक्तेः ओम् ॥ 04-04-19 ॥</span></span></span></div>

~~<div class="introduction" id="BS_C04_S01_I03" data-block-id="BS_C04_S01_I03" data-verse="BS_C04_S01">~~

~~<div class="introduction-line">प्रायिकत्वाच्चाऽध्यायानां पादानां च न विरोधः ।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V19_B1" data-verse="BS_C04_S04_V19" data-block-id="BS_C04_S04_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘ता यो वेद । स वेद ब्रह्म । सर्वेऽस्मै देवा बलिमावहन्ति’(तै.उ.१.५) इति प्रत्यक्षोपदेशाज्जगदैश्वर्यमप्यस्तीति चेत्,">‘ता यो वेद । स वेद ब्रह्म । सर्वेऽस्मै देवा बलिमावहन्ति’(तै.उ.१.५) इति प्रत्यक्षोपदेशाज्जगदैश्वर्यमप्यस्तीति चेत्,</span></div>

~~</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V19_B2" data-verse="BS_C04_S04_V19" data-block-id="BS_C04_S04_V19_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न । आधिकारिकमण्डलाधिपतिर्ब्रह्मा हि तत्रोच्यते ।">न । आधिकारिकमण्डलाधिपतिर्ब्रह्मा हि तत्रोच्यते ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V19_B3" data-verse="BS_C04_S04_V19" data-block-id="BS_C04_S04_V19_B3" style="position: relative;"><span data-deva="गारुडे च-

<span id="gr-adh-BS_C04_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आवृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A001"></span><h4 class="gr-section-head">आवृत्यधिकरणम्</h4>

">गारुडे च-

</span><p><span data-deva="‘आत्मेत्येव परं देवमुपास्य हरिमव्ययम् ।

<div class="verse-block" id="~~BS_C04_S01_V01~~" data-block-id="~~BS_C04_S01_V01~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~485~~)ओम् ~~आवृत्तिरसकृदुपदेशात्~~ ओम् ॥ 04-01-01 ॥</span></span></div>

केचिदत्रैव मुच्यन्ते नोत् क्रामन्ति कदाचन ॥

अत्रैव च स्थितिस्तेषामन्तरिक्षे तु केचन ।

केचित् स्वर्गे महर्लोके जने तपसि चापरे ॥

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C04_S01_V01_B1~~" data-verse="~~BS_C04_S01_V01~~" data-block-id="~~BS_C04_S01_V01_B1~~">~~‘आत्मा वाऽरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निधिध्यासितव्यः’~~(बृ.उ.~~४.४~~.५) इत्यादीनां नाग्निष्टोमादिवदेकवारेणैव फलप्राप्तिः। किन्तु ? आवृत्तिः कर्तव्या । ~~‘स य एषोऽणिमा ऐतदात्म्यमिदं सर्वम्’~~(~~छां~~.उ.६.~~८.७~~) ~~इत्याद्यसकृदुपदेशात् ॥ 01 ॥~~</~~div~~>

केचित् सत्ये महाज्ञाना गच्छन्ति क्षीरसागरम् ।

तत्रापि क्रमयोगेन ज्ञानाधिक्यात् समीपगाः ॥

</div>

सालोक्यं च सरूपत्वं सामीप्यं योग एव च ।

इमामारभ्य सर्वत्र यावत् सुक्षीरसागरे ॥

पुरुषोऽनन्तशयनः श्रीमन्नारायणाभिधः ।

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V02" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V02"~~>

मानुषा वर्णभेदेन तथैवाऽश्रमभेदतः ॥

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C04_S01_V02_B1~~" data-verse="~~BS_C04_S01_V02~~" data-block-id="~~BS_C04_S01_V02_B1~~">‘स तपोऽतप्यत...... पुनरेव वरुणं पितरमुपससार’(तै.उ.३.१.२) इत्याद्यावर्तनलिङ्गाच्च ।</div>

क्षितिपा मनुष्यगन्धर्वा देवाश्च पितरश्चिराः ।

आजानजाः कर्मजाश्च तात्त्विकाश्च शचीपतिः ॥

~~<div class~~="~~bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V02_B3" data-verse="BS_C04_S01_V02" data-block-id="BS_C04_S01_V02_B3~~"><span ~~class="gr~~-~~blockquote"><span class~~="gr-~~reference gr-ref-Bruhath-id~~">~~‘नित्यशः श्रवणं चैव मननं ध्यानमेव~~ च ।<br/>~~कर्तव्यमेव पुरुषैर्ब्रह्मदर्शनमिच्छुभिः’~~<~~/span~~></span~~>इत् बृहत्तन्त्रे~~ ॥ 02 ॥~~</div>~~

रुद्रो ब्रह्मेति क्रमशस्तेषु चैवोत्तमोत्तमाः ।

नित्यानन्दे च भोगे च ज्ञानैश्वर्यगुणेषु च ॥

~~</div>~~

सर्वे शतगुणोद्रिक्ताः पूर्वस्मादुत्तरोत्तरम् ।

~~<div class="gr-author-note">~~॥ ~~इति आवृत्यधिकरणम्~~ ॥ 01 ॥~~</div>~~

पूज्यन्ते चावरैस्ते तु सर्वपूज्यश्चतुर्मुखः ॥

स्वजगद्व्यापृतिस्तेषां पूर्ववत् समुदीरिता ।

~~<span id="gr-adh-BS_C04_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आत्मोपगमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A002~~">~~</span><h4 class="gr-section-head">आत्मोपगमाधिकरणम्</h4>~~

सयुजः परमात्मानं प्रविश्य च बहिर्गताः

चिद्रूपान् प्राकृतांश्चापि विना भोगांस्तु कांश्चन ।

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V03" data-block-id="BS_C04_S01_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(487)ओम् आत्मेति तूपगच्छन्ति ग्राहयन्ति च ~~ओम्~~ ॥ ~~04-01-03~~ ॥~~</span></span></div>~~

">‘आत्मेत्येव परं देवमुपास्य हरिमव्ययम् ।

केचिदत्रैव मुच्यन्ते नोत् क्रामन्ति कदाचन ॥

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V03" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V03">~~

अत्रैव च स्थितिस्तेषामन्तरिक्षे तु केचन ।

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V03_B1" data-verse="BS_C04_S01_V03" data-block-id="BS_C04_S01_V03_B1">आत्मेत्युपदेश उपासनं च मोक्षार्थिभिः सर्वथा कार्यमेव ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘नान्यं विचिन्तय आत्मानमेवाहं विजानीयामात्मानमुपास आत्मा हि ममैष भवति’ इति ह्युपगच्छन्ति । ‘आत्मेत्येवोपास्वाऽत्मेत्येव विजानीहि नान्यं किञ्चन विजानथ आत्मा ह्येष भवति’</span></span>इति ग्राहयन्ति च ।~~</div>~~

केचित् स्वर्गे महर्लोके जने तपसि चापरे ॥

केचित् सत्ये महाज्ञाना गच्छन्ति क्षीरसागरम् ।

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V03_B2" data-verse="BS_C04_S01_V03" data-block-id="BS_C04_S01_V03_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id">‘आत्मेत्युपासनम् कार्यं सर्वथैव मुमुक्षुभिः ।<br/>~~नानाक्लेशसमायुक्तोऽप्येतावन्नैव विस्मरेत्’~~</~~span~~></span~~> इति भविष्यत्पर्वणि ॥</div>~~

तत्रापि क्रमयोगेन ज्ञानाधिक्यात् समीपगाः ॥

सालोक्यं च सरूपत्वं सामीप्यं योग एव च ।

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V03_B4"~~ data-~~verse~~="~~BS_C04_S01_V03" data-block-id="BS_C04_S01_V03_B4~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘आत्मा विष्णुरिति ध्यानं विशेषणविशेष्यतः ।<br/>सर्वेषां च मुमुक्षूणामुपदेशश्च तादृशः ॥~~<br/>कर्तव्यो नास्य हानेन कस्यचिन्मोक्ष इष्यते’~~</span>~~</span> इति ब्राह्मे ॥ 03 ॥~~</div>

इमामारभ्य सर्वत्र यावत् सुक्षीरसागरे ॥

पुरुषोऽनन्तशयनः श्रीमन्नारायणाभिधः ।

मानुषा वर्णभेदेन तथैवाऽश्रमभेदतः ॥

क्षितिपा मनुष्यगन्धर्वा देवाश्च पितरश्चिराः ।

आजानजाः कर्मजाश्च तात्त्विकाश्च शचीपतिः ॥

रुद्रो ब्रह्मेति क्रमशस्तेषु चैवोत्तमोत्तमाः ।

नित्यानन्दे च भोगे च ज्ञानैश्वर्यगुणेषु च ॥

सर्वे शतगुणोद्रिक्ताः पूर्वस्मादुत्तरोत्तरम् ।

पूज्यन्ते चावरैस्ते तु सर्वपूज्यश्चतुर्मुखः ॥

स्वजगद्व्यापृतिस्तेषां पूर्ववत् समुदीरिता ।

सयुजः परमात्मानं प्रविश्य च बहिर्गताः

चिद्रूपान् प्राकृतांश्चापि विना भोगांस्तु कांश्चन ।

</span></p><span data-deva="

भुञ्जते मुक्तिरेवं ते विस्पष्टं समुदाहृता’ इति ॥ 19 ॥">

भुञ्जते मुक्तिरेवं ते विस्पष्टं समुदाहृता’ इति ॥ 19 ॥</span></div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति आत्मोपगमाधिकरणम् ॥ 02 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V20" data-block-id="BS_C04_S04_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(561)ओं विकारावर्ति च तथाहि दर्शयति ओम् ॥ 04-04-20 ॥">(561)ओं विकारावर्ति च तथाहि दर्शयति ओम् ॥ 04-04-20 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C04_S01_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नप्रतीकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A003"></span><h4 class="gr-section-head">नप्रतीकाधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V20_B1" data-verse="BS_C04_S04_V20" data-block-id="BS_C04_S04_V20_B1" style="position: relative;"><span data-deva="विकारावर्तिव्यापारो मुक्तानां न विद्यते । ‘इमं मानवमावर्तं नाऽवर्तन्ते’(छांउ.४.१५.६) इति हि श्रुतिः ।">विकारावर्तिव्यापारो मुक्तानां न विद्यते । ‘इमं मानवमावर्तं नाऽवर्तन्ते’(छांउ.४.१५.६) इति हि श्रुतिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V20_B3" data-verse="BS_C04_S04_V20" data-block-id="BS_C04_S04_V20_B3" style="position: relative;"><span data-deva="वाराहे च –

<div class="verse-block" id="~~BS_C04_S01_V04~~" data-block-id="~~BS_C04_S01_V04~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~488~~)ओं ~~न प्रतीके न हि सः~~ ओम् ॥ 04-01-04 ॥</span></span></div>

">वाराहे च –

</span><p><span data-deva="स्वाधिकारेण वर्तन्ते देवा मुक्तावपि स्फुटम् ।

बलिं हरन्ति मुक्ताय विरिञ्चाय तु पूर्ववत् ॥

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C04_S01_V04_B1~~" data-verse="~~BS_C04_S01_V04~~" data-block-id="~~BS_C04_S01_V04_B1~~">~~‘नाम ब्रह्मेत्युपासIत’~~(~~छां.उ~~.७.१.५) ~~इत्यादिना शब्दभ्रान्त्या~~ न ~~प्रतीके ब्रह्मदृष्टिः कार्या~~ । ~~किन्तु ? तत्स्थत्वेनैवोपासनं कार्यम्~~ ।</div>

सब्रह्मकास्तु ते देवा विष्णवे च विशेषतः ।

न विकाराधिकारस्तु मुक्तानामन्य एव तु ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C04_S01_V04_B2~~" data-verse="~~BS_C04_S01_V04~~" data-block-id="~~BS_C04_S01_V04_B2~~">~~ब्रह्मतर्के~~ च –

">स्वाधिकारेण वर्तन्ते देवा मुक्तावपि स्फुटम् ।

~~‘नामादिप्राणपर्यन्तमुभयोः प्रथमात्वतः~~ ।

बलिं हरन्ति मुक्ताय विरिञ्चाय तु पूर्ववत् ॥

~~ऐक्यदृष्टिरिति भ्रान्तिरबुधानां भविष्यति~~ ॥

सब्रह्मकास्तु ते देवा विष्णवे च विशेषतः ।

~~नामादिस्थितिरेवात्र ब्रह्मणो हि विधीयते~~ ।

न विकाराधिकारस्तु मुक्तानामन्य एव तु ।

~~सर्वार्था प्रथमा यस्मात् सप्तम्यर्था ततो मता’~~ इति ॥ 04 ॥</div>

</span></p><span data-deva="

विकाराधिकृता ज्ञेया ये नियुक्तास्तु विष्णुना’ इति ॥ 20 ॥">

विकाराधिकृता ज्ञेया ये नियुक्तास्तु विष्णुना’ इति ॥ 20 ॥</span></div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~नप्रतीकाधिकरणम्~~ ॥ 03 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्) ॥ 09 ॥">॥ इति सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्) ॥ 09 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S04_A034" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A034"></span></p><h4 id="स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.A5.E0.A4.BF.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.28.E0.A4.8F.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A5.82.E0.A4.AA.E0.A4.BE.29.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम्">स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C04_S01_A004~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C04_S01_A004~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम्~~</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V21" data-block-id="BS_C04_S04_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(562)ओं स्थितिमाह दर्शयतश्चैवं प्रत्यक्षानुमाने ओम् ॥ 04-04-21 ॥">(562)ओं स्थितिमाह दर्शयतश्चैवं प्रत्यक्षानुमाने ओम् ॥ 04-04-21 ॥</span></span></span></div>

<div class="verse-block" id="~~BS_C04_S01_V05~~" data-block-id="~~BS_C04_S01_V05~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~489~~)ओं ~~ब्रह्मदृष्टिरुत्कर्षात्~~ ओम् ॥ 04-01-05 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V21_B1" data-verse="BS_C04_S04_V21" data-block-id="BS_C04_S04_V21_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘एतत् साम गायन्नास्ते’(तै.उ.३.१०) इत्युच्यते । तत्राऽनन्दादीनां वृद्धिर्ह्रासश्च न विद्यते। एकप्रकारेणैव सर्वदा स्थितिः ।">‘एतत् साम गायन्नास्ते’(तै.उ.३.१०) इत्युच्यते । तत्राऽनन्दादीनां वृद्धिर्ह्रासश्च न विद्यते। एकप्रकारेणैव सर्वदा स्थितिः ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V21_B2" data-verse="BS_C04_S04_V21" data-block-id="BS_C04_S04_V21_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘स एष एतस्मिन्(तै.उ.३.१०) ब्रह्मणि सम्पन्नो न जायते न म्रियते न हीयते न वर्धते स्थित एव सर्वदा भवति दर्शन्नेव ब्रह्म दर्शन्नेवाऽत्मानं तस्यैवं दर्शयतो नाऽपत्तिर्न विपत्तिः’ इत्याह जाबालश्रुतौ ।">‘स एष एतस्मिन्(तै.उ.३.१०) ब्रह्मणि सम्पन्नो न जायते न म्रियते न हीयते न वर्धते स्थित एव सर्वदा भवति दर्शन्नेव ब्रह्म दर्शन्नेवाऽत्मानं तस्यैवं दर्शयतो नाऽपत्तिर्न विपत्तिः’ इत्याह जाबालश्रुतौ ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V21_B3" data-verse="BS_C04_S04_V21" data-block-id="BS_C04_S04_V21_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Moksha-id"><span data-deva="‘यत्र गत्वा न म्रियते यत्र गत्वा न जायते ।">‘यत्र गत्वा न म्रियते यत्र गत्वा न जायते ।</span><br><span data-deva=" न हीयते यत्र गत्वा यत्र गत्वा न वर्धते’"> न हीयते यत्र गत्वा यत्र गत्वा न वर्धते’</span></span></span><span data-deva=" इति मोक्षधर्मे ॥"> इति मोक्षधर्मे ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C04_S01_V05_B1~~" data-verse="~~BS_C04_S01_V05~~" data-block-id="~~BS_C04_S01_V05_B1~~">~~ब्रह्मदृष्टिश्च सर्वथा कार्यैव परमेश्वरे~~ । ~~उत्कृष्टत्वात्~~ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V21_B4" data-verse="BS_C04_S04_V21" data-block-id="BS_C04_S04_V21_B4" style="position: relative;"><span data-deva="विद्वत् प्रत्यक्षात् कारणभावल्लिङ्गाच्च ।">विद्वत् प्रत्यक्षात् कारणभावल्लिङ्गाच्च ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V21_B5" data-verse="BS_C04_S04_V21" data-block-id="BS_C04_S04_V21_B5" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मवैवर्ते च –

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C04_S01_V05_B2~~" data-verse="~~BS_C04_S01_V05~~" data-block-id="~~BS_C04_S01_V05_B2~~">~~‘ब्रह्मदृष्ट्या सदोपास्यो विष्णुः सर्वैरपि ध्रुवम्~~ ।

">ब्रह्मवैवर्ते च –

~~महत्त्ववाची शब्दोऽयं महत्त्वज्ञानमेव हि~~ ।

</span><p><span data-deva="‘न ह्रासो न च वृद्धिर्वा मुक्तानां विद्यते क्वचित् ।

~~सर्वतः प्रीतिजनकमतस्तत् सर्वता भवेत्’ ॥~~</div>

विद्वत्प्रत्यक्षसिद्धत्वात् कारणाभावतोऽनुमा ॥

हरेरुपासना चात्र सदैव सुखरूपिणी ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C04_S01_V05_B5~~" data-verse="~~BS_C04_S01_V05~~" data-block-id="~~BS_C04_S01_V05_B5~~"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-~~Brahma~~-id">~~आत्मेत्येव यदोपासा तदा ब्रह्मत्वसंयुता~~ ।<br/>~~कार्यैव सर्वथा विष्णोर्ब्रह्मत्वं~~ न ~~परित्यजेत्’~~</span></span> इति ~~ब्रह्मतर्के~~ ॥ 05 ॥</div>

">‘न ह्रासो न च वृद्धिर्वा मुक्तानां विद्यते क्वचित् ।

विद्वत्प्रत्यक्षसिद्धत्वात् कारणाभावतोऽनुमा ॥

हरेरुपासना चात्र सदैव सुखरूपिणी ।

</span></p><span data-deva="

न तु साधनभूता सा सिद्धिरेवात्र सा यतः’ इति ॥ 21 ॥">

न तु साधनभूता सा सिद्धिरेवात्र सा यतः’ इति ॥ 21 ॥</span></div>

</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ इति ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम् ॥ 04 ॥</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V22" data-block-id="BS_C04_S04_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(563)ओं भोगमात्रसाम्यलिङ्गाच्च ओम् ॥ 04-04-22 ॥">(563)ओं भोगमात्रसाम्यलिङ्गाच्च ओम् ॥ 04-04-22 ॥</span></span></span></div>

<span id="gr-adh-BS_C04_S01_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आदित्यादिमत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A005"></span><h4 class="gr-section-head">आदित्यादिमत्यधिकरणम्</h4>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V22_B1" data-verse="BS_C04_S04_V22" data-block-id="BS_C04_S04_V22_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न च भोगविशेषादिविरोधः ।‘एतमानन्दमयमात्मानमनुविश्य न जायते न म्रियते न ह्रसते न वर्धते यथाकामं चरति यथाकामं पिबति यथाकामं रमते यथाकाममुपरमते’(तै.उ.२.८)

इति भोगमात्रसाम्यलिङ्गात् ।">न च भोगविशेषादिविरोधः ।‘एतमानन्दमयमात्मानमनुविश्य न जायते न म्रियते न ह्रसते न वर्धते यथाकामं चरति यथाकामं पिबति यथाकामं रमते यथाकाममुपरमते’(तै.उ.२.८)

<div class="verse-block" id="~~BS_C04_S01_V06~~" data-block-id="~~BS_C04_S01_V06~~" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~490~~)ओम् ~~आदित्यादिमतयश्चाङ्ग उपपत्तेः~~ ओम् ॥ 04-01-06 ॥</span></span></div>

इति भोगमात्रसाम्यलिङ्गात् ।</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V22_B4" data-verse="BS_C04_S04_V22" data-block-id="BS_C04_S04_V22_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id"><span data-deva="‘अवृद्धिह्रासरूपत्वं मुक्तानां प्रायिकं भवेत् ।">‘अवृद्धिह्रासरूपत्वं मुक्तानां प्रायिकं भवेत् ।</span><br><span data-deva="कादाचित्कविशेषस्तु नैव तेषां विषिध्यते’">कादाचित्कविशेषस्तु नैव तेषां विषिध्यते’</span></span></span><span data-deva=" इति कौर्मे ॥"> इति कौर्मे ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V22_B6" data-verse="BS_C04_S04_V22" data-block-id="BS_C04_S04_V22_B6" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaTantre-id"><span data-deva="‘प्रवाहतस्तु वृद्धिर्वा ह्रासो वा नैव कुत्रचित् ।">‘प्रवाहतस्तु वृद्धिर्वा ह्रासो वा नैव कुत्रचित् ।</span><br><span data-deva="नाप्रियं किञ्चिदपि तु मुक्तानां विद्यते क्वचित् ॥">नाप्रियं किञ्चिदपि तु मुक्तानां विद्यते क्वचित् ॥</span><br><span data-deva=" कुत एव तु दुःखं स्यात् सुखमेव सदोदितम् । भोगानां तु विशेषे तु वैचित्र्यं लभ्यते क्वचित्’"> कुत एव तु दुःखं स्यात् सुखमेव सदोदितम् । भोगानां तु विशेषे तु वैचित्र्यं लभ्यते क्वचित्’</span></span><span data-deva=" |इति नारायणतन्त्रे ॥ 22 ॥"> |इति नारायणतन्त्रे ॥ 22 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C04_S01_V06_B1~~" data-verse="~~BS_C04_S01_V06~~" data-block-id="~~BS_C04_S01_V06_B1~~">~~‘चक्षोः सूर्यो अजायत’~~(ऋ.सं.१०.९०.१३) ~~इत्याद्युपासनं च देवानां कार्यमेव~~ । स्वोत्पत्तिस्थानात् स्वाश्रयत्वान्मुक्तौ तत्र लयस्यापेक्षितत्वाच्चोपपन्नं तथोपासनम् ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C04_S01_V06_B2~~" data-verse="~~BS_C04_S01_V06~~" data-block-id="~~BS_C04_S01_V06_B2~~">~~नारायणतन्त्रे च –~~

~~‘आधिव्याधिनिमित्तेन विक्षिप्तमनसोऽपि~~ तु ।

~~गुणानां स्मरणाशक्तौ विष्णोर्ब्रह्मत्वमेव~~ तु ॥

~~स्मर्तव्यं सततं तत्~~ तु ~~न कदाचित् परित्यजेत्~~ ।

~~अत्र सर्वगुणानां च यतोऽन्तर्भाव इष्यते ॥~~

~~स्वोत्पत्त्यङ्गं च देवानां विष्णोश्चिन्त्यं सदैव~~ तु ।

~~तेषां तत्र प्रवेशो हि मुक्तिरित्युच्यते बुधैः~~ ॥

~~तदाश्रिताश्च ते नित्यं ततश्चिन्त्यं विशेषतः’~~ इति ॥ 06 ॥</div>

</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति ~~आदित्यादिमत्यधिकरणम्~~ ॥ 05 ॥</div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम् ॥ 10 ॥">॥ इति स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम् ॥ 10 ॥</span></div>

<p><span id="gr-adh-BS_C04_S04_A035" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनावृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A035"></span></p><h4 id="अनावृत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.B5.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अनावृत्यधिकरणम्">अनावृत्यधिकरणम्</span></h4>

<span id="gr-adh-~~BS_C04_S01_A006~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~आसनाधिकरणम्~~" data-block-id="gr-adh-~~BS_C04_S01_A006~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~आसनाधिकरणम्~~<~~/h4>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V23" data-block-id="BS_C04_S04_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(564)ओम् अनावृत्तिः शब्दादनावृत्तिः शब्दात् ओम् ॥ 04-04-23 ॥">(564)ओम् अनावृत्तिः शब्दादनावृत्तिः शब्दात् ओम् ॥ 04-04-23 ॥</span></span></span></div>

~~<div class="verse-block"~~ id="~~BS_C04_S01_V07" data-block-id="BS_C04_S01_V07~~" data-~~doc~~="BS" ~~data-chapter=~~"BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(~~491~~)ओम् ~~आसीनः सम्भवात्~~ ओम् ॥ 04-01-07 ॥</span></span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V23_B01" data-verse="BS_C04_S04_V23" data-block-id="BS_C04_S04_V23_B01" style="position: relative;"><span data-deva="‘नच पुनरावर्तते नच पुनरावर्तते’(छां.उ.८.१५.१),‘सर्वान् कामानाप्त्वाऽमृतः समभवत् समभवत्’(ऐ.आ.२.५.१-१५) इत्यादिश्रुतिभ्यः ॥ 23 ॥">‘नच पुनरावर्तते नच पुनरावर्तते’(छां.उ.८.१५.१),‘सर्वान् कामानाप्त्वाऽमृतः समभवत् समभवत्’(ऐ.आ.२.५.१-१५) इत्यादिश्रुतिभ्यः ॥ 23 ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V23_B02" data-verse="BS_C04_S04_V23" data-block-id="BS_C04_S04_V23_B02" style="position: relative;"><span data-deva="ज्ञानानन्दादिभिः सर्वैर्गुणैः पूर्णाय विष्णवे ।

नमोऽस्तु गुरवे नित्यं सर्वथाऽतिप्रियाय मे ॥">ज्ञानानन्दादिभिः सर्वैर्गुणैः पूर्णाय विष्णवे ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C04_S01_V07_B1~~" data-verse="~~BS_C04_S01_V07~~" data-block-id="~~BS_C04_S01_V07_B1~~">सर्वदोपासनं कुर्वन्नप्यासीनो विशेषतः कुर्यात् । तदा विक्षेपाल्पत्वेन सम्भवात् ॥ 07 ॥</div>

नमोऽस्तु गुरवे नित्यं सर्वथाऽतिप्रियाय मे ॥</span></div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V23_B04" data-verse="BS_C04_S04_V23" data-block-id="BS_C04_S04_V23_B04" style="position: relative;"><span data-deva="यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं

~~</div>~~

">यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं

~~<div class~~="~~verse-block" id="BS_C04_S01_V08~~" data-~~block-id~~="~~BS_C04_S01_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data~~-~~verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line~~">(~~492~~)~~ओं ध्यानाच्च ओम् ॥ 04~~-~~01-08~~ ॥~~</span>~~</span></div>

</span><p><span data-deva="बट् तद्दर्शतमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् ।

वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुः

">बट् तद्दर्शतमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् ।

<div class="bhashyam-block" id="~~BS_C04_S01_V08_B1~~" data-verse="~~BS_C04_S01_V08~~" data-block-id="~~BS_C04_S01_V08_B1~~"><span ~~class~~="~~gr-reference gr-ref-NarayanaTantre-id~~">~~‘स्मरणोपासनं चैव ध्यानात्मकमिति द्विधा ।~~<br/>~~स्मरणं सर्वदा योग्यं ध्यानोपासनमानसे॥~~<~~br/~~>~~नैरन्तर्यं मनोवृत्तेर्ध्यानमित्युच्यते बुधैः~~ ।<br/>~~आसीनस्य भवेत् तत् तु न शयानस्य निद्रया ॥~~<br/>~~स्थितस्य गच्छतो वाऽपि विक्षेपस्यैव सम्भवात् ।~~<~~br/~~>~~स्मरणात् परमं ज्ञेयं ध्यानं नास्त्यत्र संशयः’~~</span> ~~इति च नारायणतन्त्रे।~~</div>

वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुः

</span></p><span data-deva="

मध्वो यत् तु तृतीयमेतदमुना भाष्यं कृतं केशवे (तृतीयकं कृतमिदं भाष्यं हरौ तेन हि) ॥">

मध्वो यत् तु तृतीयमेतदमुना भाष्यं कृतं केशवे (तृतीयकं कृतमिदं भाष्यं हरौ तेन हि) ॥</span></div>

</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V23_B08" data-verse="BS_C04_S04_V23" data-block-id="BS_C04_S04_V23_B08" style="position: relative;"><span data-deva="नित्यानन्दो हरिः पूर्णो नित्यदा प्रीयतां मम ।

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V09" data-block-id="BS_C04_S01_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(493)ओम् अचलत्वं चापेक्ष्य ओम् ॥ 04-01-09 ॥</span></span></div>

नमस्तस्मै नमस्तस्मै नमस्तस्मै च विष्णवे ॥">नित्यानन्दो हरिः पूर्णो नित्यदा प्रीयतां मम ।

नमस्तस्मै नमस्तस्मै नमस्तस्मै च विष्णवे ॥</span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V09" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V09">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V09_B1" data-verse="BS_C04_S01_V09" data-block-id="BS_C04_S01_V09_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘अचलं चेच्छरीरं स्यान्मनसश्चाप्यचालनम्।<br/>चलने तु शरीरस्य चञ्चलं तु मनो भवेत्’</span></span> इति च ब्रह्माण्डे ॥ 09 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V10" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V10">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V10_B1" data-verse="BS_C04_S01_V10" data-block-id="BS_C04_S01_V10_B1">‘समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः ।

~~सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन्’(भ.गी.६.१३) इत्यादि ॥ 10 ॥</div>~~

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V11" data-block-id="BS_C04_S01_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(495)ओं यत्रैकाग्रता तत्राविशेषात् ओम् ॥ 04-01-11 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V11" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V11">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V11_B1" data-verse="BS_C04_S01_V11" data-block-id="BS_C04_S01_V11_B1">देशकालावस्थादिषु यत्रैकाग्रता भवति तत्रैव स्थातव्यम् ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V11_B2" data-verse="BS_C04_S01_V11" data-block-id="BS_C04_S01_V11_B2"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">‘तमेव देशं सेवेत तं कालं तामवस्थितिम् ।<br/>तानेव भोगान् सेवेत मनो यत्र प्रसीदति ॥<br/>न हि देशादिभिः कश्चिद् विशेषः समुदीरितः ।<br/>मनः प्रसाधनार्थं हि देशकालादिचिन्तना’</span> इति वाराहे ॥ 11 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥ इति आसनाधिकरणम् ॥ 06 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C04_S01_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रायणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A007"></span><h4 class="gr-section-head">प्रायणाधिकरणम्</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V12" data-block-id="BS_C04_S01_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(496)ओम् आ प्रायणात् तत्रापि हि दृष्टम् ओम् ॥ 04-01-12 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V12" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V12">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V12_B1" data-verse="BS_C04_S01_V12" data-block-id="BS_C04_S01_V12_B1">यावन्मोक्षस्तावदुपासनादि कार्यम् ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V12_B2" data-verse="BS_C04_S01_V12" data-block-id="BS_C04_S01_V12_B2">‘स यो ह वैतद् भगवन्मनुष्येषु प्रायणान्तम् ओङ्कारमभिध्यायीत’(प्र.उ.५.१) इति हि श्रुतिः ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V12_B4" data-verse="BS_C04_S01_V12" data-block-id="BS_C04_S01_V12_B4">‘सर्वदैनमुपासीत यावद् विमुक्तिर्मुक्ता अपि ह्येनमुपासते’ इति सौपर्णश्रुतिः ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V12_B6" data-verse="BS_C04_S01_V12" data-block-id="BS_C04_S01_V12_B6"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘श्रुणुयाद् यावदज्ञानं मतिर्यावदयुक्तता ।<br/>ध्यानं च यावदीक्षा स्यान्नेक्षा क्वचन बाध्यते ॥<br/>दृष्टतत्त्वस्य च ध्यानं यदा दृष्टिर्न विद्यते।<br/>भक्तिश्चानन्तकालीना परमे ब्रह्मणि स्फुटा ।<br/>आ विमुक्तेर्विधिर्नित्यं स्वत एव ततः परम्’</span> इति ब्रह्माण्डे ॥ 12 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥ इति प्रायणाधिकरणम् ॥ 07 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C04_S01_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तदधिगमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A008"></span><h4 class="gr-section-head">तदधिगमाधिकरणम्</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V13" data-block-id="BS_C04_S01_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(497)ओं तदधिगम उत्तरपूर्वाघयोरश्लेषविनाशौ तद्व्यपदेशात् ओम् ॥04-01-13 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V13" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V13">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V13_B1" data-verse="BS_C04_S01_V13" data-block-id="BS_C04_S01_V13_B1">ब्रह्मदर्शन-उत्तराघस्याश्लेषः पूर्वस्य विनाशश्च ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V13_B2" data-verse="BS_C04_S01_V13" data-block-id="BS_C04_S01_V13_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Tadavyapadeshath-id">‘तद् यथा पुष्करपलाश आपो न श्लिष्यन्त एवमेवंविदि पापं कर्म न श्लिष्यते’(छां.उ.४.१४.३),‘तद् यथेषीकातूलमग्नौ प्रोतं प्रदूयेतैवं हैवास्य सर्वे पाप्मानः प्रदूयन्ते’(छां.उ.५.२४.३)</span></span> इति तद्व्यपदेशात् ॥ 13 ॥</div>

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V14" data-block-id="BS_C04_S01_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(498)ओम् इतरस्याप्येवमसंश्लेषः पाते तु ओम् ॥ 04-01-14 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V14" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V14">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V14_B1" data-verse="BS_C04_S01_V14" data-block-id="BS_C04_S01_V14_B1">पुण्यस्याप्येवमसंश्लेषः पाते। तुशब्दोऽनुत्थानवाची ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V14_B2" data-verse="BS_C04_S01_V14" data-block-id="BS_C04_S01_V14_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Agnayapurana-id">‘यथाऽश्लेषो विनाशश्च मुक्तस्य तु विकर्मणः ।<br/>एवं सुकर्मणश्चापि पततस्तमसि ध्रुवम्’</span></span> इति चाग्नेये ॥ 14 ॥</div>

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V15" data-block-id="BS_C04_S01_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(499)ओम् अनारब्धकार्ये एव तु पूर्वे तदवधेः ओम् ॥ 04-01-15 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V15" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V15">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V15_B1" data-verse="BS_C04_S01_V15" data-block-id="BS_C04_S01_V15_B1">अनारब्धकार्ये एव पूर्वे पुण्यपापे विनश्यतः ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V15_B2" data-verse="BS_C04_S01_V15" data-block-id="BS_C04_S01_V15_B2">‘तस्य तावदेव चिरं यावन्न विमोक्ष्येऽथ सम्पत्स्यते’(छां.उ.६.१४.२)) इति तदवधेः । तुशब्दः स्मृतिद्योतकः ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V15_B4" data-verse="BS_C04_S01_V15" data-block-id="BS_C04_S01_V15_B4"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaTantre-id">‘यदनारब्धपापं स्यात् तद् विनश्यति निश्चयात् ।<br/>पश्यतो ब्रह्म निर्द्वन्द्वं हीनं च ब्रह्म पश्यतः ॥<br/>द्विषतो वा भवेत् पुण्यनाशो नास्त्यत्र संशयः ।<br/>तस्याप्यारब्धकार्यस्य न विनाशोऽस्ति कुत्रचित् ॥<br/>आरब्धयोश्च नाशः स्यादल्पयोः पुण्यपापयोः’</span> इति च नारायणतन्त्रे ॥ 15 ॥</div>

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V16" data-block-id="BS_C04_S01_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(500)ओम् अग्निहोत्रादि तु तत्कार्यायैव तद्दर्शनात् ओम् ॥ 04-01-16 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V16" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V16">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V16_B1" data-verse="BS_C04_S01_V16" data-block-id="BS_C04_S01_V16_B1">अग्निहोत्राद्यपि तु मोक्षेऽनुभावायैव ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V16_B2" data-verse="BS_C04_S01_V16" data-block-id="BS_C04_S01_V16_B2">तुशब्दाद् ब्रह्मदर्शनवतः ।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V16_B2" data-verse="BS_C04_S01_V16" data-block-id="BS_C04_S01_V16_B2">‘स एनमविदितो न भुनक्ति यथा वेदो वाऽननूक्तोऽन्यद् वा कर्माकृतं यदि ह वा अप्यनेवंविन्महत् पुण्यं कर्म करोति तद्धास्यान्ततः क्षीयत एवाऽत्मानमेव लोकमुपासीत स य आत्मानमेव लोकमुपास्ते न हास्य कर्म क्षीयतेऽस्माद्ध्येवाऽत्मनो यद्यत् कामयते तत् तत्सृजते’(बृ.उ.३.४.१५) इति तद्दर्शनात् ॥ 16 ॥</div>

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V17" data-block-id="BS_C04_S01_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(501)ओम् अतोऽन्यदपीत्येकेषामुभयोः ओम् ॥ 04-01-17 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V17" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V17">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V17_B1" data-verse="BS_C04_S01_V17" data-block-id="BS_C04_S01_V17_B1">मुक्तावनुभवकारणाद् यदन्यत् तत् पुण्यमपि विनश्यति । अप्रारब्दमनभीष्टं च । तथा ह्येकेषां पाठ उभयोस्त्यागेन

‘तस्य पुत्रा दायमुपयन्ति सुहृदः साधुकृत्यां द्विषन्तः पापकृत्याम्’ इति ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V17_B3" data-verse="BS_C04_S01_V17" data-block-id="BS_C04_S01_V17_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘अनभीष्टमनारब्धं पुण्यमप्यस्य नश्यति ।<br/>किमु पापं परब्रह्मज्ञानिनो नास्ति संशयः’</span></span> इति पाद्मे ॥ 17 ॥</div>

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V18" data-block-id="BS_C04_S01_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(502)ओं यदेव विद्ययेति हि ओम् ॥ 04-01-18॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V18" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V18">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V18_B1" data-verse="BS_C04_S01_V18" data-block-id="BS_C04_S01_V18_B1">ब्रह्मदर्शिकृतमल्पमपि पुण्यं महत्तममनन्तम् च भवति ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V18_B2" data-verse="BS_C04_S01_V18" data-block-id="BS_C04_S01_V18_B2"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘न हास्य कर्म क्षीयते’(बृ.उ.३.४.१५)</span> इति च ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V18_B4" data-verse="BS_C04_S01_V18" data-block-id="BS_C04_S01_V18_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bharatha-id">‘अल्पमात्रः कृतो धर्मो भवेद् ज्ञानवतो महान् ।<br/>महानपि कृतो धर्मो ह्यज्ञानां निष्फलो भवेत्’</span></span>इति च भारते ॥ 18 ॥</div>

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V19" data-block-id="BS_C04_S01_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(503)ओं भोगेन त्वितरे क्षपयित्वाऽथ सम्पत्स्यते ओम् ॥ 04-01-19 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V19" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V19">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V19_B1" data-verse="BS_C04_S01_V19" data-block-id="BS_C04_S01_V19_B1">आरब्दपुण्यपापे भोगेन क्षपयित्वा ब्रह्म सम्पत्स्यते । अथेति नियमसूचकः ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V19_B2" data-verse="BS_C04_S01_V19" data-block-id="BS_C04_S01_V19_B2">‘आरब्धपुण्यपापस्य भोगेन क्षपणादनु ।

~~प्राप्नोत्येव तमो घोरं ब्रह्म वा नात्र संशयः’ ॥</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V19_B4" data-verse="BS_C04_S01_V19" data-block-id="BS_C04_S01_V19_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaTantra-id">‘ब्रह्मणां शतकालात् तु पूर्वमारब्दसङ्क्षयः ।<br/>नियमेन भवेन्नात्र कार्या काचिद्विचारणा’</span></span> इति च नारायणतन्त्रे ॥ 19 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥ इति तदधिगमाधिकरणम् ॥ 08 ॥</div>~~

<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥ 04-01 ॥</div>

~~<span id="gr-C4-S2" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="द्वितीयः पादः"></span>~~

~~=== द्वितीयः पादः ===~~

~~<div class="introduction" id="BS_C04_S02_I01" data-block-id="BS_C04_S02_I01" data-verse="BS_C04_S02">~~

~~<div class="introduction-line">देवानां मोक्ष उत्क्रान्तिश्चास्मिन् पाद उच्यते –</div>~~

~~</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वाङ्मनसाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A009"></span><h4 class="gr-section-head">वाङ्मनसाधिकरणम्</h4>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V01" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V01">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V01_B1" data-verse="BS_C04_S02_V01" data-block-id="BS_C04_S02_V01_B1">वागभिमानिन्युमा मनोऽभिमानिनि रुद्रे विलीयते । वाचो मनोवशत्वदर्शनात् ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘तस्य यावन्न वाङ्मनसि सम्पद्यते’(छां.उ.६.१५.१)</span></span> इति शब्दाच्च ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V01_B2" data-verse="BS_C04_S02_V01" data-block-id="BS_C04_S02_V01_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘उमा वै वाक् समुद्दिष्टा मनो रुद्र उदाहृतः ।<br/>तदेतन्मिथुनं ज्ञात्वा न दाम्पत्याद् विहीयते’</span></span> इति स्कान्दे ॥ 01 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V02" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V02">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V02_B1" data-verse="BS_C04_S02_V02" data-block-id="BS_C04_S02_V02_B1">अत एव चशब्दात् सर्वाणि दैवतानि यथानुकूलं विलीयन्ते ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V02_B2" data-verse="BS_C04_S02_V02" data-block-id="BS_C04_S02_V02_B2">‘अग्नौ सर्वे देवा विलीयन्तेऽग्निरिन्द्रे इन्द्र उमायामुमा रुद्रे विलीयते एवमन्यानि दैवतानि यथाऽनुकूलम्’ इति गौपवनश्रुतिः ॥ 02 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥ इति वाङ्मनसाधिकरणम् ॥ 01 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मनोऽधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A010"></span><h4 class="gr-section-head">मनोऽधिकरणम्</h4>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V03" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V03">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V03_B1" data-verse="BS_C04_S02_V03" data-block-id="BS_C04_S02_V03_B1">‘मनः प्राणे’(छां.उ.६.१५.१) इत्युत्तराद् वचनान्मनोऽभिमानी रुद्रः प्राणे वायौ विलीयते ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V03_B2" data-verse="BS_C04_S02_V03" data-block-id="BS_C04_S02_V03_B2">‘वायोर्वाव रुद्र उदेति वायौ विलीयते तस्मादाहुर्वायुर्देवानां श्रेष्ठः’ इति च कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 03 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥ इति मनोऽधिकरणम् ॥ 02 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A011" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अध्यक्षाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A011"></span><h4 class="gr-section-head">अध्यक्षाधिकरणम्</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V04" data-block-id="BS_C04_S02_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(507)ओं सोऽध्यक्षे तदुपगमादिभ्यः ओम् ॥ 04-02-04 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V04" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V04">~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V04_B1" data-verse="BS_C04_S02_V04" data-block-id="BS_C04_S02_V04_B1">स प्राणः परमात्मनि विलीयते ।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V04_B2" data-verse="BS_C04_S02_V04" data-block-id="BS_C04_S02_V04_B2">‘सर्वे प्राणमुपगच्छन्ति प्राणः परममुपगच्छति प्राणं देवा अनुप्राणन्ति प्राणः परमानुप्राणिति तस्मादाहुः प्राणस्य प्राण इति’,‘प्राणः परस्यां देवतायाम्’ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V04_B4" data-verse="BS_C04_S02_V04" data-block-id="BS_C04_S02_V04_B4">‘मुक्ताः सन्तोऽग्निमाविश्य देवाः सर्वेऽपि भुञ्जते ।

~~अग्निरिन्द्रं तथेन्द्रश्च वायुमाविश्य सोऽपि तु ।~~

~~आविश्य परमात्मानं भुङ्क्ते भोगांस्तु बाह्यकान् ॥</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V04_B7" data-verse="BS_C04_S02_V04" data-block-id="BS_C04_S02_V04_B7">‘न ह्यानन्दो निजस्तेषां परैर्लभ्यः कथञ्चन ।

~~किमु विष्णोः परानन्दो न ते विष्णुविति श्रुतेः ॥’</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V04_B9" data-verse="BS_C04_S02_V04" data-block-id="BS_C04_S02_V04_B9">प्राणस्य तेजसि लयो मार्गमात्रमुदाहृतम् ।

सर्वेशितुश्च सर्वादेस्तस्यान्यत्र लयः कथम्’ ॥ इत्यादि श्रुतिस्मृतिभ्यः ॥ 04 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥ इति अध्यक्षाधिकरणम् ॥ 03 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="भूताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A012"></span><h4 class="gr-section-head">भूताधिकरणम्</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V05" data-block-id="BS_C04_S02_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(508)ओं भूतेषु तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 04-02-05 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V05" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V05">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V05_B1" data-verse="BS_C04_S02_V05" data-block-id="BS_C04_S02_V05_B1">भेतेष्वन्येषां देवानां लयः । ‘भूतेषु देवा विलीयन्ते भूतानि परे न पर उदेति नास्तमेत्येकल एव मध्ये स्थाता’ इति बृहच्छ्रुतेः ॥ 05 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥ इति भूताधिकरणम् ॥ 04 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A013" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनेकलयाधिकरणम् (नैकस्मिन्नधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A013"></span><h4 class="gr-section-head">अनेकलयाधिकरणम् (नैकस्मिन्नधिकरणम्)</h4>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V06" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V06">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V06_B1" data-verse="BS_C04_S02_V06" data-block-id="BS_C04_S02_V06_B1">नैकस्मिन् भूते सर्वेषां देवानां लयः ।‘पृथिव्यामृभवॊ विलीयन्ते मरुणेऽश्विनावग्नावग्नयो वायविन्द्रः सोम आदित्यो बृहस्पतिरित्याकाश एव साध्या विलीयन्ते’, ‘मृत्यवः पृथिव्यां वरुण आपोऽग्नयस्तेजसि मरुतो मारुत आकाशे विनायका विलीयन्ते’ इति महोपनिषत्, चतुर्वेदशिखा च दर्शयतः ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V06_B2" data-verse="BS_C04_S02_V06" data-block-id="BS_C04_S02_V06_B2">अतो ‘अग्नौ देवा विलीयन्ते’ इति तत्र निर्दिष्टानामेव ॥ 06 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥ इति अनेकलयाधिकरणम् (नैकस्मिन्नधिकरणम्) ॥ 05 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A014" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="समनाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A014"></span><h4 class="gr-section-head">समनाधिकरणम्</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V07" data-block-id="BS_C04_S02_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(510)ओं समना चासृत्युपक्रमादमृतत्वं चानुपोष्य ओम् ॥ 04-02-07 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V07" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V07">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V07_B1" data-verse="BS_C04_S02_V07" data-block-id="BS_C04_S02_V07_B1">देशतः कालतश्च व्याप्त्या समो ना परमपुरुषो यस्याः सा समना । संसारानुपक्रमात् स्वतः एवामृतत्वं तस्याः ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V07_B2" data-verse="BS_C04_S02_V07" data-block-id="BS_C04_S02_V07_B2">बृहच्छ्रुतिश्च –‘द्वौवाव सृत्यनुपक्रमौ प्रकृतिश्च परमश्च द्वावेतौ नित्यमुक्तौ नित्यौ च सर्वगतौ चैतौ ज्ञात्वा विमुच्यते’ इति । नैतावता साम्यम् ॥ 07 ॥</div>

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V08" data-block-id="BS_C04_S02_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(511)ओं तदपीतेः संसारव्यपदेशात् ओम् ॥ 04-02-08 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V08" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V08">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V08_B1" data-verse="BS_C04_S02_V08" data-block-id="BS_C04_S02_V08_B1">‘समावेतौ प्रकृतिश्च परमश्च नित्यौ सर्वगतौ नित्यमुक्तावसमावेतौ प्रकृतिश्च परमश्च विलीनो हि प्रकृतौ संसारमेति विलीनः परमे ह्यमृतत्वमेति’ इति सौपर्णश्रुतेः ॥ 08 ॥</div>

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V09" data-block-id="BS_C04_S02_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(512)ओं सूक्ष्मं प्रमाणतश्च तथोपलब्धेः ओम् ॥ 04-02-09 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V09" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V09">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V09_B1" data-verse="BS_C04_S02_V09" data-block-id="BS_C04_S02_V09_B1">सूक्ष्मत्वं चाधिकं ब्रह्मणः प्रकृतेः । ज्ञानानन्दैश्वर्यादिप्रमाणाधिक्यं च ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V09_B2" data-verse="BS_C04_S02_V09" data-block-id="BS_C04_S02_V09_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-ThuraShruthi-id">‘सर्वतः प्रकृतिः सूक्ष्मा प्रकृतेः परमेश्वरः ।<br/>ज्ञानानन्दौ तथैश्वर्यं गुणाश्चान्येऽधिकाः प्रभोः’</span></span> इति च तुरश्रुतिः ॥ 09॥</div>

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V10" data-block-id="BS_C04_S02_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(513)ओं नोपमर्देनातः ओम् ॥ 04-02-10 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V10" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V10">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V10_B1" data-verse="BS_C04_S02_V10" data-block-id="BS_C04_S02_V10_B1">अतस्तस्य ये विशेषगुणास्तेषामनुपमर्देनैव साम्यम् ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V10_B2" data-verse="BS_C04_S02_V10" data-block-id="BS_C04_S02_V10_B2"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id">‘देशतः कालतश्चैव समा प्रकृतिरीश्वरे ।<br/>उभयोरप्यबद्धत्वं तदबन्धः परात्मनः ।<br/>स्वत एव परेशस्य सा चोपास्ते सदा हरिम् ॥<br/>प्रकृतेः प्राकृतस्यापि ये गुणास्ते तु विष्णुना ।<br/>नियता नैव केनापि नियता हि हरेर्गुणाः’</span> इति हि भविष्यत्पर्वणि ॥ 10 ॥</div>

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V11" data-block-id="BS_C04_S02_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(514)ओम् अस्यैव चोपपत्तेरूष्मा ओम् ॥ 04-02-11 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V11" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V11">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V11_B1" data-verse="BS_C04_S02_V11" data-block-id="BS_C04_S02_V11_B1">‘द्विधा हीदमवदृष्यते ऊष्मावदनूष्मावच्च । तत्रोष्मावत् परं ब्रह्म यन्न जिघ्रन्ति न पश्यन्ति न शृण्वन्ति न विजानन्ति । अथानूष्मावत् प्रकृतिश्च प्राकृतं च यन्न जिघ्रन्ति जिघ्रन्ति च यन्न पश्यन्ति पश्यन्ति च यन्न शृण्वन्ति शृण्वन्ति च यन्न जानन्ति जानन्ति च’ इति सौपर्णश्रुतेः किञ्चित् साम्योपपत्तेः ॥ 11 ॥</div>

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V12" data-block-id="BS_C04_S02_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(515)ओं प्रतिषेधादिति चेन्न शारीरात् ओम् ॥ 04-02-12 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V12" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V12">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V12_B1" data-verse="BS_C04_S02_V12" data-block-id="BS_C04_S02_V12_B1">‘असमो वा एष परो नहि कश्चिदेवं दृश्यते सर्वे ह्येतेऽणवो जायन्ते च म्रियन्ते च छिद्रा ह्येते भवन्त्यथ परो न जायते न म्रियते पूर्णश्चैष भवति’ इति चतुर्वेदशिखायां साम्यप्रतिषेधान्नेति चेत्,</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V12_B2" data-verse="BS_C04_S02_V12" data-block-id="BS_C04_S02_V12_B2">न । शरीराद्धि साम्यं प्रतिषिध्यते ॥ 12 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="leading-bhashya" id="BS_C04_S02_V13_I01" data-block-id="BS_C04_S02_V13_I01" data-verse="BS_C04_S02_V13">~~

~~<div class="leading-bhashya-line">कुतः ? –</div>~~

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V13" data-block-id="BS_C04_S02_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(516)ओं स्पष्टो ह्येकेषाम् ओम् ॥ 04-02-13 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V13" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V13">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V13_B1" data-verse="BS_C04_S02_V13" data-block-id="BS_C04_S02_V13_B1">‘अथातः समाश्चासमाश्चाभिधीयन्ते समासमाश्चाथ समानि ब्रह्मणो रूपाणि यैरुत्पत्तिः स्थितिर्लयो नियतिरायतिश्च । एकं ह्येवैतद् भवत्यथासमा ब्रह्मेन्द्रो रुद्रः प्रजापतिर्बृहस्पतिर्येके च देवा गन्धर्वा मनुष्याः पितरोऽसुरा यत् किञ्चेदं चरमचरं चाथ समाऽसमा प्रकृतिर्वाव समाऽसमा । एषा हि नित्याऽजरा तद्वशा च’ इति स्पष्टो हि माध्यन्दिनायनानां समादिवादः ॥ 13 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V14" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V14">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V14_B1" data-verse="BS_C04_S02_V14" data-block-id="BS_C04_S02_V14_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">‘मत्स्यकूर्मवाराहाद्याः समा विष्णोरभेदतः ।<br/>ब्रह्माद्यास्त्वमाः प्रोक्ताः प्रकृतिश्च समासमा’</span></span> इति च वाराहे ॥ 14 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥ इति समनाधिकरणम् ॥ 06 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A015" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="परा(लया)धिकरणम् " data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A015"></span><h4 class="gr-section-head">परा(लया)धिकरणम् </h4>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V15" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V15">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V15_B1" data-verse="BS_C04_S02_V15" data-block-id="BS_C04_S02_V15_B1">प्राणद्वारेण सर्वाणि दैवतानि परमात्मनि विलीयन्ते ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V15_B2" data-verse="BS_C04_S02_V15" data-block-id="BS_C04_S02_V15_B2">‘सर्वे देवाः प्राणमाविष्य देवे मुक्ता लयं परमे यान्त्यचिन्त्ये’ इति हि कौषारवश्रुतिः ॥ 15 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥ परा(लया)धिकरणम् ॥ 07 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A016" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अविभागाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A016"></span><h4 class="gr-section-head">अविभागाधिकरणम्</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V16" data-block-id="BS_C04_S02_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(519)ओम् अविभागो वचनात् ओम् ॥ 04-02-16 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V16" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V16">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V16_B1" data-verse="BS_C04_S02_V16" data-block-id="BS_C04_S02_V16_B1">‘एते देवा एतमात्मानमनुविश्य सत्याः सत्यकामाः सत्यसङ्कल्पा यथानिकाममन्तर्बहिः परिचरन्ति’ इति गौपवनश्रुतिः । तत् परमेश्वरकामाद्यविभागेनैव तेषां सत्यकामत्वम् ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V16_B3" data-verse="BS_C04_S02_V16" data-block-id="BS_C04_S02_V16_B3">‘कामेन मे काम आगाद्धृदयाद्धृदयं मृत्योः’(तै.आ.३.१५.४) इति वचनात् ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V16_B4" data-verse="BS_C04_S02_V16" data-block-id="BS_C04_S02_V16_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘मुक्तानां सत्यकामत्वं सामर्थ्यं च परस्य तु ।<br/>कामानुकूलकामत्वं नान्यत् तेषां विधीयते’</span></span> इति ब्राह्मे ॥ 16 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥ अविभागाधिकरणम् ॥ 08 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A017"></span><h4 class="gr-section-head">हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम्</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V17" data-block-id="BS_C04_S02_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(520)ओं तदोकोऽग्रज्वलनं तत्प्रकाशितद्वारो विद्यासामर्थ्यात् तच्छेषगत्यनुस्मृतियोगाच्च हार्दानुगृहीतः शताधिकया ओम् ॥ 04-02-17 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V17" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V17">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V17_B1" data-verse="BS_C04_S02_V17" data-block-id="BS_C04_S02_V17_B1">उत्क्रान्तिकाले हृदयस्याग्रे ज्वलनं भवति।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘तस्य हैतस्य हृदयस्याग्रं प्रद्योतते’(बृ.उ.६.४.२)</span></span> इति श्रुतेः ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V17_B3" data-verse="BS_C04_S02_V17" data-block-id="BS_C04_S02_V17_B3">तत्प्रकाशितद्वारो निष्क्रामति । विद्यासामर्थ्यात् ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V17_B4" data-verse="BS_C04_S02_V17" data-block-id="BS_C04_S02_V17_B4">‘यं यं वाऽपि स्मरन् भावं त्यजत्यन्ते कलेवरम् ।

तं तमेवैति कौन्तेय सदा तद्भावभावितः’(भ.गी.८.६) ॥इति स्मृतेर्विद्याशेषगत्यनुस्मरणयोगाच्च।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V17_B8" data-verse="BS_C04_S02_V17" data-block-id="BS_C04_S02_V17_B8"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Adhyatma-id">‘हृदिस्थेनैव हरिणा तस्यैवानुग्रहेण तु ।<br/>उत्क्रान्तिर्ब्रह्मरन्ध्रेण तमोवोपासतो भवेत्’</span></span> इति चाध्यात्मे ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V17_B10" data-verse="BS_C04_S02_V17" data-block-id="BS_C04_S02_V17_B10">‘शतं चैका च हृदयस्य नाड्यस्तासां मूर्धानमभिनिःसृतैका ।

तयोर्ध्वमायान्नमृतत्वमेति विष्वङ्गन्या उत्क्रमणे भवन्ति’(क.उ.२.६.१६) इति च ॥ 17 ॥</div>

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V18" data-block-id="BS_C04_S02_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(521)ओं रश्म्यनुसारी ओम् ॥ 04-02-18 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V18" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V18">~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V18_B1" data-verse="BS_C04_S02_V18" data-block-id="BS_C04_S02_V18_B1">निष्क्रामति ।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V18_B2" data-verse="BS_C04_S02_V18" data-block-id="BS_C04_S02_V18_B2">‘सहस्रं वा आदित्यस्य रश्मय आसु नाडीष्वाततास्तत्र श्वेतः सुषुम्नो ब्रह्मयानः सुषुम्नायामाततस्तत्प्रकाशेनैष निर्गच्छति’ इति हि पौत्रायणश्रुतिः ॥ 18 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V19" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V19">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V19_B1" data-verse="BS_C04_S02_V19" data-block-id="BS_C04_S02_V19_B1">रश्म्यभावान्निशि ज्ञानिन उत्क्रमणं न युक्तमिति चेत्,</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V19_B2" data-verse="BS_C04_S02_V19" data-block-id="BS_C04_S02_V19_B2">न । सर्वदा सम्बन्धाद् रश्मीनाम् ॥ 19 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="leading-bhashya" id="BS_C04_S02_V20_I01" data-block-id="BS_C04_S02_V20_I01" data-verse="BS_C04_S02_V20">~~

~~<div class="leading-bhashya-line">कियत्कालम् ? –</div>~~

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V20" data-block-id="BS_C04_S02_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(523)ओं यावद्देहभावित्वाद्दर्शयति च ओम् ॥ 04-02-20 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V20" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V20">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V20_B2" data-verse="BS_C04_S02_V20" data-block-id="BS_C04_S02_V20_B2">‘संसृष्टा वा एते रश्मयश्च नाड्यश्च नैषां वियोगो यावदिदं शरीरमत एतैः पश्यत्येतैरुत् क्रामत्येतैः प्रवर्तते’ ॥ इति हि माध्यन्दिनायनश्रुतिः ॥ 20 ॥</div>

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V21" data-block-id="BS_C04_S02_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(524)ओम् अतश्चायनेऽपि हि दक्षिणे ओम् ॥ 04-02-21 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V21" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V21">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V21_B1" data-verse="BS_C04_S02_V21" data-block-id="BS_C04_S02_V21_B1">‘दक्षिणे मरणाद्याति स्वर्गं ब्रहमोत्तरायणे’ ।<br/> इत्युक्तेऽपि ज्ञानिनो दक्षिणायनोत्क्रान्तिर्युज्यते ॥’</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V21_B3" data-verse="BS_C04_S02_V21" data-block-id="BS_C04_S02_V21_B3"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaAdhyatma-id">‘शतं पञ्चैव सूर्यस्य दक्षिणायनरश्मयः ।<br/>तावन्त एव निर्दिष्टा उत्तरायणरश्मयः ॥<br/>ते सर्वे देहसम्बद्धाः सर्वदा सर्वदेहिनाम् ।<br/>महर्लोकादिगन्तरा उत्तरायणरश्मिभिः ।<br/>निर्गच्छन्तीतरैश्चापि यैरेष्टव्येतरा गतिः ॥<br/>उत्तरं दक्षिणमिति त एव तु निगद्यते ।<br/>न तु कालविशेषोऽस्ति ज्ञानिनां नियमात् फलम् ॥<br/>ददाति कालेऽनुगुणे फलं किञ्चिद्विशिष्यते ।<br/>अत्युत्तमानां केषाञ्चिन्न विशेषोऽस्ति कालतः’</span> इति नारायणाध्यात्मे ॥ 21 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥ इति हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम् ॥ 09 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A018" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रतिस्मरणाधिकरणम् (योगिनोऽधिकरणम्/योग्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A018"></span><h4 class="gr-section-head">प्रतिस्मरणाधिकरणम् (योगिनोऽधिकरणम्/योग्यधिकरणम्)</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V22" data-block-id="BS_C04_S02_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(525)ओं योगिनः प्रति स्मर्येते स्मार्ते चैते ओम् ॥ 04-02-22 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V22" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V22">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V22_B1" data-verse="BS_C04_S02_V22" data-block-id="BS_C04_S02_V22_B1">न केवलं कालादिकृते ब्रह्मचन्द्रगती स्मर्येते । किन्तु ? ज्ञानयोगिनः कर्मयोगिनश्च ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V22_B2" data-verse="BS_C04_S02_V22" data-block-id="BS_C04_S02_V22_B2">‘अग्निर्ज्योतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम् ।

~~तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः ॥~~

~~धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम् ।~~

~~तत्र चान्द्रमासं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्तते’(भ.गी.८.२४-२५)~~

~~इत्यत्र ‘योगी’ ति विशेषणात् । स्मरणनिमित्ते चैते गती ।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V22_B7" data-verse="BS_C04_S02_V22" data-block-id="BS_C04_S02_V22_B7"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Adhyatma-id">‘गत्यनुस्मरणाद् ब्रह्म चन्द्रं वा गच्छति ध्रुवम् ।<br/>अननुस्मरतः काले स्मरणं प्राप्य वैगतिः’</span></span>इति (हि) अध्यात्मे ॥ 22 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥ इति प्रतिस्मरणाधिकरणम् (योग्यधिकरणम्) ॥ 10 ॥</div>~~

<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 04-02 ॥</div>

~~<span id="gr-C4-S3" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="तृतीयः पादः"></span>~~

~~=== तृतीयः पादः ===~~

~~<div class="introduction" id="BS_C04_S03_I01" data-block-id="BS_C04_S03_I01" data-verse="BS_C04_S03">~~

~~<div class="introduction-line">मार्गो गम्यं चास्मिन् पाद उच्यते –</div>~~

~~</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C04_S03_A019" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अर्चिराद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A019"></span><h4 class="gr-section-head">अर्चिराद्यधिकरणम्</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V01" data-block-id="BS_C04_S03_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(526)ओम् अर्चिरादिना तत्प्रथितेः ओम् ॥ 04-03-01 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V01" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V01">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V01_B1" data-verse="BS_C04_S03_V01" data-block-id="BS_C04_S03_V01_B1">‘तेऽर्चिषमभिसम्भवन्त्यर्चिषोऽहरह्नः आपूर्यमाणपक्षम्’(छां.उ.५.१०.१) इत्यर्चिषः प्राथम्यं श्रूयते । ‘यदा ह वै पुरुषोऽस्माल्लोकात् प्रैति स वायुमागच्छति’(बृ.उ.७.१०.१) इति वायोः ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V01_B2" data-verse="BS_C04_S03_V01" data-block-id="BS_C04_S03_V01_B2">तत्रार्चिषः प्राप्तिरेव प्रथमा ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V01_B2" data-verse="BS_C04_S03_V01" data-block-id="BS_C04_S03_V01_B2">‘द्वावेव मार्गौ प्रथितावर्चिरादिर्विपश्चिताम् ।

~~धूमादिः कर्मिणां चैव सर्ववेदविनिर्णयात् ॥</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V01_B4" data-verse="BS_C04_S03_V01" data-block-id="BS_C04_S03_V01_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id">‘अग्निर्ज्योतिरिति द्वेधैर्वार्चिषः सम्प्रतिष्ठतिः ।<br/>अग्निं गत्वा ज्योतिरेति प्रथमं ब्रह्म संव्रजन्’ ॥ इति । <br/>एकस्मिन्स्तुपुरे संस्थो द्विरूपोऽग्नेः सुतो महान्’</span></span>इति च ब्रह्मतर्के॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥ इति अर्चिराद्यधिकरणम् ॥ 01 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C04_S03_A020" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वायुगत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A020"></span><h4 class="gr-section-head">वायुगत्यधिकरणम्</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V02" data-block-id="BS_C04_S03_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(527)ओं वायुशब्दादविशेषविशेषाभ्याम् ओम् ॥ 04-03-02 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V02" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V02">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V02_B1" data-verse="BS_C04_S03_V02" data-block-id="BS_C04_S03_V02_B1">अर्चिषो वायुं गच्छति ।‘स वायुमागच्छति’(बृ.उ.७.१०.१) इति सामान्यवचनात् ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V02_B2" data-verse="BS_C04_S03_V02" data-block-id="BS_C04_S03_V02_B2">‘स इतो गतो द्वितीयां गतिं वायुमागच्छति वायोरहरह्न आपूर्यमाणपक्षम्’ इति विशेषवचनाच्च ॥ 02 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥ इति वायुगत्यधिकरणम् ॥ 02 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C04_S03_A021" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तटिदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A021"></span><h4 class="gr-section-head">तटिदधिकरणम्</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V03" data-block-id="BS_C04_S03_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(528)ओं तटितोऽधि वरुणः सम्बन्धात् ओम् ॥ 04-03-03 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V03" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V03">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V03_B1" data-verse="BS_C04_S03_V03" data-block-id="BS_C04_S03_V03_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-koundinya-id">‘मासेभ्यः संवत्सरं, संवत्सराद् वरुणलोकं, वरुणलोकात् प्रजापतिलोकम्’</span></span>इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V03_B2" data-verse="BS_C04_S03_V03" data-block-id="BS_C04_S03_V03_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Gowpavana-id">‘संवत्सरात् तटितमागच्छति तटितः प्रजापतिलोकम्’</span></span>इति च गौपवनश्रुतिः ॥</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V03_B4" data-verse="BS_C04_S03_V03" data-block-id="BS_C04_S03_V03_B4">‘तत्र तटितो वरुणं गच्छति ।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V03_B5" data-verse="BS_C04_S03_V03" data-block-id="BS_C04_S03_V03_B5">‘तटिता ह्यूह्यते वरुणलोकस्तटिदुपरि मुक्तामयो राजते तत्रासौ वरुणो राजा सत्यानृते विविञ्चति’ इत्युपरिसम्बद्धत्वश्रुतेः ॥ 03 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥इति तटिदधिकरणम् ॥ 03 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C04_S03_A022" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आतिवाहिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A022"></span><h4 class="gr-section-head">आतिवाहिकाधिकरणम्</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V04" data-block-id="BS_C04_S03_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(529)ओम् आतिवाहिकस्तल्लिङ्गात् ओम् ॥ 04-03-04 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V04" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V04">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V04_B1" data-verse="BS_C04_S03_V04" data-block-id="BS_C04_S03_V04_B1">पूर्वत्रोक्तस्त्वातिवाहिको वायुः । पूर्वगमनलिङ्गात् ॥ 04 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="leading-bhashya" id="BS_C04_S03_V05_I01" data-block-id="BS_C04_S03_V05_I01" data-verse="BS_C04_S03_V05">~~

~~<div class="leading-bhashya-line">कुतः ? –</div>~~

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V05" data-block-id="BS_C04_S03_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(530)ओम् उभयव्यामोहत् तत्सिद्धेः ओं॥ 04-03-05 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V05" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V05">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V05_B1" data-verse="BS_C04_S03_V05" data-block-id="BS_C04_S03_V05_B1">‘स वायुमागच्छति’(बृ.उ.७.१०.१) इति प्रथममुच्यते ।‘उत्क्रान्तो विद्वान् परमभिगच्छन् विद्युतमेवान्तत उपगच्छति द्यौर्वाव विद्युत् तत्पतिं वायुमुपगम्य तेनैव ब्रह्म गच्छति’ इत्यन्तेऽपि वायुगमनश्रुतेः ।

पूर्वोक्त आतिवाहिकः परो वेति व्यामोहे(व्यामोहः- वा.रा.पाठ), उत्तरे दिवस्पतिरिति विशेषणात् पूर्वत्राऽतिवाहिकस्यैव सिद्धेः</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V05_B2" data-verse="BS_C04_S03_V05" data-block-id="BS_C04_S03_V05_B2">ब्रह्मतर्के च –~~

~~‘उत्क्रान्तस्तु शरीरात् स्वाद् गच्छत्यर्चिषमेव तु ।~~

~~ततो हि वायोः पुत्रं च योऽसौ नाम्नाऽऽतिवाहिकः ॥~~

~~ततोऽहः पूर्वपक्षं चाप्युदक् संवत्सरं तथा ।~~

~~तटितं वरुणं चैव प्रजापं सूर्यमेव च ॥~~

~~सोमं वैश्वानरं चेन्द्रं ध्रुवं देवीं दिवं तथा ।~~

~~ततो वायुं परं प्राप्य तेनैति पुरुषोत्तमम्’ इति ॥ 05 ॥</div>~~

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥ इति आतिवाहिकाधिकरणम् ॥ 04 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C04_S03_A023" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वैद्युताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A023"></span><h4 class="gr-section-head">वैद्युताधिकरणम्</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V06" data-block-id="BS_C04_S03_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(531)ओं वैद्युतेनैव ततस्तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 04-03-06 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V06" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V06">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V06_B1" data-verse="BS_C04_S03_V06" data-block-id="BS_C04_S03_V06_B1">प्रकारान्तरेण तत्र तत्रोच्यमानत्वाद् वायोरपि परतो ब्रह्मणोऽर्वाग् गन्तव्योऽस्तीति नाशङ्कनीयम् । विद्युत्पतिना वायुनैव ‘स एनान् ब्रह्म गमयति’(छांउ.४.१५.६) इति ब्रह्मगमनश्रुतेः ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V06_B2" data-verse="BS_C04_S03_V06" data-block-id="BS_C04_S03_V06_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id">‘विद्युत्पतिर्वायुरेव नयेद् ब्रह्म न चापरः ।<br/> कुतोऽन्यस्य भवेच्छक्तिस्तमृते प्राणनायकम्’</span></span> इति बृहत्तन्त्रे ॥ 06 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥ इति वैद्युताधिकरणम् ॥ 05 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C04_S03_A024" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कार्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A024"></span><h4 class="gr-section-head">कार्याधिकरणम्</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V07" data-block-id="BS_C04_S03_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(532)ओं कार्यं बादरिरस्य गत्युपपत्तेः ओम् ॥ 04-03-07 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V07" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V07">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V07_B1" data-verse="BS_C04_S03_V07" data-block-id="BS_C04_S03_V07_B1">‘स एनान् ब्रह्म गमयति’(छां.उ.५.१०.२) इति कार्यं ब्रह्म गमयतीति बादरिर्मन्यते ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V07_B2" data-verse="BS_C04_S03_V07" data-block-id="BS_C04_S03_V07_B2">‘ऋते देवान् परं ब्रह्म कः पुमान् प्राप्नुयात् क्वचित् ।

यद्यपि ब्रह्मदृष्टिः स्याद् ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्’ ॥ इत्यध्यात्मवचनात् तस्यैव गत्युपपत्तेः ॥ 07 ॥</div>

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V08" data-block-id="BS_C04_S03_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(533)ओं विशेषितत्वाच्च ओम् ॥ 04-03-08 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V08" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V08">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V08_B1" data-verse="BS_C04_S03_V08" data-block-id="BS_C04_S03_V08_B1">‘यदि ह वाव परमभिपश्यति, प्राप्नोति ब्रह्माणं चतुर्मुखं प्राप्नोति ब्रह्माणं चतुर्मुखम्’ इति कौषारवश्रुतौ ॥ 08 ॥</div>

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V09" data-block-id="BS_C04_S03_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(534)ओं सामीप्यात्तु तद्व्यपदेशः ओम् ॥ 04-03-09 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V09" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V09">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V09_B1" data-verse="BS_C04_S03_V09" data-block-id="BS_C04_S03_V09_B1">‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१) इति तद्व्यपदेशस्तु समीप एव परमपि प्राप्नोतीत्येतदर्थ एव ॥ 09 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="leading-bhashya" id="BS_C04_S03_V10_I01" data-block-id="BS_C04_S03_V10_I01" data-verse="BS_C04_S03_V10">~~

~~<div class="leading-bhashya-line">कदा ? –</div>~~

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V10" data-block-id="BS_C04_S03_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(535)ओं कार्यात्यये तदध्यक्षेण सहातः परमभिधानात् ओं॥ 04-03-10 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V10" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V10">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V10_B1" data-verse="BS_C04_S03_V10" data-block-id="BS_C04_S03_V10_B1">‘ते ह ब्रह्माणमभिसम्पद्य यदैतद् विलीयतेऽथ सह ब्रह्मणा परमभिगच्छन्ति’ इति सौपर्णश्रुतेः महाप्रलये तदध्यक्षेण ब्रह्मणा सह गच्छन्ति ॥ 10 ॥</div>

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V11" data-block-id="BS_C04_S03_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(536)ओं स्मृतेश्च ओम् ॥ 04-03-11 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V11" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V11">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V11_B1" data-verse="BS_C04_S03_V11" data-block-id="BS_C04_S03_V11_B1">‘ब्रह्मणा सह ते सर्वे सम्प्राप्ते प्रतिसञ्चरे ।

~~परस्यान्ते परात्मानः प्रविशन्ति परं पदम्’ ॥ इति ॥ 11 ॥</div>~~

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V12" data-block-id="BS_C04_S03_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(537)ओं परं जैमिनिर्मुख्यत्वात् ओम् ॥ 04-03-12 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V12" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V12">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V12_B1" data-verse="BS_C04_S03_V12" data-block-id="BS_C04_S03_V12_B1">ब्रह्मशब्दस्य तत्रैव मुख्यत्वात् परमेव ब्रह्म गमयतीति जैमिनिर्मन्यते ॥ 12 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V13" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V13">~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V13_B1" data-verse="BS_C04_S03_V13" data-block-id="BS_C04_S03_V13_B1">दृष्टत्वाच्च परब्रह्मणः ॥ 13 ॥</div>~~

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V14" data-block-id="BS_C04_S03_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(539)ओं न च कार्ये प्रतिपत्त्यभिसन्धिः ओम् ॥ 04-03-14 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V14" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V14">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V14_B1" data-verse="BS_C04_S03_V14" data-block-id="BS_C04_S03_V14_B1">न हि कार्ये प्रतिपत्तिः प्राप्नवानीत्यभिसन्धिश्च ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V14_B2" data-verse="BS_C04_S03_V14" data-block-id="BS_C04_S03_V14_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘यदुपास्ते पुमान् जीवन् यत् प्राप्तुमभिवाञ्छति ।<br/>यच्च पश्यति तृप्तः संस्तत् प्राप्नोति मृतेरनु’</span></span> इति पाद्मे ॥ 14 ॥</div>

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V15" data-block-id="BS_C04_S03_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(540)ओं अप्रतीकालम्बनान्नयतीति बादरायण उभयथा च दोषात् तत्क्रतुश्च ओम् ॥ 04-03-15 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V15" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V15">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V15_B1" data-verse="BS_C04_S03_V15" data-block-id="BS_C04_S03_V15_B1">‘प्रतीकं देह उद्दिष्टो येषां तत्रैव दर्शनम् ।

~~न तु व्याप्ततया क्वापि प्रतीकालम्बनास्तु ते ॥~~

~~अप्रतीका देवतास्तु ऋषीणां शतमेव च ।~~

~~राज्ञां च शतमुद्दिष्टं गन्धर्वादि शतं तथा ॥~~

~~एतेऽधिकारिणो व्याप्तिदर्शनेऽन्ये नतु क्वचित् ।~~

~~अयोग्यदर्शने यत्नाद् भ्रंशः पूर्वस्य चापि तु ॥~~

~~अप्रतीकाश्रया ये हि ते यान्ति परमेव तु ।~~

~~स्वेदेहे ब्रह्म दृष्ट्यैव गच्छेद् ब्रह्मसलोकताम् ।~~

~~ब्रह्मणा सह सम्प्राप्ते संहारे परमं पदम्’ ॥ इति गारुडवचनात् ।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V15_B2" data-verse="BS_C04_S03_V15" data-block-id="BS_C04_S03_V15_B2">उभयत्रोक्तदोषाच्चाप्रतीकालम्बनान् परं नयति । ‘स यथाकामो भवति तत्क्रतुर्भवति, यत्क्रतुर्भवति तत् कर्म कुरुते, यत् कर्म कुरुते तदभिसम्पद्यते’(बृ.उ.६.४.५) इति श्रुतेश्च । अत्र कर्मोपासनमेव । अन्यान् कार्यं नयतीति भगवन्मतम् ॥ 15 ॥</div>

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V16" data-block-id="BS_C04_S03_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(541)ओं विशेषं च दर्शयति ओम् ॥ 04-03-16 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V16" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V16">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V16_B1" data-verse="BS_C04_S03_V16" data-block-id="BS_C04_S03_V16_B1">‘अन्तःप्रकाशा बहिःप्रकाशाः सर्वप्रकाशाः, देवा वाव सर्वप्रकाशा ऋषयोऽन्तःप्रकाशाः मानुषा एव बहिःप्रकाशाः’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 16 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥ इति कार्याधिकरणम् ॥ 06 ॥</div>~~

<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥ 04-03 ॥</div>

~~<span id="gr-C4-S4" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="चतुर्थः पादः"></span>~~

~~=== चतुर्थः पादः ===~~

~~<div class="introduction" id="BS_C04_S04_I01" data-block-id="BS_C04_S04_I01" data-verse="BS_C04_S04">~~

~~<div class="introduction-line">भोगमाहास्मिन् पादे-</div>~~

~~</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A025" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सम्पद्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A025"></span><h4 class="gr-section-head">सम्पद्याधिकरणम्</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V01" data-block-id="BS_C04_S04_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(542)ओं सम्पद्याविहाय स्वेन शब्दात् ओम् ॥ 04-04-01 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V01" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V01">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V01_B1" data-verse="BS_C04_S04_V01" data-block-id="BS_C04_S04_V01_B1">‘स य एवंविदेवं मन्वान एवं पश्यन्नात्मनमभिसम्पद्यैतेनात्मना यथाकामं सर्वान् कामाननुभवति’ इति सौपर्णश्रुतिः ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V01_B2" data-verse="BS_C04_S04_V01" data-block-id="BS_C04_S04_V01_B2">‘परञ्ज्योतिरुपसम्पद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यते’(छांउ.८.३.४) इति च ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V01_B3" data-verse="BS_C04_S04_V01" data-block-id="BS_C04_S04_V01_B3">‘एतं सेतुं तीर्त्वाऽन्धः सन्ननन्धो भवति’(छां.उ.८.४.२) इति च । तत्र तरणं नाम तत् प्राप्तयेऽन्यतरणमेव ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V01_B4" data-verse="BS_C04_S04_V01" data-block-id="BS_C04_S04_V01_B4">‘इमां घोरामशिवां नदीं तीर्त्वैतं सेतुमाप्य एतेनैव सेतुना मोदते प्रमोदत आनन्दी भवति’ इति मौद्गल्यश्रुतेः ॥ 01 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥ इति सम्पद्याधिकरणम् ॥ 01 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A026" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मुक्ताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A026"></span><h4 class="gr-section-head">मुक्ताधिकरणम्</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V02" data-block-id="BS_C04_S04_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(543)ओं मुक्तः प्रतिज्ञानात् ओम् ॥ 04-04-02 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V02" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V02">~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V02_B1" data-verse="BS_C04_S04_V02" data-block-id="BS_C04_S04_V02_B1">मुक्त एव चात्रोच्यते ।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V02_B2" data-verse="BS_C04_S04_V02" data-block-id="BS_C04_S04_V02_B2">‘अहरहरेनमनुप्रविशत्युपसङ्क्रमे च न तत्र मोदते न प्रमोदते न कामाननुभवति बद्धो ह्येष तदा भवत्यथ यदैनं मुक्तोऽनुप्रविशति मोदते च प्रमोदते च कामांश्चैवानुभवति’ इति बृहच्छ्रुतौ प्रतिज्ञानात् ॥ 02 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥ इति मुक्ताधिकरणम् ॥ 02 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A027" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आत्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A027"></span><h4 class="gr-section-head">आत्माधिकरणम्</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V03" data-block-id="BS_C04_S04_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(544)ओम् आत्मा प्रकरणात् ओम् ॥ 04-04-03 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V03" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V03">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V03_B1" data-verse="BS_C04_S04_V03" data-block-id="BS_C04_S04_V03_B1">परञ्ज्योतिशब्देन परमात्मैवोच्यते । तत्प्रकरणत्वात् ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V03_B2" data-verse="BS_C04_S04_V03" data-block-id="BS_C04_S04_V03_B2">‘परञ्ज्योतिः परं ब्रह्म परमात्मादिका गिरः ।

~~सर्वत्र हरिमेवैकं ब्रूयुर्नान्यं कथञ्चन’ ॥ इति च ब्रह्माण्डे ॥ 03 ॥</div>~~

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥ इति आत्माधिकरणम् (आत्मसम्पद्यधिकरणम्) ॥ 03 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A028" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अविभागाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A028"></span><h4 class="gr-section-head">अविभागाधिकरणम्</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V04" data-block-id="BS_C04_S04_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(545)ओम् अविभागेन दृष्टत्वात् ओम् ॥ 04-04-04 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V04" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V04">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V04_B1" data-verse="BS_C04_S04_V04" data-block-id="BS_C04_S04_V04_B1">ये भोगाः परमात्मना भुज्यन्ते त एव मुक्तैः भुज्यन्ते ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V04_B2" data-verse="BS_C04_S04_V04" data-block-id="BS_C04_S04_V04_B2">‘यानेवाहं श्रुणोमि यान् पश्यामि यान् जिघ्रामि तानेवैत इदं शरीरं विमुच्यानुभवन्ति’ इति दृष्टत्वाच्चतुर्वेदशिखायाम् ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V04_B3" data-verse="BS_C04_S04_V04" data-block-id="BS_C04_S04_V04_B3">भविष्यत्पुराणे च –~~

~~‘मुक्ताः प्राप्य परं विष्णुं तद्भोगान् लेशतः क्वचित् ।~~

~~बहिष्ठान् भुञ्जते नित्यं नानन्दादीन् कथञ्चन’ इति ॥ 04 ॥</div>~~

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥ इति अविभागाधिकरणम् ॥ 04 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A029" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="चितिमात्राधिकरणम् (ब्रह्माधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A029"></span><h4 class="gr-section-head">चितिमात्राधिकरणम् (ब्रह्माधिकरणम्)</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V05" data-block-id="BS_C04_S04_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(546)ओं ब्राह्मेण जैमिनिरुपन्यासादिभ्यः ओम् ॥ 04-04-05 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V05" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V05">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V05_B1" data-verse="BS_C04_S04_V05" data-block-id="BS_C04_S04_V05_B1">सर्वदेहपरित्यागेन मुक्ताः सन्तो ब्राह्मेणैव देहेन भोगान् भुञ्जते इति जैमिनिर्मन्यते ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V05_B2" data-verse="BS_C04_S04_V05" data-block-id="BS_C04_S04_V05_B2">‘स वा एष ब्रह्मनिष्ठ इदं शरीरं मर्त्यमतिसृज्य ब्रह्माभिसम्पद्य ब्रह्मणा पश्यति ब्रह्मणा श्रुणोति ब्रह्मणैवेदं सर्वमनुभवति’ इति माध्यन्दिनायनश्रुतावुपन्यासात् ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V05_B4" data-verse="BS_C04_S04_V05" data-block-id="BS_C04_S04_V05_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id">‘आदत्ते हरिहस्तेन हरिदृष्ट्यैव पश्यति ।<br/>गच्छेच्च हरिपादेन(पादाभ्यां) मुक्तस्यैषा स्थितिर्भवेत्’</span></span> इति स्मृतेः ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V05_B6" data-verse="BS_C04_S04_V05" data-block-id="BS_C04_S04_V05_B6"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id">‘गच्छामि विष्णुपादाभ्यां विष्णुदृष्ट्या च दर्शनम् ।<br/>इत्यादि पूर्वस्मरणान्मुक्तस्यैतद् भविष्यति’</span></span> इति बृहत्तन्त्रोक्तयुक्तेश्च ॥ 05 ॥</div>

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V06" data-block-id="BS_C04_S04_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(547)ओं चितिमात्रेण तदात्मकत्वादित्यौडुलोमिः ओम् ॥ 04-04-06 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V06" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V06">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V06_B1" data-verse="BS_C04_S04_V06" data-block-id="BS_C04_S04_V06_B1">चितिमात्रो देहो मुक्तानां पृथग् विद्यते तेन भुञ्जते ।

सर्वं वा एतदचित् परित्यज्य चिन्मात्र एवैष भवति चिन्मात्र एवावतिष्ठते तामेतां मुक्तिरित्याचक्षते’ इत्युद्दालकश्रुतेश्चिदात्मकत्वादित्यौडुलोमिर्मन्यते ॥ 06 ॥</div>

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V07" data-block-id="BS_C04_S04_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(548)ओम् एवमप्युपन्यासात् पूर्वभावादविरोधं बादरायणः ओम् ॥04-04-07॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V07" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V07">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V07_B1" data-verse="BS_C04_S04_V07" data-block-id="BS_C04_S04_V07_B1">‘स वा एष एतस्मान्मर्त्याद् विमुक्तश्चिन्मात्रीभवत्यथ तेनैव रूपेणाभिपश्यत्यभिश्रुणोत्यभिमनुतेऽभिविजानाति तामाहुर्मुक्तिः’ इति सौपर्णश्रुतौ ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V07_B2" data-verse="BS_C04_S04_V07" data-block-id="BS_C04_S04_V07_B2">चिन्मात्रेणाप्युपन्यासाज्जैमिन्युक्तस्य च भावादुभयत्राप्यविरोधं बादरायणो मन्यते ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V07_bc_line" data-verse="BS_C04_S04_V07" data-block-id="BS_C04_S04_V07_bc_line">नारायणाध्यात्मे च-</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V07_B3" data-verse="BS_C04_S04_V07" data-block-id="BS_C04_S04_V07_B3">‘मर्त्यं देहं परित्यज्य चितिमात्रात्मदेहिनः ।

~~चितिमात्रेन्द्रियाश्चैव प्रविष्टा विष्णुमव्ययम् ॥~~

~~तदङ्गानुगृहीतैश्च स्वाङ्गैरेव प्रवर्तनम् ।~~

~~कुर्वन्ति भुञ्जते भोगांस्तदन्तर्बहिरेव वा ॥~~

~~यथेष्टं परिवर्तन्ते तस्यैवानुग्रहेरिताः’ इति ॥ 07 ॥</div>~~

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥ इति चितिमात्राधिकरणम् (ब्रह्माधिकरणम्) ॥ 05 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A030" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सङ्कल्पाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A030"></span><h4 class="gr-section-head">सङ्कल्पाधिकरणम्</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V08" data-block-id="BS_C04_S04_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(549)ओं सङ्कल्पादेव च तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 04-04-08 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V08" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V08">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V08_B1" data-verse="BS_C04_S04_V08" data-block-id="BS_C04_S04_V08_B1">न तेषां भोगादिषु प्रयत्नापेक्षा । ‘स यदि पितृलोककामो भवति । सङ्कल्पादेवास्य पितरः समुत्तिष्ठन्ति’(छांउ.८.२.१) इत्यादिश्रुतेः ॥ 08 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥ इति सङ्कल्पाधिकरणम् ॥ 06 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A031" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनन्याधिपत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A031"></span><h4 class="gr-section-head">अनन्याधिपत्यधिकरणम्</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V09" data-block-id="BS_C04_S04_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(550)ओम् अत एव चानन्याधिपतिः ओम् ॥ 09-550 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V09" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V09">~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V09_B1" data-verse="BS_C04_S04_V09" data-block-id="BS_C04_S04_V09_B1">सत्यसङ्कल्पत्वादेव ।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V09_B2" data-verse="BS_C04_S04_V09" data-block-id="BS_C04_S04_V09_B2"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">‘परमोऽधिपतिस्तेषां विष्णुरेव न संशयः ।<br/>ब्रह्मादिमानुषान्तानां सर्वेषामविशेषतः ॥<br/>ततः प्राणादिनामान्ताः सर्वेऽपि पतयः क्रमात् ।<br/>आचार्याश्चैव सर्वेऽपि यैर्ज्ञानं सुप्रतिष्ठितम् ।<br/> एतेभ्योऽन्यः पतिर्नैव मुक्तानां नात्र संशयः’</span> इति वाराहे ॥ 09 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥ इति अनन्याधिपत्यधिकरणम् ॥ 07 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A032" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अभावाधिकरणम् (उभयविधभोगाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A032"></span><h4 class="gr-section-head">अभावाधिकरणम् (उभयविधभोगाधिकरणम्)</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V10" data-block-id="BS_C04_S04_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(551)ओम् अभावं बादरिराह ह्येवम् ओम् ॥ 04-04-10 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V10" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V10">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V10_B1" data-verse="BS_C04_S04_V10" data-block-id="BS_C04_S04_V10_B1">चिन्मात्रं विनाऽन्यो देहस्तेषां न विद्यत इति बादरिः ।</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V10_B2" data-verse="BS_C04_S04_V10" data-block-id="BS_C04_S04_V10_B2">अशरीरो वाव तदा भवत्यशरीरं वाव सन्तं न प्रियाप्रिये स्पृशतो याभ्यां ह्येष उन्मथ्यते’ इत्येवं कौण्ठरव्यश्रुतावाह हि ॥ 10 ॥</div>

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V11" data-block-id="BS_C04_S04_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(552)ओं भावं जैमिनिर्विकल्पाम्नानात् ओम् ॥ 04-04-11 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V11" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V11">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V11_B1" data-verse="BS_C04_S04_V11" data-block-id="BS_C04_S04_V11_B1">‘स वा एष एवंवित् परमभिपश्यत्यभिशृणोति ज्योतिषैव रूपेण चिता वाऽचिता वा नित्येन वाऽनित्येन वाऽथानन्दी ह्येवैष भवति नानानन्दं कञ्चिदुपस्पृशति’ इत्यौद्दालकश्रुतौ विकल्पाम्नानाद् अन्यदेहस्यापि भावं जैमिनिर्मन्यते ॥ 11 ॥</div>

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V12" data-block-id="BS_C04_S04_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(553)ओं द्वादशाहवदुभयविधं बादरायणोऽतः ओम् ॥ 04-04-12 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V12" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V12">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V12_B1" data-verse="BS_C04_S04_V12" data-block-id="BS_C04_S04_V12_B1">यथा द्वादशाहः क्रत्वात्मकः सत्रात्मकश्च भवति, एवं मुक्तभोगो बाह्यशरीरकृतश्चिन्मात्रकृतश्च भवतीति बादरायणो मन्यते ॥ 12 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="leading-bhashya" id="BS_C04_S03_V13_I01" data-block-id="BS_C04_S03_V13_I01" data-verse="BS_C04_S04_V13">~~

~~<div class="leading-bhashya-line">उपपत्तिश्च-</div>~~

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V13" data-block-id="BS_C04_S04_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(554)ओं तन्वभावे सन्ध्यवदुपपत्तेः ओम् ॥ 04-04-13 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V13" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V13">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V13_B1" data-verse="BS_C04_S04_V13" data-block-id="BS_C04_S04_V13_B1">सन्ध्यं स्वप्नः ।‘सन्ध्यं तृतीयं स्वप्नस्थानम्’(बृ.उ.६.३.९) इति श्रुतेः ॥ 13 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V14" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V14">~~

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V14_B1" data-verse="BS_C04_S04_V14" data-block-id="BS_C04_S04_V14_B1">ब्रह्मवैवर्ते च –~~

~~‘स्वप्नस्थानं यथा भोगो विना देहेन युज्यते ।~~

~~एवं मुक्तावपि भवेद् विना देहेन भोजनम् ॥~~

~~स्वेच्छया वा शरीराणि तेजोरूपाणि कानिचित् ।~~

~~स्वीकृत्य जागरितवद् भुक्त्वा त्यागः कदाचन’ इति ॥ 14 ॥</div>~~

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V15" data-block-id="BS_C04_S04_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(556)ओं प्रदीपवदावेशस्तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 04-04-15 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V15" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V15">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V15_B1" data-verse="BS_C04_S04_V15" data-block-id="BS_C04_S04_V15_B1">शरीरमनुप्रविश्यापि तत् प्रकाशयन्तः पुण्यानेव भोगाननुभवन्ति । न तु दुःखादीन् । यथा प्रदीपो दीपिकादिषु प्रविष्टः, तत् स्थं तैलाद्येव भुङ्ते, न तु तत् कार्ष्ण्यादि ।

~~‘तीर्णो हि तदा सर्वान् शोकान् हृदयस्य भवति’(बृ.उ.६.३.२२) इति हि दर्शयति ॥ 15 ॥</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V15_B2" data-verse="BS_C04_S04_V15" data-block-id="BS_C04_S04_V15_B2">न च ‘स्वर्गे लोके न भयं किञ्चनास्ति’(क.उ.१.१२) इत्यादिना स्वर्गादिस्थस्यैतदिति वाच्यम् । यतः –</div>

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V16" data-block-id="BS_C04_S04_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(557)ओं स्वाप्ययसम्पत्त्योरन्यतरापेक्षमाविष्कृतं हि ओम् ॥ 04-04-16 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V16" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V16">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V16_B1" data-verse="BS_C04_S04_V16" data-block-id="BS_C04_S04_V16_B1">सुप्तौ मोक्षे वा तदुच्यते ।‘अत्र पिताऽपिता भवति’, ‘अनन्वागतं पुण्येनान्वागतं पापेन’(बृ.उ.६.३.२२) इत्याद्याविष्कृतत्वात् ॥</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V16_B2" data-verse="BS_C04_S04_V16" data-block-id="BS_C04_S04_V16_B2">ब्रह्मवैवर्ते च-~~

~~‘ज्योतिर्मयेषु देहेषु स्वेच्छया विश्वमोक्षिणः ।~~

~~भुञ्जते सुसुखान्येव न दुःखादीन् कदाचन ॥~~

तीर्णा हि सर्वशोकांस्ते पुण्यपापादिवर्जिताः(निवृत्तसर्वदोषास्ते पुण्यपापादिवर्जिताः) ।

~~सर्वदोषनिवृत्तास्ते गुणमात्रस्वरूपिणः’ इति ॥ 16 ॥</div>~~

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥ इति उभयविधभोगाधिकरणम्(अभावाधिकरणम्) ॥ 08 ॥</div>~~

<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A033" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A033"></span><h4 class="gr-section-head">सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्)</h4>

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V17" data-block-id="BS_C04_S04_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(558)ओं जगद्व्यापारवर्जम् ओम् ॥ 04-04-17 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V17" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V17">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V17_B1" data-verse="BS_C04_S04_V17" data-block-id="BS_C04_S04_V17_B1">‘सर्वान् कामानाप्त्वाऽमृतःसमभवत्’(ऐ.आ.२.५.४) इत्युच्यते । तत्र सृष्ट्यादिभ्योऽन्यानाप्नोति ॥ 17 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="leading-bhashya" id="BS_C04_S03_V18_I01" data-block-id="BS_C04_S03_V18_I01" data-verse="BS_C04_S04_V18">~~

~~<div class="leading-bhashya-line">कुतः ? –</div>~~

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V18" data-block-id="BS_C04_S04_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(559)ओं प्रकरणादसन्निहितत्वाच्च ओम् ॥ 04-04-18 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V18" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V18">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V18_B1" data-verse="BS_C04_S04_V18" data-block-id="BS_C04_S04_V18_B1">जीवप्रकरणत्वाज्जीवानां तादृक्सामर्थ्यविदूरत्वाच्च ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V18_B2" data-verse="BS_C04_S04_V18" data-block-id="BS_C04_S04_V18_B2">वाराहे च-~~

~~‘स्वाधिकानन्दसम्प्राप्तौ सृष्ट्यादिव्यापृतिष्वपि ।~~

~~मुक्तानां नैव कामः स्यादन्यान् कामांस्तु भुञ्जते ॥~~

~~तद्योग्यता नैव तेषां कदाचित् क्वापि विद्यते ।~~

~~न चायोग्यं विमुक्तोऽपि प्राप्नुयान्न च कामयेत्’ इति ॥ 18 ॥</div>~~

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V19" data-block-id="BS_C04_S04_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(560)ओं प्रत्यक्षोपदेशादिति चेन्नाऽधिकारिकमण्डलस्थोक्तेः ओम् ॥ 04-04-19 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V19" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V19">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V19_B1" data-verse="BS_C04_S04_V19" data-block-id="BS_C04_S04_V19_B1">‘ता यो वेद । स वेद ब्रह्म । सर्वेऽस्मै देवा बलिमावहन्ति’(तै.उ.१.५) इति प्रत्यक्षोपदेशाज्जगदैश्वर्यमप्यस्तीति चेत्,</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V19_B2" data-verse="BS_C04_S04_V19" data-block-id="BS_C04_S04_V19_B2">न । आधिकारिकमण्डलाधिपतिर्ब्रह्मा हि तत्रोच्यते ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V19_B3" data-verse="BS_C04_S04_V19" data-block-id="BS_C04_S04_V19_B3">गारुडे च-~~

~~‘आत्मेत्येव परं देवमुपास्य हरिमव्ययम् ।~~

~~केचिदत्रैव मुच्यन्ते नोत् क्रामन्ति कदाचन ॥~~

~~अत्रैव च स्थितिस्तेषामन्तरिक्षे तु केचन ।~~

~~केचित् स्वर्गे महर्लोके जने तपसि चापरे ॥~~

~~केचित् सत्ये महाज्ञाना गच्छन्ति क्षीरसागरम् ।~~

~~तत्रापि क्रमयोगेन ज्ञानाधिक्यात् समीपगाः ॥~~

~~सालोक्यं च सरूपत्वं सामीप्यं योग एव च ।~~

~~इमामारभ्य सर्वत्र यावत् सुक्षीरसागरे ॥~~

~~पुरुषोऽनन्तशयनः श्रीमन्नारायणाभिधः ।~~

~~मानुषा वर्णभेदेन तथैवाऽश्रमभेदतः ॥~~

~~क्षितिपा मनुष्यगन्धर्वा देवाश्च पितरश्चिराः ।~~

~~आजानजाः कर्मजाश्च तात्त्विकाश्च शचीपतिः ॥~~

~~रुद्रो ब्रह्मेति क्रमशस्तेषु चैवोत्तमोत्तमाः ।~~

~~नित्यानन्दे च भोगे च ज्ञानैश्वर्यगुणेषु च ॥~~

~~सर्वे शतगुणोद्रिक्ताः पूर्वस्मादुत्तरोत्तरम् ।~~

~~पूज्यन्ते चावरैस्ते तु सर्वपूज्यश्चतुर्मुखः ॥~~

~~स्वजगद्व्यापृतिस्तेषां पूर्ववत् समुदीरिता ।~~

~~सयुजः परमात्मानं प्रविश्य च बहिर्गताः~~

~~चिद्रूपान् प्राकृतांश्चापि विना भोगांस्तु कांश्चन ।~~

~~भुञ्जते मुक्तिरेवं ते विस्पष्टं समुदाहृता’ इति ॥ 19 ॥</div>~~

~~</div>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V20" data-block-id="BS_C04_S04_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(561)ओं विकारावर्ति च तथाहि दर्शयति ओम् ॥ 04-04-20 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V20" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V20">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V20_B1" data-verse="BS_C04_S04_V20" data-block-id="BS_C04_S04_V20_B1">विकारावर्तिव्यापारो मुक्तानां न विद्यते । ‘इमं मानवमावर्तं नाऽवर्तन्ते’(छांउ.४.१५.६) इति हि श्रुतिः ।</div>

~~<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V20_B3" data-verse="BS_C04_S04_V20" data-block-id="BS_C04_S04_V20_B3">वाराहे च –~~

~~स्वाधिकारेण वर्तन्ते देवा मुक्तावपि स्फुटम् ।~~

~~बलिं हरन्ति मुक्ताय विरिञ्चाय तु पूर्ववत् ॥~~

~~सब्रह्मकास्तु ते देवा विष्णवे च विशेषतः ।~~

~~न विकाराधिकारस्तु मुक्तानामन्य एव तु ।~~

~~विकाराधिकृता ज्ञेया ये नियुक्तास्तु विष्णुना’ इति ॥ 20 ॥</div>~~

</div>

<div class="gr-author-note">~~॥ इति सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्) ॥ 09 ॥</div>~~

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अनावृत्यधिकरणम् ॥ 11 ॥">॥ इति अनावृत्यधिकरणम् ॥ 11 ॥</span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्ददीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥ 04-04 ॥">॥ इति श्रीमदानन्ददीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥ 04-04 ॥</span></div>

<span ~~id="gr-adh-BS_C04_S04_A034" class="gr-toc-anchor"~~ data-~~level~~="~~3" data-title="स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A034~~"></span>~~<h4 class="gr-section-head">स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम्~~</h4>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितं श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्यं समाप्तम् ॥">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितं श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्यं समाप्तम् ॥</span></div>

<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥">॥ श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥</span></div>

<div class="~~verse~~-~~block" id="BS_C04_S04_V21" data~~-~~block-id="BS_C04_S04_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra~~"><span ~~class="shloka~~-~~block"><span class~~="~~shloka~~-~~line~~">~~(562)ओं स्थितिमाह दर्शयतश्चैवं प्रत्यक्षानुमाने ओम्~~ ॥ 04-04~~-21~~ ॥~~</span>~~</span></div>

<!--

NewPP limit report

Cached time: 20260810122428

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V21_B1"~~ data-~~verse~~="~~BS_C04_S04_V21" data-block-id="BS_C04_S04_V21_B1~~">‘एतत् साम गायन्नास्ते’(तै.उ.३.१०) इत्युच्यते । तत्राऽनन्दादीनां वृद्धिर्ह्रासश्च न विद्यते। एकप्रकारेणैव सर्वदा स्थितिः ।</~~div~~>

Cache expiry: 86400

Reduced expiry: false

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V21_B2" data-verse="BS_C04_S04_V21" data-block-id="BS_C04_S04_V21_B2">‘स एष एतस्मिन्(तै.उ.३.१०) ब्रह्मणि सम्पन्नो न जायते न म्रियते न हीयते न वर्धते स्थित एव सर्वदा भवति दर्शन्नेव ब्रह्म दर्शन्नेवाऽत्मानं तस्यैवं दर्शयतो नाऽपत्तिर्न विपत्तिः’ इत्याह जाबालश्रुतौ ।</div>

Complications: [show‐toc]

CPU time usage: 0.873 seconds

<div class="~~bhashyam~~-~~block" id="BS_C04_S04_V21_B3" data~~-~~verse="BS_C04_S04_V21" data-block-id="BS_C04_S04_V21_B3~~"><span ~~class="gr~~-~~blockquote"><span class~~="~~gr-reference gr-ref-Moksha-id~~">‘यत्र गत्वा न म्रियते यत्र गत्वा न जायते ।<br/> न हीयते यत्र गत्वा यत्र गत्वा न वर्धते’</span>~~</span> इति मोक्षधर्मे ॥~~</div>

Real time usage: 0.946 seconds

Preprocessor visited node count: 5553/1000000

<~~div class="bhashyam~~-~~block" id="BS_C04_S04_V21_B4" data~~-~~verse="BS_C04_S04_V21" data~~-~~block~~-~~id="BS_C04_S04_V21_B4">विद्वत् प्रत्यक्षात् कारणभावल्लिङ्गाच्च ।</div~~>

Post‐expand include size: 0/10485760 bytes

Template argument size: 0/10485760 bytes

<~~div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V21_B5" data-verse="BS_C04_S04_V21" data~~-~~block~~-~~id="BS_C04_S04_V21_B5">ब्रह्मवैवर्ते च –~~

Highest expansion depth: 2/100

~~‘न ह्रासो न च वृद्धिर्वा मुक्तानां विद्यते क्वचित् ।~~

Expensive parser function count: 0/100

~~विद्वत्प्रत्यक्षसिद्धत्वात् कारणाभावतोऽनुमा ॥~~

Unstrip recursion depth: 0/20

~~हरेरुपासना चात्र सदैव सुखरूपिणी ।~~

Unstrip post‐expand size: 0/5000000 bytes

~~न तु साधनभूता सा सिद्धिरेवात्र सा यतः’ इति ॥ 21 ॥</div~~>

-->

<!--

Transclusion expansion time report (%,ms,calls,template)

100.00% 0.000 1 -total

-->

<!-- Saved in parser cache with key grantha_wiki-v68m_:pcache:363:|#|:idhash:canonical and timestamp 20260810122428 and revision id 6909. Rendering was triggered because: page-view

-->

</div>

<div class="~~verse-block" id="BS_C04_S04_V22~~" data-~~block-id~~="~~BS_C04_S04_V22~~" ~~data-doc="BS~~" ~~data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra">~~<~~span class~~="~~shloka-block~~"~~><span class~~="~~shloka-line">(563)ओं भोगमात्रसाम्यलिङ्गाच्च ओम् ॥ 04-04-22 ॥</span><~~/~~span><~~/~~div>~~

<div class="printfooter" data-nosnippet="">Retrieved from "<a dir="ltr" href="https://dev.anandamakaranda.in/index.php?title=Brahmasutra&oldid=6909">https://dev.anandamakaranda.in/index.php?title=Brahmasutra&oldid=6909</a>"</div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V22" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V22">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V22_B1" data-verse="BS_C04_S04_V22" data-block-id="BS_C04_S04_V22_B1">न च भोगविशेषादिविरोधः ।‘एतमानन्दमयमात्मानमनुविश्य न जायते न म्रियते न ह्रसते न वर्धते यथाकामं चरति यथाकामं पिबति यथाकामं रमते यथाकाममुपरमते’(तै.उ.२.८)

~~इति भोगमात्रसाम्यलिङ्गात् ।</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V22_B4" data-verse="BS_C04_S04_V22" data-block-id="BS_C04_S04_V22_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">‘अवृद्धिह्रासरूपत्वं मुक्तानां प्रायिकं भवेत् ।<br/>कादाचित्कविशेषस्तु नैव तेषां विषिध्यते’</span></span> इति कौर्मे ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V22_B6" data-verse="BS_C04_S04_V22" data-block-id="BS_C04_S04_V22_B6"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaTantre-id">‘प्रवाहतस्तु वृद्धिर्वा ह्रासो वा नैव कुत्रचित् ।<br/>नाप्रियं किञ्चिदपि तु मुक्तानां विद्यते क्वचित् ॥<br/> कुत एव तु दुःखं स्यात् सुखमेव सदोदितम् । भोगानां तु विशेषे तु वैचित्र्यं लभ्यते क्वचित्’</span> |इति नारायणतन्त्रे ॥ 22 ॥</div>

~~</div>~~

~~<div class="gr-author-note">॥ इति स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम् ॥ 10 ॥</div>~~

~~<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A035" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-~~title=~~"अनावृत्यधिकरणम्" data-block-id~~=~~"gr-adh-BS_C04_S04_A035~~"></~~span><h4 class="gr-section-head">अनावृत्यधिकरणम्<~~/~~h4>~~

<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V23" data-block-id="BS_C04_S04_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(564)ओम् अनावृत्तिः शब्दादनावृत्तिः शब्दात् ओम् ॥ 04-04-23 ॥</span></span></div>

~~<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V23" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V23">~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V23_B01" data-verse="BS_C04_S04_V23" data-block-id="BS_C04_S04_V23_B01">‘नच पुनरावर्तते नच पुनरावर्तते’(छां.उ.८.१५.१),‘सर्वान् कामानाप्त्वाऽमृतः समभवत् समभवत्’(ऐ.आ.२.५.१-१५) इत्यादिश्रुतिभ्यः ॥ 23 ॥</div>

~~<div class~~=~~"bhashyam-block" id~~="BS_C04_S04_V23_B02" data-verse="BS_C04_S04_V23" data-block-id="BS_C04_S04_V23_B02">ज्ञानानन्दादिभिः सर्वैर्गुणैः पूर्णाय विष्णवे ।

~~नमोऽस्तु गुरवे नित्यं सर्वथाऽतिप्रियाय मे ॥</div>~~

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V23_B04" data-verse="BS_C04_S04_V23" data-block-id="BS_C04_S04_V23_B04">यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं

~~बट् तद्दर्शतमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् ।~~

~~वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुः~~

मध्वो यत् तु तृतीयमेतदमुना भाष्यं कृतं केशवे (तृतीयकं कृतमिदं भाष्यं हरौ तेन हि) ॥</div>

<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V23_B08" data-verse="BS_C04_S04_V23" data-block-id="BS_C04_S04_V23_B08">नित्यानन्दो हरिः पूर्णो नित्यदा प्रीयतां मम ।

~~नमस्तस्मै नमस्तस्मै नमस्तस्मै च विष्णवे ॥~~</~~div~~>

~~</div>~~

~~<div class=~~"~~gr-author-note">॥ इति अनावृत्यधिकरणम् ॥ 11 ॥~~</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीमदानन्ददीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥ 04-04 ॥</div>

<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितं श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्यं समाप्तम् ॥</div>

~~<div class="gr-author-note">॥ श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥</div>~~

~~[[Category:Sanskrit Documents]]~~

~~[[Category:Brahmasutra]]~~

@@ Line 1: / Line 1: @@
-<div class="gr-doc-title" data-has-moola="1" data-has-ullekha="1">ब्रह्मसूत्रभाष्यम्</div>
+<div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="en" dir="ltr"><div class="gr-doc-title" data-has-moola="1" data-has-ullekha="1"><span data-deva="ब्रह्मसूत्रभाष्यम्">ब्रह्मसूत्रभाष्यम्</span></div>
-__TOC__
+<meta property="mw:PageProp/toc">
+<p><span id="gr-C1" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="(समन्वयाध्यायः) प्रथमाध्यायः"></span>
-<span id="gr-C1" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="(समन्वयाध्यायः) प्रथमाध्यायः"></span>
+</p>
-== (समन्वयाध्यायः) प्रथमाध्यायः ==
+<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="(समन्वयाध्यायः)_प्रथमाध्यायः"><span id=".28.E0.A4.B8.E0.A4.AE.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.AF.E0.A4.83.29_.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.A5.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.AF.E0.A4.83"></span><span data-deva="(समन्वयाध्यायः) प्रथमाध्यायः">(समन्वयाध्यायः) प्रथमाध्यायः</span></h2></div>
-<span id="gr-C1-S1" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="प्रथमः पादः"></span>
+<p><span id="gr-C1-S1" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="प्रथमः पादः"></span>
-=== प्रथमः पादः ===
+</p>
-<div class="introduction" id="BS_C01_S01_I01" data-block-id="BS_C01_S01_I01" data-verse="BS_C01_S01">
+<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="प्रथमः_पादः"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.A5.E0.A4.AE.E0.A4.83_.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.83"></span><span data-deva="प्रथमः पादः">प्रथमः पादः</span></h3></div>
-<div class="introduction-line">नारायणं गुणैः सर्वैरुदीर्णं दोषवर्जितम् ।</div>
+<div class="introduction" id="BS_C01_S01_I01" data-block-id="BS_C01_S01_I01" data-verse="BS_C01_S01" style="position: relative;">
-<div class="introduction-line">ज्ञेयं गम्यं गुरूंश्चापि नत्वा सूत्रार्थ उच्यते ॥</div>
+<div class="introduction-line"><span data-deva="नारायणं गुणैः सर्वैरुदीर्णं दोषवर्जितम् ।">नारायणं गुणैः सर्वैरुदीर्णं दोषवर्जितम् ।</span></div>
+<div class="introduction-line"><span data-deva="ज्ञेयं गम्यं गुरूंश्चापि नत्वा सूत्रार्थ उच्यते ॥">ज्ञेयं गम्यं गुरूंश्चापि नत्वा सूत्रार्थ उच्यते ॥</span></div>
+</div>
+<div class="introduction" id="BS_C01_S01_I02" data-block-id="BS_C01_S01_I02" data-verse="BS_C01_S01" style="position: relative;">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="द्वापरे सर्वत्र ज्ञान आकुलीभूते तन्निर्णयाय ब्रह्मरुद्रेन्द्रादिभिरर्थितो भगवान् नारायणो व्यासत्वेनावततार । अथेष्टानिष्टप्राप्तिपरिहारेच्छूनां तद्योगमविजानतां तज्ज्ञापनार्थं वेदमुत्सन्नं व्यञ्जयंश्चतुर्धा व्यभजत्। चतुर्विंशतिधैकशतधा सहस्रधा द्वादशधा च । तदर्थनिर्णयाय ब्रह्मसूत्राणि चकार ।">द्वापरे सर्वत्र ज्ञान आकुलीभूते तन्निर्णयाय ब्रह्मरुद्रेन्द्रादिभिरर्थितो भगवान् नारायणो व्यासत्वेनावततार । अथेष्टानिष्टप्राप्तिपरिहारेच्छूनां तद्योगमविजानतां तज्ज्ञापनार्थं वेदमुत्सन्नं व्यञ्जयंश्चतुर्धा व्यभजत्। चतुर्विंशतिधैकशतधा सहस्रधा द्वादशधा च । तदर्थनिर्णयाय ब्रह्मसूत्राणि चकार ।</span></div>
+</div>
+<div class="introduction" id="BS_C01_S01_I03" data-block-id="BS_C01_S01_I03" data-verse="BS_C01_S01" style="position: relative;">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="तच्चोक्तं स्कान्दे –">तच्चोक्तं स्कान्दे –</span></div>
+<div class="introduction-line"><span class="gr-reference gr-ref-skanda-id"><span data-deva="नारायणाद्विनिष्पन्नं ज्ञानं कृतयुगे स्थितम् ।">नारायणाद्विनिष्पन्नं ज्ञानं कृतयुगे स्थितम् ।</span><br><span data-deva="किञ्चित् तदन्यथा जातं त्रेतायां द्वापरेऽखिलम् ॥">किञ्चित् तदन्यथा जातं त्रेतायां द्वापरेऽखिलम् ॥</span><br><span data-deva="गौतमस्य ऋषेः शापार्ज्ज्ञाने त्वज्ञानतां गते ।">गौतमस्य ऋषेः शापार्ज्ज्ञाने त्वज्ञानतां गते ।</span><br><span data-deva="सङ्कीर्णबुद्धयो देवा ब्रह्मरुद्रपुरस्सराः ॥">सङ्कीर्णबुद्धयो देवा ब्रह्मरुद्रपुरस्सराः ॥</span><br><span data-deva="शरण्यं शरणं जग्मुर्नारायणमनामयम् ।">शरण्यं शरणं जग्मुर्नारायणमनामयम् ।</span><br><span data-deva="तैर्विज्ञापितकार्यस्तु भगवान् पुरुषोत्तमः॥">तैर्विज्ञापितकार्यस्तु भगवान् पुरुषोत्तमः॥</span><br><span data-deva="अवतीर्णो महायोगी सत्यवत्यां पराशरात् ।">अवतीर्णो महायोगी सत्यवत्यां पराशरात् ।</span><br><span data-deva="उत्सन्नान् भगवान् वेदानुज्जहार हरिः स्वयम् ॥">उत्सन्नान् भगवान् वेदानुज्जहार हरिः स्वयम् ॥</span><br><span data-deva="चतुर्धा व्यभजत् तांश्च चतुर्विंशतिधा पुनः ।">चतुर्धा व्यभजत् तांश्च चतुर्विंशतिधा पुनः ।</span><br><span data-deva="शतधा चैकधा चैव तथैव च सहस्रधा ॥">शतधा चैकधा चैव तथैव च सहस्रधा ॥</span><br><span data-deva="कृष्णो द्वादशधा चैव पुनस्तस्यार्थवित्तये ।">कृष्णो द्वादशधा चैव पुनस्तस्यार्थवित्तये ।</span><br><span data-deva="चकार ब्रह्मसूत्राणि येषां सूत्रत्वमञ्जसा ॥">चकार ब्रह्मसूत्राणि येषां सूत्रत्वमञ्जसा ॥</span></span></div>
+</div>
+<div class="introduction" id="BS_C01_S01_I04" data-block-id="BS_C01_S01_I04" data-verse="BS_C01_S01" style="position: relative;">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="अल्पाक्षरमसन्दिग्धं सारवद्विश्वतोमुखम् ।">अल्पाक्षरमसन्दिग्धं सारवद्विश्वतोमुखम् ।</span></div>
+<div class="introduction-line"><span data-deva="अस्तोभमनवद्यं च सूत्रं सूत्रविदो विदुः ॥">अस्तोभमनवद्यं च सूत्रं सूत्रविदो विदुः ॥</span></div>
+</div>
+<div class="introduction" id="BS_C01_S01_I05" data-block-id="BS_C01_S01_I05" data-verse="BS_C01_S01" style="position: relative;">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="निर्विशेषितसूत्रत्वं ब्रह्मसूत्रस्य चाप्यतः ।">निर्विशेषितसूत्रत्वं ब्रह्मसूत्रस्य चाप्यतः ।</span></div>
+<div class="introduction-line"><span data-deva="यथा व्यासत्वमेकस्य कृष्णस्यान्ये विशेषणात् ॥">यथा व्यासत्वमेकस्य कृष्णस्यान्ये विशेषणात् ॥</span></div>
+<div class="introduction-line"><span data-deva="सविशेषणसूत्राणि ह्यपराणि विदो विदुः ।">सविशेषणसूत्राणि ह्यपराणि विदो विदुः ।</span></div>
+<div class="introduction-line"><span data-deva="मुख्यस्य निर्विशेषेण शब्दोऽन्येषां विशेषतः ॥">मुख्यस्य निर्विशेषेण शब्दोऽन्येषां विशेषतः ॥</span></div>
+<div class="introduction-line"><span data-deva="इति वेदविदः प्राहुः शब्दतत्त्वार्थवेदिनः ।">इति वेदविदः प्राहुः शब्दतत्त्वार्थवेदिनः ।</span></div>
+<div class="introduction-line"><span data-deva="सूत्रेषु येषु सर्वेऽपि निर्णयाः समुदीरिताः ॥">सूत्रेषु येषु सर्वेऽपि निर्णयाः समुदीरिताः ॥</span></div>
+</div>
+<div class="introduction" id="BS_C01_S01_I06" data-block-id="BS_C01_S01_I06" data-verse="BS_C01_S01" style="position: relative;">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="शब्दजातस्य सर्वस्य यत्प्रमाणश्च निर्णयः ।">शब्दजातस्य सर्वस्य यत्प्रमाणश्च निर्णयः ।</span></div>
+<div class="introduction-line"><span data-deva="एवं विधानि सूत्राणि कृत्वा व्यासो महायशाः ॥">एवं विधानि सूत्राणि कृत्वा व्यासो महायशाः ॥</span></div>
+<div class="introduction-line"><span data-deva="ब्रह्मरुद्रादिदेवेषु मनुष्यपितृपक्षिषु ।">ब्रह्मरुद्रादिदेवेषु मनुष्यपितृपक्षिषु ।</span></div>
+<div class="introduction-line"><span data-deva="ज्ञानं संस्थाप्य भगवान् क्रीडते पुरुषोत्तमः ॥ इत्यादि ।">ज्ञानं संस्थाप्य भगवान् क्रीडते पुरुषोत्तमः ॥ इत्यादि ।</span></div>
+</div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="जिज्ञासाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A001"></span></p><h4 id="जिज्ञासाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.9C.E0.A4.BF.E0.A4.9C.E0.A5.8D.E0.A4.9E.E0.A4.BE.E0.A4.B8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="जिज्ञासाधिकरणम्">जिज्ञासाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् ओम् अथातो ब्रह्मजिज्ञासा ओम् ॥ 01-01-01 ॥">ओम् ओम् अथातो ब्रह्मजिज्ञासा ओम् ॥ 01-01-01 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V01" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V01" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B01" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B01" style="position: relative;"><span data-deva="‘अथ’ शब्दो मङ्गलार्थोऽधिकारानन्तर्यार्थश्च । ‘अतः’ शब्दो हेत्वर्थः।">‘अथ’ शब्दो मङ्गलार्थोऽधिकारानन्तर्यार्थश्च । ‘अतः’ शब्दो हेत्वर्थः।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B02" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B02" style="position: relative;"><span data-deva="उक्तं च गारुडे –
+">उक्तं च गारुडे –
+</span><span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id"><span data-deva="अथातः शब्दपूर्वाणि सूत्राणि निखिलान्यपि ।">अथातः शब्दपूर्वाणि सूत्राणि निखिलान्यपि ।</span><br><span data-deva="प्रारभन्ते नियत्यैव तत् किमत्र नियामकम् ॥">प्रारभन्ते नियत्यैव तत् किमत्र नियामकम् ॥</span><br><span data-deva="कश्चार्थस्तु तयोर्विद्वन् कथमुत्तमता तयोः ।">कश्चार्थस्तु तयोर्विद्वन् कथमुत्तमता तयोः ।</span><br><span data-deva="एतदाख्याहि मे ब्रह्मन् यथा ज्ञास्यामि तत्त्वतः ॥">एतदाख्याहि मे ब्रह्मन् यथा ज्ञास्यामि तत्त्वतः ॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B03" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B03" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id"><span data-deva="एवमुक्तो नारदेन ब्रह्मा प्रोवाच सत्तमः ।">एवमुक्तो नारदेन ब्रह्मा प्रोवाच सत्तमः ।</span><br><span data-deva="आनन्तर्येऽधिकारस्य मङ्गलार्थे तथैव च ॥">आनन्तर्येऽधिकारस्य मङ्गलार्थे तथैव च ॥</span><br><span data-deva="अतशब्दस्त्वतः शब्दो हेत्वर्थे समुदीरितः ।">अतशब्दस्त्वतः शब्दो हेत्वर्थे समुदीरितः ।</span><br><span data-deva="परस्य ब्रह्मणो विष्णोः प्रसादादिति वा भवेत् ॥">परस्य ब्रह्मणो विष्णोः प्रसादादिति वा भवेत् ॥</span><br><span data-deva="स हि सर्वमनोवृत्तिप्रेरकः समुदाहृतः ।">स हि सर्वमनोवृत्तिप्रेरकः समुदाहृतः ।</span><br><span data-deva="सिसृक्षोः परमाद्विष्णोः प्रथमं द्वौ विनिःसृतौ ॥">सिसृक्षोः परमाद्विष्णोः प्रथमं द्वौ विनिःसृतौ ॥</span><br><span data-deva="ओङ्कारश्चाथशब्दश्च तस्मात् प्राथमिकौ क्रमात् ।">ओङ्कारश्चाथशब्दश्च तस्मात् प्राथमिकौ क्रमात् ।</span><br><span data-deva="तद्धेतुत्वं वदंश्चापि तृतीयोऽत उदाहृतः॥">तद्धेतुत्वं वदंश्चापि तृतीयोऽत उदाहृतः॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B04" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B04" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id"><span data-deva="अकारः सर्ववागात्मा परब्रह्माभिधायकः ।">अकारः सर्ववागात्मा परब्रह्माभिधायकः ।</span><br><span data-deva="तथौ प्राणात्मकौ प्रोक्तौ व्याप्तिस्थितिविधायकौ ॥">तथौ प्राणात्मकौ प्रोक्तौ व्याप्तिस्थितिविधायकौ ॥</span><br><span data-deva="अतश्च पूर्वमुच्चार्याः सर्व एते सतां मताः ।">अतश्च पूर्वमुच्चार्याः सर्व एते सतां मताः ।</span><br><span data-deva="अथातःशब्दयोरेवं वीर्यमाज्ञाय तत्त्वतः ॥">अथातःशब्दयोरेवं वीर्यमाज्ञाय तत्त्वतः ॥</span><br><span data-deva="सूत्रेषु तु महाप्राज्ञास्तावेवादौ प्रयुञ्जते ॥ इति।">सूत्रेषु तु महाप्राज्ञास्तावेवादौ प्रयुञ्जते ॥ इति।</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B05" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B05" style="position: relative;"><span data-deva="अधिकारश्चोक्तो भागवततन्त्रे –
+">अधिकारश्चोक्तो भागवततन्त्रे –
+</span><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatatantra-id"><span data-deva="मन्दमध्योत्तमत्वेन त्रिविधा ह्यधिकारिणः ।">मन्दमध्योत्तमत्वेन त्रिविधा ह्यधिकारिणः ।</span><br><span data-deva="तत्र मन्दा मनुष्येषु य उत्तमगणा मताः ॥">तत्र मन्दा मनुष्येषु य उत्तमगणा मताः ॥</span><br><span data-deva="मध्यमा ऋषिगन्धर्वा देवास्तत्रोत्तमा मताः ।">मध्यमा ऋषिगन्धर्वा देवास्तत्रोत्तमा मताः ।</span><br><span data-deva="इति जातिकृतो भेदस्तथाऽन्यो गुणपूर्वकः ॥">इति जातिकृतो भेदस्तथाऽन्यो गुणपूर्वकः ॥</span><br><span data-deva="भक्तिमान् परमे विष्णौ यस्त्वध्ययनवान् नरः ।">भक्तिमान् परमे विष्णौ यस्त्वध्ययनवान् नरः ।</span><br><span data-deva="अधमः शमादिसंयुक्तो मध्यमः समुदाहृतः ॥">अधमः शमादिसंयुक्तो मध्यमः समुदाहृतः ॥</span><br><span data-deva="आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तमसारं चाप्यनित्यकम् ।">आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तमसारं चाप्यनित्यकम् ।</span><br><span data-deva="विज्ञाय जातवैराग्यो विष्णुपादैकसंश्रयः ॥">विज्ञाय जातवैराग्यो विष्णुपादैकसंश्रयः ॥</span><br><span data-deva="स उत्तमोऽधिकारी स्यात् सन्न्यस्ताखिलकर्मवान् इति ।">स उत्तमोऽधिकारी स्यात् सन्न्यस्ताखिलकर्मवान् इति ।</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B06" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B06" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmasutra-id"><span data-deva="‘अध्ययनमात्रवतः’(ब्र.सू.३.४.१२)">‘अध्ययनमात्रवतः’(ब्र.सू.३.४.१२)</span></span> <span class="gr-reference gr-ref-Brahmasutra-id"><span data-deva="‘नाविशेषात्’(ब्र.सू.३.४.१३)">‘नाविशेषात्’(ब्र.सू.३.४.१३)</span></span><span data-deva=" इति चोपरि ।"> इति चोपरि ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B07" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B07" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakaupanishad-id"><span data-deva="‘शान्तो दान्त उपरतस्तितिक्षुः समाहितो भूत्वाऽऽत्मन्येवाऽत्मानं पश्येत्’(बृ.उ.४.४.२३)।">‘<span class="gr-crosslink" data-gr-href="https://dev.anandamakaranda.in/Bruhadaranyaka#Bruhadaranyaka-851">शान्तो दान्त उपरतस्तितिक्षुः समाहितो भूत्वाऽऽत्मन्येवाऽत्मानं पश्येत्</span>’(बृ.उ.४.४.२३)।</span></span> <span class="gr-reference gr-ref-Mundakaupanishad-id"><span data-deva="‘परीक्ष्य लोकान् कर्मचितान् ब्राह्मणो निर्वेदमायात् । नास्त्यकृतः कृतेन । तद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत् समित्पाणिः श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठम् ।”(मुण्डक.उ.१.२.१२)">‘परीक्ष्य लोकान् कर्मचितान् ब्राह्मणो निर्वेदमायात् । नास्त्यकृतः कृतेन । तद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत् समित्पाणिः श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठम् ।”(मुण्डक.उ.१.२.१२)</span></span> <span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id"><span data-deva="‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ।’(क.उ.२.२३)">‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ।’(क.उ.२.२३)</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B08" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B08" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Shwetashwataropanishad-id"><span data-deva="“ यस्य देवे परा भक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ ।">“ यस्य देवे परा भक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ ।</span><br><span data-deva="तस्यैते कथिता(तस्यैतेऽकथिता) ह्यर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः ॥”(श्वे.उ.६.२३)">तस्यैते कथिता(तस्यैतेऽकथिता) ह्यर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः ॥”(श्वे.उ.६.२३)</span></span><span data-deva="
+इत्यादि श्रुतिभ्यश्च ॥">
+इत्यादि श्रुतिभ्यश्च ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B09" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B09" style="position: relative;"><span data-deva="व्योमसंहितायां च –
+">व्योमसंहितायां च –
+</span><p><span class="gr-reference gr-ref-Vyomasamhita-id"><span data-deva="‘अन्त्यजा अपि ये भक्ता नामज्ञानाधिकारिणः ।">‘अन्त्यजा अपि ये भक्ता नामज्ञानाधिकारिणः ।</span><br><span data-deva="स्त्रीशूद्रब्रह्मबन्धूनां तन्त्रज्ञानेऽधिकारिता ॥">स्त्रीशूद्रब्रह्मबन्धूनां तन्त्रज्ञानेऽधिकारिता ॥</span></span>
+<span class="gr-reference gr-ref-Vyomasamhita-id"><span data-deva="एकदेशे परोक्ते तु न तु ग्रन्थपुरस्सरे ।">एकदेशे परोक्ते तु न तु ग्रन्थपुरस्सरे ।</span><br><span data-deva="त्रैवर्णिकानां वेदोक्ते सम्यग्भक्तिमतां हरौ ॥">त्रैवर्णिकानां वेदोक्ते सम्यग्भक्तिमतां हरौ ॥</span></span>
+</p>
+<span class="gr-reference gr-ref-Vyomasamhita-id"><span data-deva="आहुरप्युत्तमस्त्रीणामधिकारं तु वैदिके ।">आहुरप्युत्तमस्त्रीणामधिकारं तु वैदिके ।</span><br><span data-deva="यथोर्वशी यमी चैव शच्याद्याश्च तथाऽपरा ॥’ इति ॥">यथोर्वशी यमी चैव शच्याद्याश्च तथाऽपरा ॥’ इति ॥</span><br><span data-deva="तथाऽऽपराः मुनिस्त्रियः नरादिकुलजाश्च ।">तथाऽऽपराः मुनिस्त्रियः नरादिकुलजाश्च ।</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B10" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B10" style="position: relative;"><span data-deva="यतो नारायणप्रसादम् ऋते न मोक्षः, न च ज्ञानं विना अत्यर्थप्रसादः, अतो ब्रह्मजिज्ञासा कर्तव्या ।">यतो नारायणप्रसादम् ऋते न मोक्षः, न च ज्ञानं विना अत्यर्थप्रसादः, अतो ब्रह्मजिज्ञासा कर्तव्या ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B11" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B11" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhatsamhita-id"><span data-deva="‘यत्रानवसरोऽन्यत्र पदं तत्र प्रतिष्ठितम् ।">‘यत्रानवसरोऽन्यत्र पदं तत्र प्रतिष्ठितम् ।</span><br><span data-deva="वाक्यं वेति सतां नीतिः सावकाशे न तद्भवेत्॥’">वाक्यं वेति सतां नीतिः सावकाशे न तद्भवेत्॥’</span></span></span><span data-deva="इति बृहत्संहितायाम् ।">इति बृहत्संहितायाम् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B12" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B12" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति । नान्यः पन्था अयनाय विद्यते ॥’(तै.आ.३.१२)">‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति । नान्यः पन्था अयनाय विद्यते ॥’(तै.आ.३.१२)</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B13" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B13" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id"><span data-deva="‘प्रियो हि ज्ञानिनोऽत्यर्थमहं स च मम प्रियः ।’(भ.गी.७.१७)">‘प्रियो हि ज्ञानिनोऽत्यर्थमहं स च मम प्रियः ।’(भ.गी.७.१७)</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B14" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B14" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id"><span data-deva="‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यः ।’(क.उ.२.२३)">‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यः ।’(क.उ.२.२३)</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B15" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B15" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id"><span data-deva="‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निधिध्यासितव्यः।’(बृ.उ.६.५.६)">‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निधिध्यासितव्यः।’(बृ.उ.६.५.६)</span></span><span data-deva="
+इत्यादिश्रुतिस्मृतिभ्यः ।">
+इत्यादिश्रुतिस्मृतिभ्यः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B16" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B16" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Naradiya-id"><span data-deva="‘कर्मणात्वधमः प्रोक्तः प्रसादः, श्रवणादिभिः । ">‘कर्मणात्वधमः प्रोक्तः प्रसादः, श्रवणादिभिः । </span><br><span data-deva="मध्यमो, ज्ञानसम्पत्त्या प्रसादस्तूत्तमो मतः ॥">मध्यमो, ज्ञानसम्पत्त्या प्रसादस्तूत्तमो मतः ॥</span><br><span data-deva="प्रसादात्त्वधमाद्विष्णोः स्वर्गलोकः प्रकीर्तितः । ">प्रसादात्त्वधमाद्विष्णोः स्वर्गलोकः प्रकीर्तितः । </span><br><span data-deva="मध्यमाज्जनलोकादिः, उत्तमस्त्वेव मुक्तिदः ॥">मध्यमाज्जनलोकादिः, उत्तमस्त्वेव मुक्तिदः ॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B17" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B17" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Naradiya-id"><span data-deva="श्रवणं मननं चैव ध्यानं भक्तिस्तथैव च । ">श्रवणं मननं चैव ध्यानं भक्तिस्तथैव च । </span><br><span data-deva="साधनं ज्ञानसम्पत्तौ प्रधानं नान्यदिष्यते ॥">साधनं ज्ञानसम्पत्तौ प्रधानं नान्यदिष्यते ॥</span><br><span data-deva="न चैतानि विना कश्चिज्ज्ञानमाप कुतश्चन’।">न चैतानि विना कश्चिज्ज्ञानमाप कुतश्चन’।</span></span><span data-deva="
+इति नारदीये ।">
+इति नारदीये ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B18" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B18" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मशब्दश्च विष्ण्वावेव">ब्रह्मशब्दश्च विष्ण्वावेव</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B19" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B19" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishat-id"><span data-deva="‘यमन्तः समुद्रे कवयोऽवयन्ति तदक्षरे परमे प्रजाः ।">‘यमन्तः समुद्रे कवयोऽवयन्ति तदक्षरे परमे प्रजाः ।</span><br><span data-deva="यतः प्रसूता जगतः प्रसूती तोयेन जीवान्व्यससर्ज भूम्याम्’(म.ना.उ.१.३)">यतः प्रसूता जगतः प्रसूती तोयेन जीवान्व्यससर्ज भूम्याम्’(म.ना.उ.१.३)</span></span></span><br><span data-deva="इत्युक्त्वा">इत्युक्त्वा</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishat-id"><span data-deva="‘तदेवर्तं तदु सत्यमाहुस्तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)">‘तदेवर्तं तदु सत्यमाहुस्तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)</span></span></span><span data-deva=" इति हि शृतिः ॥"> इति हि शृतिः ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B20" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B20" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishat-id"><span data-deva="‘तन्नो विष्णुः’(म.ना.उ.३.१६)">‘तन्नो विष्णुः’(म.ना.उ.३.१६)</span></span></span><span data-deva=" इति वचनाद्विष्णुरेव हि तत्रोच्यते ॥ न चेतरशब्दात् तत्प्राप्तिः"> इति वचनाद्विष्णुरेव हि तत्रोच्यते ॥ न चेतरशब्दात् तत्प्राप्तिः</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B21" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B21" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhallaveyashruti-id"><span data-deva="‘नामानि विश्वाऽभि न सन्ति लोके यदाविरासीदनृतस्य सर्वम् ।">‘नामानि विश्वाऽभि न सन्ति लोके यदाविरासीदनृतस्य सर्वम् ।</span><br><span data-deva="नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति तं वै विष्णुं परममुदाहरन्ति’">नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति तं वै विष्णुं परममुदाहरन्ति’</span></span></span><span data-deva=" इति भाल्लवेयश्रुतिः"> इति भाल्लवेयश्रुतिः</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B22" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B22" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘यो देवानां नामधा एक एव तं सम्प्रश्नं भुवना यन्त्यन्या’(ऋ.सं.१०.८२.३)">‘यो देवानां नामधा एक एव तं सम्प्रश्नं भुवना यन्त्यन्या’(ऋ.सं.१०.८२.३)</span></span><span data-deva=" इत्येवशब्दान्नान्येषां सर्वनामता ।"> इत्येवशब्दान्नान्येषां सर्वनामता ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B23" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B23" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘अजस्य नाभावध्येकमर्पितं यस्मिन् विश्वानि भुवनानि तस्थुः’(ऋ.सं.१०.८२.६)">‘अजस्य नाभावध्येकमर्पितं यस्मिन् विश्वानि भुवनानि तस्थुः’(ऋ.सं.१०.८२.६)</span></span></span><span data-deva=" इति विष्णोर्हि लिङ्गम् ।"> इति विष्णोर्हि लिङ्गम् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B24" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B24" style="position: relative;"><span data-deva="न च प्रसिद्धार्थं विनाऽन्योऽर्थो युज्यते ॥">न च प्रसिद्धार्थं विनाऽन्योऽर्थो युज्यते ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B25" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B25" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘‘अजस्य नाभौ’ इति, यस्य नाभेरभूच्छ्रुतेः पुष्करं लोकसारम् ।">‘‘अजस्य नाभौ’ इति, यस्य नाभेरभूच्छ्रुतेः पुष्करं लोकसारम् ।</span><br><span data-deva=" तस्मै नमो व्यस्तसमस्तविश्वविभूतये विष्णवे लोककर्त्रे’’"> तस्मै नमो व्यस्तसमस्तविश्वविभूतये विष्णवे लोककर्त्रे’’</span></span></span><span data-deva=" इति स्कान्दे ।"> इति स्कान्दे ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B26" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B26" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘परो दिवा पर एना पृथिव्या’(ऋ.सं.१०.८२.५)">‘परो दिवा पर एना पृथिव्या’(ऋ.सं.१०.८२.५)</span></span></span><span data-deva=" इति समाख्याश्रुतौ ॥"> इति समाख्याश्रुतौ ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B27" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B27" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘यं कामये तं तमुग्रं कृणोमि तं ब्रह्माणं तमृषिं तं सुमेधाम्’(ऋ.सं.१०.१२५.५)">‘यं कामये तं तमुग्रं कृणोमि तं ब्रह्माणं तमृषिं तं सुमेधाम्’(ऋ.सं.१०.१२५.५)</span></span></span><span data-deva=" इत्युक्त्वा "> इत्युक्त्वा </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘मम योनिरप्स्वन्तः समुद्रे’(ऋ.सं.१०.१२५.७)">‘मम योनिरप्स्वन्तः समुद्रे’(ऋ.सं.१०.१२५.७)</span></span></span><span data-deva=" इत्याह ।"> इत्याह ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B28" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B28" style="position: relative;"><span data-deva="उग्रो रुद्रः । समुद्रेऽन्तर्नारायणः । प्रसिद्धत्वात्, सूचितत्वाच्चास्यार्थस्य । न चाविरोधे प्रसिद्धः परित्यज्यते । उक्तान्यायेन च श्रुतय एतमेव वदन्ति ।">उग्रो रुद्रः । समुद्रेऽन्तर्नारायणः । प्रसिद्धत्वात्, सूचितत्वाच्चास्यार्थस्य । न चाविरोधे प्रसिद्धः परित्यज्यते । उक्तान्यायेन च श्रुतय एतमेव वदन्ति ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B29" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B29" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Harivamsha-id"><span data-deva="‘वेदे रामायणे चैव पुराणे भारते तथा ।">‘वेदे रामायणे चैव पुराणे भारते तथा ।</span><br><span data-deva="आदावन्ते च मध्ये च विष्णुः सर्वत्र गीयते’">आदावन्ते च मध्ये च विष्णुः सर्वत्र गीयते’</span></span></span><span data-deva=" इति हरिवंशेषु ॥"> इति हरिवंशेषु ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B30" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B30" style="position: relative;"><span data-deva="न चेतरग्रन्थविरोधः">न चेतरग्रन्थविरोधः</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B31" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B31" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id"><span data-deva="‘एषं मोहं सृजाम्याशु यो जनान् मोहयिष्यति ।">‘एषं मोहं सृजाम्याशु यो जनान् मोहयिष्यति ।</span><br><span data-deva="त्वं च रुद्र महाबाहो मोहशास्त्राणि कारय ॥">त्वं च रुद्र महाबाहो मोहशास्त्राणि कारय ॥</span><br><span data-deva="अतथ्यानि वितथ्यानि दर्शयस्व महाभुज ।">अतथ्यानि वितथ्यानि दर्शयस्व महाभुज ।</span><br><span data-deva="प्रकाशं कुरु चात्मानामप्रकाशं च मां कुरु’">प्रकाशं कुरु चात्मानामप्रकाशं च मां कुरु’</span></span><span data-deva=" इति वाराह वचनात् ॥"> इति वाराह वचनात् ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B32" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B32" style="position: relative;"><span data-deva="शैव च स्कान्दे –
+">शैव च स्कान्दे –
+</span><p><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘श्वपचादपि कष्टत्वं ब्रह्मेशानादयः सुराः ।">‘श्वपचादपि कष्टत्वं ब्रह्मेशानादयः सुराः ।</span><br><span data-deva="तदैवाच्युत यान्त्येव यदैव त्वं पराङ्‍मुखः॥’">तदैवाच्युत यान्त्येव यदैव त्वं पराङ्‍मुखः॥’</span></span><span data-deva=" इति ॥
+ब्राह्मे च ब्रह्मवैवर्ते –
+"> इति ॥
+ब्राह्मे च ब्रह्मवैवर्ते –
+</span></p>
+<span class="gr-reference gr-ref-Brahmavaivarta-id"><span data-deva="‘नाहं न च शिवोऽन्ये च तच्छक्त्येकांशभागिनः ।">‘नाहं न च शिवोऽन्ये च तच्छक्त्येकांशभागिनः ।</span><br><span data-deva="बालः क्रीडनकैर्यद्वत् क्रीडतेऽस्माभिरच्युतः’">बालः क्रीडनकैर्यद्वत् क्रीडतेऽस्माभिरच्युतः’</span></span><span data-deva=" इति ॥"> इति ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B33" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B33" style="position: relative;"><span data-deva="न च वैष्णवेषु तथा । तच्च ‘एष मोहम्’ इत्युक्तम् ॥
+इति जिज्ञासाधिकरणम् ॥">न च वैष्णवेषु तथा । तच्च ‘एष मोहम्’ इत्युक्तम् ॥
+इति जिज्ञासाधिकरणम् ॥</span></div>
+</div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="जन्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A002"></span></p><h4 id="जन्माधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.9C.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="जन्माधिकरणम्">जन्माधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V02_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V02_I01" data-verse="BS_C01_S01_V02" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="ब्रह्मणो लक्षणमाह  –">ब्रह्मणो लक्षणमाह  –</span></div>
+</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V02" data-block-id="BS_C01_S01_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं जन्माद्यस्य यतः ओम् ॥ 01-01-02 ॥">ओं जन्माद्यस्य यतः ओम् ॥ 01-01-02 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V02" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V02" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V02_B1" data-verse="BS_C01_S01_V02" data-block-id="BS_C01_S01_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सृष्टि-स्थिति-संहार-नियमन-ज्ञान-अज्ञान-बन्ध-मोक्षाः यतः ।">सृष्टि-स्थिति-संहार-नियमन-ज्ञान-अज्ञान-बन्ध-मोक्षाः यतः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V02_B2" data-verse="BS_C01_S01_V02" data-block-id="BS_C01_S01_V02_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘उत्पत्तिस्थितिसंहारा नियतिर्ज्ञानमावृतिः ।">‘उत्पत्तिस्थितिसंहारा नियतिर्ज्ञानमावृतिः ।</span><br><span data-deva=" बन्धमोक्षौ च पुरुषाद्यस्मात् स हरिरेकराट्’"> बन्धमोक्षौ च पुरुषाद्यस्मात् स हरिरेकराट्’</span></span></span><span data-deva=" इति स्कान्दे ।"> इति स्कान्दे ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V02_B3" data-verse="BS_C01_S01_V02" data-block-id="BS_C01_S01_V02_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते । येन जातानि जीवन्ति । यत्प्रयन्त्यभिसंविशन्ति । तद्विजिज्ञासस्व । तद्ब्रह्म’(तै.उ.३.१)">‘यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते । येन जातानि जीवन्ति । यत्प्रयन्त्यभिसंविशन्ति । तद्विजिज्ञासस्व । तद्ब्रह्म’(तै.उ.३.१)</span></span></span><span data-deva=" इति ।"> इति ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V02_B4" data-verse="BS_C01_S01_V02" data-block-id="BS_C01_S01_V02_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘य उ त्रिधातु पृथिवीमुत द्यामेको दाधार भुवनानि विश्वा ।’(ऋ.सं.१.१५४.४)">‘य उ त्रिधातु पृथिवीमुत द्यामेको दाधार भुवनानि विश्वा ।’(ऋ.सं.१.१५४.४)</span></span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V02_B5" data-verse="BS_C01_S01_V02" data-block-id="BS_C01_S01_V02_B5" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘चतुर्भिस्साकं नवतिं च नामभिश्चक्रं न वृत्तिं व्यतीरँवीविपत् ।’(ऋ.सं.१.१५५.६)">‘चतुर्भिस्साकं नवतिं च नामभिश्चक्रं न वृत्तिं व्यतीरँवीविपत् ।’(ऋ.सं.१.१५५.६)</span></span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V02_B6" data-verse="BS_C01_S01_V02" data-block-id="BS_C01_S01_V02_B6" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘परो मात्रया तन्वा वृधान न ते महित्वमन्वश्नुवन्ति ।’(ऋ.सं.७.९९.१)">‘परो मात्रया तन्वा वृधान न ते महित्वमन्वश्नुवन्ति ।’(ऋ.सं.७.९९.१)</span></span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V02_B7" data-verse="BS_C01_S01_V02" data-block-id="BS_C01_S01_V02_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘न ते विष्णो जायमानो न जातो देव महिम्नः परमन्तमाप।’(ऋ.सं.७.९९.२)">‘न ते विष्णो जायमानो न जातो देव महिम्नः परमन्तमाप।’(ऋ.सं.७.९९.२)</span></span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V02_B8" data-verse="BS_C01_S01_V02" data-block-id="BS_C01_S01_V02_B8" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘यो नः पिता जनिता यो विधाता धामानि वेद भुवनानि विश्वा’(ऋ.सं.१०.८२.३)">‘यो नः पिता जनिता यो विधाता धामानि वेद भुवनानि विश्वा’(ऋ.सं.१०.८२.३)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादि च ॥02॥"> इत्यादि च ॥02॥</span><br><span data-deva="॥ इति जन्माधिकरणम् ॥">॥ इति जन्माधिकरणम् ॥</span></div>
+</div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S01_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A003"></span></p><h4 id="शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B6.E0.A4.BE.E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.AF.E0.A5.8B.E0.A4.A8.E0.A4.BF.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्">शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V03_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V03_I01" data-verse="BS_C01_S01_V03" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अनुमानतोऽन्ये न कल्पनीयाः –">अनुमानतोऽन्ये न कल्पनीयाः –</span></div>
+</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं शास्त्रयोनित्वात् ओम् ॥ 01-01-03 ॥">ओं शास्त्रयोनित्वात् ओम् ॥ 01-01-03 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V03" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V03" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B1" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyabrahmana-id"><span data-deva="‘नावेदविन्मनुते तं बृहन्तं सर्वानुभूमात्मानं साम्पराये’ ॥(तै.ब्रा.३.१२.९)">‘नावेदविन्मनुते तं बृहन्तं सर्वानुभूमात्मानं साम्पराये’ ॥(तै.ब्रा.३.१२.९)</span></span>
+<span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘औपनिषदः पुरुषः’">‘औपनिषदः पुरुषः’</span></span><span data-deva=" इत्यादिश्रुतिभ्यः ॥"> इत्यादिश्रुतिभ्यः ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B2" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न चानुमानस्य नियतप्रामाण्यम् ॥">न चानुमानस्य नियतप्रामाण्यम् ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B3" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B3" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id"><span data-deva="‘श्रुतिसाहाय्यरहितमनुमानं न कुत्रचित् ।">‘श्रुतिसाहाय्यरहितमनुमानं न कुत्रचित् ।</span><br><span data-deva="निश्चयात् साधयेदर्थं प्रमाणान्तरमेव च ॥">निश्चयात् साधयेदर्थं प्रमाणान्तरमेव च ॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B4" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B4" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id"><span data-deva="श्रुतिस्मृतिसहायं यत् प्रमाणान्तरमुत्तमम् ।">श्रुतिस्मृतिसहायं यत् प्रमाणान्तरमुत्तमम् ।</span><br><span data-deva="प्रमाणपदवीं गच्छेन्नात्र कार्याविचारणा ॥">प्रमाणपदवीं गच्छेन्नात्र कार्याविचारणा ॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B5" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B5" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id"><span data-deva="पूर्वोत्तराविरोधेन कोऽत्रार्थोऽभिमतो भवेत् ।">पूर्वोत्तराविरोधेन कोऽत्रार्थोऽभिमतो भवेत् ।</span><br><span data-deva="इत्याद्यमूहनं तर्कः शुष्कतर्कं तु वर्जयेत्’">इत्याद्यमूहनं तर्कः शुष्कतर्कं तु वर्जयेत्’</span></span></span><span data-deva=" इत्यादि कौर्मे॥"> इत्यादि कौर्मे॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B6" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B6" style="position: relative;"><span data-deva="शक्यत्वाच्चानुमानानां सर्वत्र ।">शक्यत्वाच्चानुमानानां सर्वत्र ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B7" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id"><span data-deva="‘सर्वत्र शक्यते कर्तुमागमं हि विनाऽनुमा ।">‘सर्वत्र शक्यते कर्तुमागमं हि विनाऽनुमा ।</span><br><span data-deva="तस्मान्न सा शक्तिमती विनागममुदीक्षितुम् ।’">तस्मान्न सा शक्तिमती विनागममुदीक्षितुम् ।’</span></span></span><span data-deva=" इति वाराहे ।"> इति वाराहे ।</span></div>
+<div class="pramana">
+<p><span data-deva="(नास्तिक्यवादनिरासः )">(नास्तिक्यवादनिरासः )</span></p>
 </div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B8" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B8" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id"><span data-deva="‘रेतो धातुर्वटकणिका घृतधूमाधिवासनम् ।">‘रेतो धातुर्वटकणिका घृतधूमाधिवासनम् ।</span><br><span data-deva="जातिस्मृतिरयस्कान्तः सूर्यकान्तोऽम्बुभक्षणम् ॥">जातिस्मृतिरयस्कान्तः सूर्यकान्तोऽम्बुभक्षणम् ॥</span></span>
-<div class="introduction" id="BS_C01_S01_I02" data-block-id="BS_C01_S01_I02" data-verse="BS_C01_S01">
+<p><span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id"><span data-deva="प्रेत्य भूताप्ययश्चैव देवताभ्युपयाचनम् ।">प्रेत्य भूताप्ययश्चैव देवताभ्युपयाचनम् ।</span><br><span data-deva="मृते कर्मनिवृत्तिश्च प्रमाणमिति निश्चयः ॥’(म.भा.१२.२२०.३०-३१)">मृते कर्मनिवृत्तिश्च प्रमाणमिति निश्चयः ॥’(म.भा.१२.२२०.३०-३१)</span></span>
-<div class="introduction-line">द्वापरे सर्वत्र ज्ञान आकुलीभूते तन्निर्णयाय ब्रह्मरुद्रेन्द्रादिभिरर्थितो भगवान् नारायणो व्यासत्वेनावततार । अथेष्टानिष्टप्राप्तिपरिहारेच्छूनां तद्योगमविजानतां तज्ज्ञापनार्थं वेदमुत्सन्नं व्यञ्जयंश्चतुर्धा व्यभजत्। चतुर्विंशतिधैकशतधा सहस्रधा द्वादशधा च । तदर्थनिर्णयाय ब्रह्मसूत्राणि चकार ।</div>
+</p><span data-deva="
+इति मोक्षधर्मवचनान्न नास्तिक्यवादो युज्यते ।">
+इति मोक्षधर्मवचनान्न नास्तिक्यवादो युज्यते ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B9" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B9" style="position: relative;"><span data-deva="दर्शनाच्च तप आधिफलस्य ॥">दर्शनाच्च तप आधिफलस्य ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B10" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B10" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘ऋग्यजुःसामाथर्वाश्च भारतं पञ्चरात्रकम्।">‘ऋग्यजुःसामाथर्वाश्च भारतं पञ्चरात्रकम्।</span><br><span data-deva=" मूलरामायणं चैव शास्त्रमित्यभिदीयते ॥"> मूलरामायणं चैव शास्त्रमित्यभिदीयते ॥</span><br><span data-deva="यच्चानुकूलमेतस्य तच्च शास्त्रं प्रकीर्तितम् ।">यच्चानुकूलमेतस्य तच्च शास्त्रं प्रकीर्तितम् ।</span><br><span data-deva=" अतोऽन्यो ग्रन्थविस्तारो नैव शास्त्रं कुवर्त्म तत्’॥"> अतोऽन्यो ग्रन्थविस्तारो नैव शास्त्रं कुवर्त्म तत्’॥</span></span></span><span data-deva="इति स्कान्दे ॥">इति स्कान्दे ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B11" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B11" style="position: relative;"><span data-deva="‘साङ्ख्यं योगः पाशुपतं वेदारण्यकमेव च’। इत्यारभ्य, वेदपञ्चरात्रयोरैक्याभिप्रायेण पञ्चरात्रस्यैव प्रामाण्यमुक्तम्, इतरेषां भिन्नमतत्वं प्रदर्श्य मोक्षधर्मेष्वपि । ‘शास्त्रं योनिः= प्रमाणमस्य’ इति शास्त्रयोनि ॥ 03 ॥
+इति शास्त्रयोनित्वाधिकरणम् ॥ 03 ॥">‘साङ्ख्यं योगः पाशुपतं वेदारण्यकमेव च’। इत्यारभ्य, वेदपञ्चरात्रयोरैक्याभिप्रायेण पञ्चरात्रस्यैव प्रामाण्यमुक्तम्, इतरेषां भिन्नमतत्वं प्रदर्श्य मोक्षधर्मेष्वपि । ‘शास्त्रं योनिः= प्रमाणमस्य’ इति शास्त्रयोनि ॥ 03 ॥
+इति शास्त्रयोनित्वाधिकरणम् ॥ 03 ॥</span></div>
 </div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S01_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="समन्वयाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A004"></span></p><h4 id="समन्वयाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.AE.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="समन्वयाधिकरणम्">समन्वयाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="introduction" id="BS_C01_S01_I03" data-block-id="BS_C01_S01_I03" data-verse="BS_C01_S01">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V04_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V04_I01" data-verse="BS_C01_S01_V04" style="position: relative;">
-<div class="introduction-line">तच्चोक्तं स्कान्दे –</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अज्ञानां प्रतीयमानमपि नेतरेषां शास्त्रयोनित्वम् , कुतः&nbsp;? ।">अज्ञानां प्रतीयमानमपि नेतरेषां शास्त्रयोनित्वम् , कुतः&nbsp;? ।</span></div>
-<div class="introduction-line"><span class="gr-reference gr-ref-skanda-id">नारायणाद्विनिष्पन्नं ज्ञानं कृतयुगे स्थितम् ।<br/>किञ्चित् तदन्यथा जातं त्रेतायां द्वापरेऽखिलम् ॥<br/>गौतमस्य ऋषेः शापार्ज्ज्ञाने त्वज्ञानतां गते ।<br/>सङ्कीर्णबुद्धयो देवा ब्रह्मरुद्रपुरस्सराः ॥<br/>शरण्यं शरणं जग्मुर्नारायणमनामयम् ।<br/>तैर्विज्ञापितकार्यस्तु भगवान् पुरुषोत्तमः॥<br/>अवतीर्णो महायोगी सत्यवत्यां पराशरात् ।<br/>उत्सन्नान् भगवान् वेदानुज्जहार हरिः स्वयम् ॥<br/>चतुर्धा व्यभजत् तांश्च चतुर्विंशतिधा पुनः ।<br/>शतधा चैकधा चैव तथैव च सहस्रधा ॥<br/>कृष्णो द्वादशधा चैव पुनस्तस्यार्थवित्तये ।<br/>चकार ब्रह्मसूत्राणि येषां सूत्रत्वमञ्जसा ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V04" data-block-id="BS_C01_S01_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं तत्तु समन्वयात् ओम् ॥ 01-01-04 ॥">ओं तत्तु समन्वयात् ओम् ॥ 01-01-04 ॥</span></span></span></div>
-<div class="introduction" id="BS_C01_S01_I04" data-block-id="BS_C01_S01_I04" data-verse="BS_C01_S01">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V04" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V04" style="position: relative;">
-<div class="introduction-line">अल्पाक्षरमसन्दिग्धं सारवद्विश्वतोमुखम् ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V04_B1" data-verse="BS_C01_S01_V04" data-block-id="BS_C01_S01_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अन्वय उपपत्यादि लिङ्गम् ।">अन्वय उपपत्यादि लिङ्गम् ।</span></div>
-<div class="introduction-line">अस्तोभमनवद्यं च सूत्रं सूत्रविदो विदुः ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V04_B2" data-verse="BS_C01_S01_V04" data-block-id="BS_C01_S01_V04_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhatsamhita-id"><span data-deva="‘उपक्रमोपसंहारावभ्यासोऽपूर्वता फलम् ।">‘उपक्रमोपसंहारावभ्यासोऽपूर्वता फलम् ।</span><br><span data-deva="अर्थवादोपपत्ती च लिङ्गं तात्पर्यनिर्णये॥’">अर्थवादोपपत्ती च लिङ्गं तात्पर्यनिर्णये॥’</span></span><span data-deva=" इति ॥"> इति ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V04_B5" data-verse="BS_C01_S01_V04" data-block-id="BS_C01_S01_V04_B5" style="position: relative;"><span data-deva="उपक्रमादितात्पर्यलिङ्गैः सम्यङ् निरूप्यमाणे तदेव शास्त्रगम्यम् ।">उपक्रमादितात्पर्यलिङ्गैः सम्यङ् निरूप्यमाणे तदेव शास्त्रगम्यम् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V04_B6" data-verse="BS_C01_S01_V04" data-block-id="BS_C01_S01_V04_B6" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatha-id"><span data-deva="‘मां विधत्तेऽभिदत्ते मां विकल्प्योऽपोह्य इत्यहम् ।">‘मां विधत्तेऽभिदत्ते मां विकल्प्योऽपोह्य इत्यहम् ।</span><br><span data-deva="इत्यस्या हृदयं साक्षान्नान्यो मद्वेद कश्चन’(भाग.११.२१.४३)">इत्यस्या हृदयं साक्षान्नान्यो मद्वेद कश्चन’(भाग.११.२१.४३)</span></span></span><span data-deva=" इति भागवते ॥ 04 ॥"> इति भागवते ॥ 04 ॥</span><br><span data-deva="॥ इति समन्वयाधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥ इति समन्वयाधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>
 </div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S01_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ईक्षत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A005"></span></p><h4 id="ईक्षत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.88.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.B7.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="ईक्षत्यधिकरणम्">ईक्षत्यधिकरणम्</span></h4>
-<div class="introduction" id="BS_C01_S01_I05" data-block-id="BS_C01_S01_I05" data-verse="BS_C01_S01">
+<div class="introduction" id="BS_C01_S01_V05_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V05_I01" data-verse="BS_C01_S01_V05" style="position: relative;">
-<div class="introduction-line">निर्विशेषितसूत्रत्वं ब्रह्मसूत्रस्य चाप्यतः ।</div>
+<div class="introduction-line"><span data-deva="ननु ">ननु </span><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishat-id"><span data-deva="‘यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह’(तै.उ.२.४.२२)">‘यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह’(तै.उ.२.४.२२)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishat-id"><span data-deva="‘अशब्दमस्पर्शमरूपमव्ययं तथाऽरसं नित्यमगन्धवच्च यत्’(क.उ.१.३.१५)">‘अशब्दमस्पर्शमरूपमव्ययं तथाऽरसं नित्यमगन्धवच्च यत्’(क.उ.१.३.१५)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Bashkalashruti-id"><span data-deva="‘अवचनेनैव प्रोवाच’(बाष्कलश्रुति)">‘अवचनेनैव प्रोवाच’(बाष्कलश्रुति)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishat-id"><span data-deva="‘यद्वाचाऽनभ्युदितम् । येन वागभ्युद्यते । यच्छ्रोत्रेण न शृणोति येन श्रोत्रमिदं श्रुतम्’(क.उ.१)">‘यद्वाचाऽनभ्युदितम् । येन वागभ्युद्यते । यच्छ्रोत्रेण न शृणोति येन श्रोत्रमिदं श्रुतम्’(क.उ.१)</span></span><span data-deva=" इत्यादिभिर्न तच्छब्दगोचरम् ।"> इत्यादिभिर्न तच्छब्दगोचरम् ।</span></div>
-<div class="introduction-line">यथा व्यासत्वमेकस्य कृष्णस्यान्ये विशेषणात् ॥</div>
+<div class="introduction-line"><span data-deva="नेत्याह –">नेत्याह –</span></div>
-<div class="introduction-line">सविशेषणसूत्राणि ह्यपराणि विदो विदुः ।</div>
-<div class="introduction-line">मुख्यस्य निर्विशेषेण शब्दोऽन्येषां विशेषतः ॥</div>
-<div class="introduction-line">इति वेदविदः प्राहुः शब्दतत्त्वार्थवेदिनः ।</div>
-<div class="introduction-line">सूत्रेषु येषु सर्वेऽपि निर्णयाः समुदीरिताः ॥</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V05" data-block-id="BS_C01_S01_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् ईक्षतेर्नाशब्दम् ओम् ॥ 01-01-05 ॥">ओम् ईक्षतेर्नाशब्दम् ओम् ॥ 01-01-05 ॥</span></span></span></div>
-<div class="introduction" id="BS_C01_S01_I06" data-block-id="BS_C01_S01_I06" data-verse="BS_C01_S01">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V05" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V05" style="position: relative;">
-<div class="introduction-line">शब्दजातस्य सर्वस्य यत्प्रमाणश्च निर्णयः ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V05_B1" data-verse="BS_C01_S01_V05" data-block-id="BS_C01_S01_V05_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Shatprashnopanishat-id"><span data-deva="‘स एतस्मात् जीवघनात् परात् परं पुरिशयं पुरुषमीक्षते’(प्र.उ.५.५)">‘स एतस्मात् जीवघनात् परात् परं पुरिशयं पुरुषमीक्षते’(प्र.उ.५.५)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id"><span data-deva="‘आत्मन्येवात्मनं पश्येत्’(बृ.उ.६.४.२३)">‘आत्मन्येवात्मनं पश्येत्’(बृ.उ.६.४.२३)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id"><span data-deva="‘विज्ञाय प्रज्ञां कुर्वीत’(बृ.उ.६.४.२१)">‘विज्ञाय प्रज्ञां कुर्वीत’(बृ.उ.६.४.२१)</span></span><span data-deva=" इत्यादिवचनैः ईक्षणीयत्वाद् वाच्यमेव । औपनिषदत्वात् न अवचनेनेक्षणम् ॥"> इत्यादिवचनैः ईक्षणीयत्वाद् वाच्यमेव । औपनिषदत्वात् न अवचनेनेक्षणम् ॥</span></div>
-<div class="introduction-line">एवं विधानि सूत्राणि कृत्वा व्यासो महायशाः ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V05_B2" data-verse="BS_C01_S01_V05" data-block-id="BS_C01_S01_V05_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishat-id"><span data-deva="‘सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति तपांसि सर्वाणि च यद्वदन्ति’(कठ.२.१५)">‘सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति तपांसि सर्वाणि च यद्वदन्ति’(कठ.२.१५)</span></span></span><span data-deva=", ">, </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavdgeeta-id"><span data-deva="‘वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद् वेदविदेव चाहम्’(भ.गी.१५.१५)">‘वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद् वेदविदेव चाहम्’(भ.गी.१५.१५)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिशृतिस्मृतिभ्यश्च ॥"> इत्यादिशृतिस्मृतिभ्यश्च ॥</span></div>
-<div class="introduction-line">ब्रह्मरुद्रादिदेवेषु मनुष्यपितृपक्षिषु ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V05_B3" data-verse="BS_C01_S01_V05" data-block-id="BS_C01_S01_V05_B3" style="position: relative;"><span data-deva="अवाच्यत्वादिकं त्वप्रसिद्धत्वात् ।">अवाच्यत्वादिकं त्वप्रसिद्धत्वात् ।</span></div>
-<div class="introduction-line">ज्ञानं संस्थाप्य भगवान् क्रीडते पुरुषोत्तमः ॥ इत्यादि ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V05_B4" data-verse="BS_C01_S01_V05" data-block-id="BS_C01_S01_V05_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘न तदीदृगिति ज्ञेयं न वाच्यं न च तर्क्यते ।">‘न तदीदृगिति ज्ञेयं न वाच्यं न च तर्क्यते ।</span><br><span data-deva=" पश्यन्तोऽपि न पश्यन्ति मेरो रूपं विपश्चितः’"> पश्यन्तोऽपि न पश्यन्ति मेरो रूपं विपश्चितः’</span></span></span><span data-deva=" इति वत् ॥"> इति वत् ॥</span><br> <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id"><span data-deva="अप्रसिद्धेरवाच्यं तद्वाच्यं सर्वागमोक्तितः ।">अप्रसिद्धेरवाच्यं तद्वाच्यं सर्वागमोक्तितः ।</span><br><span data-deva=" अतर्क्यं तर्क्यमज्ञेयं ज्ञेयमेवं परं स्मृतम्॥’"> अतर्क्यं तर्क्यमज्ञेयं ज्ञेयमेवं परं स्मृतम्॥’</span></span></span><span data-deva=" इति गारुडे ॥"> इति गारुडे ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V05_B15" data-verse="BS_C01_S01_V05" data-block-id="BS_C01_S01_V05_B15" style="position: relative;"><span data-deva="न चाशब्दत्वमितरसिद्धम् ॥05॥">न चाशब्दत्वमितरसिद्धम् ॥05॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V06" data-block-id="BS_C01_S01_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं गौणश्चेन्नात्मशब्दात् ओम् ॥ 01-01-06 ॥">ओं गौणश्चेन्नात्मशब्दात् ओम् ॥ 01-01-06 ॥</span></span></span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="जिज्ञासाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A001"></span><h4 class="gr-section-head">जिज्ञासाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V06" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V06" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V06_B1" data-verse="BS_C01_S01_V06" data-block-id="BS_C01_S01_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न च गौण आत्मा दृश्यो वाच्यश्च, न निर्गुण इति युक्तम् । आत्मशब्दात्।">न च गौण आत्मा दृश्यो वाच्यश्च, न निर्गुण इति युक्तम् । आत्मशब्दात्।</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् ओम् अथातो ब्रह्मजिज्ञासा ओम् ॥ 01-01-01 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V06_B2" data-verse="BS_C01_S01_V06" data-block-id="BS_C01_S01_V06_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vamana-id"><span data-deva="‘यो गुणैः सर्वतोहीनो यश्च दोषविवर्जितः ।">‘यो गुणैः सर्वतोहीनो यश्च दोषविवर्जितः ।</span><br><span data-deva=" हेयोपादेयरहितः स आत्मेत्यभिधीयते ॥"> हेयोपादेयरहितः स आत्मेत्यभिधीयते ॥</span><br><span data-deva=" एतदन्यस्वभावो यः सोऽनात्मेति सतां मतम् ॥"> एतदन्यस्वभावो यः सोऽनात्मेति सतां मतम् ॥</span><br><span data-deva=" अनात्मन्यात्मशब्दस्तु सोपचारः प्रयुज्यते॥’"> अनात्मन्यात्मशब्दस्तु सोपचारः प्रयुज्यते॥’</span></span></span><span data-deva=" इति वामने ॥"> इति वामने ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V06_B3" data-verse="BS_C01_S01_V06" data-block-id="BS_C01_S01_V06_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Talavakarabrahmanam-id"><span data-deva="‘द्वे वाव ब्रह्मणो रूपे-आत्मा चैव अनात्मा च । तत्र यः स आत्मा स नित्यः शुद्धः केवलो निर्गुणश्च । अथ ह योऽनीदृशः सोऽनात्मा’">‘द्वे वाव ब्रह्मणो रूपे-आत्मा चैव अनात्मा च । तत्र यः स आत्मा स नित्यः शुद्धः केवलो निर्गुणश्च । अथ ह योऽनीदृशः सोऽनात्मा’</span></span></span><span data-deva="इति तलवकारब्राह्मणम् ।">इति तलवकारब्राह्मणम् ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V01" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V01">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V06_B9" data-verse="BS_C01_S01_V06" data-block-id="BS_C01_S01_V06_B9" style="position: relative;"><span data-deva="न च मुख्ये सति अमुख्यं युज्यते ॥ 06 ॥">न च मुख्ये सति अमुख्यं युज्यते ॥ 06 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B01" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B01">‘अथ’ शब्दो मङ्गलार्थोऽधिकारानन्तर्यार्थश्च । ‘अतः’ शब्दो हेत्वर्थः।</div>
+</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V07" data-block-id="BS_C01_S01_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं तन्निष्ठस्य मोक्षोपदेशात् ओम् ॥ 01-01-07 ॥">ओं तन्निष्ठस्य मोक्षोपदेशात् ओम् ॥ 01-01-07 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B02" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B02">उक्तं च गारुडे –
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V07" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V07" style="position: relative;">
-<span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id">अथातः शब्दपूर्वाणि सूत्राणि निखिलान्यपि ।<br/>प्रारभन्ते नियत्यैव तत् किमत्र नियामकम् ॥<br/>कश्चार्थस्तु तयोर्विद्वन् कथमुत्तमता तयोः ।<br/>एतदाख्याहि मे ब्रह्मन् यथा ज्ञास्यामि तत्त्वतः ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V07_B1" data-verse="BS_C01_S01_V07" data-block-id="BS_C01_S01_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न हि गौणात्मनिष्ठस्य मोक्षः ।">न हि गौणात्मनिष्ठस्य मोक्षः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V07_B2" data-verse="BS_C01_S01_V07" data-block-id="BS_C01_S01_V07_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id"><span data-deva="‘यस्यानुवित्तः प्रतिबुद्ध आत्माऽस्मिन् सन्दोहे गहने प्रविष्टः ।">‘यस्यानुवित्तः प्रतिबुद्ध आत्माऽस्मिन् सन्दोहे गहने प्रविष्टः ।</span><br><span data-deva="स विश्वकृत् स हि सर्वस्य कर्ता तस्य लोकः स उ लोक एव’(बृ.उ.६.४.१३)">स विश्वकृत् स हि सर्वस्य कर्ता तस्य लोकः स उ लोक एव’(बृ.उ.६.४.१३)</span></span><span data-deva="
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B03" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B03"><span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id">एवमुक्तो नारदेन ब्रह्मा प्रोवाच सत्तमः ।<br/>आनन्तर्येऽधिकारस्य मङ्गलार्थे तथैव च ॥<br/>अतशब्दस्त्वतः शब्दो हेत्वर्थे समुदीरितः ।<br/>परस्य ब्रह्मणो विष्णोः प्रसादादिति वा भवेत् ॥<br/>स हि सर्वमनोवृत्तिप्रेरकः समुदाहृतः ।<br/>सिसृक्षोः परमाद्विष्णोः प्रथमं द्वौ विनिःसृतौ ॥<br/>ओङ्कारश्चाथशब्दश्च तस्मात् प्राथमिकौ क्रमात् ।<br/>तद्धेतुत्वं वदंश्चापि तृतीयोऽत उदाहृतः॥</span></div>
+इत्यात्मनिष्ठस्य मोक्ष उपदिश्यते ।">
+इत्यात्मनिष्ठस्य मोक्ष उपदिश्यते ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B04" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B04"><span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id">अकारः सर्ववागात्मा परब्रह्माभिधायकः ।<br/>तथौ प्राणात्मकौ प्रोक्तौ व्याप्तिस्थितिविधायकौ ॥<br/>अतश्च पूर्वमुच्चार्याः सर्व एते सतां मताः ।<br/>अथातःशब्दयोरेवं वीर्यमाज्ञाय तत्त्वतः ॥<br/>सूत्रेषु तु महाप्राज्ञास्तावेवादौ प्रयुञ्जते ॥ इति।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V07_B3" data-verse="BS_C01_S01_V07" data-block-id="BS_C01_S01_V07_B3" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id"><span data-deva="‘अयमात्मा ब्रह्म॥’(बृ.उ.४.५.१९,माण्डूक्य.उ.१.२)">‘अयमात्मा ब्रह्म॥’(बृ.उ.४.५.१९,माण्डूक्य.उ.१.२)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id"><span data-deva="‘ब्रह्मेति परमात्मेति भगवानिति शब्द्यते’(भाग.१.२.११)">‘ब्रह्मेति परमात्मेति भगवानिति शब्द्यते’(भाग.१.२.११)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id"><span data-deva="‘दत्तं दूर्वाससं सोममात्मेशब्रह्मसम्भवान्’(भाग.३.१.१५)">‘दत्तं दूर्वाससं सोममात्मेशब्रह्मसम्भवान्’(भाग.३.१.१५)</span></span><span data-deva=" ॥
+"> ॥
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B05" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B05">अधिकारश्चोक्तो भागवततन्त्रे –
+</span><p><span data-deva="‘चेतनस्तु द्विधा प्रोक्तो जीव आत्मेति च प्रभो ।
-<span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatatantra-id">मन्दमध्योत्तमत्वेन त्रिविधा ह्यधिकारिणः ।<br/>तत्र मन्दा मनुष्येषु य उत्तमगणा मताः ॥<br/>मध्यमा ऋषिगन्धर्वा देवास्तत्रोत्तमा मताः ।<br/>इति जातिकृतो भेदस्तथाऽन्यो गुणपूर्वकः ॥<br/>भक्तिमान् परमे विष्णौ यस्त्वध्ययनवान् नरः ।<br/>अधमः शमादिसंयुक्तो मध्यमः समुदाहृतः ॥<br/>आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तमसारं चाप्यनित्यकम् ।<br/>विज्ञाय जातवैराग्यो विष्णुपादैकसंश्रयः ॥<br/>स उत्तमोऽधिकारी स्यात् सन्न्यस्ताखिलकर्मवान् इति ।</span></div>
+जीवा ब्रह्मादयः प्रोक्ता आत्मैकस्तु जनार्दनः ॥
+इतरेष्वात्मशब्दस्तु सोपचारः प्रयुज्यते(रोऽभिधीयते) ॥
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B06" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B06"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmasutra-id">‘अध्ययनमात्रवतः’(ब्र.सू.३.४.१२)</span> <span class="gr-reference gr-ref-Brahmasutra-id">‘नाविशेषात्’(ब्र.सू.३.४.१३)</span> इति चोपरि ।</div>
+">‘चेतनस्तु द्विधा प्रोक्तो जीव आत्मेति च प्रभो ।
+जीवा ब्रह्मादयः प्रोक्ता आत्मैकस्तु जनार्दनः ॥
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B07" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B07"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakaupanishad-id">‘शान्तो दान्त उपरतस्तितिक्षुः समाहितो भूत्वाऽऽत्मन्येवाऽत्मानं पश्येत्’(बृ.उ.४.४.२३)।</span> <span class="gr-reference gr-ref-Mundakaupanishad-id">‘परीक्ष्य लोकान् कर्मचितान् ब्राह्मणो निर्वेदमायात् । नास्त्यकृतः कृतेन । तद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत् समित्पाणिः श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठम् ।”(मुण्डक.उ.१.२.१२)</span> <span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id">‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ।’(क.उ.२.२३)</span></div>
+इतरेष्वात्मशब्दस्तु सोपचारः प्रयुज्यते(रोऽभिधीयते) ॥
+</span></p><span data-deva="
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B08" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B08"><span class="gr-reference gr-ref-Shwetashwataropanishad-id">“ यस्य देवे परा भक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ ।<br/>तस्यैते कथिता(तस्यैतेऽकथिता) ह्यर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः ॥”(श्वे.उ.६.२३)</span>
+तस्यात्मनो निर्गुणस्य ज्ञानान्मोक्ष उदाहृतः ॥">
-इत्यादि श्रुतिभ्यश्च ॥</div>
+तस्यात्मनो निर्गुणस्य ज्ञानान्मोक्ष उदाहृतः ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V07_B4" data-verse="BS_C01_S01_V07" data-block-id="BS_C01_S01_V07_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘सगुणास्त्वपरे प्रोक्तास्तज्ज्ञानान्नैव मुच्यते ।">‘सगुणास्त्वपरे प्रोक्तास्तज्ज्ञानान्नैव मुच्यते ।</span><br><span data-deva="परो हि पुरुषो विष्णुः तस्मान्मोक्षस्ततः स्मृतः’">परो हि पुरुषो विष्णुः तस्मान्मोक्षस्ततः स्मृतः’</span></span></span><span data-deva=" इति पाद्मे ॥ 07 ॥"> इति पाद्मे ॥ 07 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B09" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B09">व्योमसंहितायां च –
-<span class="gr-reference gr-ref-Vyomasamhita-id">‘अन्त्यजा अपि ये भक्ता नामज्ञानाधिकारिणः ।<br/>स्त्रीशूद्रब्रह्मबन्धूनां तन्त्रज्ञानेऽधिकारिता ॥</span>
-<span class="gr-reference gr-ref-Vyomasamhita-id">एकदेशे परोक्ते तु न तु ग्रन्थपुरस्सरे ।<br/>त्रैवर्णिकानां वेदोक्ते सम्यग्भक्तिमतां हरौ ॥</span>
-<span class="gr-reference gr-ref-Vyomasamhita-id">आहुरप्युत्तमस्त्रीणामधिकारं तु वैदिके ।<br/>यथोर्वशी यमी चैव शच्याद्याश्च तथाऽपरा ॥’ इति ॥<br/>तथाऽऽपराः मुनिस्त्रियः नरादिकुलजाश्च ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B10" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B10">यतो नारायणप्रसादम् ऋते न मोक्षः, न च ज्ञानं विना अत्यर्थप्रसादः, अतो ब्रह्मजिज्ञासा कर्तव्या ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B11" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B11"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhatsamhita-id">‘यत्रानवसरोऽन्यत्र पदं तत्र प्रतिष्ठितम् ।<br/>वाक्यं वेति सतां नीतिः सावकाशे न तद्भवेत्॥’</span></span>इति बृहत्संहितायाम् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B12" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B12"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति । नान्यः पन्था अयनाय विद्यते ॥’(तै.आ.३.१२)</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B13" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B13"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id">‘प्रियो हि ज्ञानिनोऽत्यर्थमहं स च मम प्रियः ।’(भ.गी.७.१७)</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B14" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B14"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id">‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यः ।’(क.उ.२.२३)</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B15" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B15"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निधिध्यासितव्यः।’(बृ.उ.६.५.६)</span>
-इत्यादिश्रुतिस्मृतिभ्यः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B16" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B16"><span class="gr-reference gr-ref-Naradiya-id">‘कर्मणात्वधमः प्रोक्तः प्रसादः, श्रवणादिभिः । <br/>मध्यमो, ज्ञानसम्पत्त्या प्रसादस्तूत्तमो मतः ॥<br/>प्रसादात्त्वधमाद्विष्णोः स्वर्गलोकः प्रकीर्तितः । <br/>मध्यमाज्जनलोकादिः, उत्तमस्त्वेव मुक्तिदः ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B17" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B17"><span class="gr-reference gr-ref-Naradiya-id">श्रवणं मननं चैव ध्यानं भक्तिस्तथैव च । <br/>साधनं ज्ञानसम्पत्तौ प्रधानं नान्यदिष्यते ॥<br/>न चैतानि विना कश्चिज्ज्ञानमाप कुतश्चन’।</span>
-इति नारदीये ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B18" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B18">ब्रह्मशब्दश्च विष्ण्वावेव</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B19" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B19"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishat-id">‘यमन्तः समुद्रे कवयोऽवयन्ति तदक्षरे परमे प्रजाः ।<br/>यतः प्रसूता जगतः प्रसूती तोयेन जीवान्व्यससर्ज भूम्याम्’(म.ना.उ.१.३)</span></span><br/>इत्युक्त्वा<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishat-id">‘तदेवर्तं तदु सत्यमाहुस्तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)</span></span> इति हि शृतिः ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B20" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B20"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishat-id">‘तन्नो विष्णुः’(म.ना.उ.३.१६)</span></span> इति वचनाद्विष्णुरेव हि तत्रोच्यते ॥ न चेतरशब्दात् तत्प्राप्तिः</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B21" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B21"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhallaveyashruti-id">‘नामानि विश्वाऽभि न सन्ति लोके यदाविरासीदनृतस्य सर्वम् ।<br/>नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति तं वै विष्णुं परममुदाहरन्ति’</span></span> इति भाल्लवेयश्रुतिः</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B22" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B22"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘यो देवानां नामधा एक एव तं सम्प्रश्नं भुवना यन्त्यन्या’(ऋ.सं.१०.८२.३)</span> इत्येवशब्दान्नान्येषां सर्वनामता ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B23" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B23"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘अजस्य नाभावध्येकमर्पितं यस्मिन् विश्वानि भुवनानि तस्थुः’(ऋ.सं.१०.८२.६)</span></span> इति विष्णोर्हि लिङ्गम् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B24" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B24">न च प्रसिद्धार्थं विनाऽन्योऽर्थो युज्यते ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B25" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B25"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘‘अजस्य नाभौ’ इति, यस्य नाभेरभूच्छ्रुतेः पुष्करं लोकसारम् ।<br/> तस्मै नमो व्यस्तसमस्तविश्वविभूतये विष्णवे लोककर्त्रे’’</span></span> इति स्कान्दे ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B26" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B26"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘परो दिवा पर एना पृथिव्या’(ऋ.सं.१०.८२.५)</span></span> इति समाख्याश्रुतौ ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B27" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B27"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘यं कामये तं तमुग्रं कृणोमि तं ब्रह्माणं तमृषिं तं सुमेधाम्’(ऋ.सं.१०.१२५.५)</span></span> इत्युक्त्वा <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘मम योनिरप्स्वन्तः समुद्रे’(ऋ.सं.१०.१२५.७)</span></span> इत्याह ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B28" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B28">उग्रो रुद्रः । समुद्रेऽन्तर्नारायणः । प्रसिद्धत्वात्, सूचितत्वाच्चास्यार्थस्य । न चाविरोधे प्रसिद्धः परित्यज्यते । उक्तान्यायेन च श्रुतय एतमेव वदन्ति ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B29" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B29"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Harivamsha-id">‘वेदे रामायणे चैव पुराणे भारते तथा ।<br/>आदावन्ते च मध्ये च विष्णुः सर्वत्र गीयते’</span></span> इति हरिवंशेषु ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B30" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B30">न चेतरग्रन्थविरोधः</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B31" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B31"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">‘एषं मोहं सृजाम्याशु यो जनान् मोहयिष्यति ।<br/>त्वं च रुद्र महाबाहो मोहशास्त्राणि कारय ॥<br/>अतथ्यानि वितथ्यानि दर्शयस्व महाभुज ।<br/>प्रकाशं कुरु चात्मानामप्रकाशं च मां कुरु’</span> इति वाराह वचनात् ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B32" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B32">शैव च स्कान्दे –
-<span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘श्वपचादपि कष्टत्वं ब्रह्मेशानादयः सुराः ।<br/>तदैवाच्युत यान्त्येव यदैव त्वं पराङ्‍मुखः॥’</span> इति ॥
-ब्राह्मे च ब्रह्मवैवर्ते –
-<span class="gr-reference gr-ref-Brahmavaivarta-id">‘नाहं न च शिवोऽन्ये च तच्छक्त्येकांशभागिनः ।<br/>बालः क्रीडनकैर्यद्वत् क्रीडतेऽस्माभिरच्युतः’</span> इति ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V01_B33" data-verse="BS_C01_S01_V01" data-block-id="BS_C01_S01_V01_B33">न च वैष्णवेषु तथा । तच्च ‘एष मोहम्’ इत्युक्तम् ॥
-इति जिज्ञासाधिकरणम् ॥</div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="जन्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A002"></span><h4 class="gr-section-head">जन्माधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V08" data-block-id="BS_C01_S01_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं हेयत्वावचनाच्च ओम् ॥ 01-01-08 ॥">ओं हेयत्वावचनाच्च ओम् ॥ 01-01-08 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V08" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V08" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V02_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V02_I01" data-verse="BS_C01_S01_V02">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V08_B1" data-verse="BS_C01_S01_V08" data-block-id="BS_C01_S01_V08_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishat-id"><span data-deva="‘तमेवैकं जानथ आत्मानमन्या वाचो विमुञ्चथ । अमृतस्यैष सेतुः’(मुण्डक.उ.२.२.५)">‘तमेवैकं जानथ आत्मानमन्या वाचो विमुञ्चथ । अमृतस्यैष सेतुः’(मुण्डक.उ.२.२.५)</span></span><span data-deva=" इति अन्येषां हेयत्ववचनात्, अस्य अहेयत्ववचनात् न गौण आत्मा ॥ 08 ॥"> इति अन्येषां हेयत्ववचनात्, अस्य अहेयत्ववचनात् न गौण आत्मा ॥ 08 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">ब्रह्मणो लक्षणमाह  –</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V09" data-block-id="BS_C01_S01_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं स्वाप्ययात् ओम् ॥ 01-01-09 ॥">ओं स्वाप्ययात् ओम् ॥ 01-01-09 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V02" data-block-id="BS_C01_S01_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं जन्माद्यस्य यतः ओम् ॥ 01-01-02 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V09" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V09" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V09_B1" data-verse="BS_C01_S01_V09" data-block-id="BS_C01_S01_V09_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id"><span data-deva="‘पूर्णमदः पूर्णमिदं पूर्णात्पूर्णमुदच्यते ।">‘पूर्णमदः पूर्णमिदं पूर्णात्पूर्णमुदच्यते ।</span><br><span data-deva="पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते॥’(बृ.उ.५.१.१)">पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते॥’(बृ.उ.५.१.१)</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V02" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V02">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V09_B2" data-verse="BS_C01_S01_V09" data-block-id="BS_C01_S01_V09_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘स आत्मन आत्मानमुद्धृत्य आत्मन्येव विलापयति, अथ आत्मैव भवति’।">‘स आत्मन आत्मानमुद्धृत्य आत्मन्येव विलापयति, अथ आत्मैव भवति’।</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V02_B1" data-verse="BS_C01_S01_V02" data-block-id="BS_C01_S01_V02_B1">सृष्टि-स्थिति-संहार-नियमन-ज्ञान-अज्ञान-बन्ध-मोक्षाः यतः ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V09_B3" data-verse="BS_C01_S01_V09" data-block-id="BS_C01_S01_V09_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘स देवो बहुधा भूत्वा निर्गुणः पुरुषोत्तमः।
+">‘स देवो बहुधा भूत्वा निर्गुणः पुरुषोत्तमः।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V02_B2" data-verse="BS_C01_S01_V02" data-block-id="BS_C01_S01_V02_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘उत्पत्तिस्थितिसंहारा नियतिर्ज्ञानमावृतिः ।<br/> बन्धमोक्षौ च पुरुषाद्यस्मात् स हरिरेकराट्’</span></span> इति स्कान्दे ।</div>
+</span><p><span data-deva="एकीभूय पुनः शेते निर्दोषो हरिरादिकृत्॥’
+">एकीभूय पुनः शेते निर्दोषो हरिरादिकृत्॥’
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V02_B3" data-verse="BS_C01_S01_V02" data-block-id="BS_C01_S01_V02_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते । येन जातानि जीवन्ति । यत्प्रयन्त्यभिसंविशन्ति । तद्विजिज्ञासस्व । तद्ब्रह्म’(तै.उ.३.१)</span></span> इति ।</div>
+</span></p><span data-deva="
+इति स्वस्यैव स्वस्मिन्नप्ययवचनात् ।">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V02_B4" data-verse="BS_C01_S01_V02" data-block-id="BS_C01_S01_V02_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘य उ त्रिधातु पृथिवीमुत द्यामेको दाधार भुवनानि विश्वा ।’(ऋ.सं.१.१५४.४)</span></span></div>
+इति स्वस्यैव स्वस्मिन्नप्ययवचनात् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V09_B4" data-verse="BS_C01_S01_V09" data-block-id="BS_C01_S01_V09_B4" style="position: relative;"><span data-deva="न हि गौणात्मनि निर्दोषस्य लयः ॥ 09 ॥">न हि गौणात्मनि निर्दोषस्य लयः ॥ 09 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V02_B5" data-verse="BS_C01_S01_V02" data-block-id="BS_C01_S01_V02_B5"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘चतुर्भिस्साकं नवतिं च नामभिश्चक्रं न वृत्तिं व्यतीरँवीविपत् ।’(ऋ.सं.१.१५५.६)</span></span></div>
+</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V10_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V10_I01" data-verse="BS_C01_S01_V10" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V02_B6" data-verse="BS_C01_S01_V02" data-block-id="BS_C01_S01_V02_B6"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘परो मात्रया तन्वा वृधान न ते महित्वमन्वश्नुवन्ति ।’(ऋ.सं.७.९९.१)</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="न च कासुचित् शाखासु अन्यथा उच्यते ।">न च कासुचित् शाखासु अन्यथा उच्यते ।</span></div>
+</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V02_B7" data-verse="BS_C01_S01_V02" data-block-id="BS_C01_S01_V02_B7"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘न ते विष्णो जायमानो न जातो देव महिम्नः परमन्तमाप।’(ऋ.सं.७.९९.२)</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V10" data-block-id="BS_C01_S01_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं गतिसामान्यात् ओम् ॥ 01-01-10 ॥">ओं गतिसामान्यात् ओम् ॥ 01-01-10 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V10" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V10" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V02_B8" data-verse="BS_C01_S01_V02" data-block-id="BS_C01_S01_V02_B8"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘यो नः पिता जनिता यो विधाता धामानि वेद भुवनानि विश्वा’(ऋ.सं.१०.८२.३)</span></span> इत्यादि च ॥02॥<br/>॥ इति जन्माधिकरणम् ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V10_B1" data-verse="BS_C01_S01_V10" data-block-id="BS_C01_S01_V10_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Paingishruti-id"><span data-deva="‘सर्वे वेदा युक्तयः सुप्रमाणा ब्राह्मं ज्ञानं परमं त्वेकमेव ।">‘सर्वे वेदा युक्तयः सुप्रमाणा ब्राह्मं ज्ञानं परमं त्वेकमेव ।</span><br><span data-deva="प्रकाशयन्ते न विरोधः कुतश्चिद् वेदेषु सर्वेषु तथेतिहासे॥’">प्रकाशयन्ते न विरोधः कुतश्चिद् वेदेषु सर्वेषु तथेतिहासे॥’</span></span></span><span data-deva="इति पैङ्गिश्रुतेः, गतेः= ज्ञानस्य साम्यमेव ॥ 10 ॥">इति पैङ्गिश्रुतेः, गतेः= ज्ञानस्य साम्यमेव ॥ 10 ॥</span></div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S01_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A003"></span><h4 class="gr-section-head">शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V11" data-block-id="BS_C01_S01_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं श्रुतत्वाच्च ओम् ॥ 01-01-11 ॥">ओं श्रुतत्वाच्च ओम् ॥ 01-01-11 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V11" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V11" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V03_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V03_I01" data-verse="BS_C01_S01_V03">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V11_B1" data-verse="BS_C01_S01_V11" data-block-id="BS_C01_S01_V11_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Shwetashvataropanishat-id"><span data-deva="‘एको देवः सर्वभूतेषु गूढः सर्वव्यापी सर्वभूतान्तरात्मा ।">‘एको देवः सर्वभूतेषु गूढः सर्वव्यापी सर्वभूतान्तरात्मा ।</span><br><span data-deva="कर्माध्यक्षः सर्वभूताधिवासः साक्षी चेता केवलो निर्गुणश्च॥’(श्वे.उ१.१)">कर्माध्यक्षः सर्वभूताधिवासः साक्षी चेता केवलो निर्गुणश्च॥’(श्वे.उ१.१)</span></span><span data-deva=" इति ॥"> इति ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">अनुमानतोऽन्ये न कल्पनीयाः –</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V11_B2" data-verse="BS_C01_S01_V11" data-block-id="BS_C01_S01_V11_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न हि अशब्दः श्रूयते ।">न हि अशब्दः श्रूयते ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V11_B3" data-verse="BS_C01_S01_V11" data-block-id="BS_C01_S01_V11_B3" style="position: relative;"><span data-deva="न चाप्रसिद्धं कल्प्यम् ।">न चाप्रसिद्धं कल्प्यम् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V11_B4" data-verse="BS_C01_S01_V11" data-block-id="BS_C01_S01_V11_B4" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वशब्दावाच्यस्य लक्षणाऽयुक्तेः ॥ 11 ॥">सर्वशब्दावाच्यस्य लक्षणाऽयुक्तेः ॥ 11 ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V11_B5" data-verse="BS_C01_S01_V11" data-block-id="BS_C01_S01_V11_B5" style="position: relative;"><span data-deva="॥ इति ईक्षत्यधिकरणम् ॥">॥ इति ईक्षत्यधिकरणम् ॥</span></div>
 </div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V12_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V12_I01" data-verse="BS_C01_S01" style="position: relative;">
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं शास्त्रयोनित्वात् ओम् ॥ 01-01-03 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="तमेव समन्वयं प्रकटयति ‘आनन्दमयोऽभ्यासात्’ इत्यादिना समस्तेनाध्यायेन प्रायेण । प्रायेणान्यत्र प्रसिद्धानां शब्दानां परमात्मनि समन्वयः प्रदर्श्यतेऽस्मिन् पादे ।">तमेव समन्वयं प्रकटयति ‘आनन्दमयोऽभ्यासात्’ इत्यादिना समस्तेनाध्यायेन प्रायेण । प्रायेणान्यत्र प्रसिद्धानां शब्दानां परमात्मनि समन्वयः प्रदर्श्यतेऽस्मिन् पादे ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V03" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V03">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B1" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B1"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyabrahmana-id">‘नावेदविन्मनुते तं बृहन्तं सर्वानुभूमात्मानं साम्पराये’ ॥(तै.ब्रा.३.१२.९)</span>
-<span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘औपनिषदः पुरुषः’</span> इत्यादिश्रुतिभ्यः ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B2" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B2">न चानुमानस्य नियतप्रामाण्यम् ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B3" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B3"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">‘श्रुतिसाहाय्यरहितमनुमानं न कुत्रचित् ।<br/>निश्चयात् साधयेदर्थं प्रमाणान्तरमेव च ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B4" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B4"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">श्रुतिस्मृतिसहायं यत् प्रमाणान्तरमुत्तमम् ।<br/>प्रमाणपदवीं गच्छेन्नात्र कार्याविचारणा ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B5" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B5"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">पूर्वोत्तराविरोधेन कोऽत्रार्थोऽभिमतो भवेत् ।<br/>इत्याद्यमूहनं तर्कः शुष्कतर्कं तु वर्जयेत्’</span></span> इत्यादि कौर्मे॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B6" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B6">शक्यत्वाच्चानुमानानां सर्वत्र ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B7" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B7"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">‘सर्वत्र शक्यते कर्तुमागमं हि विनाऽनुमा ।<br/>तस्मान्न सा शक्तिमती विनागममुदीक्षितुम् ।’</span></span> इति वाराहे ।</div>
-<div class="pramana">
-<p>(नास्तिक्यवादनिरासः )</p>
 </div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V12_I02" data-block-id="BS_C01_S01_V12_I02" data-verse="BS_C01_S01" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B8" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B8"><span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id">‘रेतो धातुर्वटकणिका घृतधूमाधिवासनम् ।<br/>जातिस्मृतिरयस्कान्तः सूर्यकान्तोऽम्बुभक्षणम् ॥</span>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="नान्यथा तददृष्टेः ।">नान्यथा तददृष्टेः ।</span></div>
-<span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id">प्रेत्य भूताप्ययश्चैव देवताभ्युपयाचनम् ।<br/>मृते कर्मनिवृत्तिश्च प्रमाणमिति निश्चयः ॥’(म.भा.१२.२२०.३०-३१)</span>
-इति मोक्षधर्मवचनान्न नास्तिक्यवादो युज्यते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B9" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B9">दर्शनाच्च तप आधिफलस्य ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B10" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B10"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘ऋग्यजुःसामाथर्वाश्च भारतं पञ्चरात्रकम्।<br/> मूलरामायणं चैव शास्त्रमित्यभिदीयते ॥<br/>यच्चानुकूलमेतस्य तच्च शास्त्रं प्रकीर्तितम् ।<br/> अतोऽन्यो ग्रन्थविस्तारो नैव शास्त्रं कुवर्त्म तत्’॥</span></span>इति स्कान्दे ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V03_B11" data-verse="BS_C01_S01_V03" data-block-id="BS_C01_S01_V03_B11">‘साङ्ख्यं योगः पाशुपतं वेदारण्यकमेव च’। इत्यारभ्य, वेदपञ्चरात्रयोरैक्याभिप्रायेण पञ्चरात्रस्यैव प्रामाण्यमुक्तम्, इतरेषां भिन्नमतत्वं प्रदर्श्य मोक्षधर्मेष्वपि । ‘शास्त्रं योनिः= प्रमाणमस्य’ इति शास्त्रयोनि ॥ 03 ॥
-इति शास्त्रयोनित्वाधिकरणम् ॥ 03 ॥</div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S01_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="समन्वयाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A004"></span><h4 class="gr-section-head">समन्वयाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V12_I03" data-verse="BS_C01_S01" data-block-id="BS_C01_S01_V12_I03" style="position: relative;"><span data-deva="‘ब्रह्मजिज्ञासा कर्तव्या’ इत्युक्तम् । तच्च ब्रह्म ">‘ब्रह्मजिज्ञासा कर्तव्या’ इत्युक्तम् । तच्च ब्रह्म </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishat-id"><span data-deva="‘ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा’(तै.उ.२.५.२)">‘ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा’(तै.उ.२.५.२)</span></span></span><span data-deva=" इत्यानन्दमयावयवरूपं प्रतीयते ।"> इत्यानन्दमयावयवरूपं प्रतीयते ।</span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V12_I04" data-block-id="BS_C01_S01_V12_I04" data-verse="BS_C01_S01" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V04_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V04_I01" data-verse="BS_C01_S01_V04">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="न ह्यवयविनं विना अवयवमात्रस्य ज्ञेयतेत्यत आह –">न ह्यवयविनं विना अवयवमात्रस्य ज्ञेयतेत्यत आह –</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">अज्ञानां प्रतीयमानमपि नेतरेषां शास्त्रयोनित्वम् , कुतः ? ।</div>
 </div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S01_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आनन्दमयाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A006"></span></p><h4 id="आनन्दमयाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.A8.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A6.E0.A4.AE.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="आनन्दमयाधिकरणम्">आनन्दमयाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V04" data-block-id="BS_C01_S01_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं तत्तु समन्वयात् ओम् ॥ 01-01-04 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V12" data-block-id="BS_C01_S01_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् आनन्दमयोऽभ्यासात् ओम् ॥ 01-01-12 ॥">ओम् आनन्दमयोऽभ्यासात् ओम् ॥ 01-01-12 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V12" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V12" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V04" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V04">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V12_B1" data-verse="BS_C01_S01_V12" data-block-id="BS_C01_S01_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="आनन्दमयो ब्रह्मादिः, प्रकृतिः,विष्णुः वा&nbsp;?">आनन्दमयो ब्रह्मादिः, प्रकृतिः,विष्णुः वा&nbsp;?</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V04_B1" data-verse="BS_C01_S01_V04" data-block-id="BS_C01_S01_V04_B1">अन्वय उपपत्यादि लिङ्गम् ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V12_B2" data-verse="BS_C01_S01_V12" data-block-id="BS_C01_S01_V12_B2" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मशब्दात् हिरण्यगर्भस्य प्राप्तिः, शतानन्दनाम्ना च । अष्टमूर्तित्वात्, सूर्ये प्रोक्तत्वाच्च रुद्रस्य । एवमन्येषामपि।">ब्रह्मशब्दात् हिरण्यगर्भस्य प्राप्तिः, शतानन्दनाम्ना च । अष्टमूर्तित्वात्, सूर्ये प्रोक्तत्वाच्च रुद्रस्य । एवमन्येषामपि।</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id"><span data-deva="‘मम योनिर्महद्ब्रह्म’(भ.गी.१४.३)">‘मम योनिर्महद्ब्रह्म’(भ.गी.१४.३)</span></span></span><span data-deva="  इति ब्रह्मशब्दात्, बहुभावाच्च प्रकृतेः । ‘बृह= जाति-जीव-कमलासन-शब्दराशिषु’ इति ब्रह्मशब्दादेव सर्वजीवानाम्, अन्नमयत्वादेश्च ।">  इति ब्रह्मशब्दात्, बहुभावाच्च प्रकृतेः । ‘बृह= जाति-जीव-कमलासन-शब्दराशिषु’ इति ब्रह्मशब्दादेव सर्वजीवानाम्, अन्नमयत्वादेश्च ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V12_B3" data-verse="BS_C01_S01_V12" data-block-id="BS_C01_S01_V12_B3" style="position: relative;"><span data-deva="तथाऽपि न त आनन्दमयशब्देनोच्यन्ते, किन्तु विष्णुरेव ।">तथाऽपि न त आनन्दमयशब्देनोच्यन्ते, किन्तु विष्णुरेव ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V04_B2" data-verse="BS_C01_S01_V04" data-block-id="BS_C01_S01_V04_B2"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhatsamhita-id">‘उपक्रमोपसंहारावभ्यासोऽपूर्वता फलम् ।<br/>अर्थवादोपपत्ती च लिङ्गं तात्पर्यनिर्णये॥’</span> इति ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V12_B4" data-verse="BS_C01_S01_V12" data-block-id="BS_C01_S01_V12_B4" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishat-id"><span data-deva="‘तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)">‘तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyopanishat-id"><span data-deva="‘एतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’(ऐ.आ.३.२.३.१२)">‘एतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’(ऐ.आ.३.२.३.१२)</span></span><span data-deva=" ,
+"> ,
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V04_B5" data-verse="BS_C01_S01_V04" data-block-id="BS_C01_S01_V04_B5">उपक्रमादितात्पर्यलिङ्गैः सम्यङ् निरूप्यमाणे तदेव शास्त्रगम्यम् ।</div>
+</span><p><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘ब्रह्मशब्दः परे विष्णौ नान्यत्र क्वचिदिष्यते ।">‘ब्रह्मशब्दः परे विष्णौ नान्यत्र क्वचिदिष्यते ।</span><br><span data-deva="असम्पूर्णाः परे यस्माद् उपचारेण वा भवेत्॥’">असम्पूर्णाः परे यस्माद् उपचारेण वा भवेत्॥’</span></span>
+</p>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V04_B6" data-verse="BS_C01_S01_V04" data-block-id="BS_C01_S01_V04_B6"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatha-id">‘मां विधत्तेऽभिदत्ते मां विकल्प्योऽपोह्य इत्यहम् ।<br/>इत्यस्या हृदयं साक्षान्नान्यो मद्वेद कश्चन’(भाग.११.२१.४३)</span></span> इति भागवते ॥ 04 ॥<br/>॥ इति समन्वयाधिकरणम् ॥ 04 ॥</div>
+<span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id"><span data-deva="‘ब्रह्मेति परमात्मेति भगवानिति शब्द्यते’(भाग.१.२.११)">‘ब्रह्मेति परमात्मेति भगवानिति शब्द्यते’(भाग.१.२.११)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Vyasasmriti-id"><span data-deva="‘वासुदेवात्मकं ब्रह्म मूलमन्त्रेण वा यतिः’(व्या.स्मृ.)">‘वासुदेवात्मकं ब्रह्म मूलमन्त्रेण वा यतिः’(व्या.स्मृ.)</span></span><span data-deva=" इत्यादिषु तस्मिन्नेव प्रसिद्धब्रह्मशब्दाभ्यासात् ॥ 12 ॥"> इत्यादिषु तस्मिन्नेव प्रसिद्धब्रह्मशब्दाभ्यासात् ॥ 12 ॥</span></div>
+</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं विकारशब्दान्नेति चेन्न प्राचुर्यात् ओम् ॥ 01-01-13 ॥">ओं विकारशब्दान्नेति चेन्न प्राचुर्यात् ओम् ॥ 01-01-13 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V13" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V13" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V13_B1" data-verse="BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="विकारात्मकत्वात् तदभिमानित्वाच्च युज्यते प्रकृत्यादीनां मयट् शब्दः । न तु परमात्मन इति मा भूत् । प्रचुरानन्दत्वाद्धि आनन्दमयः । न तु तद्विकारत्वात् ॥">विकारात्मकत्वात् तदभिमानित्वाच्च युज्यते प्रकृत्यादीनां मयट् शब्दः । न तु परमात्मन इति मा भूत् । प्रचुरानन्दत्वाद्धि आनन्दमयः । न तु तद्विकारत्वात् ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V13_B2" data-verse="BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13_B2" style="position: relative;"><span data-deva="अन्नादीनां च प्राचुर्यमेव ॥">अन्नादीनां च प्राचुर्यमेव ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V13_B3" data-verse="BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘अद्यतेऽत्ति च’(तै.उ.२.२)">‘अद्यतेऽत्ति च’(तै.उ.२.२)</span></span></span><span data-deva=" इति व्याखानात् तत्प्राचुर्यं च युज्यते ॥"> इति व्याखानात् तत्प्राचुर्यं च युज्यते ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V13_B4" data-verse="BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13_B4" style="position: relative;"><span data-deva="उपजीव्यत्वमेव आद्यत्वम् ।">उपजीव्यत्वमेव आद्यत्वम् ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘स वा एषः’(तै.उ.२.२)">‘स वा एषः’(तै.उ.२.२)</span></span></span><span data-deva="इत्यन्यप्रारम्भात् ॥">इत्यन्यप्रारम्भात् ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V13_B5" data-verse="BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13_B5" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘येऽन्नं ब्रह्मोपासते’(तै.उ.२.२)">‘येऽन्नं ब्रह्मोपासते’(तै.उ.२.२)</span></span></span><span data-deva="इत्यादिब्रह्मशब्दाद् बहुरूपत्त्वाच्च न विकारित्वमविरोधश्च ।">इत्यादिब्रह्मशब्दाद् बहुरूपत्त्वाच्च न विकारित्वमविरोधश्च ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V13_B6" data-verse="BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13_B6" style="position: relative;"><span data-deva="न च पृथक्कल्पना युक्ता ।">न च पृथक्कल्पना युक्ता ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V13_B7" data-verse="BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13_B7" style="position: relative;"><span data-deva="स्वरूपे च युज्यते प्रचुरप्रकाशो रविरितिवत् ॥13॥">स्वरूपे च युज्यते प्रचुरप्रकाशो रविरितिवत् ॥13॥</span></div>
+</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V14" data-block-id="BS_C01_S01_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं तद्धेतुव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-01-14 ॥">ओं तद्धेतुव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-01-14 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V14" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V14" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V14_B1" data-verse="BS_C01_S01_V14" data-block-id="BS_C01_S01_V14_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’(तै.उ.२.७)">‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’(तै.उ.२.७)</span></span></span><span data-deva=" इति ॥14॥"> इति ॥14॥</span></div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S01_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ईक्षत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A005"></span><h4 class="gr-section-head">ईक्षत्यधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V15" data-block-id="BS_C01_S01_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं मान्त्रवर्णिकमेव च गीयते ओम् ॥ 01-01-15 ॥">ओं मान्त्रवर्णिकमेव च गीयते ओम् ॥ 01-01-15 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V15" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V15" style="position: relative;">
-<div class="introduction" id="BS_C01_S01_V05_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V05_I01" data-verse="BS_C01_S01_V05">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V15_B1" data-verse="BS_C01_S01_V15" data-block-id="BS_C01_S01_V15_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१)">‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१)</span></span></span><span data-deva=" इति सूचयित्वा"> इति सूचयित्वा</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म’(तै.उ.२.१)">‘सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म’(तै.उ.२.१)</span></span></span><span data-deva=" इति मन्त्रवर्णलक्षितं परमेव ब्रह्म शब्दानुसन्धानाद् गीयते ।"> इति मन्त्रवर्णलक्षितं परमेव ब्रह्म शब्दानुसन्धानाद् गीयते ।</span></div>
-<div class="introduction-line">ननु <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishat-id">‘यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह’(तै.उ.२.४.२२)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishat-id">‘अशब्दमस्पर्शमरूपमव्ययं तथाऽरसं नित्यमगन्धवच्च यत्’(क.उ.१.३.१५)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Bashkalashruti-id">‘अवचनेनैव प्रोवाच’(बाष्कलश्रुति)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishat-id">‘यद्वाचाऽनभ्युदितम् । येन वागभ्युद्यते । यच्छ्रोत्रेण न शृणोति येन श्रोत्रमिदं श्रुतम्’(क.उ.१)</span> इत्यादिभिर्न तच्छब्दगोचरम् ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V15_B2" data-verse="BS_C01_S01_V15" data-block-id="BS_C01_S01_V15_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न चावयवत्वविरोधः । ">न चावयवत्वविरोधः । </span><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘स शिरः स दक्षिणः पक्षः स उत्तरः पक्षः स आत्मा स पुच्छम्’">‘स शिरः स दक्षिणः पक्षः स उत्तरः पक्षः स आत्मा स पुच्छम्’</span></span><span data-deva="
-<div class="introduction-line">नेत्याह –</div>
+इति तस्यैवावयवत्वोक्तेश्चतुर्वेदशिखायाम्">
+इति तस्यैवावयवत्वोक्तेश्चतुर्वेदशिखायाम्</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V15_B3" data-verse="BS_C01_S01_V15" data-block-id="BS_C01_S01_V15_B3" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhathsamhita-id"><span data-deva="‘शिरो नारायणः पक्षो दक्षिणः सव्य एव च ।">‘शिरो नारायणः पक्षो दक्षिणः सव्य एव च ।</span><br><span data-deva="प्रद्युम्नश्चानिरुद्धश्च सन्दोहो वासुदेवकः ॥">प्रद्युम्नश्चानिरुद्धश्च सन्दोहो वासुदेवकः ॥</span><br><span data-deva="नारायणोऽथ सन्दोहो वासुदेवः शिरोऽपि वा ।">नारायणोऽथ सन्दोहो वासुदेवः शिरोऽपि वा ।</span><br><span data-deva="पुच्छं सङ्कर्षणः प्रोक्त एक एव तु पञ्चधा ॥">पुच्छं सङ्कर्षणः प्रोक्त एक एव तु पञ्चधा ॥</span><br><span data-deva="अङ्गाङ्गित्वेन भगवान् क्रीडते पुरुषोत्तमः ।">अङ्गाङ्गित्वेन भगवान् क्रीडते पुरुषोत्तमः ।</span><br><span data-deva="ऐश्वर्यान्न विरोधश्च चिन्त्यस्तस्मिन् जनार्दने ॥">ऐश्वर्यान्न विरोधश्च चिन्त्यस्तस्मिन् जनार्दने ॥</span><br><span data-deva="अतर्क्ये हि कुतस्तर्कस्त्वप्रमेये कुतः प्रमा’">अतर्क्ये हि कुतस्तर्कस्त्वप्रमेये कुतः प्रमा’</span></span><span data-deva=" इति बृहत्संहितायाम् ॥"> इति बृहत्संहितायाम् ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V15_B4" data-verse="BS_C01_S01_V15" data-block-id="BS_C01_S01_V15_B4" style="position: relative;"><span data-deva="रसशब्देन विशेषणात् तत्सारभूतं चिन्मात्रमेवोच्यते ।">रसशब्देन विशेषणात् तत्सारभूतं चिन्मात्रमेवोच्यते ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V15_B5" data-verse="BS_C01_S01_V15" data-block-id="BS_C01_S01_V15_B5" style="position: relative;"><span data-deva="इदमिति च दृश्यमानसन्निहितत्वात् ।">इदमिति च दृश्यमानसन्निहितत्वात् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V15_B6" data-verse="BS_C01_S01_V15" data-block-id="BS_C01_S01_V15_B6" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="‘अनन्योऽप्यन्यशब्देन तथैको बहुरूपवान् ।">‘अनन्योऽप्यन्यशब्देन तथैको बहुरूपवान् ।</span><br><span data-deva="प्रोच्यते भगवान् विष्णुरैश्वर्यात् पुरुषोत्तमः॥’">प्रोच्यते भगवान् विष्णुरैश्वर्यात् पुरुषोत्तमः॥’</span></span><span data-deva=" इति ब्रह्माण्डे ।"> इति ब्रह्माण्डे ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V15_B7" data-verse="BS_C01_S01_V15" data-block-id="BS_C01_S01_V15_B7" style="position: relative;"><span data-deva="न चोक्तप्राप्त्या विरिञ्चादिरुच्यते ॥ 15 ॥">न चोक्तप्राप्त्या विरिञ्चादिरुच्यते ॥ 15 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V16" data-block-id="BS_C01_S01_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं नेतरोऽनुपपत्तेः ओम् ॥ 01-01-16 ॥">ओं नेतरोऽनुपपत्तेः ओम् ॥ 01-01-16 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V05" data-block-id="BS_C01_S01_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् ईक्षतेर्नाशब्दम् ओम् ॥ 01-01-05 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V16" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V16" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V16_B1" data-verse="BS_C01_S01_V16" data-block-id="BS_C01_S01_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न ह्यन्यज्ञानान्मोक्ष उपपद्यते ।">न ह्यन्यज्ञानान्मोक्ष उपपद्यते ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V05" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V05">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V16_B2" data-verse="BS_C01_S01_V16" data-block-id="BS_C01_S01_V16_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति नान्यः पन्था अयनाय विद्यते’(तै.आ.३.१२.७)">‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति नान्यः पन्था अयनाय विद्यते’(तै.आ.३.१२.७)</span></span></span><span data-deva=" इति ह्युक्तम् ॥16॥"> इति ह्युक्तम् ॥16॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V05_B1" data-verse="BS_C01_S01_V05" data-block-id="BS_C01_S01_V05_B1"><span class="gr-reference gr-ref-Shatprashnopanishat-id">‘स एतस्मात् जीवघनात् परात् परं पुरिशयं पुरुषमीक्षते’(प्र.उ.५.५)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id">‘आत्मन्येवात्मनं पश्येत्’(बृ.उ.६.४.२३)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id">‘विज्ञाय प्रज्ञां कुर्वीत’(बृ.उ.६.४.२१)</span> इत्यादिवचनैः ईक्षणीयत्वाद् वाच्यमेव । औपनिषदत्वात् न अवचनेनेक्षणम् ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V05_B2" data-verse="BS_C01_S01_V05" data-block-id="BS_C01_S01_V05_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishat-id">‘सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति तपांसि सर्वाणि च यद्वदन्ति’(कठ.२.१५)</span></span>, <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavdgeeta-id">‘वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद् वेदविदेव चाहम्’(भ.गी.१५.१५)</span></span> इत्यादिशृतिस्मृतिभ्यश्च ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V05_B3" data-verse="BS_C01_S01_V05" data-block-id="BS_C01_S01_V05_B3">अवाच्यत्वादिकं त्वप्रसिद्धत्वात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V05_B4" data-verse="BS_C01_S01_V05" data-block-id="BS_C01_S01_V05_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘न तदीदृगिति ज्ञेयं न वाच्यं न च तर्क्यते ।<br/> पश्यन्तोऽपि न पश्यन्ति मेरो रूपं विपश्चितः’</span></span> इति वत् ॥<br/> <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id">अप्रसिद्धेरवाच्यं तद्वाच्यं सर्वागमोक्तितः ।<br/> अतर्क्यं तर्क्यमज्ञेयं ज्ञेयमेवं परं स्मृतम्॥’</span></span> इति गारुडे ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V05_B15" data-verse="BS_C01_S01_V05" data-block-id="BS_C01_S01_V05_B15">न चाशब्दत्वमितरसिद्धम् ॥05॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V06" data-block-id="BS_C01_S01_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं गौणश्चेन्नात्मशब्दात् ओम् ॥ 01-01-06 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं भेदव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-01-17 ॥">ओं भेदव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-01-17 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V17" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V17" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V06" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V06">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B1" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘ते ये शतं प्रजापतेरानन्दाः’(तै.उ.२.२०(२८))">‘ते ये शतं प्रजापतेरानन्दाः’(तै.उ.२.२०(२८))</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘अदृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते अथ सोऽभयं गतो भवति’(तै.आ.२.१६)">‘अदृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते अथ सोऽभयं गतो भवति’(तै.आ.२.१६)</span></span>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V06_B1" data-verse="BS_C01_S01_V06" data-block-id="BS_C01_S01_V06_B1">न च गौण आत्मा दृश्यो वाच्यश्च, न निर्गुण इति युक्तम् । आत्मशब्दात्।</div>
+<span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘स यश्चायं पुरुषे’(तै.उ.२.२१(२७))">‘स यश्चायं पुरुषे’(तै.उ.२.२१(२७))</span></span><span data-deva=" इत्यादिभेदव्यपदेशात् ।"> इत्यादिभेदव्यपदेशात् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B2" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न च">न च</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘तत्त्वमसि’(छा.उ.६.८)">‘तत्त्वमसि’(छा.उ.६.८)</span></span></span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id"><span data-deva="‘अहं ब्रह्मास्मि’(बृ.उ.३.५.४)">‘अहं ब्रह्मास्मि’(बृ.उ.३.५.४)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिश्रुतिविरोधः ॥ "> इत्यादिश्रुतिविरोधः ॥ </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhallaveyashruti-id"><span data-deva="‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति’">‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति’</span></span></span><span data-deva=" इति तत्तच्छब्दवाच्यत्वोक्तेः ॥"> इति तत्तच्छब्दवाच्यत्वोक्तेः ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V06_B2" data-verse="BS_C01_S01_V06" data-block-id="BS_C01_S01_V06_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vamana-id">‘यो गुणैः सर्वतोहीनो यश्च दोषविवर्जितः ।<br/> हेयोपादेयरहितः स आत्मेत्यभिधीयते ॥<br/> एतदन्यस्वभावो यः सोऽनात्मेति सतां मतम् ॥<br/> अनात्मन्यात्मशब्दस्तु सोपचारः प्रयुज्यते॥’</span></span> इति वामने ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B3" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B3" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id"><span data-deva="‘इदं हि विश्वं भगवानिवेतरो यतो जगत्स्थाननिरोधसम्भवः’(भाग.१.५.२०)">‘इदं हि विश्वं भगवानिवेतरो यतो जगत्स्थाननिरोधसम्भवः’(भाग.१.५.२०)</span></span>
+<span class="gr-reference gr-ref-Turashruti-id"><span data-deva="‘असर्वः सर्व इत्यपि’">‘असर्वः सर्व इत्यपि’</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id"><span data-deva="‘विद्याऽऽत्मनि भिदाभोधः’(भाग.११.१९.३९)">‘विद्याऽऽत्मनि भिदाभोधः’(भाग.११.१९.३९)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id"><span data-deva="‘भेददृष्ट्वाऽभिमानेन निस्सङ्गेनापि कर्मणा’(भाग.३.३.१२)">‘भेददृष्ट्वाऽभिमानेन निस्सङ्गेनापि कर्मणा’(भाग.३.३.१२)</span></span> <span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः ।’(मु.उ.३.१.२)">‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः ।’(मु.उ.३.१.२)</span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V06_B3" data-verse="BS_C01_S01_V06" data-block-id="BS_C01_S01_V06_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Talavakarabrahmanam-id">‘द्वे वाव ब्रह्मणो रूपे-आत्मा चैव अनात्मा च । तत्र यः स आत्मा स नित्यः शुद्धः केवलो निर्गुणश्च । अथ ह योऽनीदृशः सोऽनात्मा’</span></span>इति तलवकारब्राह्मणम् ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B4" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘असर्वः सर्व इवात्मैव सन्ननात्मेव प्रत्यङ् पराङ् वैक ईयते बहुधेयते’,‘स पुरुषः’, ‘स ईश्वरः’, ‘स ब्रह्म’ ।">‘असर्वः सर्व इवात्मैव सन्ननात्मेव प्रत्यङ् पराङ् वैक ईयते बहुधेयते’,‘स पुरुषः’, ‘स ईश्वरः’, ‘स ब्रह्म’ ।</span></span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B5" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B5" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘सर्वान्तर्यामको विष्णुः सर्वनाम्नाऽभिधीयते ।">‘सर्वान्तर्यामको विष्णुः सर्वनाम्नाऽभिधीयते ।</span><br><span data-deva="एषोऽहं त्वमसौ चेति न तु सर्वस्वरूपतः’">एषोऽहं त्वमसौ चेति न तु सर्वस्वरूपतः’</span></span><span data-deva=" ॥"> ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V06_B9" data-verse="BS_C01_S01_V06" data-block-id="BS_C01_S01_V06_B9">न च मुख्ये सति अमुख्यं युज्यते ॥ 06 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B6" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B6" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id"><span data-deva="‘नैतदिच्छन्ति पुरुषमेकं कुरुकुलोद्वह’(म.भा.१२.३६०.२)">‘नैतदिच्छन्ति पुरुषमेकं कुरुकुलोद्वह’(म.भा.१२.३६०.२)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादेश्च ।"> इत्यादेश्च ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B7" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B7" style="position: relative;"><span data-deva="उक्ता च प्राप्तिः ।">उक्ता च प्राप्तिः ।</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhdaranyakopanishad-id"><span data-deva="‘ब्रह्मैव सन्’(बृ.उ.६.४)">‘ब्रह्मैव सन्’(बृ.उ.६.४)</span></span></span><span data-deva=" इत्यपि जीव एव ब्रह्मशब्दः ।"> इत्यपि जीव एव ब्रह्मशब्दः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B8" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B8" style="position: relative;"><span data-deva="उपपद्यते च विरोधे । प्रमादात्मकत्वाद्बन्धस्य विमुक्तत्वं च युज्यते ।">उपपद्यते च विरोधे । प्रमादात्मकत्वाद्बन्धस्य विमुक्तत्वं च युज्यते ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B9" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B9" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id"><span data-deva="‘मुक्तिर्हित्वाऽन्यथारूपं स्वरूपेण व्यवस्थितिः’(भाग.२.१०.६)">‘मुक्तिर्हित्वाऽन्यथारूपं स्वरूपेण व्यवस्थितिः’(भाग.२.१०.६)</span></span></span><span data-deva=" इति हि भागवते ॥17॥"> इति हि भागवते ॥17॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V07" data-block-id="BS_C01_S01_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं तन्निष्ठस्य मोक्षोपदेशात् ओम् ॥ 01-01-07 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V18_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V18_I01" data-verse="BS_C01_S01_V18" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="न च तत्तदनुमानविरोधः ।">न च तत्तदनुमानविरोधः ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V07" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V07">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V07_B1" data-verse="BS_C01_S01_V07" data-block-id="BS_C01_S01_V07_B1">न हि गौणात्मनिष्ठस्य मोक्षः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V07_B2" data-verse="BS_C01_S01_V07" data-block-id="BS_C01_S01_V07_B2"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id">‘यस्यानुवित्तः प्रतिबुद्ध आत्माऽस्मिन् सन्दोहे गहने प्रविष्टः ।<br/>स विश्वकृत् स हि सर्वस्य कर्ता तस्य लोकः स उ लोक एव’(बृ.उ.६.४.१३)</span>
-इत्यात्मनिष्ठस्य मोक्ष उपदिश्यते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V07_B3" data-verse="BS_C01_S01_V07" data-block-id="BS_C01_S01_V07_B3"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id">‘अयमात्मा ब्रह्म॥’(बृ.उ.४.५.१९,माण्डूक्य.उ.१.२)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘ब्रह्मेति परमात्मेति भगवानिति शब्द्यते’(भाग.१.२.११)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘दत्तं दूर्वाससं सोममात्मेशब्रह्मसम्भवान्’(भाग.३.१.१५)</span> ॥
-‘चेतनस्तु द्विधा प्रोक्तो जीव आत्मेति च प्रभो ।
-जीवा ब्रह्मादयः प्रोक्ता आत्मैकस्तु जनार्दनः ॥
-इतरेष्वात्मशब्दस्तु सोपचारः प्रयुज्यते(रोऽभिधीयते) ॥
-तस्यात्मनो निर्गुणस्य ज्ञानान्मोक्ष उदाहृतः ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V07_B4" data-verse="BS_C01_S01_V07" data-block-id="BS_C01_S01_V07_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘सगुणास्त्वपरे प्रोक्तास्तज्ज्ञानान्नैव मुच्यते ।<br/>परो हि पुरुषो विष्णुः तस्मान्मोक्षस्ततः स्मृतः’</span></span> इति पाद्मे ॥ 07 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V08" data-block-id="BS_C01_S01_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं हेयत्वावचनाच्च ओम् ॥ 01-01-08 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V18" data-block-id="BS_C01_S01_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं कामाच्च नानुमानापेक्षा ओम् ॥ 18-18 ॥">ओं कामाच्च नानुमानापेक्षा ओम् ॥ 18-18 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V18" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V18" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V08" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V08">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V18_B1" data-verse="BS_C01_S01_V18" data-block-id="BS_C01_S01_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथाकामं ह्यनुमातुं शक्यते । अतो न तत्त्वे पृथगनुमानमपेक्ष्यते ।">यथाकामं ह्यनुमातुं शक्यते । अतो न तत्त्वे पृथगनुमानमपेक्ष्यते ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V08_B1" data-verse="BS_C01_S01_V08" data-block-id="BS_C01_S01_V08_B1"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishat-id">‘तमेवैकं जानथ आत्मानमन्या वाचो विमुञ्चथ । अमृतस्यैष सेतुः’(मुण्डक.उ.२.२.५)</span> इति अन्येषां हेयत्ववचनात्, अस्य अहेयत्ववचनात् न गौण आत्मा ॥ 08 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V18_B2" data-verse="BS_C01_S01_V18" data-block-id="BS_C01_S01_V18_B2" style="position: relative;"><span data-deva="उक्तं च स्कान्दे –‘यथाकामाऽनुमा यस्मात् तस्मात् साऽनपगा श्रुतेः ।">उक्तं च स्कान्दे –‘यथाकामाऽनुमा यस्मात् तस्मात् साऽनपगा श्रुतेः ।</span><br><span data-deva="पूर्वापराविरोधाय(पूर्वोत्तराविरोधाय) चेष्यते नान्यथा क्वचित्’ इति ॥">पूर्वापराविरोधाय(पूर्वोत्तराविरोधाय) चेष्यते नान्यथा क्वचित्’ इति ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V18_B3" data-verse="BS_C01_S01_V18" data-block-id="BS_C01_S01_V18_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id"><span data-deva="‘नैषा तर्केण मतिराऽऽपनेया’(कठ.उ.२.९)">‘नैषा तर्केण मतिराऽऽपनेया’(कठ.उ.२.९)</span></span></span><span data-deva=" इति च ॥ 18 ॥"> इति च ॥ 18 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V09" data-block-id="BS_C01_S01_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं स्वाप्ययात् ओम् ॥ 01-01-09 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V19" data-block-id="BS_C01_S01_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् अस्मिन्नस्य च तद्योगं शास्ति ओम् ॥ 01-01-19 ॥">ओम् अस्मिन्नस्य च तद्योगं शास्ति ओम् ॥ 01-01-19 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V19" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V19" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V09" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V09">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V19_B1" data-verse="BS_C01_S01_V19" data-block-id="BS_C01_S01_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अस्य जीवस्य । युक्तिसमुच्चये चशब्दः ।">अस्य जीवस्य । युक्तिसमुच्चये चशब्दः ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V09_B1" data-verse="BS_C01_S01_V09" data-block-id="BS_C01_S01_V09_B1"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishat-id">‘पूर्णमदः पूर्णमिदं पूर्णात्पूर्णमुदच्यते ।<br/>पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते॥’(बृ.उ.५.१.१)</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V19_B2" data-verse="BS_C01_S01_V19" data-block-id="BS_C01_S01_V19_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चिता’(तै.उ.२.१)">‘सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चिता’(तै.उ.२.१)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘अनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते’(तै.उ.२.७)">‘अनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते’(तै.उ.२.७)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्‍क्रामति’(तै.उ.२.८)">‘एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्‍क्रामति’(तै.उ.२.८)</span></span><span data-deva=" इत्यादि ॥19॥"> इत्यादि ॥19॥</span></div>
+</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V09_B2" data-verse="BS_C01_S01_V09" data-block-id="BS_C01_S01_V09_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘स आत्मन आत्मानमुद्धृत्य आत्मन्येव विलापयति, अथ आत्मैव भवति’।</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S01_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्तःस्थत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A007"></span></p><h4 id="अन्तःस्थत्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A4.83.E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.A5.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अन्तःस्थत्वाधिकरणम्">अन्तःस्थत्वाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="introduction" id="BS_C01_S01_V20_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V20_I01" data-verse="BS_C01_S01_V20" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V09_B3" data-verse="BS_C01_S01_V09" data-block-id="BS_C01_S01_V09_B3">‘स देवो बहुधा भूत्वा निर्गुणः पुरुषोत्तमः।
+<div class="introduction-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘अदृश्येऽनात्म्ये’(तै.उ.२.७.१)">‘अदृश्येऽनात्म्ये’(तै.उ.२.७.१)</span></span></span><span data-deva=" इत्युक्तम् । तच्चादृष्यत्वम्,"> इत्युक्तम् । तच्चादृष्यत्वम्,</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘अन्तः प्रविष्टं कर्तारमेतम् । अन्तश्चन्द्रमसि मनसा चरन्ततम् । सहैव सन्तं न विजानन्ति देवाः’(तै.आ.३.११)">‘अन्तः प्रविष्टं कर्तारमेतम् । अन्तश्चन्द्रमसि मनसा चरन्ततम् । सहैव सन्तं न विजानन्ति देवाः’(तै.आ.३.११)</span></span></span><span data-deva=" इत्यन्तःस्थस्य कस्यचिदुच्यते ।"> इत्यन्तःस्थस्य कस्यचिदुच्यते ।</span></div>
-एकीभूय पुनः शेते निर्दोषो हरिरादिकृत्॥’
-इति स्वस्यैव स्वस्मिन्नप्ययवचनात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V09_B4" data-verse="BS_C01_S01_V09" data-block-id="BS_C01_S01_V09_B4">न हि गौणात्मनि निर्दोषस्य लयः ॥ 09 ॥</div>
 </div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V10_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V10_I01" data-verse="BS_C01_S01_V10">
+<div class="gr-blockquote"><span data-deva="‘अदृश्येऽनात्म्ये’(तै.उ.२.७.१)">‘अदृश्येऽनात्म्ये’(तै.उ.२.७.१)</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">न च कासुचित् शाखासु अन्यथा उच्यते ।</div>
+<div class="gr-blockquote"><span data-deva="‘अन्तः प्रविष्टं कर्तारमेतम् । अन्तश्चन्द्रमसि मनसा चरन्ततम् । सहैव सन्तं न विजानन्ति देवाः’(तै.आ.३.११)">‘अन्तः प्रविष्टं कर्तारमेतम् । अन्तश्चन्द्रमसि मनसा चरन्ततम् । सहैव सन्तं न विजानन्ति देवाः’(तै.आ.३.११)</span></div>
+<div class="introduction" id="BS_C01_S01_V20_I02" data-block-id="BS_C01_S01_V20_I02" data-verse="BS_C01_S01_V20" style="position: relative;">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="स च">स च</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘इन्द्रो राजा’(तै.आ.३.११.६)">‘इन्द्रो राजा’(तै.आ.३.११.६)</span></span></span><span data-deva=",">,</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘सप्तयुञ्जन्ति’(तै.आ.३.११.८)">‘सप्तयुञ्जन्ति’(तै.आ.३.११.८)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिभिरन्यः प्रतीयते । तस्मात् स एवानन्दमय इति न मन्तव्यम् ।"> इत्यादिभिरन्यः प्रतीयते । तस्मात् स एवानन्दमय इति न मन्तव्यम् ।</span></div>
 </div>
+<div class="gr-blockquote"><span data-deva="‘इन्द्रो राजा’(तै.आ.३.११.६)">‘इन्द्रो राजा’(तै.आ.३.११.६)</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V10" data-block-id="BS_C01_S01_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं गतिसामान्यात् ओम् ॥ 01-01-10 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-blockquote"><span data-deva="‘सप्तयुञ्जन्ति’(तै.आ.३.११.८)">‘सप्तयुञ्जन्ति’(तै.आ.३.११.८)</span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V20" data-block-id="BS_C01_S01_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं अन्तस्तद्धर्मोपदेशात् ओम् ॥ 01-01-20 ॥">ओं अन्तस्तद्धर्मोपदेशात् ओम् ॥ 01-01-20 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V10" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V10">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V20" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V20" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V10_B1" data-verse="BS_C01_S01_V10" data-block-id="BS_C01_S01_V10_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Paingishruti-id">‘सर्वे वेदा युक्तयः सुप्रमाणा ब्राह्मं ज्ञानं परमं त्वेकमेव ।<br/>प्रकाशयन्ते न विरोधः कुतश्चिद् वेदेषु सर्वेषु तथेतिहासे॥’</span></span>इति पैङ्गिश्रुतेः, गतेः= ज्ञानस्य साम्यमेव ॥ 10 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V20_B1" data-verse="BS_C01_S01_V20" data-block-id="BS_C01_S01_V20_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अन्तः श्रूयमाणो विष्णुरेव ।">अन्तः श्रूयमाणो विष्णुरेव ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V20_B2" data-verse="BS_C01_S01_V20" data-block-id="BS_C01_S01_V20_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘अन्तः समुद्रे मनसा चरन्तम् ब्रह्मान्वविन्दद्दशहोतारमर्णे’(तै.उ.३.११.१)">‘अन्तः समुद्रे मनसा चरन्तम् ब्रह्मान्वविन्दद्दशहोतारमर्णे’(तै.उ.३.११.१)</span></span></span><span data-deva=" ।"> ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V20_B3" data-verse="BS_C01_S01_V20" data-block-id="BS_C01_S01_V20_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘समुद्रेऽन्तः कवयो विचक्षते मरीचीनां पदमिच्छन्ति वेधसः’(तै.आ.३.११.११)">‘समुद्रेऽन्तः कवयो विचक्षते मरीचीनां पदमिच्छन्ति वेधसः’(तै.आ.३.११.११)</span></span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V20_B4" data-verse="BS_C01_S01_V20" data-block-id="BS_C01_S01_V20_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘यस्याण्डकोशं शुष्ममाहुः’(तै.आ.३.११.४)">‘यस्याण्डकोशं शुष्ममाहुः’(तै.आ.३.११.४)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादि तद्धर्मोपदेशात् ।"> इत्यादि तद्धर्मोपदेशात् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V20_B5" data-verse="BS_C01_S01_V20" data-block-id="BS_C01_S01_V20_B5" style="position: relative;"><span data-deva="स हि क्षीरसमुद्रशायी । तस्य च वीर्यमण्डकोशः ।">स हि क्षीरसमुद्रशायी । तस्य च वीर्यमण्डकोशः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V20_B6" data-verse="BS_C01_S01_V20" data-block-id="BS_C01_S01_V20_B6" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Vyasasmruti-id"><span data-deva="‘सोऽभिध्याय शरीरात् स्वात् सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः ।">‘सोऽभिध्याय शरीरात् स्वात् सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः ।</span><br><span data-deva="अप एव ससर्जादौ तासु वीर्यमवासृजत् ॥">अप एव ससर्जादौ तासु वीर्यमवासृजत् ॥</span><br><span data-deva="तदण्डमभवद्धैमं सहस्रांशुसमप्रभम् ।">तदण्डमभवद्धैमं सहस्रांशुसमप्रभम् ।</span><br><span data-deva="यस्मिन् जज्ञे स्वयं ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः ॥">यस्मिन् जज्ञे स्वयं ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः ॥</span><br><span data-deva="आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः ।">आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः ।</span><br><span data-deva="अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः’">अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः’</span></span><span data-deva=" इति व्यासस्मृतौ ।
+"> इति व्यासस्मृतौ ।
+</span><span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id"><span data-deva="‘अहं तत्तेजो रश्मीन्नारायणम् पुरुषं जातमग्रतः । पुरुषात् प्रकृतिर्जगदण्डम्’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 20 ॥">‘अहं तत्तेजो रश्मीन्नारायणम् पुरुषं जातमग्रतः । पुरुषात् प्रकृतिर्जगदण्डम्’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 20 ॥</span></span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V11" data-block-id="BS_C01_S01_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं श्रुतत्वाच्च ओम् ॥ 01-01-11 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V21" data-block-id="BS_C01_S01_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं भेदव्यपदेशाच्चान्यः ओम् ॥ 01-01-21 ॥">ओं भेदव्यपदेशाच्चान्यः ओम् ॥ 01-01-21 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V21" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V21" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V11" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V11">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V21_B1" data-verse="BS_C01_S01_V21" data-block-id="BS_C01_S01_V21_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Shruti-id"><span data-deva="‘इन्द्रस्यात्मानिहितः पञ्च होता’">‘इन्द्रस्यात्मानिहितः पञ्च होता’</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘वायोरात्मानं कवयो निचिक्युः’(तै.आ.३.११)">‘वायोरात्मानं कवयो निचिक्युः’(तै.आ.३.११)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘अन्तरादित्ये मनसा चरन्तम्’(तै.आ.३.११)">‘अन्तरादित्ये मनसा चरन्तम्’(तै.आ.३.११)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘देवानां हृदयं ब्रह्मान्वविन्दत्(तै.आ.३.११)’">‘देवानां हृदयं ब्रह्मान्वविन्दत्(तै.आ.३.११)’</span></span><span data-deva=" इत्यादिभेदव्यपदेशात् ॥ 21 ॥
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V11_B1" data-verse="BS_C01_S01_V11" data-block-id="BS_C01_S01_V11_B1"><span class="gr-reference gr-ref-Shwetashvataropanishat-id">‘एको देवः सर्वभूतेषु गूढः सर्वव्यापी सर्वभूतान्तरात्मा ।<br/>कर्माध्यक्षः सर्वभूताधिवासः साक्षी चेता केवलो निर्गुणश्च॥’(श्वे.उ१.१)</span> इति ॥</div>
+॥इति अन्तस्थत्वाधिकरणम् ॥ 07 ॥"> इत्यादिभेदव्यपदेशात् ॥ 21 ॥
+॥इति अन्तस्थत्वाधिकरणम् ॥ 07 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V11_B2" data-verse="BS_C01_S01_V11" data-block-id="BS_C01_S01_V11_B2">न हि अशब्दः श्रूयते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V11_B3" data-verse="BS_C01_S01_V11" data-block-id="BS_C01_S01_V11_B3">न चाप्रसिद्धं कल्प्यम् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V11_B4" data-verse="BS_C01_S01_V11" data-block-id="BS_C01_S01_V11_B4">सर्वशब्दावाच्यस्य लक्षणाऽयुक्तेः ॥ 11 ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V11_B5" data-verse="BS_C01_S01_V11" data-block-id="BS_C01_S01_V11_B5">॥ इति ईक्षत्यधिकरणम् ॥</div>
 </div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V12_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V12_I01" data-verse="BS_C01_S01">
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S01_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आकाशाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A008"></span></p><h4 id="आकाशाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.B6.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="आकाशाधिकरणम्">आकाशाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="leading-bhashya-line">तमेव समन्वयं प्रकटयति ‘आनन्दमयोऽभ्यासात्’ इत्यादिना समस्तेनाध्यायेन प्रायेण । प्रायेणान्यत्र प्रसिद्धानां शब्दानां परमात्मनि समन्वयः प्रदर्श्यतेऽस्मिन् पादे ।</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V22_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V22_I01" data-verse="BS_C01_S01_V22" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’(तै.उ.२.१५)">‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’(तै.उ.२.१५)</span></span></span><span data-deva=" इति आकाशस्यऽऽनन्दमयत्वे हेतुरुक्तः, न तु विष्णोः । इति न मन्तव्यम् । यतः –"> इति आकाशस्यऽऽनन्दमयत्वे हेतुरुक्तः, न तु विष्णोः । इति न मन्तव्यम् । यतः –</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V22" data-block-id="BS_C01_S01_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् आकाशस्तल्लिङ्गात् ओम् ॥ 01-01-22 ॥">ओम् आकाशस्तल्लिङ्गात् ओम् ॥ 01-01-22 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V12_I02" data-block-id="BS_C01_S01_V12_I02" data-verse="BS_C01_S01">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V22" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V22" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">नान्यथा तददृष्टेः ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V22_B1" data-verse="BS_C01_S01_V22" data-block-id="BS_C01_S01_V22_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘अस्य लोकस्य का गतिरित्याकाश इति होवाच’(छा.उ.१.९)">‘अस्य लोकस्य का गतिरित्याकाश इति होवाच’(छा.उ.१.९)</span></span></span><span data-deva=" इत्यत्र भूताकाशस्य प्राप्तिः । न चासौ युज्यते, किन्तु विष्णुरेव ।"> इत्यत्र भूताकाशस्य प्राप्तिः । न चासौ युज्यते, किन्तु विष्णुरेव ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V22_B2" data-verse="BS_C01_S01_V22" data-block-id="BS_C01_S01_V22_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘स एष परोवरीयानुद्गीथः स एषोऽनन्तः’(छा.उ.१.९)">‘स एष परोवरीयानुद्गीथः स एषोऽनन्तः’(छा.उ.१.९)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादि तल्लिङ्गात् ।"> इत्यादि तल्लिङ्गात् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V22_B3" data-verse="BS_C01_S01_V22" data-block-id="BS_C01_S01_V22_B3" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘विष्णोर्नु कं वीर्याणि प्रोवोचं यः पार्थिवानि विममे रजांसि’(ऋ.सं.१.१५४.१)">‘विष्णोर्नु कं वीर्याणि प्रोवोचं यः पार्थिवानि विममे रजांसि’(ऋ.सं.१.१५४.१)</span></span><span data-deva=" , "> , </span><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="परो मात्रया तन्वा वृधान’(ऋ.सं.७.९९.१)">परो मात्रया तन्वा वृधान’(ऋ.सं.७.९९.१)</span></span><span data-deva=" इत्यादिना तस्यैव(तस्य) तल्लिङ्गम् ।"> इत्यादिना तस्यैव(तस्य) तल्लिङ्गम् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V22_B4" data-verse="BS_C01_S01_V22" data-block-id="BS_C01_S01_V22_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="‘अनन्तो भगवान् ब्रह्म आनन्देत्यादिभिः पदैः ।">‘अनन्तो भगवान् ब्रह्म आनन्देत्यादिभिः पदैः ।</span><br><span data-deva="प्रोच्यते विष्णुरेवैकः परेषामुपचारतः’">प्रोच्यते विष्णुरेवैकः परेषामुपचारतः’</span></span></span><span data-deva=" इति ब्राह्मे ।"> इति ब्राह्मे ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V22_B5" data-verse="BS_C01_S01_V22" data-block-id="BS_C01_S01_V22_B5" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhallaveya-id"><span data-deva="‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति’">‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति’</span></span></span><span data-deva=" इति चोक्तम् ॥ 22 ॥"> इति चोक्तम् ॥ 22 ॥</span><br><span data-deva="॥ इति आकाशाधिकरणम् ॥">॥ इति आकाशाधिकरणम् ॥</span></div>
 </div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S01_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्राणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A009"></span></p><h4 id="प्राणाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="प्राणाधिकरणम्">प्राणाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V12_I03" data-verse="BS_C01_S01" data-block-id="BS_C01_S01_V12_I03">‘ब्रह्मजिज्ञासा कर्तव्या’ इत्युक्तम् । तच्च ब्रह्म <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishat-id">‘ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा’(तै.उ.२.५.२)</span></span> इत्यानन्दमयावयवरूपं प्रतीयते ।</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V23" data-block-id="BS_C01_S01_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् अत एव प्राणः ओम् ॥ 01-01-23 ॥">ओम् अत एव प्राणः ओम् ॥ 01-01-23 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V23" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V23" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V12_I04" data-block-id="BS_C01_S01_V12_I04" data-verse="BS_C01_S01">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V23_B1" data-verse="BS_C01_S01_V23" data-block-id="BS_C01_S01_V23_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘‘तद्वैत्वं प्राणो अभवः महान् भोगः प्रजापतेः ।">‘‘तद्वैत्वं प्राणो अभवः महान् भोगः प्रजापतेः ।</span><br><span data-deva="भुजः करिष्यमाणः यद्देवान् प्राणयो न व ॥’(तै.आ.३.१४)">भुजः करिष्यमाणः यद्देवान् प्राणयो न व ॥’(तै.आ.३.१४)</span></span>
-<div class="leading-bhashya-line">न ह्यवयविनं विना अवयवमात्रस्य ज्ञेयतेत्यत आह –</div>
+<p><span data-deva="इति महाभोगशब्देन परमानन्दत्वं प्राणस्योक्तम् । स च प्राणः प्रसिद्धेर्वायुरित्यापतति । न चैवं यतो विष्णुरेव प्राणः ।
+">इति महाभोगशब्देन परमानन्दत्वं प्राणस्योक्तम् । स च प्राणः प्रसिद्धेर्वायुरित्यापतति । न चैवं यतो विष्णुरेव प्राणः ।
+</span></p><span data-deva="
+अत एव ">
+अत एव </span><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘श्रीश्च ते लक्ष्मीश्च पत्न्यौ अहोरात्रे पार्श्वे’(तै.आ.३.१३)">‘श्रीश्च ते लक्ष्मीश्च पत्न्यौ अहोरात्रे पार्श्वे’(तै.आ.३.१३)</span></span><span data-deva=" इत्यादि तल्लिङ्गादेव ॥ 23 ॥"> इत्यादि तल्लिङ्गादेव ॥ 23 ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V23_B4" data-verse="BS_C01_S01_V23" data-block-id="BS_C01_S01_V23_B4" style="position: relative;"><span data-deva="॥ इति प्राणाधिकरणम् ॥ 9 ॥">॥ इति प्राणाधिकरणम् ॥ 9 ॥</span></div>
 </div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S01_A010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ज्योतिरधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A010"></span></p><h4 id="ज्योतिरधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.9C.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A5.8B.E0.A4.A4.E0.A4.BF.E0.A4.B0.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="ज्योतिरधिकरणम्">ज्योतिरधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S01_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आनन्दमयाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A006"></span><h4 class="gr-section-head">आनन्दमयाधिकरणम्</h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V24_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V24_I01" data-verse="BS_C01_S01_V24" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘यो वेद निहितं गुहायाम्’(तै.उ.२.१)">‘यो वेद निहितं गुहायाम्’(तै.उ.२.१)</span></span></span><span data-deva=" इत्युक्तम् । तच्च गुहानिहितम् "> इत्युक्तम् । तच्च गुहानिहितम् </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘वि मे कर्णा पतयतो विचक्षुर्वीदं ज्योतिर्हृदय आहितं यत् । विमे मनश्चरति दूर आधीः किं स्विद् वक्ष्यामि किमु नो मनिष्ये’(ऋ.सं.६.९.६)">‘वि मे कर्णा पतयतो विचक्षुर्वीदं ज्योतिर्हृदय आहितं यत् । विमे मनश्चरति दूर आधीः किं स्विद् वक्ष्यामि किमु नो मनिष्ये’(ऋ.सं.६.९.६)</span></span></span><span data-deva="  इति ज्योतिरुक्तम् । तच्च ज्योतिरग्निसूक्तत्वात् प्रसिद्धेश्चाग्निरेवेति प्राप्तम् । अत आह –">  इति ज्योतिरुक्तम् । तच्च ज्योतिरग्निसूक्तत्वात् प्रसिद्धेश्चाग्निरेवेति प्राप्तम् । अत आह –</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V12" data-block-id="BS_C01_S01_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् आनन्दमयोऽभ्यासात् ओम् ॥ 01-01-12 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V12" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V12">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V12_B1" data-verse="BS_C01_S01_V12" data-block-id="BS_C01_S01_V12_B1">आनन्दमयो ब्रह्मादिः, प्रकृतिः,विष्णुः वा ?</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V12_B2" data-verse="BS_C01_S01_V12" data-block-id="BS_C01_S01_V12_B2">ब्रह्मशब्दात् हिरण्यगर्भस्य प्राप्तिः, शतानन्दनाम्ना च । अष्टमूर्तित्वात्, सूर्ये प्रोक्तत्वाच्च रुद्रस्य । एवमन्येषामपि।<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id">‘मम योनिर्महद्ब्रह्म’(भ.गी.१४.३)</span></span>  इति ब्रह्मशब्दात्, बहुभावाच्च प्रकृतेः । ‘बृह= जाति-जीव-कमलासन-शब्दराशिषु’ इति ब्रह्मशब्दादेव सर्वजीवानाम्, अन्नमयत्वादेश्च ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V12_B3" data-verse="BS_C01_S01_V12" data-block-id="BS_C01_S01_V12_B3">तथाऽपि न त आनन्दमयशब्देनोच्यन्ते, किन्तु विष्णुरेव ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V12_B4" data-verse="BS_C01_S01_V12" data-block-id="BS_C01_S01_V12_B4"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishat-id">‘तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Aitareyopanishat-id">‘एतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’(ऐ.आ.३.२.३.१२)</span> ,
-<span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘ब्रह्मशब्दः परे विष्णौ नान्यत्र क्वचिदिष्यते ।<br/>असम्पूर्णाः परे यस्माद् उपचारेण वा भवेत्॥’</span>
-<span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘ब्रह्मेति परमात्मेति भगवानिति शब्द्यते’(भाग.१.२.११)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Vyasasmriti-id">‘वासुदेवात्मकं ब्रह्म मूलमन्त्रेण वा यतिः’(व्या.स्मृ.)</span> इत्यादिषु तस्मिन्नेव प्रसिद्धब्रह्मशब्दाभ्यासात् ॥ 12 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं विकारशब्दान्नेति चेन्न प्राचुर्यात् ओम् ॥ 01-01-13 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V24" data-block-id="BS_C01_S01_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं ज्योतिश्चरणाभिधानात् ओम् ॥ 24-24 ॥">ओं ज्योतिश्चरणाभिधानात् ओम् ॥ 24-24 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V24" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V24" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V13" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V13">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V24_B1" data-verse="BS_C01_S01_V24" data-block-id="BS_C01_S01_V24_B1" style="position: relative;"><span data-deva="विष्णुरेव ज्योतिः । कर्णादीनां विचरणाभिधानात् । स हि ">विष्णुरेव ज्योतिः । कर्णादीनां विचरणाभिधानात् । स हि </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘परो मात्रया तन्वावृधान’(ऋ.सं.७.९९.१)">‘परो मात्रया तन्वावृधान’(ऋ.सं.७.९९.१)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिना कर्णादिविदूरः ॥ 24 ॥"> इत्यादिना कर्णादिविदूरः ॥ 24 ॥</span><br><span data-deva="॥ इति ज्योतिरधिकरणम् ॥ 10 ॥">॥ इति ज्योतिरधिकरणम् ॥ 10 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V13_B1" data-verse="BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13_B1">विकारात्मकत्वात् तदभिमानित्वाच्च युज्यते प्रकृत्यादीनां मयट् शब्दः । न तु परमात्मन इति मा भूत् । प्रचुरानन्दत्वाद्धि आनन्दमयः । न तु तद्विकारत्वात् ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V13_B2" data-verse="BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13_B2">अन्नादीनां च प्राचुर्यमेव ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V13_B3" data-verse="BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘अद्यतेऽत्ति च’(तै.उ.२.२)</span></span> इति व्याखानात् तत्प्राचुर्यं च युज्यते ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V13_B4" data-verse="BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13_B4">उपजीव्यत्वमेव आद्यत्वम् ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘स वा एषः’(तै.उ.२.२)</span></span>इत्यन्यप्रारम्भात् ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V13_B5" data-verse="BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13_B5"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘येऽन्नं ब्रह्मोपासते’(तै.उ.२.२)</span></span>इत्यादिब्रह्मशब्दाद् बहुरूपत्त्वाच्च न विकारित्वमविरोधश्च ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V13_B6" data-verse="BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13_B6">न च पृथक्कल्पना युक्ता ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V13_B7" data-verse="BS_C01_S01_V13" data-block-id="BS_C01_S01_V13_B7">स्वरूपे च युज्यते प्रचुरप्रकाशो रविरितिवत् ॥13॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V14" data-block-id="BS_C01_S01_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं तद्धेतुव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-01-14 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S01_A011" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="गायत्र्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A011"></span></p><h4 id="गायत्र्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.97.E0.A4.BE.E0.A4.AF.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="गायत्र्यधिकरणम्">गायत्र्यधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V25" data-block-id="BS_C01_S01_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं छन्दोऽभिधानान्नेति चेन्न तथा चेतोऽर्पणनिगदात् तथा हि दर्शनम् ओं॥ 01-01-25 ॥">ओं छन्दोऽभिधानान्नेति चेन्न तथा चेतोऽर्पणनिगदात् तथा हि दर्शनम् ओं॥ 01-01-25 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V14" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V14">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V25" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V25" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V14_B1" data-verse="BS_C01_S01_V14" data-block-id="BS_C01_S01_V14_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’(तै.उ.२.७)</span></span> इति ॥14॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V25_B1" data-verse="BS_C01_S01_V25" data-block-id="BS_C01_S01_V25_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘अथ यदतः परो दिवो ज्योतिर्दीप्यते’(छा.उ.३.१३.७)">‘अथ यदतः परो दिवो ज्योतिर्दीप्यते’(छा.उ.३.१३.७)</span></span></span><span data-deva=" इत्युक्तस्य ज्योतिषो "> इत्युक्तस्य ज्योतिषो </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘गायत्री वा इदं सर्वम्’(छा.उ.३.१२.१)">‘गायत्री वा इदं सर्वम्’(छा.उ.३.१२.१)</span></span></span><span data-deva=" इति गायत्र्या समारम्भः कृतः । तस्मान्न विष्णुरिति चेन्न ।"> इति गायत्र्या समारम्भः कृतः । तस्मान्न विष्णुरिति चेन्न ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V25_B2" data-verse="BS_C01_S01_V25" data-block-id="BS_C01_S01_V25_B2" style="position: relative;"><span data-deva="तथा चेतोऽर्पणार्थं हि निगद्यते । अग्नि गायत्र्यादिशब्दार्थरूपोऽसाविति चेतोऽर्पणार्थं हि निगद्यते । तथा हि दर्शनं ">तथा चेतोऽर्पणार्थं हि निगद्यते । अग्नि गायत्र्यादिशब्दार्थरूपोऽसाविति चेतोऽर्पणार्थं हि निगद्यते । तथा हि दर्शनं </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘गायति त्रायति च’(छा.उ.३.१२.१)">‘गायति त्रायति च’(छा.उ.३.१२.१)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादि ।"> इत्यादि ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V25_B3" data-verse="BS_C01_S01_V25" data-block-id="BS_C01_S01_V25_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vamana-id"><span data-deva="‘सर्वच्छन्दोऽभिधो ह्येष सर्वदेवाभिधोऽह्यसौ(प्यसौ) ।">‘सर्वच्छन्दोऽभिधो ह्येष सर्वदेवाभिधोऽह्यसौ(प्यसौ) ।</span><br><span data-deva=" सर्वलोकाभिधोऽह्येषः तेषां तदुपचारतः’"> सर्वलोकाभिधोऽह्येषः तेषां तदुपचारतः’</span></span></span><span data-deva=" इति वामने ॥ 25 ॥"> इति वामने ॥ 25 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V15" data-block-id="BS_C01_S01_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं मान्त्रवर्णिकमेव च गीयते ओम् ॥ 01-01-15 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V26" data-block-id="BS_C01_S01_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं भूतादिपादव्यपदेशोपपत्तेश्चैवम् ओम् ॥ 01-01-26 ॥">ओं भूतादिपादव्यपदेशोपपत्तेश्चैवम् ओम् ॥ 01-01-26 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V26" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V26" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V15" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V15">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V26_B4" data-verse="BS_C01_S01_V26" data-block-id="BS_C01_S01_V26_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘तावानस्य महिमा ततो ज्यायांश्च पुरुषः ।">‘तावानस्य महिमा ततो ज्यायांश्च पुरुषः ।</span><br><span data-deva="पादोऽस्य सर्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि’(छा.उ.३.१२.६)">पादोऽस्य सर्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि’(छा.उ.३.१२.६)</span></span></span><span data-deva=" इति ।"> इति ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V15_B1" data-verse="BS_C01_S01_V15" data-block-id="BS_C01_S01_V15_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१)</span></span> इति सूचयित्वा<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म’(तै.उ.२.१)</span></span> इति मन्त्रवर्णलक्षितं परमेव ब्रह्म शब्दानुसन्धानाद् गीयते ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V26_B5" data-verse="BS_C01_S01_V26" data-block-id="BS_C01_S01_V26_B5" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘सुवर्णं कोशं रजसा परीवृतम् देवानां वसुधानीं विराजम् । अमृतस्य पूर्णां तामु कलां वि चक्षते । पादं षड्ढोतुर्न किलाविवित्से’(तै.आ.३.१.१)">‘सुवर्णं कोशं रजसा परीवृतम् देवानां वसुधानीं विराजम् । अमृतस्य पूर्णां तामु कलां वि चक्षते । पादं षड्ढोतुर्न किलाविवित्से’(तै.आ.३.१.१)</span></span></span><span data-deva=" इति श्रुतेः पाद इति एकदेशपरिमितं, चतुर्भागबल इतिवद् भिन्नं च शब्दात् ।"> इति श्रुतेः पाद इति एकदेशपरिमितं, चतुर्भागबल इतिवद् भिन्नं च शब्दात् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V26_B6" data-verse="BS_C01_S01_V26" data-block-id="BS_C01_S01_V26_B6" style="position: relative;"><span data-deva="स हि पुरुषसूक्ताभिधेयः">स हि पुरुषसूक्ताभिधेयः</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘यज्ञेन यज्ञमयजन्त’(तै.आ.३.१२)">‘यज्ञेन यज्ञमयजन्त’(तै.आ.३.१२)</span></span></span><span data-deva=" इति यज्ञशब्दात् ।"> इति यज्ञशब्दात् ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V15_B2" data-verse="BS_C01_S01_V15" data-block-id="BS_C01_S01_V15_B2">न चावयवत्वविरोधः । <span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘स शिरः स दक्षिणः पक्षः स उत्तरः पक्षः स आत्मा स पुच्छम्’</span>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V26_B9" data-verse="BS_C01_S01_V26" data-block-id="BS_C01_S01_V26_B9" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘यज्ञो(वै) विष्णुर्देवता’ इति हि श्रुतिः ।">‘यज्ञो(वै) विष्णुर्देवता’ इति हि श्रुतिः ।</span><br><span data-deva="तस्मिन् काले महाराज राम एवाभिधीयते ।">तस्मिन् काले महाराज राम एवाभिधीयते ।</span><br><span data-deva=" यथा हि पौरुषे सूक्ते विष्णुरेवाभिधीयते’"> यथा हि पौरुषे सूक्ते विष्णुरेवाभिधीयते’</span></span></span><span data-deva="।">।</span><br><span data-deva="इति च स्कान्दे ॥ 26 ॥">इति च स्कान्दे ॥ 26 ॥</span></div>
-इति तस्यैवावयवत्वोक्तेश्चतुर्वेदशिखायाम्</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V15_B3" data-verse="BS_C01_S01_V15" data-block-id="BS_C01_S01_V15_B3"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhathsamhita-id">‘शिरो नारायणः पक्षो दक्षिणः सव्य एव च ।<br/>प्रद्युम्नश्चानिरुद्धश्च सन्दोहो वासुदेवकः ॥<br/>नारायणोऽथ सन्दोहो वासुदेवः शिरोऽपि वा ।<br/>पुच्छं सङ्कर्षणः प्रोक्त एक एव तु पञ्चधा ॥<br/>अङ्गाङ्गित्वेन भगवान् क्रीडते पुरुषोत्तमः ।<br/>ऐश्वर्यान्न विरोधश्च चिन्त्यस्तस्मिन् जनार्दने ॥<br/>अतर्क्ये हि कुतस्तर्कस्त्वप्रमेये कुतः प्रमा’</span> इति बृहत्संहितायाम् ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V15_B4" data-verse="BS_C01_S01_V15" data-block-id="BS_C01_S01_V15_B4">रसशब्देन विशेषणात् तत्सारभूतं चिन्मात्रमेवोच्यते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V15_B5" data-verse="BS_C01_S01_V15" data-block-id="BS_C01_S01_V15_B5">इदमिति च दृश्यमानसन्निहितत्वात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V15_B6" data-verse="BS_C01_S01_V15" data-block-id="BS_C01_S01_V15_B6"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘अनन्योऽप्यन्यशब्देन तथैको बहुरूपवान् ।<br/>प्रोच्यते भगवान् विष्णुरैश्वर्यात् पुरुषोत्तमः॥’</span> इति ब्रह्माण्डे ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V15_B7" data-verse="BS_C01_S01_V15" data-block-id="BS_C01_S01_V15_B7">न चोक्तप्राप्त्या विरिञ्चादिरुच्यते ॥ 15 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V16" data-block-id="BS_C01_S01_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं नेतरोऽनुपपत्तेः ओम् ॥ 01-01-16 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V27" data-block-id="BS_C01_S01_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् उपदेशभेदान्नेति चेन्नोभयस्मिन्नप्यविरोधात् ओम् ॥ 01-01-27॥">ओम् उपदेशभेदान्नेति चेन्नोभयस्मिन्नप्यविरोधात् ओम् ॥ 01-01-27॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V27" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V27" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V16" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V16">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V27_B1" data-verse="BS_C01_S01_V27" data-block-id="BS_C01_S01_V27_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘त्रिपादस्यामृतं दिवि’(छा.उ.३.१२.६)">‘त्रिपादस्यामृतं दिवि’(छा.उ.३.१२.६)</span></span><span data-deva=" इति पूर्वोपदेशः ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V16_B1" data-verse="BS_C01_S01_V16" data-block-id="BS_C01_S01_V16_B1">न ह्यन्यज्ञानान्मोक्ष उपपद्यते ।</div>
+"> इति पूर्वोपदेशः ।
+</span><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘परो दिवः’(छा.उ.३.१३.७)">‘परो दिवः’(छा.उ.३.१३.७)</span></span><span data-deva=" इति पञ्चम्यन्तः पश्चिमः । तस्मान्नैकं वस्त्वत्रोच्यत इति चेन्न । त्रिसप्तलोकापेक्षयोभयस्मिन्नप्यविरोधात् ॥ 27 ॥"> इति पञ्चम्यन्तः पश्चिमः । तस्मान्नैकं वस्त्वत्रोच्यत इति चेन्न । त्रिसप्तलोकापेक्षयोभयस्मिन्नप्यविरोधात् ॥ 27 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V16_B2" data-verse="BS_C01_S01_V16" data-block-id="BS_C01_S01_V16_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति नान्यः पन्था अयनाय विद्यते’(तै.आ.३.१२.७)</span></span> इति ह्युक्तम् ॥16॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं भेदव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-01-17 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S01_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्तिमप्राणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A012"></span></p><h4 id="अन्तिमप्राणाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A4.BF.E0.A4.AE.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अन्तिमप्राणाधिकरणम्">अन्तिमप्राणाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V28_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V28_I01" data-verse="BS_C01_S01_V28" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V17" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V17">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="प्राणो विष्णुरित्युक्तम् । तत्र">प्राणो विष्णुरित्युक्तम् । तत्र</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘ता वा एताः शीर्षन् श्रियः श्रिताश्चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् प्राणः’(ऐ.आ.२.१.४)">‘ता वा एताः शीर्षन् श्रियः श्रिताश्चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् प्राणः’(ऐ.आ.२.१.४)</span></span></span><span data-deva=" इत्यत्र प्राणस्य विष्णुत्वं न युज्यते(विद्यते) । इन्द्रियैः सहाभिधानादित्यत आह-"> इत्यत्र प्राणस्य विष्णुत्वं न युज्यते(विद्यते) । इन्द्रियैः सहाभिधानादित्यत आह-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B1" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B1"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘ते ये शतं प्रजापतेरानन्दाः’(तै.उ.२.२०(२८))</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘अदृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते अथ सोऽभयं गतो भवति’(तै.आ.२.१६)</span>
-<span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘स यश्चायं पुरुषे’(तै.उ.२.२१(२७))</span> इत्यादिभेदव्यपदेशात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B2" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B2">न च<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘तत्त्वमसि’(छा.उ.६.८)</span></span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘अहं ब्रह्मास्मि’(बृ.उ.३.५.४)</span></span> इत्यादिश्रुतिविरोधः ॥ <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhallaveyashruti-id">‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति’</span></span> इति तत्तच्छब्दवाच्यत्वोक्तेः ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B3" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B3"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘इदं हि विश्वं भगवानिवेतरो यतो जगत्स्थाननिरोधसम्भवः’(भाग.१.५.२०)</span>
-<span class="gr-reference gr-ref-Turashruti-id">‘असर्वः सर्व इत्यपि’</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘विद्याऽऽत्मनि भिदाभोधः’(भाग.११.१९.३९)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘भेददृष्ट्वाऽभिमानेन निस्सङ्गेनापि कर्मणा’(भाग.३.३.१२)</span> <span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः ।’(मु.उ.३.१.२)</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B4" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘असर्वः सर्व इवात्मैव सन्ननात्मेव प्रत्यङ् पराङ् वैक ईयते बहुधेयते’,‘स पुरुषः’, ‘स ईश्वरः’, ‘स ब्रह्म’ ।</span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B5" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B5"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘सर्वान्तर्यामको विष्णुः सर्वनाम्नाऽभिधीयते ।<br/>एषोऽहं त्वमसौ चेति न तु सर्वस्वरूपतः’</span> ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B6" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B6"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id">‘नैतदिच्छन्ति पुरुषमेकं कुरुकुलोद्वह’(म.भा.१२.३६०.२)</span></span> इत्यादेश्च ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B7" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B7">उक्ता च प्राप्तिः ।<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhdaranyakopanishad-id">‘ब्रह्मैव सन्’(बृ.उ.६.४)</span></span> इत्यपि जीव एव ब्रह्मशब्दः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B8" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B8">उपपद्यते च विरोधे । प्रमादात्मकत्वाद्बन्धस्य विमुक्तत्वं च युज्यते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V17_B9" data-verse="BS_C01_S01_V17" data-block-id="BS_C01_S01_V17_B9"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘मुक्तिर्हित्वाऽन्यथारूपं स्वरूपेण व्यवस्थितिः’(भाग.२.१०.६)</span></span> इति हि भागवते ॥17॥</div>
 </div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V18_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V18_I01" data-verse="BS_C01_S01_V18">
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V28" data-block-id="BS_C01_S01_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं प्राणस्तथाऽनुगमात् ओम् ॥ 01-01-28 ॥">ओं प्राणस्तथाऽनुगमात् ओम् ॥ 01-01-28 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">न च तत्तदनुमानविरोधः ।</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V28" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V28" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V28_B1" data-verse="BS_C01_S01_V28" data-block-id="BS_C01_S01_V28_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘तं देवाः प्राणयन्त’(ऐ.आ.२.१.५)">‘तं देवाः प्राणयन्त’(ऐ.आ.२.१.५)</span></span></span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘स एषोऽसुः स एष प्राणः’(ऐ.आ.२.१.५)">‘स एषोऽसुः स एष प्राणः’(ऐ.आ.२.१.५)</span></span></span> <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘प्राण ऋच इत्येव विद्यात्’(ऐ.आ.२.२.२)">‘प्राण ऋच इत्येव विद्यात्’(ऐ.आ.२.२.२)</span></span></span><span data-deva=" ,"> ,</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="’तदयं प्राणोऽधिष्ठति’(ऐ.आ.२.३.८)">’तदयं प्राणोऽधिष्ठति’(ऐ.आ.२.३.८)</span></span></span><span data-deva=" इत्याद्यनुगमादत्रापि प्राणो विष्णुरेव ।"> इत्याद्यनुगमादत्रापि प्राणो विष्णुरेव ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V28_B2" data-verse="BS_C01_S01_V28" data-block-id="BS_C01_S01_V28_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘विष्णुमेवानयन् देवा विष्णुं भूतिमुपासते ।">‘विष्णुमेवानयन् देवा विष्णुं भूतिमुपासते ।</span><br><span data-deva=" स एव सर्ववेदोक्तस्तद्रथो देह उच्यते’"> स एव सर्ववेदोक्तस्तद्रथो देह उच्यते’</span></span></span><span data-deva=" इति स्कान्दे । ब्रह्मशब्दानुगमाच्च ॥ 28 ॥"> इति स्कान्दे । ब्रह्मशब्दानुगमाच्च ॥ 28 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V29" data-block-id="BS_C01_S01_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं न वक्तुरात्मोपदेशादिति चेदध्यात्मसम्बन्धभूमा ह्यस्मिन् ओम् ॥ 01-01-29 ॥">ओं न वक्तुरात्मोपदेशादिति चेदध्यात्मसम्बन्धभूमा ह्यस्मिन् ओम् ॥ 01-01-29 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V18" data-block-id="BS_C01_S01_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं कामाच्च नानुमानापेक्षा ओम् ॥ 18-18 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V29" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V29" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V29_B1" data-verse="BS_C01_S01_V29" data-block-id="BS_C01_S01_V29_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘प्राणो वा अहमस्म्यृषे’(ऐ.आ.२.२.३)">‘प्राणो वा अहमस्म्यृषे’(ऐ.आ.२.२.३)</span></span></span><span data-deva=" इति वक्तुरात्मोपदेशादिन्द्र एवेति चेन्न । "> इति वक्तुरात्मोपदेशादिन्द्र एवेति चेन्न । </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘प्राणस्त्वं प्राणः सर्वाणि भूतानि’(ऐ.आ.२.२.३)">‘प्राणस्त्वं प्राणः सर्वाणि भूतानि’(ऐ.आ.२.२.३)</span></span></span><span data-deva=" इति बह्वध्यात्मसम्बन्धो ह्यत्र विद्यते ॥ 29 ॥"> इति बह्वध्यात्मसम्बन्धो ह्यत्र विद्यते ॥ 29 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V18" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V18">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V18_B1" data-verse="BS_C01_S01_V18" data-block-id="BS_C01_S01_V18_B1">यथाकामं ह्यनुमातुं शक्यते । अतो न तत्त्वे पृथगनुमानमपेक्ष्यते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V18_B2" data-verse="BS_C01_S01_V18" data-block-id="BS_C01_S01_V18_B2">उक्तं च स्कान्दे –‘यथाकामाऽनुमा यस्मात् तस्मात् साऽनपगा श्रुतेः ।<br/>पूर्वापराविरोधाय(पूर्वोत्तराविरोधाय) चेष्यते नान्यथा क्वचित्’ इति ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V18_B3" data-verse="BS_C01_S01_V18" data-block-id="BS_C01_S01_V18_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id">‘नैषा तर्केण मतिराऽऽपनेया’(कठ.उ.२.९)</span></span> इति च ॥ 18 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V19" data-block-id="BS_C01_S01_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् अस्मिन्नस्य च तद्योगं शास्ति ओम् ॥ 01-01-19 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V30" data-block-id="BS_C01_S01_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं शास्त्रदृष्ट्यातूपदेशो वामदेववत् ओम् ॥ 01-01-30 ॥">ओं शास्त्रदृष्ट्यातूपदेशो वामदेववत् ओम् ॥ 01-01-30 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V30" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V30" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V19" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V19">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V30_B1" data-verse="BS_C01_S01_V30" data-block-id="BS_C01_S01_V30_B1" style="position: relative;"><span data-deva="शास्त्रमन्तर्यामी ">शास्त्रमन्तर्यामी </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id"><span data-deva="‘संविच्छास्त्रं परं पदम्’">‘संविच्छास्त्रं परं पदम्’</span></span></span><span data-deva=" इति हि भागवते ।"> इति हि भागवते ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V19_B1" data-verse="BS_C01_S01_V19" data-block-id="BS_C01_S01_V19_B1">अस्य जीवस्य । युक्तिसमुच्चये चशब्दः ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V30_B2" data-verse="BS_C01_S01_V30" data-block-id="BS_C01_S01_V30_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘तत्तन्नाम्नोच्यते विष्णुः सर्वशास्त्रत्वहेतुतः ।">‘तत्तन्नाम्नोच्यते विष्णुः सर्वशास्त्रत्वहेतुतः ।</span><br><span data-deva="न क्वापि किञ्चिन्नामास्ति तमृते पुरुषोत्तमम्’">न क्वापि किञ्चिन्नामास्ति तमृते पुरुषोत्तमम्’</span></span></span><span data-deva="इति(च) पाद्मे ।">इति(च) पाद्मे ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V30_B3" data-verse="BS_C01_S01_V30" data-block-id="BS_C01_S01_V30_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘अहं मनुरभवं सूर्यश्च’(ऋ.सं.४.२६.१)">‘अहं मनुरभवं सूर्यश्च’(ऋ.सं.४.२६.१)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिवत् ॥ 30 ॥"> इत्यादिवत् ॥ 30 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V19_B2" data-verse="BS_C01_S01_V19" data-block-id="BS_C01_S01_V19_B2"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चिता’(तै.उ.२.१)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘अनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते’(तै.उ.२.७)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्‍क्रामति’(तै.उ.२.८)</span> इत्यादि ॥19॥</div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S01_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्तःस्थत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A007"></span><h4 class="gr-section-head">अन्तःस्थत्वाधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V31" data-block-id="BS_C01_S01_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं जीवमुख्यप्राणलिङ्गान्नेति चेन्नोपासात्रैविध्यादाश्रितत्वादिह तद्योगात् ओम् ॥ 01-01-31 ॥">ओं जीवमुख्यप्राणलिङ्गान्नेति चेन्नोपासात्रैविध्यादाश्रितत्वादिह तद्योगात् ओम् ॥ 01-01-31 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V31" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V31" style="position: relative;">
-<div class="introduction" id="BS_C01_S01_V20_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V20_I01" data-verse="BS_C01_S01_V20">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V31_B1" data-verse="BS_C01_S01_V31" data-block-id="BS_C01_S01_V31_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘तावन्ति शतसंवत्सरस्याह्नां सहस्राणि भवन्ति’(ऐ.आ.२.२.४)">‘तावन्ति शतसंवत्सरस्याह्नां सहस्राणि भवन्ति’(ऐ.आ.२.२.४)</span></span></span><span data-deva=" इति जीवलिङ्गम् । प्राणसंवादादि मुख्यप्राणलिङ्गम् । तस्मान्नेति चेन्न । अन्तर्बहिः सर्वगतत्वेनेत्युपासात्रैविध्यादिहाश्रितत्वाच्च ।"> इति जीवलिङ्गम् । प्राणसंवादादि मुख्यप्राणलिङ्गम् । तस्मान्नेति चेन्न । अन्तर्बहिः सर्वगतत्वेनेत्युपासात्रैविध्यादिहाश्रितत्वाच्च ।</span></div>
-<div class="introduction-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘अदृश्येऽनात्म्ये’(तै.उ.२.७.१)</span></span> इत्युक्तम् । तच्चादृष्यत्वम्,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘अन्तः प्रविष्टं कर्तारमेतम् । अन्तश्चन्द्रमसि मनसा चरन्ततम् । सहैव सन्तं न विजानन्ति देवाः’(तै.आ.३.११)</span></span> इत्यन्तःस्थस्य कस्यचिदुच्यते ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V31_B2" data-verse="BS_C01_S01_V31" data-block-id="BS_C01_S01_V31_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘स एतमेव सीमानं विदार्यैतया द्वारा प्रापद्यत’(ऐ.आ.२.४.३)">‘स एतमेव सीमानं विदार्यैतया द्वारा प्रापद्यत’(ऐ.आ.२.४.३)</span></span>
+<p><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘स एतमेव पुरुषं ब्रह्म ततममपश्यत्’(ऐ.आ.२.४.३)">‘स एतमेव पुरुषं ब्रह्म ततममपश्यत्’(ऐ.आ.२.४.३)</span></span>
+</p>
+<span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘एतद्धस्म वै तद्विद् विद्वानाह महिदास ऐतरेयः’(ऐ.आ.२.१.८)">‘एतद्धस्म वै तद्विद् विद्वानाह महिदास ऐतरेयः’(ऐ.आ.२.१.८)</span></span><span data-deva=" इत्यादिना ।"> इत्यादिना ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V31_B3" data-verse="BS_C01_S01_V31" data-block-id="BS_C01_S01_V31_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="‘महिदासाभिधो जज्ञे इतरायास्तपोबलात् ।">‘महिदासाभिधो जज्ञे इतरायास्तपोबलात् ।</span><br><span data-deva="साक्षात् स भगवान् विष्णुर्यस्तन्त्रं वैष्णवं व्यधात्’">साक्षात् स भगवान् विष्णुर्यस्तन्त्रं वैष्णवं व्यधात्’</span></span></span><span data-deva=" इति ब्रह्माण्डे ।"> इति ब्रह्माण्डे ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V31_B4" data-verse="BS_C01_S01_V31" data-block-id="BS_C01_S01_V31_B4" style="position: relative;"><span data-deva="तत्तदुपासनायोग्यतया च पुरुषाणाम् ।">तत्तदुपासनायोग्यतया च पुरुषाणाम् ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="‘केषाञ्चित् सर्वगत्वेन केषाञ्चिद्धृदये हरिः ।">‘केषाञ्चित् सर्वगत्वेन केषाञ्चिद्धृदये हरिः ।</span><br><span data-deva="केषाञ्चिद्बहिरेवासावुपास्यः पुरुषोत्तमः’">केषाञ्चिद्बहिरेवासावुपास्यः पुरुषोत्तमः’</span></span></span><span data-deva=" इति ब्राह्मे ॥"> इति ब्राह्मे ॥</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="‘अग्नौ क्रियावतां विष्णुर्योगिनां हृदये हरिः ।">‘अग्नौ क्रियावतां विष्णुर्योगिनां हृदये हरिः ।</span><br><span data-deva="प्रतिमास्वप्रबुद्धानां सर्वत्र विदितत्मानाम्’">प्रतिमास्वप्रबुद्धानां सर्वत्र विदितत्मानाम्’</span></span></span><span data-deva=" इति च ॥ 31 ॥"> इति च ॥ 31 ॥</span><br><span data-deva="॥ इति पादान्त्यप्राणाधिकरणम् ॥ 12 ॥">॥ इति पादान्त्यप्राणाधिकरणम् ॥ 12 ॥</span></div>
+</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥01-01 ॥">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥01-01 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-C1-S2" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="द्वितीयः पादः"></span>
+</p>
+<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="द्वितीयः_पादः"><span id=".E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.A4.E0.A5.80.E0.A4.AF.E0.A4.83_.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.83"></span><span data-deva="द्वितीयः पादः">द्वितीयः पादः</span></h3></div>
+<div class="introduction" id="BS_C01_S02_I01" data-block-id="BS_C01_S02_I01" data-verse="BS_C01_S02" style="position: relative;">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="लिङ्गात्मकानां शब्दानां विष्णौ प्रवृत्तिं दर्शयति अस्मिन् पादे प्राधान्येन ।">लिङ्गात्मकानां शब्दानां विष्णौ प्रवृत्तिं दर्शयति अस्मिन् पादे प्राधान्येन ।</span></div>
+<div class="introduction-line"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘ब्रह्म ततमम्’(ऐ.आ.२.४.३)">‘ब्रह्म ततमम्’(ऐ.आ.२.४.३)</span></span><span data-deva=" इति सर्वगतत्वमुक्तं विष्णोः ।"> इति सर्वगतत्वमुक्तं विष्णोः ।</span></div>
+<div class="introduction-line"><span data-deva="तच्च ">तच्च </span><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘तस्यैतस्यासावादित्यो रसः’(ऐ.आ.३.२.३)">‘तस्यैतस्यासावादित्यो रसः’(ऐ.आ.३.२.३)</span></span><span data-deva=" इत्यादिनाऽऽदित्यस्य प्रतीयत इत्यतोऽब्रवीत् ।"> इत्यादिनाऽऽदित्यस्य प्रतीयत इत्यतोऽब्रवीत् ।</span></div>
 </div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S02_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वगतत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S02_A012"></span></p><h4 id="सर्वगतत्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.97.E0.A4.A4.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सर्वगतत्वाधिकरणम्">सर्वगतत्वाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="gr-blockquote">‘अदृश्येऽनात्म्ये’(तै.उ.२.७.१)</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V01" data-block-id="BS_C01_S02_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं सर्वत्र प्रसिद्धोपदेशात् ओम् ॥ 01-02-01 ॥">ओं सर्वत्र प्रसिद्धोपदेशात् ओम् ॥ 01-02-01 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V01" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V01" style="position: relative;">
-<div class="gr-blockquote">‘अन्तः प्रविष्टं कर्तारमेतम् । अन्तश्चन्द्रमसि मनसा चरन्ततम् । सहैव सन्तं न विजानन्ति देवाः’(तै.आ.३.११)</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V01_B1" data-verse="BS_C01_S02_V01" data-block-id="BS_C01_S02_V01_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘स यश्चायमशरीरः प्रज्ञात्मा’(ऐ.आ.३.२.४)">‘स यश्चायमशरीरः प्रज्ञात्मा’(ऐ.आ.३.२.४)</span></span></span><span data-deva="इत्यादिना सर्वत्रोच्यमानो नारायण एव । ">इत्यादिना सर्वत्रोच्यमानो नारायण एव । </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishad-id"><span data-deva="‘तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)">‘तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)</span></span></span><span data-deva=",">,</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id"><span data-deva="‘परमं यो महद्ब्रह्म’(म.भा.१३.२५४.९)(विष्णुसहस्रनाम)">‘परमं यो महद्ब्रह्म’(म.भा.१३.२५४.९)(विष्णुसहस्रनाम)</span></span></span><span data-deva=",">,</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘वासुदेवात् परः को नु ब्रह्मशब्दोदितो भवेत् ।">‘वासुदेवात् परः को नु ब्रह्मशब्दोदितो भवेत् ।</span><br><span data-deva="स हि सर्वगुणैः पूर्णस्तदन्ये तूपचारतः’ ॥">स हि सर्वगुणैः पूर्णस्तदन्ये तूपचारतः’ ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V01_B2" data-verse="BS_C01_S02_V01" data-block-id="BS_C01_S02_V01_B2" style="position: relative;"><span data-deva="इति तस्मिन्नेव प्रसिद्धब्रह्मशब्दोपदेशात् ॥ 01 ॥">इति तस्मिन्नेव प्रसिद्धब्रह्मशब्दोपदेशात् ॥ 01 ॥</span></div>
-<div class="introduction" id="BS_C01_S01_V20_I02" data-block-id="BS_C01_S01_V20_I02" data-verse="BS_C01_S01_V20">
-<div class="introduction-line">स च<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘इन्द्रो राजा’(तै.आ.३.११.६)</span></span>,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘सप्तयुञ्जन्ति’(तै.आ.३.११.८)</span></span> इत्यादिभिरन्यः प्रतीयते । तस्मात् स एवानन्दमय इति न मन्तव्यम् ।</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V02" data-block-id="BS_C01_S02_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं विवक्षितगुणोपपत्तेश्च ओम् ॥ 01-02-02 ॥">ओं विवक्षितगुणोपपत्तेश्च ओम् ॥ 01-02-02 ॥</span></span></span></div>
-<div class="gr-blockquote">‘इन्द्रो राजा’(तै.आ.३.११.६)</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V02" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V02" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V02_B1" data-verse="BS_C01_S02_V02" data-block-id="BS_C01_S02_V02_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘स योऽतोऽश्रुतः’(ऐ.आ.३.२.४)">‘स योऽतोऽश्रुतः’(ऐ.आ.३.२.४)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादि । स हि"> इत्यादि । स हि</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘न ते विष्णो जायमानः’(ऋ.सं.७.९९.२)">‘न ते विष्णो जायमानः’(ऋ.सं.७.९९.२)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिनाऽश्रुतत्वादिगुणकः(गुणः) ।"> इत्यादिनाऽश्रुतत्वादिगुणकः(गुणः) ।</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id"><span data-deva="‘स सविता स वायुः स इन्द्रः सोऽश्रुतः सोऽदृष्टो यो हरिर्यः परमो यो विष्णुर्योऽनन्तः’">‘स सविता स वायुः स इन्द्रः सोऽश्रुतः सोऽदृष्टो यो हरिर्यः परमो यो विष्णुर्योऽनन्तः’</span></span></span><span data-deva=" इत्यादि चतुर्वेदशिखायाम् ॥02॥"> इत्यादि चतुर्वेदशिखायाम् ॥02॥</span></div>
-<div class="gr-blockquote">‘सप्तयुञ्जन्ति’(तै.आ.३.११.८)</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V20" data-block-id="BS_C01_S01_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं अन्तस्तद्धर्मोपदेशात् ओम् ॥ 01-01-20 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V20" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V20">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V20_B1" data-verse="BS_C01_S01_V20" data-block-id="BS_C01_S01_V20_B1">अन्तः श्रूयमाणो विष्णुरेव ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V20_B2" data-verse="BS_C01_S01_V20" data-block-id="BS_C01_S01_V20_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘अन्तः समुद्रे मनसा चरन्तम् ब्रह्मान्वविन्दद्दशहोतारमर्णे’(तै.उ.३.११.१)</span></span> ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V20_B3" data-verse="BS_C01_S01_V20" data-block-id="BS_C01_S01_V20_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘समुद्रेऽन्तः कवयो विचक्षते मरीचीनां पदमिच्छन्ति वेधसः’(तै.आ.३.११.११)</span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V20_B4" data-verse="BS_C01_S01_V20" data-block-id="BS_C01_S01_V20_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘यस्याण्डकोशं शुष्ममाहुः’(तै.आ.३.११.४)</span></span> इत्यादि तद्धर्मोपदेशात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V20_B5" data-verse="BS_C01_S01_V20" data-block-id="BS_C01_S01_V20_B5">स हि क्षीरसमुद्रशायी । तस्य च वीर्यमण्डकोशः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V20_B6" data-verse="BS_C01_S01_V20" data-block-id="BS_C01_S01_V20_B6"><span class="gr-reference gr-ref-Vyasasmruti-id">‘सोऽभिध्याय शरीरात् स्वात् सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः ।<br/>अप एव ससर्जादौ तासु वीर्यमवासृजत् ॥<br/>तदण्डमभवद्धैमं सहस्रांशुसमप्रभम् ।<br/>यस्मिन् जज्ञे स्वयं ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः ॥<br/>आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः ।<br/>अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः’</span> इति व्यासस्मृतौ ।
-<span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id">‘अहं तत्तेजो रश्मीन्नारायणम् पुरुषं जातमग्रतः । पुरुषात् प्रकृतिर्जगदण्डम्’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 20 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V21" data-block-id="BS_C01_S01_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं भेदव्यपदेशाच्चान्यः ओम् ॥ 01-01-21 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V03_I01" data-block-id="BS_C01_S02_V03_I01" data-verse="BS_C01_S02_V03" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="न चादित्यशब्दाच्चक्षुर्मयत्वादेश्च जीव इति वाच्यम् ।">न चादित्यशब्दाच्चक्षुर्मयत्वादेश्च जीव इति वाच्यम् ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V21" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V21">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V21_B1" data-verse="BS_C01_S01_V21" data-block-id="BS_C01_S01_V21_B1"><span class="gr-reference gr-ref-Shruti-id">‘इन्द्रस्यात्मानिहितः पञ्च होता’</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘वायोरात्मानं कवयो निचिक्युः’(तै.आ.३.११)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘अन्तरादित्ये मनसा चरन्तम्’(तै.आ.३.११)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘देवानां हृदयं ब्रह्मान्वविन्दत्(तै.आ.३.११)’</span> इत्यादिभेदव्यपदेशात् ॥ 21 ॥
-॥इति अन्तस्थत्वाधिकरणम् ॥ 07 ॥</div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S01_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आकाशाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A008"></span><h4 class="gr-section-head">आकाशाधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V03" data-block-id="BS_C01_S02_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् अनुपपत्तेस्तुन शारीरः ओम् ॥ 01-02-03 ॥">ओम् अनुपपत्तेस्तुन शारीरः ओम् ॥ 01-02-03 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V03" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V03" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V22_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V22_I01" data-verse="BS_C01_S01_V22">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V03_B1" data-verse="BS_C01_S02_V03" data-block-id="BS_C01_S02_V03_B1" style="position: relative;"><span data-deva="एकस्य सर्वशरीरस्थत्वानुपपत्तेरेव ॥ 03 ॥">एकस्य सर्वशरीरस्थत्वानुपपत्तेरेव ॥ 03 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’(तै.उ.२.१५)</span></span> इति आकाशस्यऽऽनन्दमयत्वे हेतुरुक्तः, न तु विष्णोः । इति न मन्तव्यम् । यतः –</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V04" data-block-id="BS_C01_S02_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं कर्मकर्तृव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-02-04 ॥">ओं कर्मकर्तृव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-02-04 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V22" data-block-id="BS_C01_S01_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् आकाशस्तल्लिङ्गात् ओम् ॥ 01-01-22 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V04" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V04" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V04_B1" data-verse="BS_C01_S02_V04" data-block-id="BS_C01_S02_V04_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘आत्मानां परस्मै शंसति’(ऐ.आ.३.२.३)">‘आत्मानां परस्मै शंसति’(ऐ.आ.३.२.३)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादि ॥04॥"> इत्यादि ॥04॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V22" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V22">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V22_B1" data-verse="BS_C01_S01_V22" data-block-id="BS_C01_S01_V22_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘अस्य लोकस्य का गतिरित्याकाश इति होवाच’(छा.उ.१.९)</span></span> इत्यत्र भूताकाशस्य प्राप्तिः । न चासौ युज्यते, किन्तु विष्णुरेव ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V22_B2" data-verse="BS_C01_S01_V22" data-block-id="BS_C01_S01_V22_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘स एष परोवरीयानुद्गीथः स एषोऽनन्तः’(छा.उ.१.९)</span></span> इत्यादि तल्लिङ्गात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V22_B3" data-verse="BS_C01_S01_V22" data-block-id="BS_C01_S01_V22_B3"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘विष्णोर्नु कं वीर्याणि प्रोवोचं यः पार्थिवानि विममे रजांसि’(ऋ.सं.१.१५४.१)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">परो मात्रया तन्वा वृधान’(ऋ.सं.७.९९.१)</span> इत्यादिना तस्यैव(तस्य) तल्लिङ्गम् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V22_B4" data-verse="BS_C01_S01_V22" data-block-id="BS_C01_S01_V22_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘अनन्तो भगवान् ब्रह्म आनन्देत्यादिभिः पदैः ।<br/>प्रोच्यते विष्णुरेवैकः परेषामुपचारतः’</span></span> इति ब्राह्मे ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V22_B5" data-verse="BS_C01_S01_V22" data-block-id="BS_C01_S01_V22_B5"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhallaveya-id">‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति’</span></span> इति चोक्तम् ॥ 22 ॥<br/>॥ इति आकाशाधिकरणम् ॥</div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S01_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्राणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A009"></span><h4 class="gr-section-head">प्राणाधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V05" data-block-id="BS_C01_S02_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं शब्दविशेषात् ओम् ॥ 05-36 ॥">ओं शब्दविशेषात् ओम् ॥ 05-36 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V05" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V05" style="position: relative;">
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V23" data-block-id="BS_C01_S01_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् अत एव प्राणः ओम् ॥ 01-01-23 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V05_B1" data-verse="BS_C01_S02_V05" data-block-id="BS_C01_S02_V05_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘एतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’(ऐ.आ.३.२.३)">‘एतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’(ऐ.आ.३.२.३)</span></span></span><span data-deva=" इति । न हि जीवमेव ब्रह्मेत्याचक्षते ।"> इति । न हि जीवमेव ब्रह्मेत्याचक्षते ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V05_B2" data-verse="BS_C01_S02_V05" data-block-id="BS_C01_S02_V05_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Indradyumnashakha-id"><span data-deva="‘एष उ एव ब्रह्मैष उ एवात्मैष उ एव सवितैष उ एवेन्द्र एष उ एव हरिर्हरति परः परानन्दः’">‘एष उ एव ब्रह्मैष उ एवात्मैष उ एव सवितैष उ एवेन्द्र एष उ एव हरिर्हरति परः परानन्दः’</span></span></span><span data-deva=" इति चेन्द्रद्युम्नशाखायाम् ॥ 05 ॥"> इति चेन्द्रद्युम्नशाखायाम् ॥ 05 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V23" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V23">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V23_B1" data-verse="BS_C01_S01_V23" data-block-id="BS_C01_S01_V23_B1"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘‘तद्वैत्वं प्राणो अभवः महान् भोगः प्रजापतेः ।<br/>भुजः करिष्यमाणः यद्देवान् प्राणयो न व ॥’(तै.आ.३.१४)</span>
-इति महाभोगशब्देन परमानन्दत्वं प्राणस्योक्तम् । स च प्राणः प्रसिद्धेर्वायुरित्यापतति । न चैवं यतो विष्णुरेव प्राणः ।
-अत एव <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘श्रीश्च ते लक्ष्मीश्च पत्न्यौ अहोरात्रे पार्श्वे’(तै.आ.३.१३)</span> इत्यादि तल्लिङ्गादेव ॥ 23 ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V23_B4" data-verse="BS_C01_S01_V23" data-block-id="BS_C01_S01_V23_B4">॥ इति प्राणाधिकरणम् ॥ 9 ॥</div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S01_A010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ज्योतिरधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A010"></span><h4 class="gr-section-head">ज्योतिरधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V06" data-block-id="BS_C01_S02_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं स्मृतेश्च ओम् ॥ 01-02-06 ॥">ओं स्मृतेश्च ओम् ॥ 01-02-06 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V06" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V06" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V24_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V24_I01" data-verse="BS_C01_S01_V24">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V06_B1" data-verse="BS_C01_S02_V06" data-block-id="BS_C01_S02_V06_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id"><span data-deva="‘अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः’(भ.गी.१०.२०)">‘अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः’(भ.गी.१०.२०)</span></span></span><span data-deva=",">,</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id"><span data-deva="‘गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा’(भ.गी.१५.१३)">‘गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा’(भ.गी.१५.१३)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादि ।"> इत्यादि ।</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘यो वेद निहितं गुहायाम्’(तै.उ.२.१)</span></span> इत्युक्तम् । तच्च गुहानिहितम् <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘वि मे कर्णा पतयतो विचक्षुर्वीदं ज्योतिर्हृदय आहितं यत् । विमे मनश्चरति दूर आधीः किं स्विद् वक्ष्यामि किमु नो मनिष्ये’(ऋ.सं.६.९.६)</span></span>  इति ज्योतिरुक्तम् । तच्च ज्योतिरग्निसूक्तत्वात् प्रसिद्धेश्चाग्निरेवेति प्राप्तम् । अत आह –</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V06_B2" data-verse="BS_C01_S02_V06" data-block-id="BS_C01_S02_V06_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न चाप्रामाणिकं कल्प्यम् ॥ 06 ॥">न चाप्रामाणिकं कल्प्यम् ॥ 06 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V07" data-block-id="BS_C01_S02_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् अर्भकौकस्त्वात् तद्व्यपदेशाच्च नेति चेन्न निचाय्यत्वादेवं व्योमवच्च ओम् ॥01-02-07 ॥">ओम् अर्भकौकस्त्वात् तद्व्यपदेशाच्च नेति चेन्न निचाय्यत्वादेवं व्योमवच्च ओम् ॥01-02-07 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V24" data-block-id="BS_C01_S01_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ज्योतिश्चरणाभिधानात् ओम् ॥ 24-24 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V07" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V07" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V07_B1" data-verse="BS_C01_S02_V07" data-block-id="BS_C01_S02_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वेषु भूतेषु’ इति अल्पौकस्त्वात्, चक्षुर्मयत्वादिना जीवव्यपदेशाच्च नेति चेन्न ।">‘सर्वेषु भूतेषु’ इति अल्पौकस्त्वात्, चक्षुर्मयत्वादिना जीवव्यपदेशाच्च नेति चेन्न ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V24" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V24">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V07_B2" data-verse="BS_C01_S02_V07" data-block-id="BS_C01_S02_V07_B2" style="position: relative;"><span data-deva="अर्भकौकस्त्वेन चक्षुर्मयत्वादिरूपेण च तस्यैव विष्णोर्निचाय्यत्वात् ।">अर्भकौकस्त्वेन चक्षुर्मयत्वादिरूपेण च तस्यैव विष्णोर्निचाय्यत्वात् ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V24_B1" data-verse="BS_C01_S01_V24" data-block-id="BS_C01_S01_V24_B1">विष्णुरेव ज्योतिः । कर्णादीनां विचरणाभिधानात् । स हि <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘परो मात्रया तन्वावृधान’(ऋ.सं.७.९९.१)</span></span> इत्यादिना कर्णादिविदूरः ॥ 24 ॥<br/>॥ इति ज्योतिरधिकरणम् ॥ 10 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V07_B3" data-verse="BS_C01_S02_V07" data-block-id="BS_C01_S02_V07_B3" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वगतत्वेऽप्यल्पौकस्त्वं च युज्यते, व्योमवत् ।">सर्वगतत्वेऽप्यल्पौकस्त्वं च युज्यते, व्योमवत् ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘सर्वेन्द्रियमयो विष्णुः सर्वप्राणिषु च स्थितः ।">‘सर्वेन्द्रियमयो विष्णुः सर्वप्राणिषु च स्थितः ।</span><br><span data-deva="सर्वनामाभिधेयश्च सर्ववेदोदितश्च सः’">सर्वनामाभिधेयश्च सर्ववेदोदितश्च सः’</span></span></span><span data-deva=" इति स्कान्दे ॥ 07 ॥"> इति स्कान्दे ॥ 07 ॥</span></div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S01_A011" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="गायत्र्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A011"></span><h4 class="gr-section-head">गायत्र्यधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V08" data-block-id="BS_C01_S02_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं सम्भोगप्राप्तिरिति चेन्न वैशेष्यात् ओम् ॥ 08-39 ॥">ओं सम्भोगप्राप्तिरिति चेन्न वैशेष्यात् ओम् ॥ 08-39 ॥</span></span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सर्वगतत्वाधिकरणम् ॥ 01 ॥">॥ इति सर्वगतत्वाधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V25" data-block-id="BS_C01_S01_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं छन्दोऽभिधानान्नेति चेन्न तथा चेतोऽर्पणनिगदात् तथा हि दर्शनम् ओं॥ 01-01-25 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V08" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V08" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V08_B1" data-verse="BS_C01_S02_V08" data-block-id="BS_C01_S02_V08_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘जीवपरयोरेकशरीरस्थत्वे समानभोगप्राप्तिः&nbsp;? इति चेन्न । सामर्थ्य वैशेष्यात् ।">‘जीवपरयोरेकशरीरस्थत्वे समानभोगप्राप्तिः&nbsp;? इति चेन्न । सामर्थ्य वैशेष्यात् ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V25" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V25">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V08_B2" data-verse="BS_C01_S02_V08" data-block-id="BS_C01_S02_V08_B2" style="position: relative;"><span data-deva="उक्तं च गारुडे
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V25_B1" data-verse="BS_C01_S01_V25" data-block-id="BS_C01_S01_V25_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘अथ यदतः परो दिवो ज्योतिर्दीप्यते’(छा.उ.३.१३.७)</span></span> इत्युक्तस्य ज्योतिषो <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘गायत्री वा इदं सर्वम्’(छा.उ.३.१२.१)</span></span> इति गायत्र्या समारम्भः कृतः । तस्मान्न विष्णुरिति चेन्न ।</div>
+">उक्तं च गारुडे
+</span><span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id"><span data-deva="‘सर्वज्ञाल्पज्ञताभेदात् सर्वशक्त्यल्पशक्तितः ।">‘सर्वज्ञाल्पज्ञताभेदात् सर्वशक्त्यल्पशक्तितः ।</span><br><span data-deva="स्वातन्त्र्यपारतन्त्र्याभ्यां सम्भोगो नेशजीवयोः’">स्वातन्त्र्यपारतन्त्र्याभ्यां सम्भोगो नेशजीवयोः’</span></span><span data-deva=" इति च ॥08॥"> इति च ॥08॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V25_B2" data-verse="BS_C01_S01_V25" data-block-id="BS_C01_S01_V25_B2">तथा चेतोऽर्पणार्थं हि निगद्यते । अग्नि गायत्र्यादिशब्दार्थरूपोऽसाविति चेतोऽर्पणार्थं हि निगद्यते । तथा हि दर्शनं <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘गायति त्रायति च’(छा.उ.३.१२.१)</span></span> इत्यादि ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V25_B3" data-verse="BS_C01_S01_V25" data-block-id="BS_C01_S01_V25_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vamana-id">‘सर्वच्छन्दोऽभिधो ह्येष सर्वदेवाभिधोऽह्यसौ(प्यसौ) ।<br/> सर्वलोकाभिधोऽह्येषः तेषां तदुपचारतः’</span></span> इति वामने ॥ 25 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V26" data-block-id="BS_C01_S01_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं भूतादिपादव्यपदेशोपपत्तेश्चैवम् ओम् ॥ 01-01-26 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S02_A013" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अत्तृत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S02_A013"></span></p><h4 id="अत्तृत्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अत्तृत्वाधिकरणम्">अत्तृत्वाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V09_I01" data-block-id="BS_C01_S02_V09_I01" data-verse="BS_C01_S02_V09" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V26" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V26">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘जन्माद्यस्य यतः’(ब्र.सू.१.१.२) इत्युक्तम् । तत्रात्तृत्वं,">‘जन्माद्यस्य यतः’(ब्र.सू.१.१.२) इत्युक्तम् । तत्रात्तृत्वं,</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id"><span data-deva="‘स यद्यदेवासृजत तत्तदत्तुमध्रियत । सर्वां वा अत्तीति तददितेरदितित्वम्’(बृ.उ.३.२.५)">‘स यद्यदेवासृजत तत्तदत्तुमध्रियत । सर्वां वा अत्तीति तददितेरदितित्वम्’(बृ.उ.३.२.५)</span></span></span><span data-deva=" इत्यदितेः प्रतीयते ।"> इत्यदितेः प्रतीयते ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V26_B4" data-verse="BS_C01_S01_V26" data-block-id="BS_C01_S01_V26_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘तावानस्य महिमा ततो ज्यायांश्च पुरुषः ।<br/>पादोऽस्य सर्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि’(छा.उ.३.१२.६)</span></span> इति ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V26_B5" data-verse="BS_C01_S01_V26" data-block-id="BS_C01_S01_V26_B5"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘सुवर्णं कोशं रजसा परीवृतम् देवानां वसुधानीं विराजम् । अमृतस्य पूर्णां तामु कलां वि चक्षते । पादं षड्ढोतुर्न किलाविवित्से’(तै.आ.३.१.१)</span></span> इति श्रुतेः पाद इति एकदेशपरिमितं, चतुर्भागबल इतिवद् भिन्नं च शब्दात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V26_B6" data-verse="BS_C01_S01_V26" data-block-id="BS_C01_S01_V26_B6">स हि पुरुषसूक्ताभिधेयः<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘यज्ञेन यज्ञमयजन्त’(तै.आ.३.१२)</span></span> इति यज्ञशब्दात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V26_B9" data-verse="BS_C01_S01_V26" data-block-id="BS_C01_S01_V26_B9"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘यज्ञो(वै) विष्णुर्देवता’ इति हि श्रुतिः ।<br/>तस्मिन् काले महाराज राम एवाभिधीयते ।<br/> यथा हि पौरुषे सूक्ते विष्णुरेवाभिधीयते’</span></span>।<br/>इति च स्कान्दे ॥ 26 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V27" data-block-id="BS_C01_S01_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् उपदेशभेदान्नेति चेन्नोभयस्मिन्नप्यविरोधात् ओम् ॥ 01-01-27॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V09_I02" data-block-id="BS_C01_S02_V09_I02" data-verse="BS_C01_S02_V09" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘स यद्यदेवासृजत’ इति पुल्लिङ्गम् च ">‘स यद्यदेवासृजत’ इति पुल्लिङ्गम् च </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id"><span data-deva="‘कूटस्थोऽक्षर उच्यते’(भ.गी.१५.१६)">‘कूटस्थोऽक्षर उच्यते’(भ.गी.१५.१६)</span></span></span><span data-deva="इतिवत् (इत्यादिवत्) । अत्रोच्यते –">इतिवत् (इत्यादिवत्) । अत्रोच्यते –</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V27" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V27">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V27_B1" data-verse="BS_C01_S01_V27" data-block-id="BS_C01_S01_V27_B1"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘त्रिपादस्यामृतं दिवि’(छा.उ.३.१२.६)</span> इति पूर्वोपदेशः ।
-<span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘परो दिवः’(छा.उ.३.१३.७)</span> इति पञ्चम्यन्तः पश्चिमः । तस्मान्नैकं वस्त्वत्रोच्यत इति चेन्न । त्रिसप्तलोकापेक्षयोभयस्मिन्नप्यविरोधात् ॥ 27 ॥</div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S01_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्तिमप्राणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S01_A012"></span><h4 class="gr-section-head">अन्तिमप्राणाधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V09" data-block-id="BS_C01_S02_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् अत्ताचराचरग्रहणात् ओम् ॥ 09-40 ॥">ओम् अत्ताचराचरग्रहणात् ओम् ॥ 09-40 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V09" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V09" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V28_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V28_I01" data-verse="BS_C01_S01_V28">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V09_B1" data-verse="BS_C01_S02_V09" data-block-id="BS_C01_S02_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न हि चराचरस्य= सर्वस्य अत्तृत्वमदितेः ।">न हि चराचरस्य= सर्वस्य अत्तृत्वमदितेः ।</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">प्राणो विष्णुरित्युक्तम् । तत्र<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘ता वा एताः शीर्षन् श्रियः श्रिताश्चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् प्राणः’(ऐ.आ.२.१.४)</span></span> इत्यत्र प्राणस्य विष्णुत्वं न युज्यते(विद्यते) । इन्द्रियैः सहाभिधानादित्यत आह-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V09_B2" data-verse="BS_C01_S02_V09" data-block-id="BS_C01_S02_V09_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘स्रष्टा पाता तथैवात्ता निखिलस्यैक एव तु ।">‘स्रष्टा पाता तथैवात्ता निखिलस्यैक एव तु ।</span><br><span data-deva=" वासुदेवः परः पुंसामितरेऽल्पस्य वा न वा’"> वासुदेवः परः पुंसामितरेऽल्पस्य वा न वा’</span></span></span><span data-deva=" इति स्कान्दे ।"> इति स्कान्दे ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V09_B3" data-verse="BS_C01_S02_V09" data-block-id="BS_C01_S02_V09_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shruthi-id"><span data-deva="‘एकः पुरस्ताद्य इदं बभूव यतो बभूव भुवनस्य गोपाः ।">‘एकः पुरस्ताद्य इदं बभूव यतो बभूव भुवनस्य गोपाः ।</span><br><span data-deva="यमप्येति भुवनं साम्पराये स नो हरिर्घृतमिहायुषेऽत्तु देवः’">यमप्येति भुवनं साम्पराये स नो हरिर्घृतमिहायुषेऽत्तु देवः’</span></span></span><span data-deva=" इति श्रुतिः ॥ 09 ॥"> इति श्रुतिः ॥ 09 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V10" data-block-id="BS_C01_S02_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं प्रकरणाच्च ओम् ॥ 01-02-10 ॥">ओं प्रकरणाच्च ओम् ॥ 01-02-10 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V28" data-block-id="BS_C01_S01_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं प्राणस्तथाऽनुगमात् ओम् ॥ 01-01-28 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अत्तृत्वाधिकरणम् ॥ 02 ॥">॥ इति अत्तृत्वाधिकरणम् ॥ 02 ॥</span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V10" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V10" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V28" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V28">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V10_B1" data-verse="BS_C01_S02_V10" data-block-id="BS_C01_S02_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अप्संवत्सरसृष्ट्यादिना तत्प्रकरणाच्च(प्रकरणत्वाच्च) ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V28_B1" data-verse="BS_C01_S01_V28" data-block-id="BS_C01_S01_V28_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘तं देवाः प्राणयन्त’(ऐ.आ.२.१.५)</span></span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘स एषोऽसुः स एष प्राणः’(ऐ.आ.२.१.५)</span></span> <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘प्राण ऋच इत्येव विद्यात्’(ऐ.आ.२.२.२)</span></span> ,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">’तदयं प्राणोऽधिष्ठति’(ऐ.आ.२.३.८)</span></span> इत्याद्यनुगमादत्रापि प्राणो विष्णुरेव ।</div>
+">अप्संवत्सरसृष्ट्यादिना तत्प्रकरणाच्च(प्रकरणत्वाच्च) ।
+</span><p><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘नेहाऽसीत् किञ्चनाप्यादौ मृत्युरासीद्धरिस्तदा ।">‘नेहाऽसीत् किञ्चनाप्यादौ मृत्युरासीद्धरिस्तदा ।</span><br><span data-deva="सोऽत्मनो मनसाऽस्राक्षीद् अप एव जनार्दनः’ ॥">सोऽत्मनो मनसाऽस्राक्षीद् अप एव जनार्दनः’ ॥</span></span>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V28_B2" data-verse="BS_C01_S01_V28" data-block-id="BS_C01_S01_V28_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘विष्णुमेवानयन् देवा विष्णुं भूतिमुपासते ।<br/> स एव सर्ववेदोक्तस्तद्रथो देह उच्यते’</span></span> इति स्कान्दे । ब्रह्मशब्दानुगमाच्च ॥ 28 ॥</div>
+<span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="शयानस्तासु भगवान् निर्ममेऽण्डं महत्तरम् ।">शयानस्तासु भगवान् निर्ममेऽण्डं महत्तरम् ।</span><br><span data-deva="तत्र संवत्सरं नाम ब्रह्माणमसृजत् प्रभुः ॥">तत्र संवत्सरं नाम ब्रह्माणमसृजत् प्रभुः ॥</span><br><span data-deva="तमत्तुं व्याददादास्यं तदाऽसौ विरुराव ह ॥">तमत्तुं व्याददादास्यं तदाऽसौ विरुराव ह ॥</span></span>
+</p>
+<span class="gr-reference gr-ref-Brahmavaivarte-id"><span data-deva="अथ तं(तत्) कृपया विष्णुः सृष्टिकर्मण्ययोजयत् ।">अथ तं(तत्) कृपया विष्णुः सृष्टिकर्मण्ययोजयत् ।</span><br><span data-deva="सोऽसृजद्भुवनं विश्वमद्यार्थं हरये विभुः">सोऽसृजद्भुवनं विश्वमद्यार्थं हरये विभुः</span></span><span data-deva=" इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 10 ॥"> इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 10 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V29" data-block-id="BS_C01_S01_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं न वक्तुरात्मोपदेशादिति चेदध्यात्मसम्बन्धभूमा ह्यस्मिन् ओम् ॥ 01-01-29 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S02_A014" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="गुहाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S02_A014"></span></p><h4 id="गुहाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.97.E0.A5.81.E0.A4.B9.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="गुहाधिकरणम्">गुहाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V11_I01" data-block-id="BS_C01_S02_V11_I01" data-verse="BS_C01_S02_V11" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V29" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V29">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="सर्वात्रैकः परः उक्तः ।">सर्वात्रैकः परः उक्तः ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V29_B1" data-verse="BS_C01_S01_V29" data-block-id="BS_C01_S01_V29_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘प्राणो वा अहमस्म्यृषे’(ऐ.आ.२.२.३)</span></span> इति वक्तुरात्मोपदेशादिन्द्र एवेति चेन्न । <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘प्राणस्त्वं प्राणः सर्वाणि भूतानि’(ऐ.आ.२.२.३)</span></span> इति बह्वध्यात्मसम्बन्धो ह्यत्र विद्यते ॥ 29 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V30" data-block-id="BS_C01_S01_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं शास्त्रदृष्ट्यातूपदेशो वामदेववत् ओम् ॥ 01-01-30 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V11_I02" data-block-id="BS_C01_S02_V11_I02" data-verse="BS_C01_S02_V11" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id"><span data-deva="‘ऋतं पिबन्तौ सुकृतस्य लोके गुहां प्रविष्टौ परमे परार्धे ।">‘ऋतं पिबन्तौ सुकृतस्य लोके गुहां प्रविष्टौ परमे परार्धे ।</span><br><span data-deva=" छायाऽऽतपौ ब्रह्मविदो वदन्ति पञ्चाग्नयो ये च त्रिनाचिकेताः’ ।(क.उ.१.३.१)"> छायाऽऽतपौ ब्रह्मविदो वदन्ति पञ्चाग्नयो ये च त्रिनाचिकेताः’ ।(क.उ.१.३.१)</span></span></span><br><span data-deva=" इति पिबन्तौ प्रतीयेते, तौ कौ&nbsp;? इति । उच्यते ।"> इति पिबन्तौ प्रतीयेते, तौ कौ&nbsp;? इति । उच्यते ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V30" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V30">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V30_B1" data-verse="BS_C01_S01_V30" data-block-id="BS_C01_S01_V30_B1">शास्त्रमन्तर्यामी <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘संविच्छास्त्रं परं पदम्’</span></span> इति हि भागवते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V30_B2" data-verse="BS_C01_S01_V30" data-block-id="BS_C01_S01_V30_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘तत्तन्नाम्नोच्यते विष्णुः सर्वशास्त्रत्वहेतुतः ।<br/>न क्वापि किञ्चिन्नामास्ति तमृते पुरुषोत्तमम्’</span></span>इति(च) पाद्मे ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V30_B3" data-verse="BS_C01_S01_V30" data-block-id="BS_C01_S01_V30_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘अहं मनुरभवं सूर्यश्च’(ऋ.सं.४.२६.१)</span></span> इत्यादिवत् ॥ 30 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S01_V31" data-block-id="BS_C01_S01_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं जीवमुख्यप्राणलिङ्गान्नेति चेन्नोपासात्रैविध्यादाश्रितत्वादिह तद्योगात् ओम् ॥ 01-01-31 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V11" data-block-id="BS_C01_S02_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं गुहां प्रविष्टावात्मानौ हि तद्दर्शनात् ओम् ॥ 01-02-11 ॥">ओं गुहां प्रविष्टावात्मानौ हि तद्दर्शनात् ओम् ॥ 01-02-11 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V11" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V11" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S01_V31" data-block-id="bhashya-BS_C01_S01_V31">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V11_B1" data-verse="BS_C01_S02_V11" data-block-id="BS_C01_S02_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="गुहां प्रविष्टौ पिबन्तौ विष्णुरूपे एव ।">गुहां प्रविष्टौ पिबन्तौ विष्णुरूपे एव ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V31_B1" data-verse="BS_C01_S01_V31" data-block-id="BS_C01_S01_V31_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘तावन्ति शतसंवत्सरस्याह्नां सहस्राणि भवन्ति’(ऐ.आ.२.२.४)</span></span> इति जीवलिङ्गम् । प्राणसंवादादि मुख्यप्राणलिङ्गम् । तस्मान्नेति चेन्न । अन्तर्बहिः सर्वगतत्वेनेत्युपासात्रैविध्यादिहाश्रितत्वाच्च ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V11_B2" data-verse="BS_C01_S02_V11" data-block-id="BS_C01_S02_V11_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘घर्मा समन्ता त्रिवृतं व्यापतुः तयोर्जुष्टिं मातरिश्वा जगाम’(ऋ.सं.१०.११४.११)">‘घर्मा समन्ता त्रिवृतं व्यापतुः तयोर्जुष्टिं मातरिश्वा जगाम’(ऋ.सं.१०.११४.११)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिना तद्दर्शनात् ।"> इत्यादिना तद्दर्शनात् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V11_B3" data-verse="BS_C01_S02_V11" data-block-id="BS_C01_S02_V11_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhathsamhita-id"><span data-deva="‘आत्माऽन्तरात्मेति हरिरेक एव द्विधा स्थितः ।">‘आत्माऽन्तरात्मेति हरिरेक एव द्विधा स्थितः ।</span><br><span data-deva="निविष्टो हृदयेनित्यं रसं पिबति कर्मजम्">निविष्टो हृदयेनित्यं रसं पिबति कर्मजम्</span></span></span><span data-deva="इति बृहत्संहितायाम् ।">इति बृहत्संहितायाम् ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V31_B2" data-verse="BS_C01_S01_V31" data-block-id="BS_C01_S01_V31_B2"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘स एतमेव सीमानं विदार्यैतया द्वारा प्रापद्यत’(ऐ.आ.२.४.३)</span>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V11_B5" data-verse="BS_C01_S02_V11" data-block-id="BS_C01_S02_V11_B5" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘शुभं पिबत्यसौ नित्यं नाशुभं स हरिः पिबेत् ।">‘शुभं पिबत्यसौ नित्यं नाशुभं स हरिः पिबेत् ।</span><br><span data-deva="पूर्णानन्दमयस्यास्य चेष्टा न ज्ञायते क्वचित्’">पूर्णानन्दमयस्यास्य चेष्टा न ज्ञायते क्वचित्’</span></span></span><span data-deva="इति पाद्मे ॥">इति पाद्मे ॥</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘यो वेद निहितं गुहायाम्’(तै.उ.२.१)">‘यो वेद निहितं गुहायाम्’(तै.उ.२.१)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिना प्रसिद्धं ‘हि’शब्देन दर्शयति ॥ 11 ॥"> इत्यादिना प्रसिद्धं ‘हि’शब्देन दर्शयति ॥ 11 ॥</span></div>
-<span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘स एतमेव पुरुषं ब्रह्म ततममपश्यत्’(ऐ.आ.२.४.३)</span>
-<span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘एतद्धस्म वै तद्विद् विद्वानाह महिदास ऐतरेयः’(ऐ.आ.२.१.८)</span> इत्यादिना ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V31_B3" data-verse="BS_C01_S01_V31" data-block-id="BS_C01_S01_V31_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘महिदासाभिधो जज्ञे इतरायास्तपोबलात् ।<br/>साक्षात् स भगवान् विष्णुर्यस्तन्त्रं वैष्णवं व्यधात्’</span></span> इति ब्रह्माण्डे ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S01_V31_B4" data-verse="BS_C01_S01_V31" data-block-id="BS_C01_S01_V31_B4">तत्तदुपासनायोग्यतया च पुरुषाणाम् ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘केषाञ्चित् सर्वगत्वेन केषाञ्चिद्धृदये हरिः ।<br/>केषाञ्चिद्बहिरेवासावुपास्यः पुरुषोत्तमः’</span></span> इति ब्राह्मे ॥<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘अग्नौ क्रियावतां विष्णुर्योगिनां हृदये हरिः ।<br/>प्रतिमास्वप्रबुद्धानां सर्वत्र विदितत्मानाम्’</span></span> इति च ॥ 31 ॥<br/>॥ इति पादान्त्यप्राणाधिकरणम् ॥ 12 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥01-01 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V12" data-block-id="BS_C01_S02_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं विशेषणाच्च ओम् ॥ 01-02-12 ॥">ओं विशेषणाच्च ओम् ॥ 01-02-12 ॥</span></span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति गुहाधिकरणम् ॥ 03 ॥">॥ इति गुहाधिकरणम् ॥ 03 ॥</span></div>
-<span id="gr-C1-S2" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="द्वितीयः पादः"></span>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V12" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V12" style="position: relative;">
-=== द्वितीयः पादः ===
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V12_B1" data-verse="BS_C01_S02_V12" data-block-id="BS_C01_S02_V12_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id"><span data-deva="‘यः सेतुरीजानानामक्षरं ब्रह्म तत्परम्’(क.उ.१.३.२)">‘यः सेतुरीजानानामक्षरं ब्रह्म तत्परम्’(क.उ.१.३.२)</span></span></span><span data-deva=" इति ।"> इति ।</span></div>
-<div class="introduction" id="BS_C01_S02_I01" data-block-id="BS_C01_S02_I01" data-verse="BS_C01_S02">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V12_B2" data-verse="BS_C01_S02_V12" data-block-id="BS_C01_S02_V12_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘पृथग् वक्तुं गुणास्तस्य न शक्यन्तेऽमितत्वतः ।">‘पृथग् वक्तुं गुणास्तस्य न शक्यन्तेऽमितत्वतः ।</span><br><span data-deva="यतोऽतो ब्रह्मशब्देन सर्वेषां ग्रहणं भवेत्’ ॥">यतोऽतो ब्रह्मशब्देन सर्वेषां ग्रहणं भवेत्’ ॥</span></span>
-<div class="introduction-line">लिङ्गात्मकानां शब्दानां विष्णौ प्रवृत्तिं दर्शयति अस्मिन् पादे प्राधान्येन ।</div>
+<span class="gr-reference gr-ref-Brahmapurana-id"><span data-deva="एतस्माद्ब्रह्मशब्दोऽयं विष्णोरेव विशेषणम् ।">एतस्माद्ब्रह्मशब्दोऽयं विष्णोरेव विशेषणम् ।</span><br><span data-deva="अमिता हि गुणा यस्मान्नान्येषां तमृते विभुम्’(प्रभुम्) ॥">अमिता हि गुणा यस्मान्नान्येषां तमृते विभुम्’(प्रभुम्) ॥</span></span><span data-deva=" इति ब्राह्मे ।"> इति ब्राह्मे ।</span></div>
-<div class="introduction-line"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘ब्रह्म ततमम्’(ऐ.आ.२.४.३)</span> इति सर्वगतत्वमुक्तं विष्णोः ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V12_B3" data-verse="BS_C01_S02_V12" data-block-id="BS_C01_S02_V12_B3" style="position: relative;"><span data-deva="न च जीवे समन्वयोऽभिधीयते ।">न च जीवे समन्वयोऽभिधीयते ।</span></div>
-<div class="introduction-line">तच्च <span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘तस्यैतस्यासावादित्यो रसः’(ऐ.आ.३.२.३)</span> इत्यादिनाऽऽदित्यस्य प्रतीयत इत्यतोऽब्रवीत् ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V12_B4" data-verse="BS_C01_S02_V12" data-block-id="BS_C01_S02_V12_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Paingishruti-id"><span data-deva="‘सत्य आत्मा, सत्यो जीवः, सत्यं भिदा सत्यं भिदा सत्यं भिदा, मैवाऽरुवण्यो मैवाऽरुवण्यो मैवाऽरुवण्यः’">‘सत्य आत्मा, सत्यो जीवः, सत्यं भिदा सत्यं भिदा सत्यं भिदा, मैवाऽरुवण्यो मैवाऽरुवण्यो मैवाऽरुवण्यः’</span></span></span><span data-deva=" इति पैङ्गिश्रुतिः ।"> इति पैङ्गिश्रुतिः ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhallaveyashruti-id"><span data-deva="‘आत्मा हि परमः स्वतन्त्रोऽधिगुणः, जीवोऽल्पशक्तिरस्वतन्त्रोऽवरः’">‘आत्मा हि परमः स्वतन्त्रोऽधिगुणः, जीवोऽल्पशक्तिरस्वतन्त्रोऽवरः’</span></span></span><span data-deva=" इति च भाल्लवेयश्रुतिः ।"> इति च भाल्लवेयश्रुतिः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V12_B5" data-verse="BS_C01_S02_V12" data-block-id="BS_C01_S02_V12_B5" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘यथेश्वरस्य जीवस्य भेदः सत्यो विनिश्चयात् ।">‘यथेश्वरस्य जीवस्य भेदः सत्यो विनिश्चयात् ।</span><br><span data-deva="एवमेव हि मे वाचं सत्यां कर्तुमिहार्हसि’ ॥">एवमेव हि मे वाचं सत्यां कर्तुमिहार्हसि’ ॥</span></span>
+<p><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘यथेश्वरश्च जीवश्च सत्यभेदौ परस्परम् ।">‘यथेश्वरश्च जीवश्च सत्यभेदौ परस्परम् ।</span><br><span data-deva="तेन सत्येन मां देवास्त्रायन्तु सहकेशवाः ॥’">तेन सत्येन मां देवास्त्रायन्तु सहकेशवाः ॥’</span></span>
+</p><span data-deva="
+इत्यदेर्नासत्यो भेदः ॥ 12 ॥">
+इत्यदेर्नासत्यो भेदः ॥ 12 ॥</span></div>
 </div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S02_A015" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इत्यन्तराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S02_A015"></span></p><h4 id="इत्यन्तराधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.87.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="इत्यन्तराधिकरणम्">इत्यन्तराधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S02_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वगतत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S02_A012"></span><h4 class="gr-section-head">सर्वगतत्वाधिकरणम्</h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V13_I01" data-block-id="BS_C01_S02_V13_I01" data-verse="BS_C01_S02_V13" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘आदित्ये विष्णुः’ इत्युक्तम् ।">‘आदित्ये विष्णुः’ इत्युक्तम् ।</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘य एष आदित्ये पुरुषः सोऽहमस्मि, स एवाहमस्मि’(छां.उ.४.११)">‘य एष आदित्ये पुरुषः सोऽहमस्मि, स एवाहमस्मि’(छां.उ.४.११)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादावग्नीनामेवाऽदित्यस्थत्वमुच्यते ।"> इत्यादावग्नीनामेवाऽदित्यस्थत्वमुच्यते ।</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V01" data-block-id="BS_C01_S02_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं सर्वत्र प्रसिद्धोपदेशात् ओम् ॥ 01-02-01 ॥</span></span></div>
+</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V13_I02" data-block-id="BS_C01_S02_V13_I02" data-verse="BS_C01_S02_V13" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V01" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V01">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अतोऽक्ष्यादित्ययोरैक्याद्,">अतोऽक्ष्यादित्ययोरैक्याद्,</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘य एषोऽन्तरक्षिणि पुरुषो दृश्यत’(छां.उ.४.१५)">‘य एषोऽन्तरक्षिणि पुरुषो दृश्यत’(छां.उ.४.१५)</span></span></span><span data-deva=" इत्यत्राप्यग्निरेवोच्यते ।"> इत्यत्राप्यग्निरेवोच्यते ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V01_B1" data-verse="BS_C01_S02_V01" data-block-id="BS_C01_S02_V01_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘स यश्चायमशरीरः प्रज्ञात्मा’(ऐ.आ.३.२.४)</span></span>इत्यादिना सर्वत्रोच्यमानो नारायण एव । <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanishad-id">‘तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)</span></span>,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id">‘परमं यो महद्ब्रह्म’(म.भा.१३.२५४.९)(विष्णुसहस्रनाम)</span></span>,<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘वासुदेवात् परः को नु ब्रह्मशब्दोदितो भवेत् ।<br/>स हि सर्वगुणैः पूर्णस्तदन्ये तूपचारतः’ ॥</span></span></div>
+</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V13_I03" data-block-id="BS_C01_S02_V13_I03" data-verse="BS_C01_S02_V13" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V01_B2" data-verse="BS_C01_S02_V01" data-block-id="BS_C01_S02_V01_B2">इति तस्मिन्नेव प्रसिद्धब्रह्मशब्दोपदेशात् ॥ 01 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अतः ">अतः </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="तत् ‘यथा पुष्करपलाश आपो न श्लिष्यन्ते, एवम् एवंविधि पापं कर्म न श्लिष्यते’(छां.उ.४.१४.३)">तत् ‘यथा पुष्करपलाश आपो न श्लिष्यन्ते, एवम् एवंविधि पापं कर्म न श्लिष्यते’(छां.उ.४.१४.३)</span></span></span><span data-deva=" इत्यग्निज्ञानादेव सर्वपापश्लेषात् मोक्षोपपत्तिरिति । अतोऽब्रवीत् (ब्रवीति) –"> इत्यग्निज्ञानादेव सर्वपापश्लेषात् मोक्षोपपत्तिरिति । अतोऽब्रवीत् (ब्रवीति) –</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V02" data-block-id="BS_C01_S02_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं विवक्षितगुणोपपत्तेश्च ओम् ॥ 01-02-02 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V13" data-block-id="BS_C01_S02_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् अन्तर उपपत्तेः ओम् ॥ 01-02-13 ॥">ओम् अन्तर उपपत्तेः ओम् ॥ 01-02-13 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V13" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V13" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V02" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V02">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V13_B1" data-verse="BS_C01_S02_V13" data-block-id="BS_C01_S02_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="चक्षुरन्तस्थो विष्णुरेव।">चक्षुरन्तस्थो विष्णुरेव।</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘त्रिपादस्यामृतं दिवि’(ऋ.सं.१०.९०.३)">‘त्रिपादस्यामृतं दिवि’(ऋ.सं.१०.९०.३)</span></span></span><span data-deva="इत्यादिना तस्यैवामृतत्वाद्युपपत्तेः।">इत्यादिना तस्यैवामृतत्वाद्युपपत्तेः।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V02_B1" data-verse="BS_C01_S02_V02" data-block-id="BS_C01_S02_V02_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘स योऽतोऽश्रुतः’(ऐ.आ.३.२.४)</span></span> इत्यादि । स हि<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘न ते विष्णो जायमानः’(ऋ.सं.७.९९.२)</span></span> इत्यादिनाऽश्रुतत्वादिगुणकः(गुणः) ।<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id">‘स सविता स वायुः स इन्द्रः सोऽश्रुतः सोऽदृष्टो यो हरिर्यः परमो यो विष्णुर्योऽनन्तः’</span></span> इत्यादि चतुर्वेदशिखायाम् ॥02॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V13_B2" data-verse="BS_C01_S02_V13" data-block-id="BS_C01_S02_V13_B2" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मशब्दाद्युपपत्तेश्च ।">ब्रह्मशब्दाद्युपपत्तेश्च ।</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘सोऽहमस्मि’(छां.उ.४.११.१)">‘सोऽहमस्मि’(छां.उ.४.११.१)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादि त्वन्तर्याम्यपेक्षया ।"> इत्यादि त्वन्तर्याम्यपेक्षया ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V13_B3" data-verse="BS_C01_S02_V13" data-block-id="BS_C01_S02_V13_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahakoorma-id"><span data-deva="‘अन्तर्यामिणमीशेशमपेक्ष्याहं त्वमित्यपि ।">‘अन्तर्यामिणमीशेशमपेक्ष्याहं त्वमित्यपि ।</span><br><span data-deva="सर्वे शब्दाः प्रयुज्यन्ते सति भेदेऽपि वस्तुषु’">सर्वे शब्दाः प्रयुज्यन्ते सति भेदेऽपि वस्तुषु’</span></span></span><span data-deva=" इति महाकौर्मे ॥ 13 ॥"> इति महाकौर्मे ॥ 13 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V03_I01" data-block-id="BS_C01_S02_V03_I01" data-verse="BS_C01_S02_V03">
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V14" data-block-id="BS_C01_S02_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं स्थानादिव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-02-14 ॥">ओं स्थानादिव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-02-14 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">न चादित्यशब्दाच्चक्षुर्मयत्वादेश्च जीव इति वाच्यम् ।</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V14" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V14" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V14_B1" data-verse="BS_C01_S02_V14" data-block-id="BS_C01_S02_V14_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘तद्यदस्मिन् सर्पिर्वोदकं वा सिञ्चति वर्त्मनी एव गच्छति’(छां.उ.४.१५.१)">‘तद्यदस्मिन् सर्पिर्वोदकं वा सिञ्चति वर्त्मनी एव गच्छति’(छां.उ.४.१५.१)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिस्थानशक्तिः, "> इत्यादिस्थानशक्तिः, </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘वामनिः, भामनिः’(छां.उ.४.१५.३-४)">‘वामनिः, भामनिः’(छां.उ.४.१५.३-४)</span></span></span><span data-deva=" इत्याद्यात्मशक्तिश्चोच्यते । तस्य ह्येत्यल्लिङ्गम् ।"> इत्याद्यात्मशक्तिश्चोच्यते । तस्य ह्येत्यल्लिङ्गम् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V14_B2" data-verse="BS_C01_S02_V14" data-block-id="BS_C01_S02_V14_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id"><span data-deva="‘स ईशः सोऽसपत्नः स हरिः स परः स परोवरीयान् यदिदं चक्षुषि सर्पिर्वोदकं वा सिञ्चति वर्त्मनी एव गच्छति स वामनः स भामनः स आनन्दः सोऽच्युतः’">‘स ईशः सोऽसपत्नः स हरिः स परः स परोवरीयान् यदिदं चक्षुषि सर्पिर्वोदकं वा सिञ्चति वर्त्मनी एव गच्छति स वामनः स भामनः स आनन्दः सोऽच्युतः’</span></span></span><span data-deva=" इति चतुर्वेदशिखायाम् ।"> इति चतुर्वेदशिखायाम् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V14_B3" data-verse="BS_C01_S02_V14" data-block-id="BS_C01_S02_V14_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vamana-id"><span data-deva="‘यत्स्थानत्वादिदं चक्षुरसङ्गं सर्ववस्तुभिः ।">‘यत्स्थानत्वादिदं चक्षुरसङ्गं सर्ववस्तुभिः ।</span><br><span data-deva=" स वामनः परोऽस्माकं गतिरित्येव चिन्तयेत्’"> स वामनः परोऽस्माकं गतिरित्येव चिन्तयेत्’</span></span></span><span data-deva=" इति वामने ॥ 14 ॥"> इति वामने ॥ 14 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V15" data-block-id="BS_C01_S02_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं सुखविशिष्टाभिधानादेव च ओम् ॥ 01-02-15 ॥">ओं सुखविशिष्टाभिधानादेव च ओम् ॥ 01-02-15 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V03" data-block-id="BS_C01_S02_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् अनुपपत्तेस्तुन शारीरः ओम् ॥ 01-02-03 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V15" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V15" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V15_B1" data-verse="BS_C01_S02_V15" data-block-id="BS_C01_S02_V15_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘प्राणो ब्रह्म कं ब्रह्म खं ब्रह्म’(छां.उ.४.१०.५)">‘प्राणो ब्रह्म कं ब्रह्म खं ब्रह्म’(छां.उ.४.१०.५)</span></span><span data-deva=" इति, "> इति, </span><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id"><span data-deva="‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म’(बृ.उ.५.९.२८)">‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म’(बृ.उ.५.९.२८)</span></span> <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id"><span data-deva="‘आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात्’(तै.उ.३.६)">‘आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात्’(तै.उ.३.६)</span></span><span data-deva=" इत्यादेस्तस्यैव हि लक्षणम् ।"> इत्यादेस्तस्यैव हि लक्षणम् ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V03" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V03">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V15_B4" data-verse="BS_C01_S02_V15" data-block-id="BS_C01_S02_V15_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmavaivarte-id"><span data-deva="‘लक्षणं परमानन्दो विष्णोरेव न संशयः ।">‘लक्षणं परमानन्दो विष्णोरेव न संशयः ।</span><br><span data-deva="अव्यक्तादितृणान्तास्तु विप्लु(विपृ)डानन्दभागिनः’">अव्यक्तादितृणान्तास्तु विप्लु(विपृ)डानन्दभागिनः’</span></span></span><span data-deva=" इति ब्रह्मवैवर्ते ॥"> इति ब्रह्मवैवर्ते ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V03_B1" data-verse="BS_C01_S02_V03" data-block-id="BS_C01_S02_V03_B1">एकस्य सर्वशरीरस्थत्वानुपपत्तेरेव ॥ 03 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V15_B6" data-verse="BS_C01_S02_V15" data-block-id="BS_C01_S02_V15_B6" style="position: relative;"><span data-deva="न च मुख्ये सति अमुख्यं युज्यते ॥ 15 ॥">न च मुख्ये सति अमुख्यं युज्यते ॥ 15 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V04" data-block-id="BS_C01_S02_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं कर्मकर्तृव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-02-04 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V16" data-block-id="BS_C01_S02_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं श्रुतोपनिषत्कगत्यभिधानाच्च ओम् ॥ 01-02-16 ॥">ओं श्रुतोपनिषत्कगत्यभिधानाच्च ओम् ॥ 01-02-16 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V16" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V16" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V04" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V04">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V16_B1" data-verse="BS_C01_S02_V16" data-block-id="BS_C01_S02_V16_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘स एनान् ब्रह्म गमयति’(छां.उ.४.१५.५)">‘स एनान् ब्रह्म गमयति’(छां.उ.४.१५.५)</span></span></span><span data-deva=" इति । न ह्यन्यविद्यया अन्यगतिर्युक्ता ॥16॥"> इति । न ह्यन्यविद्यया अन्यगतिर्युक्ता ॥16॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V04_B1" data-verse="BS_C01_S02_V04" data-block-id="BS_C01_S02_V04_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘आत्मानां परस्मै शंसति’(ऐ.आ.३.२.३)</span></span> इत्यादि ॥04॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V05" data-block-id="BS_C01_S02_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं शब्दविशेषात् ओम् ॥ 05-36 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V17" data-block-id="BS_C01_S02_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् अनवस्थितेरसम्भवाच्च नेतरः ओम् ॥ 01-02-17॥">ओम् अनवस्थितेरसम्भवाच्च नेतरः ओम् ॥ 01-02-17॥</span></span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इत्यन्तराधिकरणम् ॥">॥ इत्यन्तराधिकरणम् ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V05" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V05">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V17" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V17" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V05_B1" data-verse="BS_C01_S02_V05" data-block-id="BS_C01_S02_V05_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘एतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’(ऐ.आ.३.२.३)</span></span> इति । न हि जीवमेव ब्रह्मेत्याचक्षते ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V17_B1" data-verse="BS_C01_S02_V17" data-block-id="BS_C01_S02_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="जीवस्य जीवान्तरनियामकत्वेऽनवस्थितेः, साम्यादसम्भवाच्च न जीवः । नियमप्रमाणाभावात्(नियमे प्रमाणाभावात्) । अनीश्वरापेक्षत्वाच्च ॥ 17 ॥">जीवस्य जीवान्तरनियामकत्वेऽनवस्थितेः, साम्यादसम्भवाच्च न जीवः । नियमप्रमाणाभावात्(नियमे प्रमाणाभावात्) । अनीश्वरापेक्षत्वाच्च ॥ 17 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V05_B2" data-verse="BS_C01_S02_V05" data-block-id="BS_C01_S02_V05_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Indradyumnashakha-id">‘एष उ एव ब्रह्मैष उ एवात्मैष उ एव सवितैष उ एवेन्द्र एष उ एव हरिर्हरति परः परानन्दः’</span></span> इति चेन्द्रद्युम्नशाखायाम् ॥ 05 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V06" data-block-id="BS_C01_S02_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं स्मृतेश्च ओम् ॥ 01-02-06 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S02_A016" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इत्यन्तर्याम्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S02_A016"></span></p><h4 id="इत्यन्तर्याम्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.87.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.AE.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="इत्यन्तर्याम्यधिकरणम्">इत्यन्तर्याम्यधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V18_I01" data-block-id="BS_C01_S02_V18_I01" data-verse="BS_C01_S02_V18" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V06" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V06">
+<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id"><span data-deva="‘यः पृथिव्यां तिष्ठन् पृथिव्या अन्तरो यं पृथिवी न वेद यस्य पृथिवी शरीरं यः पृथिवीमन्तरो यमयत्येष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’(बृ.उ.५.७.३)">‘यः पृथिव्यां तिष्ठन् पृथिव्या अन्तरो यं पृथिवी न वेद यस्य पृथिवी शरीरं यः पृथिवीमन्तरो यमयत्येष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’(बृ.उ.५.७.३)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिना अन्तर्याम्युच्यते ।"> इत्यादिना अन्तर्याम्युच्यते ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V06_B1" data-verse="BS_C01_S02_V06" data-block-id="BS_C01_S02_V06_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id">‘अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः’(भ.गी.१०.२०)</span></span>,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id">‘गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा’(भ.गी.१५.१३)</span></span> इत्यादि ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V06_B2" data-verse="BS_C01_S02_V06" data-block-id="BS_C01_S02_V06_B2">न चाप्रामाणिकं कल्प्यम् ॥ 06 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V07" data-block-id="BS_C01_S02_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् अर्भकौकस्त्वात् तद्व्यपदेशाच्च नेति चेन्न निचाय्यत्वादेवं व्योमवच्च ओम् ॥01-02-07 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V18_I02" data-block-id="BS_C01_S02_V18_I02" data-verse="BS_C01_S02_V18" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="तत्र च ">तत्र च </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘एतदमृतम्’(छां.उ.४.१५.१)">‘एतदमृतम्’(छां.उ.४.१५.१)</span></span></span><span data-deva=" इत्युक्तममृतत्वमुच्यते । स च "> इत्युक्तममृतत्वमुच्यते । स च </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘यस्य पृथिवी शरीरम्’">‘यस्य पृथिवी शरीरम्’</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिना सर्वात्मकत्वात् प्रकृतिस्तत्तज्जीवो वा युक्तः ।"> इत्यादिना सर्वात्मकत्वात् प्रकृतिस्तत्तज्जीवो वा युक्तः ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V07" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V07">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V07_B1" data-verse="BS_C01_S02_V07" data-block-id="BS_C01_S02_V07_B1">‘सर्वेषु भूतेषु’ इति अल्पौकस्त्वात्, चक्षुर्मयत्वादिना जीवव्यपदेशाच्च नेति चेन्न ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V07_B2" data-verse="BS_C01_S02_V07" data-block-id="BS_C01_S02_V07_B2">अर्भकौकस्त्वेन चक्षुर्मयत्वादिरूपेण च तस्यैव विष्णोर्निचाय्यत्वात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V07_B3" data-verse="BS_C01_S02_V07" data-block-id="BS_C01_S02_V07_B3">सर्वगतत्वेऽप्यल्पौकस्त्वं च युज्यते, व्योमवत् ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘सर्वेन्द्रियमयो विष्णुः सर्वप्राणिषु च स्थितः ।<br/>सर्वनामाभिधेयश्च सर्ववेदोदितश्च सः’</span></span> इति स्कान्दे ॥ 07 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V08" data-block-id="BS_C01_S02_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं सम्भोगप्राप्तिरिति चेन्न वैशेष्यात् ओम् ॥ 08-39 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V18_I03" data-block-id="BS_C01_S02_V18_I03" data-verse="BS_C01_S02_V18" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="न हि विष्णोः पृथिव्यादिशरीरत्वमङ्गीक्रियते&nbsp;? इत्यत आह –">न हि विष्णोः पृथिव्यादिशरीरत्वमङ्गीक्रियते&nbsp;? इत्यत आह –</span></div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति सर्वगतत्वाधिकरणम् ॥ 01 ॥</div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V08" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V08">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V08_B1" data-verse="BS_C01_S02_V08" data-block-id="BS_C01_S02_V08_B1">‘जीवपरयोरेकशरीरस्थत्वे समानभोगप्राप्तिः ? इति चेन्न । सामर्थ्य वैशेष्यात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V08_B2" data-verse="BS_C01_S02_V08" data-block-id="BS_C01_S02_V08_B2">उक्तं च गारुडे
-<span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id">‘सर्वज्ञाल्पज्ञताभेदात् सर्वशक्त्यल्पशक्तितः ।<br/>स्वातन्त्र्यपारतन्त्र्याभ्यां सम्भोगो नेशजीवयोः’</span> इति च ॥08॥</div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S02_A013" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अत्तृत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S02_A013"></span><h4 class="gr-section-head">अत्तृत्वाधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V18" data-block-id="BS_C01_S02_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् अन्तर्याम्यधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-02-18 ॥">ओम् अन्तर्याम्यधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-02-18 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V18" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V18" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V09_I01" data-block-id="BS_C01_S02_V09_I01" data-verse="BS_C01_S02_V09">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V18_B1" data-verse="BS_C01_S02_V18" data-block-id="BS_C01_S02_V18_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id"><span data-deva="‘यं पृथिवी न वेद’ ‘यः पृथिव्या अन्तरः’(बृ.उ.५.७.३)">‘यं पृथिवी न वेद’ ‘यः पृथिव्या अन्तरः’(बृ.उ.५.७.३)</span></span></span><span data-deva=", इत्यादिना अधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशाद्विष्णुरेवान्तर्यामी ।">, इत्यादिना अधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशाद्विष्णुरेवान्तर्यामी ।</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">‘जन्माद्यस्य यतः’(ब्र.सू.१.१.२) इत्युक्तम् । तत्रात्तृत्वं,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘स यद्यदेवासृजत तत्तदत्तुमध्रियत । सर्वां वा अत्तीति तददितेरदितित्वम्’(बृ.उ.३.२.५)</span></span> इत्यदितेः प्रतीयते ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V18_B2" data-verse="BS_C01_S02_V18" data-block-id="BS_C01_S02_V18_B2" style="position: relative;"><span data-deva="स हि ">स हि </span><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘न ते विष्णो चायमानो न जातः’(ऋ.सं.७.९९.२)">‘न ते विष्णो चायमानो न जातः’(ऋ.सं.७.९९.२)</span></span>
+<span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id"><span data-deva="‘स योऽतोऽश्रुतोऽगतोऽमतोऽनतोऽदृष्टोऽविज्ञातोऽनादिष्टः सर्वेषां भूतामन्तरपुरुष’(ऐ.आ.३.२.४)">‘स योऽतोऽश्रुतोऽगतोऽमतोऽनतोऽदृष्टोऽविज्ञातोऽनादिष्टः सर्वेषां भूतामन्तरपुरुष’(ऐ.आ.३.२.४)</span></span><span data-deva=" इत्यादिनाऽविदितोऽन्तरश्च ॥ 18 ॥"> इत्यादिनाऽविदितोऽन्तरश्च ॥ 18 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V19" data-block-id="BS_C01_S02_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं न च स्मार्तमतद्धर्माभिलापात् ओम् ॥ 01-02-19 ॥">ओं न च स्मार्तमतद्धर्माभिलापात् ओम् ॥ 01-02-19 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V09_I02" data-block-id="BS_C01_S02_V09_I02" data-verse="BS_C01_S02_V09">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V19" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V19" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">‘स यद्यदेवासृजत’ इति पुल्लिङ्गम् च <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id">‘कूटस्थोऽक्षर उच्यते’(भ.गी.१५.१६)</span></span>इतिवत् (इत्यादिवत्) । अत्रोच्यते –</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V19_B1" data-verse="BS_C01_S02_V19" data-block-id="BS_C01_S02_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="त्रिगुणत्वादिप्रधानधर्मानुक्तेर्न स्मृत्युक्तं प्रधानमन्तर्यामि ॥19॥">त्रिगुणत्वादिप्रधानधर्मानुक्तेर्न स्मृत्युक्तं प्रधानमन्तर्यामि ॥19॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V20" data-block-id="BS_C01_S02_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं शारीरश्चोभयेऽपि हि भेदेनैनमधीयते ओम् ॥ 01-02-20 ॥">ओं शारीरश्चोभयेऽपि हि भेदेनैनमधीयते ओम् ॥ 01-02-20 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V09" data-block-id="BS_C01_S02_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् अत्ताचराचरग्रहणात् ओम् ॥ 09-40 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इत्यन्तर्याम्यधिकरणम् ॥ 05 ॥">॥ इत्यन्तर्याम्यधिकरणम् ॥ 05 ॥</span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V20" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V20" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V09" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V09">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V20_B1" data-verse="BS_C01_S02_V20" data-block-id="BS_C01_S02_V20_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id"><span data-deva="‘य आत्मनि तिष्ठन्नात्मनोऽन्तरो यमात्मा न वेद यस्यात्मा">‘य आत्मनि तिष्ठन्नात्मनोऽन्तरो यमात्मा न वेद यस्यात्मा</span><br><span data-deva="शरीरं य आत्मानमन्तरो यमयत्येष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’">शरीरं य आत्मानमन्तरो यमयत्येष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’</span><br><span data-deva="‘यो विज्ञाने तिष्ठन् विज्ञानादन्तरो यं विज्ञानं न वेद यस्य विज्ञानं शरीरं’(बृ.उ.५.७.२२)">‘यो विज्ञाने तिष्ठन् विज्ञानादन्तरो यं विज्ञानं न वेद यस्य विज्ञानं शरीरं’(बृ.उ.५.७.२२)</span></span></span><br><span data-deva="इत्युभयेऽपि हि शाखिनो भेदेन एनं (जीवं)अधीयते ।">इत्युभयेऽपि हि शाखिनो भेदेन एनं (जीवं)अधीयते ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V09_B1" data-verse="BS_C01_S02_V09" data-block-id="BS_C01_S02_V09_B1">न हि चराचरस्य= सर्वस्य अत्तृत्वमदितेः ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V20_B2" data-verse="BS_C01_S02_V20" data-block-id="BS_C01_S02_V20_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘शीर्यते नित्यमेवास्माद्विष्णोस्तु जगदीदृशम् ।">‘शीर्यते नित्यमेवास्माद्विष्णोस्तु जगदीदृशम् ।</span><br><span data-deva="रमते च परो ह्यस्मिन् शरीरं तस्य तज्जगत्’ ॥">रमते च परो ह्यस्मिन् शरीरं तस्य तज्जगत्’ ॥</span></span><span data-deva="
+इति वचनान्न शरीरत्वविरोधः ॥20॥">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V09_B2" data-verse="BS_C01_S02_V09" data-block-id="BS_C01_S02_V09_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘स्रष्टा पाता तथैवात्ता निखिलस्यैक एव तु ।<br/> वासुदेवः परः पुंसामितरेऽल्पस्य वा न वा’</span></span> इति स्कान्दे ।</div>
+इति वचनान्न शरीरत्वविरोधः ॥20॥</span></div>
+</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V09_B3" data-verse="BS_C01_S02_V09" data-block-id="BS_C01_S02_V09_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shruthi-id">‘एकः पुरस्ताद्य इदं बभूव यतो बभूव भुवनस्य गोपाः ।<br/>यमप्येति भुवनं साम्पराये स नो हरिर्घृतमिहायुषेऽत्तु देवः’</span></span> इति श्रुतिः ॥ 09 ॥</div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S02_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अदृश्यत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S02_A017"></span></p><h4 id="अदृश्यत्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A6.E0.A5.83.E0.A4.B6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अदृश्यत्वाधिकरणम्">अदृश्यत्वाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V21_I01" data-block-id="BS_C01_S02_V21_I01" data-verse="BS_C01_S02_V21" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अदृश्यत्वादिगुणा विष्णोरुक्ताः । तत्र –">अदृश्यत्वादिगुणा विष्णोरुक्ताः । तत्र –</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V10" data-block-id="BS_C01_S02_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं प्रकरणाच्च ओम् ॥ 01-02-10 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V21_I02" data-block-id="BS_C01_S02_V21_I02" data-verse="BS_C01_S02_V21" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘यत्तदद्रेश्यम्, अग्राह्यम्, अगोत्रम्, अवर्णम्, अचक्षुःश्रोत्रं, तद् अपाणिपादम् । नित्यं विभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं तदव्ययं यद्भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः’(मु.उ.१.१.६)">‘यत्तदद्रेश्यम्, अग्राह्यम्, अगोत्रम्, अवर्णम्, अचक्षुःश्रोत्रं, तद् अपाणिपादम् । नित्यं विभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं तदव्ययं यद्भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः’(मु.उ.१.१.६)</span></span></span><span data-deva="इत्युक्त्वा, अतोऽब्रवीत्(ब्रवीति)-">इत्युक्त्वा, अतोऽब्रवीत्(ब्रवीति)-</span></div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अत्तृत्वाधिकरणम् ॥ 02 ॥</div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V10" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V10">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V10_B1" data-verse="BS_C01_S02_V10" data-block-id="BS_C01_S02_V10_B1">अप्संवत्सरसृष्ट्यादिना तत्प्रकरणाच्च(प्रकरणत्वाच्च) ।
-<span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘नेहाऽसीत् किञ्चनाप्यादौ मृत्युरासीद्धरिस्तदा ।<br/>सोऽत्मनो मनसाऽस्राक्षीद् अप एव जनार्दनः’ ॥</span>
-<span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">शयानस्तासु भगवान् निर्ममेऽण्डं महत्तरम् ।<br/>तत्र संवत्सरं नाम ब्रह्माणमसृजत् प्रभुः ॥<br/>तमत्तुं व्याददादास्यं तदाऽसौ विरुराव ह ॥</span>
-<span class="gr-reference gr-ref-Brahmavaivarte-id">अथ तं(तत्) कृपया विष्णुः सृष्टिकर्मण्ययोजयत् ।<br/>सोऽसृजद्भुवनं विश्वमद्यार्थं हरये विभुः</span> इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 10 ॥</div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S02_A014" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="गुहाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S02_A014"></span><h4 class="gr-section-head">गुहाधिकरणम्</h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V21_I03" data-block-id="BS_C01_S02_V21_I03" data-verse="BS_C01_S02_V21" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च यथा पृथिव्यामोषधयः सम्भवन्ति।">‘यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च यथा पृथिव्यामोषधयः सम्भवन्ति।</span><br><span data-deva="यथा सतः पुरुषात् केशलोमानि तथाऽक्षरात् सम्भवतीह विश्वम्’(मु.उ.१.१.७)">यथा सतः पुरुषात् केशलोमानि तथाऽक्षरात् सम्भवतीह विश्वम्’(मु.उ.१.१.७)</span></span></span><span data-deva=" इत्युक्त्वा तस्माच्च "> इत्युक्त्वा तस्माच्च </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘अक्षरात्परतः परः’(मु.उ.२.१.२)">‘अक्षरात्परतः परः’(मु.उ.२.१.२)</span></span></span><span data-deva=" इति परः प्रतीयत इत्यतोऽब्रवीत्-"> इति परः प्रतीयत इत्यतोऽब्रवीत्-</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V11_I01" data-block-id="BS_C01_S02_V11_I01" data-verse="BS_C01_S02_V11">
-<div class="leading-bhashya-line">सर्वात्रैकः परः उक्तः ।</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V21" data-block-id="BS_C01_S02_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् अदृश्यत्वादिगुणको धर्मोक्तेः ओम् ॥ 01-02-21 ॥">ओम् अदृश्यत्वादिगुणको धर्मोक्तेः ओम् ॥ 01-02-21 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V11_I02" data-block-id="BS_C01_S02_V11_I02" data-verse="BS_C01_S02_V11">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V21" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V21" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id">‘ऋतं पिबन्तौ सुकृतस्य लोके गुहां प्रविष्टौ परमे परार्धे ।<br/> छायाऽऽतपौ ब्रह्मविदो वदन्ति पञ्चाग्नयो ये च त्रिनाचिकेताः’ ।(क.उ.१.३.१)</span></span><br/> इति पिबन्तौ प्रतीयेते, तौ कौ ? इति । उच्यते ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V21_B1" data-verse="BS_C01_S02_V21" data-block-id="BS_C01_S02_V21_B1" style="position: relative;"><span data-deva="पृथिव्यादि दृष्टान्तमुक्त्वा">पृथिव्यादि दृष्टान्तमुक्त्वा</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘अक्षरात् सम्भवतीह विश्वम्’(मु.उ.१.१.७)">‘अक्षरात् सम्भवतीह विश्वम्’(मु.उ.१.१.७)</span></span></span><span data-deva=" इत्यतः परं तत्परतः पराभिधानात्,"> इत्यतः परं तत्परतः पराभिधानात्,</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id"><span data-deva="‘कूटस्थोऽक्षर उच्यते’(भ.गी.१५.१६)">‘कूटस्थोऽक्षर उच्यते’(भ.गी.१५.१६)</span></span></span><span data-deva=" इति स्मृतेश्च प्रकृतेः प्राप्तिः ।"> इति स्मृतेश्च प्रकृतेः प्राप्तिः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V21_B2" data-verse="BS_C01_S02_V21" data-block-id="BS_C01_S02_V21_B2" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मशब्दात् तत्परतः पराभिध्यानादेव च हिरण्यगर्भस्य ।">ब्रह्मशब्दात् तत्परतः पराभिध्यानादेव च हिरण्यगर्भस्य ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V21_B3" data-verse="BS_C01_S02_V21" data-block-id="BS_C01_S02_V21_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति’(तै.आ.३.१२.७)">‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति’(तै.आ.३.१२.७)</span></span></span><span data-deva=" ।"> ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V21_B4" data-verse="BS_C01_S02_V21" data-block-id="BS_C01_S02_V21_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id"><span data-deva="‘तत्कर्म हरितोषं यत् सा विद्या तन्मतिर्यया’(भाग.४.२९.४९)">‘तत्कर्म हरितोषं यत् सा विद्या तन्मतिर्यया’(भाग.४.२९.४९)</span></span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V21_B5" data-verse="BS_C01_S02_V21" data-block-id="BS_C01_S02_V21_B5" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘अथ द्वे वाव विद्ये वेदितव्ये परा चैवापरा च। तत्र यो वेदा यान्यङ्गानि यान्युपाङ्गानि यानि प्रत्यङ्गानि साऽपरा ।  अथ परा यया स हरिर्वेदितव्यो योऽसावदृश्यो निर्गुणः परः परमात्मा’(मु.उ.१.१.४-५)">‘अथ द्वे वाव विद्ये वेदितव्ये परा चैवापरा च। तत्र यो वेदा यान्यङ्गानि यान्युपाङ्गानि यानि प्रत्यङ्गानि साऽपरा ।  अथ परा यया स हरिर्वेदितव्यो योऽसावदृश्यो निर्गुणः परः परमात्मा’(मु.उ.१.१.४-५)</span></span><span data-deva=" इत्यादिना तद्धर्मत्वेनावगतपरविद्याविषयत्वोक्तेर्विष्णुरेवादृश्यत्वादि गुणकः ॥ 21 ॥"> इत्यादिना तद्धर्मत्वेनावगतपरविद्याविषयत्वोक्तेर्विष्णुरेवादृश्यत्वादि गुणकः ॥ 21 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V22" data-block-id="BS_C01_S02_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं विशेषणभेदव्यपदेशाभ्यां नेतरौ ओम् ॥ 01-02-22 ॥">ओं विशेषणभेदव्यपदेशाभ्यां नेतरौ ओम् ॥ 01-02-22 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V11" data-block-id="BS_C01_S02_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं गुहां प्रविष्टावात्मानौ हि तद्दर्शनात् ओम् ॥ 01-02-11 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V22" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V22" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V22_B1" data-verse="BS_C01_S02_V22" data-block-id="BS_C01_S02_V22_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘यः सर्वज्ञः सर्वविद्यस्य ज्ञानमयं तप’(मु.उ.१.१.९)">‘यः सर्वज्ञः सर्वविद्यस्य ज्ञानमयं तप’(मु.उ.१.१.९)</span></span></span><span data-deva=" इति विशेषणान्न प्रकृतिः । "> इति विशेषणान्न प्रकृतिः । </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘तस्मादेतत्ब्रह्म नाम रूपमन्नं च जायते’(मु.उ.१.१.९)">‘तस्मादेतत्ब्रह्म नाम रूपमन्नं च जायते’(मु.उ.१.१.९)</span></span></span><span data-deva=" इति भेदव्यपदेशान्न विरिञ्चः ।"> इति भेदव्यपदेशान्न विरिञ्चः ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V11" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V11">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V22_B2" data-verse="BS_C01_S02_V22" data-block-id="BS_C01_S02_V22_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘अपरं त्वक्षरं या सा प्रकृतिर्जडरूपिका ।">‘अपरं त्वक्षरं या सा प्रकृतिर्जडरूपिका ।</span><br><span data-deva=" श्रीः परा प्रकृतिः प्रोक्ता चेतना विष्णुसंश्रया ॥"> श्रीः परा प्रकृतिः प्रोक्ता चेतना विष्णुसंश्रया ॥</span><br><span data-deva="तामक्षरं परं प्राहुः परतः परमक्षरम् ।">तामक्षरं परं प्राहुः परतः परमक्षरम् ।</span><br><span data-deva=" हरिमैवाखिलगुणमक्षरत्रयमीरितम्’॥"> हरिमैवाखिलगुणमक्षरत्रयमीरितम्’॥</span></span></span><br><span data-deva="इति स्कान्दे त्र्यक्षराभिधानात् ">इति स्कान्दे त्र्यक्षराभिधानात् </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘अक्षरात् परतः परः’(मु.उ.२.१.२)">‘अक्षरात् परतः परः’(मु.उ.२.१.२)</span></span></span><span data-deva=" इत्यपि विशेषणमेव ।"> इत्यपि विशेषणमेव ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V11_B1" data-verse="BS_C01_S02_V11" data-block-id="BS_C01_S02_V11_B1">गुहां प्रविष्टौ पिबन्तौ विष्णुरूपे एव ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V22_B3" data-verse="BS_C01_S02_V22" data-block-id="BS_C01_S02_V22_B3" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः’(मु.उ.३.१.२)">‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः’(मु.उ.३.१.२)</span></span><span data-deva=" इति भेदव्यपदेशादीशपदप्राप्तोऽपि न रुद्रः ॥ 22 ॥"> इति भेदव्यपदेशादीशपदप्राप्तोऽपि न रुद्रः ॥ 22 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V11_B2" data-verse="BS_C01_S02_V11" data-block-id="BS_C01_S02_V11_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘घर्मा समन्ता त्रिवृतं व्यापतुः तयोर्जुष्टिं मातरिश्वा जगाम’(ऋ.सं.१०.११४.११)</span></span> इत्यादिना तद्दर्शनात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V11_B3" data-verse="BS_C01_S02_V11" data-block-id="BS_C01_S02_V11_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhathsamhita-id">‘आत्माऽन्तरात्मेति हरिरेक एव द्विधा स्थितः ।<br/>निविष्टो हृदयेनित्यं रसं पिबति कर्मजम्</span></span>इति बृहत्संहितायाम् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V11_B5" data-verse="BS_C01_S02_V11" data-block-id="BS_C01_S02_V11_B5"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘शुभं पिबत्यसौ नित्यं नाशुभं स हरिः पिबेत् ।<br/>पूर्णानन्दमयस्यास्य चेष्टा न ज्ञायते क्वचित्’</span></span>इति पाद्मे ॥<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘यो वेद निहितं गुहायाम्’(तै.उ.२.१)</span></span> इत्यादिना प्रसिद्धं ‘हि’शब्देन दर्शयति ॥ 11 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V12" data-block-id="BS_C01_S02_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं विशेषणाच्च ओम् ॥ 01-02-12 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V23" data-block-id="BS_C01_S02_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं रूपोपन्यासाच्च ओम् ॥ 01-02-23 ॥">ओं रूपोपन्यासाच्च ओम् ॥ 01-02-23 ॥</span></span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अदृश्यत्वाधिकरणम् ॥">॥ इति अदृश्यत्वाधिकरणम् ॥</span></div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति गुहाधिकरणम् ॥ 03 ॥</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V23" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V23" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V23_B1" data-verse="BS_C01_S02_V23" data-block-id="BS_C01_S02_V23_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘यदा पश्यः पश्यते रुग्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम्’(मु.उ.३.१.३)">‘यदा पश्यः पश्यते रुग्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम्’(मु.उ.३.१.३)</span></span></span><span data-deva=" इति"> इति</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V12" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V12">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V23_B2" data-verse="BS_C01_S02_V23" data-block-id="BS_C01_S02_V23_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="“एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः । स मुनिर्भूत्वासमचिन्तयत् । तत एते व्यजायन्त विश्वो हिरण्यगर्भोऽग्निर्यमो वरुणरुद्रेन्द्राः”">“एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः । स मुनिर्भूत्वासमचिन्तयत् । तत एते व्यजायन्त विश्वो हिरण्यगर्भोऽग्निर्यमो वरुणरुद्रेन्द्राः”</span></span></span><span data-deva=" इति ।"> इति ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V12_B1" data-verse="BS_C01_S02_V12" data-block-id="BS_C01_S02_V12_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id">‘यः सेतुरीजानानामक्षरं ब्रह्म तत्परम्’(क.उ.१.३.२)</span></span> इति ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V23_B3" data-verse="BS_C01_S02_V23" data-block-id="BS_C01_S02_V23_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="तस्य हैतस्य परमस्य नारायणस्य चत्वारि रूपाणि शुक्लं रक्तं रौक्मं कृष्णमिति । स एतान्येतेभ्योऽभ्य(व्य)चीक्लृपत् । विमिश्राणि व्यमिश्रयत् । अत एतादृगेतद्रूपम्">तस्य हैतस्य परमस्य नारायणस्य चत्वारि रूपाणि शुक्लं रक्तं रौक्मं कृष्णमिति । स एतान्येतेभ्योऽभ्य(व्य)चीक्लृपत् । विमिश्राणि व्यमिश्रयत् । अत एतादृगेतद्रूपम्</span></span></span><span data-deva=" इति तस्यैव हि रूपाण्यभिधीयन्ते ॥ 32 ॥"> इति तस्यैव हि रूपाण्यभिधीयन्ते ॥ 32 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V12_B2" data-verse="BS_C01_S02_V12" data-block-id="BS_C01_S02_V12_B2"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘पृथग् वक्तुं गुणास्तस्य न शक्यन्तेऽमितत्वतः ।<br/>यतोऽतो ब्रह्मशब्देन सर्वेषां ग्रहणं भवेत्’ ॥</span>
-<span class="gr-reference gr-ref-Brahmapurana-id">एतस्माद्ब्रह्मशब्दोऽयं विष्णोरेव विशेषणम् ।<br/>अमिता हि गुणा यस्मान्नान्येषां तमृते विभुम्’(प्रभुम्) ॥</span> इति ब्राह्मे ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V12_B3" data-verse="BS_C01_S02_V12" data-block-id="BS_C01_S02_V12_B3">न च जीवे समन्वयोऽभिधीयते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V12_B4" data-verse="BS_C01_S02_V12" data-block-id="BS_C01_S02_V12_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Paingishruti-id">‘सत्य आत्मा, सत्यो जीवः, सत्यं भिदा सत्यं भिदा सत्यं भिदा, मैवाऽरुवण्यो मैवाऽरुवण्यो मैवाऽरुवण्यः’</span></span> इति पैङ्गिश्रुतिः ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhallaveyashruti-id">‘आत्मा हि परमः स्वतन्त्रोऽधिगुणः, जीवोऽल्पशक्तिरस्वतन्त्रोऽवरः’</span></span> इति च भाल्लवेयश्रुतिः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V12_B5" data-verse="BS_C01_S02_V12" data-block-id="BS_C01_S02_V12_B5"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘यथेश्वरस्य जीवस्य भेदः सत्यो विनिश्चयात् ।<br/>एवमेव हि मे वाचं सत्यां कर्तुमिहार्हसि’ ॥</span>
-<span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘यथेश्वरश्च जीवश्च सत्यभेदौ परस्परम् ।<br/>तेन सत्येन मां देवास्त्रायन्तु सहकेशवाः ॥’</span>
-इत्यदेर्नासत्यो भेदः ॥ 12 ॥</div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S02_A015" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इत्यन्तराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S02_A015"></span><h4 class="gr-section-head">इत्यन्तराधिकरणम्</h4>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S02_A018" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वैश्वानराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S02_A018"></span></p><h4 id="वैश्वानराधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A5.88.E0.A4.B6.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="वैश्वानराधिकरणम्">वैश्वानराधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V24_I01" data-block-id="BS_C01_S02_V24_I01" data-verse="BS_C01_S02_V24" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V13_I01" data-block-id="BS_C01_S02_V13_I01" data-verse="BS_C01_S02_V13">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अदृश्यत्वादिगुणेषु सर्वगतत्वं">अदृश्यत्वादिगुणेषु सर्वगतत्वं</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">‘आदित्ये विष्णुः’ इत्युक्तम् ।<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘य एष आदित्ये पुरुषः सोऽहमस्मि, स एवाहमस्मि’(छां.उ.४.११)</span></span> इत्यादावग्नीनामेवाऽदित्यस्थत्वमुच्यते ।</div>
 </div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V24_I02" data-block-id="BS_C01_S02_V24_I02" data-verse="BS_C01_S02_V24" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V13_I02" data-block-id="BS_C01_S02_V13_I02" data-verse="BS_C01_S02_V13">
+<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘यस्त्वेतमेवं प्रादेशमात्रमभिविमानमात्मानं वैश्वानरमुपास्ते’(छां.उ.५.१८.१)">‘यस्त्वेतमेवं प्रादेशमात्रमभिविमानमात्मानं वैश्वानरमुपास्ते’(छां.उ.५.१८.१)</span></span></span><span data-deva=" इति वैश्वानरस्योक्तमित्यत आह –"> इति वैश्वानरस्योक्तमित्यत आह –</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">अतोऽक्ष्यादित्ययोरैक्याद्,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘य एषोऽन्तरक्षिणि पुरुषो दृश्यत’(छां.उ.४.१५)</span></span> इत्यत्राप्यग्निरेवोच्यते ।</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V24" data-block-id="BS_C01_S02_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं वैश्वानरः साधारणशब्दविशेषात् ओम् ॥ 01-02-24॥">ओं वैश्वानरः साधारणशब्दविशेषात् ओम् ॥ 01-02-24॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V13_I03" data-block-id="BS_C01_S02_V13_I03" data-verse="BS_C01_S02_V13">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V24" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V24" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">अतः <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">तत् ‘यथा पुष्करपलाश आपो न श्लिष्यन्ते, एवम् एवंविधि पापं कर्म न श्लिष्यते’(छां.उ.४.१४.३)</span></span> इत्यग्निज्ञानादेव सर्वपापश्लेषात् मोक्षोपपत्तिरिति । अतोऽब्रवीत् (ब्रवीति) –</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V24_B1" data-verse="BS_C01_S02_V24" data-block-id="BS_C01_S02_V24_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अग्नाविष्ण्वोः साधारणस्य वैश्वानरशब्दस्य विष्णावेव प्रसिद्धात्मशब्देन विशेषणाद्वैश्वानरो विष्णुरेव ॥ 24 ॥">अग्नाविष्ण्वोः साधारणस्य वैश्वानरशब्दस्य विष्णावेव प्रसिद्धात्मशब्देन विशेषणाद्वैश्वानरो विष्णुरेव ॥ 24 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V25" data-block-id="BS_C01_S02_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं स्मर्यमाणमनुमानं स्यादिति ओम् ॥01-02-25॥">ओं स्मर्यमाणमनुमानं स्यादिति ओम् ॥01-02-25॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V13" data-block-id="BS_C01_S02_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् अन्तर उपपत्तेः ओम् ॥ 01-02-13 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V25" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V25" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V25_B1" data-verse="BS_C01_S02_V25" data-block-id="BS_C01_S02_V25_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id"><span data-deva="‘अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः’(भ.गी.१५.१४)">‘अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः’(भ.गी.१५.१४)</span></span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V13" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V13">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V25_B2" data-verse="BS_C01_S02_V25" data-block-id="BS_C01_S02_V25_B2" style="position: relative;"><span data-deva="इति स्मर्यमाणमत्रापि स एवोच्यत इत्यस्यानुमापकम् । समाख्यानात् । ‘इति’शब्दः समाख्याप्रदर्शकः ॥ 25 ॥">इति स्मर्यमाणमत्रापि स एवोच्यत इत्यस्यानुमापकम् । समाख्यानात् । ‘इति’शब्दः समाख्याप्रदर्शकः ॥ 25 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V13_B1" data-verse="BS_C01_S02_V13" data-block-id="BS_C01_S02_V13_B1">चक्षुरन्तस्थो विष्णुरेव।<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘त्रिपादस्यामृतं दिवि’(ऋ.सं.१०.९०.३)</span></span>इत्यादिना तस्यैवामृतत्वाद्युपपत्तेः।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V13_B2" data-verse="BS_C01_S02_V13" data-block-id="BS_C01_S02_V13_B2">ब्रह्मशब्दाद्युपपत्तेश्च ।<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘सोऽहमस्मि’(छां.उ.४.११.१)</span></span> इत्यादि त्वन्तर्याम्यपेक्षया ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V13_B3" data-verse="BS_C01_S02_V13" data-block-id="BS_C01_S02_V13_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahakoorma-id">‘अन्तर्यामिणमीशेशमपेक्ष्याहं त्वमित्यपि ।<br/>सर्वे शब्दाः प्रयुज्यन्ते सति भेदेऽपि वस्तुषु’</span></span> इति महाकौर्मे ॥ 13 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V14" data-block-id="BS_C01_S02_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं स्थानादिव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-02-14 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं शब्दादिभ्योऽन्तः प्रतिष्ठानान्नेति चेन्न तथा दृष्ट्युपदेशादसम्भवात् पुरुषविधमपि चैनमधीयते ओम् ॥ 26-57 ॥">ओं शब्दादिभ्योऽन्तः प्रतिष्ठानान्नेति चेन्न तथा दृष्ट्युपदेशादसम्भवात् पुरुषविधमपि चैनमधीयते ओम् ॥ 26-57 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V26" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V26" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V14" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V14">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V26_B1" data-verse="BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id"><span data-deva="‘अयमग्निर्वैश्वानरः’(बृ.उ.७.९.१)">‘अयमग्निर्वैश्वानरः’(बृ.उ.७.९.१)</span></span></span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘वैश्वानरमृत आजातमग्निम्’(ऋ.सं.६.७.१)">‘वैश्वानरमृत आजातमग्निम्’(ऋ.सं.६.७.१)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिशब्दः ।"> इत्यादिशब्दः ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V14_B1" data-verse="BS_C01_S02_V14" data-block-id="BS_C01_S02_V14_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘तद्यदस्मिन् सर्पिर्वोदकं वा सिञ्चति वर्त्मनी एव गच्छति’(छां.उ.४.१५.१)</span></span> इत्यादिस्थानशक्तिः, <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘वामनिः, भामनिः’(छां.उ.४.१५.३-४)</span></span> इत्याद्यात्मशक्तिश्चोच्यते । तस्य ह्येत्यल्लिङ्गम् ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V26_B2" data-verse="BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘वैश्वानरे तद्धुतं भवति’(छां.उ.५.२४.४)">‘वैश्वानरे तद्धुतं भवति’(छां.उ.५.२४.४)</span></span></span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘हृदयं गार्हपत्यो मनोऽन्वाहार्यपचन आस्यमाहवनीयः’(छां.उ.५.१८.२)">‘हृदयं गार्हपत्यो मनोऽन्वाहार्यपचन आस्यमाहवनीयः’(छां.उ.५.१८.२)</span></span></span><span data-deva=" इत्याद्यग्निलिङ्गमादिशब्दोक्तम्।"> इत्याद्यग्निलिङ्गमादिशब्दोक्तम्।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V26_B3" data-verse="BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id"><span data-deva="‘येनेदमन्नं पच्यते’(बृ.उ.७.९.१)">‘येनेदमन्नं पच्यते’(बृ.उ.७.९.१)</span></span></span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘तद्यद्भक्तं प्रथममागच्छेत्तद्धोमीयम्’(छां.उ.५.१९.१)">‘तद्यद्भक्तं प्रथममागच्छेत्तद्धोमीयम्’(छां.उ.५.१९.१)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिना पाचकत्वेनान्तः प्रतिष्ठानं च प्रतीयते । तस्मान्न विष्णुरिति चेन्न ।"> इत्यादिना पाचकत्वेनान्तः प्रतिष्ठानं च प्रतीयते । तस्मान्न विष्णुरिति चेन्न ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V14_B2" data-verse="BS_C01_S02_V14" data-block-id="BS_C01_S02_V14_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id">‘स ईशः सोऽसपत्नः स हरिः स परः स परोवरीयान् यदिदं चक्षुषि सर्पिर्वोदकं वा सिञ्चति वर्त्मनी एव गच्छति स वामनः स भामनः स आनन्दः सोऽच्युतः’</span></span> इति चतुर्वेदशिखायाम् ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V26_B4" data-verse="BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26_B4" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘अथ हेममात्मानमणोरणीयांसं परतः परं विश्वं हरिमुपासीत’">‘अथ हेममात्मानमणोरणीयांसं परतः परं विश्वं हरिमुपासीत’</span></span><span data-deva=" इति । "> इति । </span><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘सर्वनामा सर्वकर्मा सर्वलिङ्गः सर्वगुणः सर्वकामः सर्व धर्मः सर्वरूप’">‘सर्वनामा सर्वकर्मा सर्वलिङ्गः सर्वगुणः सर्वकामः सर्व धर्मः सर्वरूप’</span></span><span data-deva=" इति। "> इति। </span><span class="gr-reference gr-ref-Mahopanishad-id"><span data-deva="‘स य एतमेवमात्मानं विश्वं हरिमारादरमुपास्ते तस्य सर्वेषु लोकेषु सर्वेषु भूतेषु सर्वेषु देवेषु सर्वषुवेदेषु कामचारो भवति’">‘स य एतमेवमात्मानं विश्वं हरिमारादरमुपास्ते तस्य सर्वेषु लोकेषु सर्वेषु भूतेषु सर्वेषु देवेषु सर्वषुवेदेषु कामचारो भवति’</span></span><span data-deva=" इति तत्तन्नामलिङ्गादिना तस्यैव दृष्ट्युपदेशान्महोपनिषदि ॥
+"> इति तत्तन्नामलिङ्गादिना तस्यैव दृष्ट्युपदेशान्महोपनिषदि ॥
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V14_B3" data-verse="BS_C01_S02_V14" data-block-id="BS_C01_S02_V14_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vamana-id">‘यत्स्थानत्वादिदं चक्षुरसङ्गं सर्ववस्तुभिः ।<br/> स वामनः परोऽस्माकं गतिरित्येव चिन्तयेत्’</span></span> इति वामने ॥ 14 ॥</div>
+</span><p><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘अनात्तत्वादनात्मान ऊनत्वाद्गुणराशितः ।">‘अनात्तत्वादनात्मान ऊनत्वाद्गुणराशितः ।</span><br><span data-deva="अब्रह्माणः परे सर्वे ब्रह्मात्म विष्णुरेव हि’">अब्रह्माणः परे सर्वे ब्रह्मात्म विष्णुरेव हि’</span></span><span data-deva=" ॥
+"> ॥
+</span></p><span data-deva="
+इत्यादिना ">
+इत्यादिना </span><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘को न आत्मा, किं ब्रह्म’(छां.उ.५.११.१)">‘को न आत्मा, किं ब्रह्म’(छां.उ.५.११.१)</span></span><span data-deva=" इत्यारम्भाच्च अन्येषामसम्भवाद्विष्णुरेव वैश्वानरः ।"> इत्यारम्भाच्च अन्येषामसम्भवाद्विष्णुरेव वैश्वानरः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V26_B5" data-verse="BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26_B5" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id"><span data-deva="‘चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत’(तै.आ.३.१२,ऋ.सं.१०.९०.१३)">‘चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत’(तै.आ.३.१२,ऋ.सं.१०.९०.१३)</span></span><span data-deva=" इत्यादिना यः पुरुषाख्यो विष्णुरभहितस्तद्विधमेवात्र "> इत्यादिना यः पुरुषाख्यो विष्णुरभहितस्तद्विधमेवात्र </span><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘मूर्धैव सुतेजाः, चक्षुर्विश्वरूपः प्राणः पृथग्वर्त्मा’(छां.उ.५.१८.२)">‘मूर्धैव सुतेजाः, चक्षुर्विश्वरूपः प्राणः पृथग्वर्त्मा’(छां.उ.५.१८.२)</span></span><span data-deva=" इत्यादिनैनं वैश्वानरमधीयते । ‘च’शब्देन सकलवेदतन्त्रपुराणादिषु विष्णुपरत्वं पुरुषसूक्तस्य दर्शयति । तथा च ब्राह्मे –
+"> इत्यादिनैनं वैश्वानरमधीयते । ‘च’शब्देन सकलवेदतन्त्रपुराणादिषु विष्णुपरत्वं पुरुषसूक्तस्य दर्शयति । तथा च ब्राह्मे –
+</span><span class="gr-reference gr-ref-Brahmapurana-id"><span data-deva="‘यथैव पौरुषं सूक्तं नित्यं विष्णुपरायणम् ।">‘यथैव पौरुषं सूक्तं नित्यं विष्णुपरायणम् ।</span><br><span data-deva="तथैव मे मनो नित्यं भूयाद्विष्णुपरायणम्’">तथैव मे मनो नित्यं भूयाद्विष्णुपरायणम्’</span></span><span data-deva=" इति ॥"> इति ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V26_B6" data-verse="BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26_B6" style="position: relative;"><span data-deva="चतुर्वेदशिखायां च
+">चतुर्वेदशिखायां च
+</span><p><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात्’(ऋ.सं.१०.९०.१)">‘सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात्’(ऋ.सं.१०.९०.१)</span></span><span data-deva=" इति ।
+"> इति ।
+</span><span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id"><span data-deva="‘एष ह्येवाचिन्त्यः परः परमो हरिरादिरनादिरनन्तोऽनन्तशीर्षोऽनन्ताक्षोऽनन्तबाहुरनन्त गुणोऽनन्तरूपः’">‘एष ह्येवाचिन्त्यः परः परमो हरिरादिरनादिरनन्तोऽनन्तशीर्षोऽनन्ताक्षोऽनन्तबाहुरनन्त गुणोऽनन्तरूपः’</span></span><span data-deva=" इति ।
+बृहत्संहितायां च-
+"> इति ।
+बृहत्संहितायां च-
+</span></p>
+<span class="gr-reference gr-ref-Bruhathsamhita-id"><span data-deva="‘यथा हि पौरुषं सूक्तं विष्णोरेवाभिधायकम् ।">‘यथा हि पौरुषं सूक्तं विष्णोरेवाभिधायकम् ।</span><br><span data-deva="न तथा सर्ववेदाश्च वेदाङ्गानि च नारद’">न तथा सर्ववेदाश्च वेदाङ्गानि च नारद’</span></span><span data-deva=" इत्यादि ॥"> इत्यादि ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V26_B7" data-verse="BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Naradiya-id"><span data-deva="‘यस्माद्यज्जायते चाङ्गाल्लोकवेदादिकं हरेः ।">‘यस्माद्यज्जायते चाङ्गाल्लोकवेदादिकं हरेः ।</span><br><span data-deva="तन्नामवाच्यमङ्गं तद्यथा ब्रह्मादिकं मुखम् ॥’">तन्नामवाच्यमङ्गं तद्यथा ब्रह्मादिकं मुखम् ॥’</span></span></span><span data-deva="इति नारदीयवचनात् नाभेदोक्तिविरोधः ॥ 26 ॥">इति नारदीयवचनात् नाभेदोक्तिविरोधः ॥ 26 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V15" data-block-id="BS_C01_S02_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं सुखविशिष्टाभिधानादेव च ओम् ॥ 01-02-15 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V27" data-block-id="BS_C01_S02_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् अत एव न देवता भूतं च ओम् ॥ 01-02-27॥">ओम् अत एव न देवता भूतं च ओम् ॥ 01-02-27॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V27" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V27" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V15" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V15">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V27_B1" data-verse="BS_C01_S02_V27" data-block-id="BS_C01_S02_V27_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अग्निवैश्वानरादिशब्दस्तेजसि भूते अग्निदेवतायां च प्रसिद्धोऽपि अतः= पूर्वोक्तहेतुत एव अत्र न सा तच्चाभिधीयते ॥ 27 ॥">अग्निवैश्वानरादिशब्दस्तेजसि भूते अग्निदेवतायां च प्रसिद्धोऽपि अतः= पूर्वोक्तहेतुत एव अत्र न सा तच्चाभिधीयते ॥ 27 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V15_B1" data-verse="BS_C01_S02_V15" data-block-id="BS_C01_S02_V15_B1"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘प्राणो ब्रह्म कं ब्रह्म खं ब्रह्म’(छां.उ.४.१०.५)</span> इति, <span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म’(बृ.उ.५.९.२८)</span> <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात्’(तै.उ.३.६)</span> इत्यादेस्तस्यैव हि लक्षणम् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V15_B4" data-verse="BS_C01_S02_V15" data-block-id="BS_C01_S02_V15_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmavaivarte-id">‘लक्षणं परमानन्दो विष्णोरेव न संशयः ।<br/>अव्यक्तादितृणान्तास्तु विप्लु(विपृ)डानन्दभागिनः’</span></span> इति ब्रह्मवैवर्ते ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V15_B6" data-verse="BS_C01_S02_V15" data-block-id="BS_C01_S02_V15_B6">न च मुख्ये सति अमुख्यं युज्यते ॥ 15 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V16" data-block-id="BS_C01_S02_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं श्रुतोपनिषत्कगत्यभिधानाच्च ओम् ॥ 01-02-16 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V28" data-block-id="BS_C01_S02_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं साक्षादप्यविरोधं जैमिनिः ओम् ॥ 01-02-28 ॥">ओं साक्षादप्यविरोधं जैमिनिः ओम् ॥ 01-02-28 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V28" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V28" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V16" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V16">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V28_B1" data-verse="BS_C01_S02_V28" data-block-id="BS_C01_S02_V28_B1" style="position: relative;"><span data-deva="नाग्न्यादयः शब्दा अग्न्यादिवाचकास्तथापि साक्षादेवानन्ययोगेन ब्रह्मवाचकैः व्यवहारार्थमनभिज्ञानाच्चान्यत्र व्यवहारन्तीत्यभ्युपगमेऽविरोधं जैमिनिर्वक्ति ।">नाग्न्यादयः शब्दा अग्न्यादिवाचकास्तथापि साक्षादेवानन्ययोगेन ब्रह्मवाचकैः व्यवहारार्थमनभिज्ञानाच्चान्यत्र व्यवहारन्तीत्यभ्युपगमेऽविरोधं जैमिनिर्वक्ति ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V16_B1" data-verse="BS_C01_S02_V16" data-block-id="BS_C01_S02_V16_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘स एनान् ब्रह्म गमयति’(छां.उ.४.१५.५)</span></span> इति । न ह्यन्यविद्यया अन्यगतिर्युक्ता ॥16॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V28_B2" data-verse="BS_C01_S02_V28" data-block-id="BS_C01_S02_V28_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘व्यासचित्तस्थिताकाशादवच्छिन्नानि कानिचित् ।">‘व्यासचित्तस्थिताकाशादवच्छिन्नानि कानिचित् ।</span><br><span data-deva="अन्ये व्यवहरन्त्येतान्यूरीकृत्य गृहादिवत्’ ॥">अन्ये व्यवहरन्त्येतान्यूरीकृत्य गृहादिवत्’ ॥</span></span><span data-deva="
+इति स्कान्दवचनान्न मतानां परस्परविरोधः ॥ 28 ॥">
+इति स्कान्दवचनान्न मतानां परस्परविरोधः ॥ 28 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V17" data-block-id="BS_C01_S02_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् अनवस्थितेरसम्भवाच्च नेतरः ओम् ॥ 01-02-17॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V29" data-block-id="BS_C01_S02_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् अभिव्यक्तेरित्याश्मरथ्यः ओम् ॥ 01-02-29 ॥">ओम् अभिव्यक्तेरित्याश्मरथ्यः ओम् ॥ 01-02-29 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V29" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V29" style="position: relative;">
-<div class="gr-author-note">॥ इत्यन्तराधिकरणम् ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V29_B1" data-verse="BS_C01_S02_V29" data-block-id="BS_C01_S02_V29_B1" style="position: relative;"><span data-deva="तत्र तत्र प्रसिद्धावप्यग्न्यादिषु ब्रह्मणोऽभिव्यक्तेरग्न्यादिसूक्तनियम इत्याश्मरथ्यः ॥ 29 ॥">तत्र तत्र प्रसिद्धावप्यग्न्यादिषु ब्रह्मणोऽभिव्यक्तेरग्न्यादिसूक्तनियम इत्याश्मरथ्यः ॥ 29 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V17" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V17">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V17_B1" data-verse="BS_C01_S02_V17" data-block-id="BS_C01_S02_V17_B1">जीवस्य जीवान्तरनियामकत्वेऽनवस्थितेः, साम्यादसम्भवाच्च न जीवः । नियमप्रमाणाभावात्(नियमे प्रमाणाभावात्) । अनीश्वरापेक्षत्वाच्च ॥ 17 ॥</div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S02_A016" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इत्यन्तर्याम्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S02_A016"></span><h4 class="gr-section-head">इत्यन्तर्याम्यधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V30" data-block-id="BS_C01_S02_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् अनुस्मृतेर्बादरिः ओम् ॥ 01-02-30 ॥">ओम् अनुस्मृतेर्बादरिः ओम् ॥ 01-02-30 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V30" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V30" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V18_I01" data-block-id="BS_C01_S02_V18_I01" data-verse="BS_C01_S02_V18">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V30_B1" data-verse="BS_C01_S02_V30" data-block-id="BS_C01_S02_V30_B1" style="position: relative;"><span data-deva="तत्रोक्तस्य विष्णोरग्न्यादिष्वनुस्मर्यमाणत्वात् तन्नियमः इति बादरिः ॥ 30 ॥">तत्रोक्तस्य विष्णोरग्न्यादिष्वनुस्मर्यमाणत्वात् तन्नियमः इति बादरिः ॥ 30 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘यः पृथिव्यां तिष्ठन् पृथिव्या अन्तरो यं पृथिवी न वेद यस्य पृथिवी शरीरं यः पृथिवीमन्तरो यमयत्येष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’(बृ.उ.५.७.३)</span></span> इत्यादिना अन्तर्याम्युच्यते ।</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V31" data-block-id="BS_C01_S02_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं सम्पत्तेरिति जैमिनिस्तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 01-02-31 ॥">ओं सम्पत्तेरिति जैमिनिस्तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 01-02-31 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V18_I02" data-block-id="BS_C01_S02_V18_I02" data-verse="BS_C01_S02_V18">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V31" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V31" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">तत्र च <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘एतदमृतम्’(छां.उ.४.१५.१)</span></span> इत्युक्तममृतत्वमुच्यते । स च <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘यस्य पृथिवी शरीरम्’</span></span> इत्यादिना सर्वात्मकत्वात् प्रकृतिस्तत्तज्जीवो वा युक्तः ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V31_B1" data-verse="BS_C01_S02_V31" data-block-id="BS_C01_S02_V31_B1" style="position: relative;"><span data-deva="साक्षादप्यविरोधं वदन् जैमिनिः सूक्तादिनियममग्न्यादि सम्प्राप्त्या मन्यते-">साक्षादप्यविरोधं वदन् जैमिनिः सूक्तादिनियममग्न्यादि सम्प्राप्त्या मन्यते-</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shatapathabrahmana-id"><span data-deva="‘तं यथा यथोपासते तदेव भवति’">‘तं यथा यथोपासते तदेव भवति’</span></span></span><span data-deva="(शत. ब्रा.१०.५.२.२०) इति दर्शयति ॥ 31 ॥">(शत. ब्रा.१०.५.२.२०) इति दर्शयति ॥ 31 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V32_I01" data-block-id="BS_C01_S02_V32_I01" data-verse="BS_C01_S02_V32" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V18_I03" data-block-id="BS_C01_S02_V18_I03" data-verse="BS_C01_S02_V18">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="न ह्यन्योपासकोऽन्यं प्राप्नुत इति युज्यत इत्यत आह">न ह्यन्योपासकोऽन्यं प्राप्नुत इति युज्यत इत्यत आह</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">न हि विष्णोः पृथिव्यादिशरीरत्वमङ्गीक्रियते ? इत्यत आह –</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V32" data-block-id="BS_C01_S02_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओम् आमनन्ति चैनमस्मिन् ओम् ॥ 01-02-32 ॥">ओम् आमनन्ति चैनमस्मिन् ओम् ॥ 01-02-32 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V18" data-block-id="BS_C01_S02_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् अन्तर्याम्यधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-02-18 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति वैश्वानराधिकरणम् ॥ 07 ॥">॥ इति वैश्वानराधिकरणम् ॥ 07 ॥</span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 01-02 ॥">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 01-02 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V18" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V18">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V32" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V32" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V18_B1" data-verse="BS_C01_S02_V18" data-block-id="BS_C01_S02_V18_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘यं पृथिवी न वेद’ ‘यः पृथिव्या अन्तरः’(बृ.उ.५.७.३)</span></span>, इत्यादिना अधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशाद्विष्णुरेवान्तर्यामी ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V32_B1" data-verse="BS_C01_S02_V32" data-block-id="BS_C01_S02_V32_B1" style="position: relative;"><span data-deva="एनं= विष्णुम् अस्मिन्= अग्न्यादौ आमनन्ति ।">एनं= विष्णुम् अस्मिन्= अग्न्यादौ आमनन्ति ।</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id"><span data-deva="‘योऽग्नौ तिष्ठन्’(बृ.उ.५.७.५)">‘योऽग्नौ तिष्ठन्’(बृ.उ.५.७.५)</span></span></span><span data-deva=",">,</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘य एष एतस्मिन्नग्नौ तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषः’">‘य एष एतस्मिन्नग्नौ तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषः’</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिना ॥ 32 ॥"> इत्यादिना ॥ 32 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V18_B2" data-verse="BS_C01_S02_V18" data-block-id="BS_C01_S02_V18_B2">स हि <span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘न ते विष्णो चायमानो न जातः’(ऋ.सं.७.९९.२)</span>
-<span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘स योऽतोऽश्रुतोऽगतोऽमतोऽनतोऽदृष्टोऽविज्ञातोऽनादिष्टः सर्वेषां भूतामन्तरपुरुष’(ऐ.आ.३.२.४)</span> इत्यादिनाऽविदितोऽन्तरश्च ॥ 18 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V19" data-block-id="BS_C01_S02_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं न च स्मार्तमतद्धर्माभिलापात् ओम् ॥ 01-02-19 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-C1-S3" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="तृतीयः पादः"></span>
+</p>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V19" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V19">
+<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="तृतीयः_पादः"><span id=".E0.A4.A4.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.80.E0.A4.AF.E0.A4.83_.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.83"></span><span data-deva="तृतीयः पादः">तृतीयः पादः</span></h3></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V19_B1" data-verse="BS_C01_S02_V19" data-block-id="BS_C01_S02_V19_B1">त्रिगुणत्वादिप्रधानधर्मानुक्तेर्न स्मृत्युक्तं प्रधानमन्तर्यामि ॥19॥</div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A019" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="द्युभ्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A019"></span></p><h4 id="द्युभ्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A5.81.E0.A4.AD.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="द्युभ्वाधिकरणम्">द्युभ्वाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V01_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V01_I01" data-verse="BS_C01_S03_V01" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="तत्र चान्यत्र च प्रसिद्धानां शब्दानां विष्णौ समन्वयं प्रायेणास्मिन् पादे दर्शयति ।">तत्र चान्यत्र च प्रसिद्धानां शब्दानां विष्णौ समन्वयं प्रायेणास्मिन् पादे दर्शयति ।</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V20" data-block-id="BS_C01_S02_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं शारीरश्चोभयेऽपि हि भेदेनैनमधीयते ओम् ॥ 01-02-20 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V01_I02" data-block-id="BS_C01_S03_V01_I02" data-verse="BS_C01_S03_V01" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="विष्णोः परविद्याविषयत्वमुक्तम् । तत्र ">विष्णोः परविद्याविषयत्वमुक्तम् । तत्र </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘यस्मिन् द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं मनः सह प्राणैश्चसर्वैस्तमेवैकं जानथ आत्मानम्’(मुण्डक.उ.२.२.५)">‘यस्मिन् द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं मनः सह प्राणैश्चसर्वैस्तमेवैकं जानथ आत्मानम्’(मुण्डक.उ.२.२.५)</span></span></span><span data-deva=" इत्यत्र, "> इत्यत्र, </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopashat-id"><span data-deva="‘प्राणानां ग्रन्थिरसि रुद्रोऽमाऽऽविशान्तकः’(महाना.उ.३५)">‘प्राणानां ग्रन्थिरसि रुद्रोऽमाऽऽविशान्तकः’(महाना.उ.३५)</span></span></span> <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bodhayanagruhyasuktam-id"><span data-deva="‘प्राणेश्वरः कृत्तिवासाः पिनाकी’(बोधायनगृह्यसूत्रं)">‘प्राणेश्वरः कृत्तिवासाः पिनाकी’(बोधायनगृह्यसूत्रं)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादिना रुद्रस्य प्राणाधारत्वप्रतीतेः, "> इत्यादिना रुद्रस्य प्राणाधारत्वप्रतीतेः, </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘स एषोऽन्तरश्चरते बहुधा जायमानः’(मुण्डक.उ.२.२.६)">‘स एषोऽन्तरश्चरते बहुधा जायमानः’(मुण्डक.उ.२.२.६)</span></span></span><span data-deva=" इति जीवलिङ्गाच्च तयोः प्राप्तिरित्यत उच्यते –"> इति जीवलिङ्गाच्च तयोः प्राप्तिरित्यत उच्यते –</span></div>
-<div class="gr-author-note">॥ इत्यन्तर्याम्यधिकरणम् ॥ 05 ॥</div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V20" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V20">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V20_B1" data-verse="BS_C01_S02_V20" data-block-id="BS_C01_S02_V20_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘य आत्मनि तिष्ठन्नात्मनोऽन्तरो यमात्मा न वेद यस्यात्मा<br/>शरीरं य आत्मानमन्तरो यमयत्येष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’<br/>‘यो विज्ञाने तिष्ठन् विज्ञानादन्तरो यं विज्ञानं न वेद यस्य विज्ञानं शरीरं’(बृ.उ.५.७.२२)</span></span><br/>इत्युभयेऽपि हि शाखिनो भेदेन एनं (जीवं)अधीयते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V20_B2" data-verse="BS_C01_S02_V20" data-block-id="BS_C01_S02_V20_B2"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘शीर्यते नित्यमेवास्माद्विष्णोस्तु जगदीदृशम् ।<br/>रमते च परो ह्यस्मिन् शरीरं तस्य तज्जगत्’ ॥</span>
-इति वचनान्न शरीरत्वविरोधः ॥20॥</div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S02_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अदृश्यत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S02_A017"></span><h4 class="gr-section-head">अदृश्यत्वाधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V01" data-block-id="BS_C01_S03_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं द्युभ्वाद्यायतनं स्वशब्दात् ओम् ॥ 01-03-01 ॥">ओं द्युभ्वाद्यायतनं स्वशब्दात् ओम् ॥ 01-03-01 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V01" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V01" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V21_I01" data-block-id="BS_C01_S02_V21_I01" data-verse="BS_C01_S02_V21">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V01_B1" data-verse="BS_C01_S03_V01" data-block-id="BS_C01_S03_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘तमेवैकं जानथ आत्मानम्’(मुण्डक.उ.२.२.५)इत्यात्मशब्दात् द्युभ्वाद्यायतनं(श्रयो) विष्णुरेव ।">‘तमेवैकं जानथ आत्मानम्’(मुण्डक.उ.२.२.५)इत्यात्मशब्दात् द्युभ्वाद्यायतनं(श्रयो) विष्णुरेव ।</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">अदृश्यत्वादिगुणा विष्णोरुक्ताः । तत्र –</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V01_B2" data-verse="BS_C01_S03_V01" data-block-id="BS_C01_S03_V01_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘आत्मब्रह्मादयः शब्दास्तमृते विष्णुमव्ययम् ।">‘आत्मब्रह्मादयः शब्दास्तमृते विष्णुमव्ययम् ।</span><br><span data-deva="न सम्भवन्ति यस्मात् तैर्नैवाप्तागुणपूर्णता’ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 1 ॥">न सम्भवन्ति यस्मात् तैर्नैवाप्तागुणपूर्णता’ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 1 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V02" data-block-id="BS_C01_S03_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं मुक्तोपसृप्यव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-03-02 ॥">ओं मुक्तोपसृप्यव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-03-02 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V21_I02" data-block-id="BS_C01_S02_V21_I02" data-verse="BS_C01_S02_V21">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V02" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V02" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘यत्तदद्रेश्यम्, अग्राह्यम्, अगोत्रम्, अवर्णम्, अचक्षुःश्रोत्रं, तद् अपाणिपादम् । नित्यं विभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं तदव्ययं यद्भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः’(मु.उ.१.१.६)</span></span>इत्युक्त्वा, अतोऽब्रवीत्(ब्रवीति)-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V02_B1" data-verse="BS_C01_S03_V02" data-block-id="BS_C01_S03_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अमृतस्यैष सेतुः’(मुण्डक.उ.२.२.५) इति ‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१),‘नारायणं महाज्ञेयं विश्वात्मानं परायणम्’(महाना.उ.११) ,‘मुक्तानां परमा गतिः’(मभा.१२.२५४.१७(विष्णुसहस्रनाम.१७)) ‘एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति’(तै.उ. २.८) इत्यादिना तस्यैव मुक्तप्राप्यत्वव्यपदेशात् ।">‘अमृतस्यैष सेतुः’(मुण्डक.उ.२.२.५) इति ‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१),‘नारायणं महाज्ञेयं विश्वात्मानं परायणम्’(महाना.उ.११) ,‘मुक्तानां परमा गतिः’(मभा.१२.२५४.१७(विष्णुसहस्रनाम.१७)) ‘एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति’(तै.उ. २.८) इत्यादिना तस्यैव मुक्तप्राप्यत्वव्यपदेशात् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V02_B2" data-verse="BS_C01_S03_V02" data-block-id="BS_C01_S03_V02_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘बहुनाऽत्र किमुक्तेन यावच्छ्वेतं न गच्छति ।">‘बहुनाऽत्र किमुक्तेन यावच्छ्वेतं न गच्छति ।</span><br><span data-deva="योगी तावन्न मुक्तः स्यादेष शास्त्रनिर्णयः॥’ इत्यादित्यपुराणे ॥ 2 ॥">योगी तावन्न मुक्तः स्यादेष शास्त्रनिर्णयः॥’ इत्यादित्यपुराणे ॥ 2 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V03" data-block-id="BS_C01_S03_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं नानुमानमतच्छब्दात् ओम् ॥ 01-03-03-66 ॥">ओं नानुमानमतच्छब्दात् ओम् ॥ 01-03-03-66 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V21_I03" data-block-id="BS_C01_S02_V21_I03" data-verse="BS_C01_S02_V21">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V03" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V03" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च यथा पृथिव्यामोषधयः सम्भवन्ति।<br/>यथा सतः पुरुषात् केशलोमानि तथाऽक्षरात् सम्भवतीह विश्वम्’(मु.उ.१.१.७)</span></span> इत्युक्त्वा तस्माच्च <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘अक्षरात्परतः परः’(मु.उ.२.१.२)</span></span> इति परः प्रतीयत इत्यतोऽब्रवीत्-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V03_B1" data-verse="BS_C01_S03_V03" data-block-id="BS_C01_S03_V03_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न अनुमानात्मकागमपरिकल्पितरुद्रोऽत्र वाच्यः । भस्मधरोग्रत्वादितच्छब्दाभावात् ।">न अनुमानात्मकागमपरिकल्पितरुद्रोऽत्र वाच्यः । भस्मधरोग्रत्वादितच्छब्दाभावात् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V03_B2" data-verse="BS_C01_S03_V03" data-block-id="BS_C01_S03_V03_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘सोऽन्तकः स रुद्रः स प्राणभृत् स प्राणनायकः स ईशो यो हरिर्योऽनन्तो यो विष्णुर्यः परः परोवरीयान्’ इत्यादिना प्राणग्रन्थिरुद्रत्वादेर्विष्णोरेवोक्तत्वात् ।">‘सोऽन्तकः स रुद्रः स प्राणभृत् स प्राणनायकः स ईशो यो हरिर्योऽनन्तो यो विष्णुर्यः परः परोवरीयान्’ इत्यादिना प्राणग्रन्थिरुद्रत्वादेर्विष्णोरेवोक्तत्वात् ।</span></span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V03_B4" data-verse="BS_C01_S03_V03" data-block-id="BS_C01_S03_V03_B4" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्माण्डे च-
+">ब्रह्माण्डे च-
+</span><span class="gr-reference gr-ref-Brahmandapurana-id"><span data-deva="‘रुजं द्रावयते यस्माद्रुद्रस्तस्माज्जनार्दनः ।">‘रुजं द्रावयते यस्माद्रुद्रस्तस्माज्जनार्दनः ।</span><br><span data-deva="ईशानादेव चेशानो महैदेवो महत्त्वतः ॥">ईशानादेव चेशानो महैदेवो महत्त्वतः ॥</span><br><span data-deva="पिबन्ति ये नरा नाकं मुक्ताः संसारसागरात् ।">पिबन्ति ये नरा नाकं मुक्ताः संसारसागरात् ।</span><br><span data-deva="तदाधारो यतो विष्णुः पिनाकीति ततः (स्मृ)श्रुतः॥">तदाधारो यतो विष्णुः पिनाकीति ततः (स्मृ)श्रुतः॥</span><br><span data-deva="शिवः सुखात्मकत्वेन शर्वः शंरोधनाद्धरिः ।">शिवः सुखात्मकत्वेन शर्वः शंरोधनाद्धरिः ।</span><br><span data-deva="कृत्यात्मकमिदं देहं यतो वस्ते प्रवर्तयन् ॥">कृत्यात्मकमिदं देहं यतो वस्ते प्रवर्तयन् ॥</span><br><span data-deva="कृत्तिवासास्ततो देवो विरिञ्चश्च विरेचनात् ।">कृत्तिवासास्ततो देवो विरिञ्चश्च विरेचनात् ।</span><br><span data-deva="बृंहणाद्ब्रह्मनामाऽसौ ऐश्वर्यादिन्द्र उच्यते ॥">बृंहणाद्ब्रह्मनामाऽसौ ऐश्वर्यादिन्द्र उच्यते ॥</span><br><span data-deva="एवं नानाविधैः शब्दैरेक एव त्रिविक्रमः ।">एवं नानाविधैः शब्दैरेक एव त्रिविक्रमः ।</span><br><span data-deva="वेदेषु सपुराणेषु गीयते पुरुषोत्तमः’">वेदेषु सपुराणेषु गीयते पुरुषोत्तमः’</span></span><span data-deva=" इति ।"> इति ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V03_B14" data-verse="BS_C01_S03_V03" data-block-id="BS_C01_S03_V03_B14" style="position: relative;"><span data-deva="वामने च –">वामने च –</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vamanapurana-id"><span data-deva="‘न तु नारायणादीनां नाम्नामन्यत्र सम्भवः । ">‘न तु नारायणादीनां नाम्नामन्यत्र सम्भवः । </span><br><span data-deva=" अन्यनाम्नां गतिर्विष्णुः एक एव प्रकीर्तितः॥’"> अन्यनाम्नां गतिर्विष्णुः एक एव प्रकीर्तितः॥’</span></span></span><span data-deva=" इति ॥"> इति ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V03_B17" data-verse="BS_C01_S03_V03" data-block-id="BS_C01_S03_V03_B17" style="position: relative;"><span data-deva="स्कान्दे च –">स्कान्दे च –</span><br> <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vamanapurana-id"><span data-deva="‘ऋते नारायणादीनि नामानि पुरुषोत्तमः ।">‘ऋते नारायणादीनि नामानि पुरुषोत्तमः ।</span><br><span data-deva="प्रादादन्यत्र भगवान् राजेवर्ते स्वकं पुरम्॥’">प्रादादन्यत्र भगवान् राजेवर्ते स्वकं पुरम्॥’</span></span></span><span data-deva="इति ।">इति ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V03_B20" data-verse="BS_C01_S03_V03" data-block-id="BS_C01_S03_V03_B20" style="position: relative;"><span data-deva="‘चतुर्मुखः शतानन्दो ब्रह्मणः पद्मभूरिति ।
+">‘चतुर्मुखः शतानन्दो ब्रह्मणः पद्मभूरिति ।
+</span><p><span data-deva="उग्रो भस्मधरो नग्नः कपालीति शिवस्य च ।
+">उग्रो भस्मधरो नग्नः कपालीति शिवस्य च ।
+</span></p><span data-deva="
+विशेषनामानि ददौ स्वकीयान्यपि केशवः॥’ इति च ब्राह्मे ॥ 3 ॥">
+विशेषनामानि ददौ स्वकीयान्यपि केशवः॥’ इति च ब्राह्मे ॥ 3 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V04" data-block-id="BS_C01_S03_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं प्राणभृच्च ओम् ॥ 01-03-04 ॥">ओं प्राणभृच्च ओम् ॥ 01-03-04 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V21" data-block-id="BS_C01_S02_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् अदृश्यत्वादिगुणको धर्मोक्तेः ओम् ॥ 01-02-21 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V04" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V04" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V04_B1" data-verse="BS_C01_S03_V04" data-block-id="BS_C01_S03_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="एतैरेव हेतुभिः न जीवो वायुश्च । ‘अजायमानो बहुधा विजायत’(तै.आ.३.१३.१) इति तस्यैव बहुधा जन्मोक्तेः ॥ 04॥">एतैरेव हेतुभिः न जीवो वायुश्च । ‘अजायमानो बहुधा विजायत’(तै.आ.३.१३.१) इति तस्यैव बहुधा जन्मोक्तेः ॥ 04॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V21" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V21">
+</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V21_B1" data-verse="BS_C01_S02_V21" data-block-id="BS_C01_S02_V21_B1">पृथिव्यादि दृष्टान्तमुक्त्वा<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘अक्षरात् सम्भवतीह विश्वम्’(मु.उ.१.१.७)</span></span> इत्यतः परं तत्परतः पराभिधानात्,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id">‘कूटस्थोऽक्षर उच्यते’(भ.गी.१५.१६)</span></span> इति स्मृतेश्च प्रकृतेः प्राप्तिः ।</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V05" data-block-id="BS_C01_S03_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं भेदव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-03-05 ॥">ओं भेदव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-03-05 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V05" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V05" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V21_B2" data-verse="BS_C01_S02_V21" data-block-id="BS_C01_S02_V21_B2">ब्रह्मशब्दात् तत्परतः पराभिध्यानादेव च हिरण्यगर्भस्य ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V05_B1" data-verse="BS_C01_S03_V05" data-block-id="BS_C01_S03_V05_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न चैक्यं वाच्यम् । ‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशम् अस्य महिमानम्’(मुण्डक.३.१.२) इति भेदव्यपदेशात् ॥ 05 ॥">न चैक्यं वाच्यम् । ‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशम् अस्य महिमानम्’(मुण्डक.३.१.२) इति भेदव्यपदेशात् ॥ 05 ॥</span></div>
+</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V21_B3" data-verse="BS_C01_S02_V21" data-block-id="BS_C01_S02_V21_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति’(तै.आ.३.१२.७)</span></span> ।</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V06" data-block-id="BS_C01_S03_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(69)ओं प्रकरणात् ओम् ॥ 01-03-06 ॥">(69)ओं प्रकरणात् ओम् ॥ 01-03-06 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V06" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V06" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V21_B4" data-verse="BS_C01_S02_V21" data-block-id="BS_C01_S02_V21_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavata-id">‘तत्कर्म हरितोषं यत् सा विद्या तन्मतिर्यया’(भाग.४.२९.४९)</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V06_B1" data-verse="BS_C01_S03_V06" data-block-id="BS_C01_S03_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘द्वे विद्ये वेदितव्ये’(मुण्डक.१.१.४) इति तस्य ह्येतत् प्रकरणम् ॥ 06 ॥">‘द्वे विद्ये वेदितव्ये’(मुण्डक.१.१.४) इति तस्य ह्येतत् प्रकरणम् ॥ 06 ॥</span></div>
+</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V21_B5" data-verse="BS_C01_S02_V21" data-block-id="BS_C01_S02_V21_B5"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘अथ द्वे वाव विद्ये वेदितव्ये परा चैवापरा च। तत्र यो वेदा यान्यङ्गानि यान्युपाङ्गानि यानि प्रत्यङ्गानि साऽपरा ।  अथ परा यया स हरिर्वेदितव्यो योऽसावदृश्यो निर्गुणः परः परमात्मा’(मु.उ.१.१.४-५)</span> इत्यादिना तद्धर्मत्वेनावगतपरविद्याविषयत्वोक्तेर्विष्णुरेवादृश्यत्वादि गुणकः ॥ 21 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V07" data-block-id="BS_C01_S03_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(70)ओं स्थित्यदनाभ्यां च ओम् ॥ 01-03-07 ॥">(70)ओं स्थित्यदनाभ्यां च ओम् ॥ 01-03-07 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V07" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V07" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V07_B1" data-verse="BS_C01_S03_V07" data-block-id="BS_C01_S03_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘द्वासुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते ।
+">‘द्वासुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते ।
+</span><p><span data-deva="तयोरन्यः पिप्पलं स्वादु अत्ति अनश्ननन्यो अभिचाकशीति’(मुण्डक.३.१.१)
+">तयोरन्यः पिप्पलं स्वादु अत्ति अनश्ननन्यो अभिचाकशीति’(मुण्डक.३.१.१)
+</span></p><span data-deva="
+इति ईश-जीवयोः स्थिति-अदनोक्तेः ॥ 07 ॥">
+इति ईश-जीवयोः स्थिति-अदनोक्तेः ॥ 07 ॥</span></div>
+</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति द्युभ्वाधिकरणम् ॥ 01 ॥">॥ इति द्युभ्वाधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A020" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="भूमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A020"></span></p><h4 id="भूमाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AD.E0.A5.82.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="भूमाधिकरणम्">भूमाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V08_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V08_I01" data-verse="BS_C01_S03_V08" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘प्राणो व अशाया भूयान्’ इत्युक्त्वा ‘यो वै भूमा तत्सुखम्’(छां.उ.७.१३.१) इत्युक्तेः तस्यैव भूमत्वप्राप्तिः ।">‘प्राणो व अशाया भूयान्’ इत्युक्त्वा ‘यो वै भूमा तत्सुखम्’(छां.उ.७.१३.१) इत्युक्तेः तस्यैव भूमत्वप्राप्तिः ।</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V22" data-block-id="BS_C01_S02_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं विशेषणभेदव्यपदेशाभ्यां नेतरौ ओम् ॥ 01-02-22 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V08_I02" data-block-id="BS_C01_S03_V08_I02" data-verse="BS_C01_S03_V08" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘उत्क्रान्तप्राणान्’(छां.उ.७.१५.३) इत्यादिलिङ्गात् प्राणशब्दश्च वायुवाचीति अत उच्यते –">‘उत्क्रान्तप्राणान्’(छां.उ.७.१५.३) इत्यादिलिङ्गात् प्राणशब्दश्च वायुवाचीति अत उच्यते –</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V22" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V22">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V22_B1" data-verse="BS_C01_S02_V22" data-block-id="BS_C01_S02_V22_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘यः सर्वज्ञः सर्वविद्यस्य ज्ञानमयं तप’(मु.उ.१.१.९)</span></span> इति विशेषणान्न प्रकृतिः । <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘तस्मादेतत्ब्रह्म नाम रूपमन्नं च जायते’(मु.उ.१.१.९)</span></span> इति भेदव्यपदेशान्न विरिञ्चः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V22_B2" data-verse="BS_C01_S02_V22" data-block-id="BS_C01_S02_V22_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘अपरं त्वक्षरं या सा प्रकृतिर्जडरूपिका ।<br/> श्रीः परा प्रकृतिः प्रोक्ता चेतना विष्णुसंश्रया ॥<br/>तामक्षरं परं प्राहुः परतः परमक्षरम् ।<br/> हरिमैवाखिलगुणमक्षरत्रयमीरितम्’॥</span></span><br/>इति स्कान्दे त्र्यक्षराभिधानात् <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘अक्षरात् परतः परः’(मु.उ.२.१.२)</span></span> इत्यपि विशेषणमेव ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V22_B3" data-verse="BS_C01_S02_V22" data-block-id="BS_C01_S02_V22_B3"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः’(मु.उ.३.१.२)</span> इति भेदव्यपदेशादीशपदप्राप्तोऽपि न रुद्रः ॥ 22 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V23" data-block-id="BS_C01_S02_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं रूपोपन्यासाच्च ओम् ॥ 01-02-23 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V08" data-block-id="BS_C01_S03_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(71)ओं भूमा सम्प्रसादादध्युपदेशात् ओम् ॥ 01-03-08 ॥">(71)ओं भूमा सम्प्रसादादध्युपदेशात् ओम् ॥ 01-03-08 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V08" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V08" style="position: relative;">
-<div class="gr-author-note">॥ इति अदृश्यत्वाधिकरणम् ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V08_B1" data-verse="BS_C01_S03_V08" data-block-id="BS_C01_S03_V08_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सम्प्रसादात्= पूर्णसुखरूपत्वात् । अध्युपदेशात्= सर्वेशामुपर्युपदेशाच्च विष्णुरेव भूमा ।">सम्प्रसादात्= पूर्णसुखरूपत्वात् । अध्युपदेशात्= सर्वेशामुपर्युपदेशाच्च विष्णुरेव भूमा ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V08_B2" data-verse="BS_C01_S03_V08" data-block-id="BS_C01_S03_V08_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanisat-id"><span data-deva="‘सहस्रशीर्षं देवं विश्वाक्षं विश्वशम्भुवम् ।">‘सहस्रशीर्षं देवं विश्वाक्षं विश्वशम्भुवम् ।</span><br><span data-deva="विश्वं नारायणं देवमक्षरं परमं पदम् ॥">विश्वं नारायणं देवमक्षरं परमं पदम् ॥</span><br><span data-deva="विश्वतः परमां नित्यम्’(महाना.उ.११)">विश्वतः परमां नित्यम्’(महाना.उ.११)</span></span></span><span data-deva=" इति श्रुतिः"> इति श्रुतिः</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V23" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V23">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V08_B5" data-verse="BS_C01_S03_V08" data-block-id="BS_C01_S03_V08_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘तमुत्क्रामन्तं प्राणोऽनूत्क्रामति’(बृ.उ.६.४.२) इत्यादिना न उत्क्रमणादिलिङ्गविरोधोऽपि ॥08॥">‘तमुत्क्रामन्तं प्राणोऽनूत्क्रामति’(बृ.उ.६.४.२) इत्यादिना न उत्क्रमणादिलिङ्गविरोधोऽपि ॥08॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V23_B1" data-verse="BS_C01_S02_V23" data-block-id="BS_C01_S02_V23_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘यदा पश्यः पश्यते रुग्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम्’(मु.उ.३.१.३)</span></span> इति</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V23_B2" data-verse="BS_C01_S02_V23" data-block-id="BS_C01_S02_V23_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">“एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः । स मुनिर्भूत्वासमचिन्तयत् । तत एते व्यजायन्त विश्वो हिरण्यगर्भोऽग्निर्यमो वरुणरुद्रेन्द्राः”</span></span> इति ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V23_B3" data-verse="BS_C01_S02_V23" data-block-id="BS_C01_S02_V23_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">तस्य हैतस्य परमस्य नारायणस्य चत्वारि रूपाणि शुक्लं रक्तं रौक्मं कृष्णमिति । स एतान्येतेभ्योऽभ्य(व्य)चीक्लृपत् । विमिश्राणि व्यमिश्रयत् । अत एतादृगेतद्रूपम्</span></span> इति तस्यैव हि रूपाण्यभिधीयन्ते ॥ 32 ॥</div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S02_A018" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वैश्वानराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S02_A018"></span><h4 class="gr-section-head">वैश्वानराधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V09" data-block-id="BS_C01_S03_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(72)ओं धर्मोपपत्तेश्च ओम् ॥ 01-03-09 ॥">(72)ओं धर्मोपपत्तेश्च ओम् ॥ 01-03-09 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V09" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V09" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V24_I01" data-block-id="BS_C01_S02_V24_I01" data-verse="BS_C01_S02_V24">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V09_B1" data-verse="BS_C01_S03_V09" data-block-id="BS_C01_S03_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वगतत्वादिधर्मोपपतेश्च ॥09॥">सर्वगतत्वादिधर्मोपपतेश्च ॥09॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">अदृश्यत्वादिगुणेषु सर्वगतत्वं</div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="इति भूमाधिकरणम् ॥ 02 ॥">इति भूमाधिकरणम् ॥ 02 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V24_I02" data-block-id="BS_C01_S02_V24_I02" data-verse="BS_C01_S02_V24">
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A021" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अक्षराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A021"></span></p><h4 id="अक्षराधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.B7.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अक्षराधिकरणम्">अक्षराधिकरणम्</span></h4>
-<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘यस्त्वेतमेवं प्रादेशमात्रमभिविमानमात्मानं वैश्वानरमुपास्ते’(छां.उ.५.१८.१)</span></span> इति वैश्वानरस्योक्तमित्यत आह –</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V10_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V10_I01" data-verse="BS_C01_S03_V10" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अदृश्यत्वादिगुणा विष्णोरुक्ताः ‘अदृष्टं द्रष्ट्रश्रुतं श्रोतृ’(बृ.उ.५.८.११) इत्यादिना, ‘अहं सोममाहनसं भिभर्मि’(ऋ.सं.१०.१२५.२) इत्यादेश्च तस्यापि सम्भवान् मध्यमाक्षरस्योक्ता इति अतो ब्रूते –">अदृश्यत्वादिगुणा विष्णोरुक्ताः ‘अदृष्टं द्रष्ट्रश्रुतं श्रोतृ’(बृ.उ.५.८.११) इत्यादिना, ‘अहं सोममाहनसं भिभर्मि’(ऋ.सं.१०.१२५.२) इत्यादेश्च तस्यापि सम्भवान् मध्यमाक्षरस्योक्ता इति अतो ब्रूते –</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V10" data-block-id="BS_C01_S03_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(73)ओम् अक्षरमम्बरान्तधृतेः ओम् ॥ 01-03-10॥">(73)ओम् अक्षरमम्बरान्तधृतेः ओम् ॥ 01-03-10॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V24" data-block-id="BS_C01_S02_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं वैश्वानरः साधारणशब्दविशेषात् ओम् ॥ 01-02-24॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V10" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V10" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V10_B1" data-verse="BS_C01_S03_V10" data-block-id="BS_C01_S03_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘एतस्मिन् खल्वक्षरे गार्ग्याकाश ओतश्च प्रोतश्च’(बृ.उ.५.८.११) इत्यम्बरान्तस्य सर्वस्य धृतेः ब्रह्मैवाक्षरम् ।">‘एतस्मिन् खल्वक्षरे गार्ग्याकाश ओतश्च प्रोतश्च’(बृ.उ.५.८.११) इत्यम्बरान्तस्य सर्वस्य धृतेः ब्रह्मैवाक्षरम् ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V24" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V24">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V10_B2" data-verse="BS_C01_S03_V10" data-block-id="BS_C01_S03_V10_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘य उ त्रिधातु पृथिवीमुत द्यामेको दाधार भुवनानि विश्वा’(ऋ.सं.१.१५४.४), ‘भर्ता सन् भ्रियमाणो बिभर्ति । एको देवो बहुधा निविष्टः । यदा भारं तन्द्रयते स भर्तुम् । पराऽस्य भारं पुनरस्तमेति’(तै.आ.३.१४) । ‘यस्मिन्निदं सं च वि चैधि सर्वं यस्मिन् देवा अधि विश्वे निषेदुः’(महा.ना.१.२) इत्यादि श्रुतेः ।">‘य उ त्रिधातु पृथिवीमुत द्यामेको दाधार भुवनानि विश्वा’(ऋ.सं.१.१५४.४), ‘भर्ता सन् भ्रियमाणो बिभर्ति । एको देवो बहुधा निविष्टः । यदा भारं तन्द्रयते स भर्तुम् । पराऽस्य भारं पुनरस्तमेति’(तै.आ.३.१४) । ‘यस्मिन्निदं सं च वि चैधि सर्वं यस्मिन् देवा अधि विश्वे निषेदुः’(महा.ना.१.२) इत्यादि श्रुतेः ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V24_B1" data-verse="BS_C01_S02_V24" data-block-id="BS_C01_S02_V24_B1">अग्नाविष्ण्वोः साधारणस्य वैश्वानरशब्दस्य विष्णावेव प्रसिद्धात्मशब्देन विशेषणाद्वैश्वानरो विष्णुरेव ॥ 24 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V10_B7" data-verse="BS_C01_S03_V10" data-block-id="BS_C01_S03_V10_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘पृथिव्यादिप्रकृत्यन्तं भूतं भव्यं भवच्च यत् ।">‘पृथिव्यादिप्रकृत्यन्तं भूतं भव्यं भवच्च यत् ।</span><br><span data-deva="विष्णुरेको बिभर्तीदं नान्यस्तस्मात् क्षमो धृतौ॥’">विष्णुरेको बिभर्तीदं नान्यस्तस्मात् क्षमो धृतौ॥’</span></span></span><br><span data-deva=" इति च स्कान्दे ॥ 10 ॥"> इति च स्कान्दे ॥ 10 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V25" data-block-id="BS_C01_S02_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं स्मर्यमाणमनुमानं स्यादिति ओम् ॥01-02-25॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V11" data-block-id="BS_C01_S03_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(74)ओं सा च प्रशासनात् ओम् ॥ 01-03-11 ॥">(74)ओं सा च प्रशासनात् ओम् ॥ 01-03-11 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V11" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V11" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V25" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V25">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V11_B1" data-verse="BS_C01_S03_V11" data-block-id="BS_C01_S03_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सा च धृतिः प्रशासनादुच्यते- ‘एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गी! सूर्याचन्द्रमसौ विधृतौ तिष्ठतः’(बृ.उ.५.८.९) इत्यादिना । तच्च प्रशासनं विष्णोरेव ।">सा च धृतिः प्रशासनादुच्यते- ‘एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गी! सूर्याचन्द्रमसौ विधृतौ तिष्ठतः’(बृ.उ.५.८.९) इत्यादिना । तच्च प्रशासनं विष्णोरेव ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V25_B1" data-verse="BS_C01_S02_V25" data-block-id="BS_C01_S02_V25_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id">‘अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः’(भ.गी.१५.१४)</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V11_B3" data-verse="BS_C01_S03_V11" data-block-id="BS_C01_S03_V11_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘सप्तार्धगर्भा भुवनस्य रेतो विष्णोस्तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि’ (ऋ.सं.१.१६४.३६)।
+‘चतुर्भिः साकं नवतिं च नामभिश्चक्रं न वृत्तं व्यतीरवीविपत्’(ऋ.सं.१.१५५.६) इत्यादिश्रुतेः ।">‘सप्तार्धगर्भा भुवनस्य रेतो विष्णोस्तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि’ (ऋ.सं.१.१६४.३६)।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V25_B2" data-verse="BS_C01_S02_V25" data-block-id="BS_C01_S02_V25_B2">इति स्मर्यमाणमत्रापि स एवोच्यत इत्यस्यानुमापकम् । समाख्यानात् । ‘इति’शब्दः समाख्याप्रदर्शकः ॥ 25 ॥</div>
+‘चतुर्भिः साकं नवतिं च नामभिश्चक्रं न वृत्तं व्यतीरवीविपत्’(ऋ.सं.१.१५५.६) इत्यादिश्रुतेः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V11_B5" data-verse="BS_C01_S03_V11" data-block-id="BS_C01_S03_V11_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘एकः शास्ता न द्वितीयोऽस्ति शास्ता’(म.भा.१४.२७.२,स्कान्द.१.४२.१७१)। ‘यो हृच्छयः तम् अहमिह ब्रवीमि’
+‘न केवलं मे भवतश्च राजन् स वै बलं बलीनां चापरेषाम्’(भाग.७.८.८)इत्यादेश्च ॥ 11 ॥">‘एकः शास्ता न द्वितीयोऽस्ति शास्ता’(म.भा.१४.२७.२,स्कान्द.१.४२.१७१)। ‘यो हृच्छयः तम् अहमिह ब्रवीमि’
+‘न केवलं मे भवतश्च राजन् स वै बलं बलीनां चापरेषाम्’(भाग.७.८.८)इत्यादेश्च ॥ 11 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं शब्दादिभ्योऽन्तः प्रतिष्ठानान्नेति चेन्न तथा दृष्ट्युपदेशादसम्भवात् पुरुषविधमपि चैनमधीयते ओम् ॥ 26-57 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V12" data-block-id="BS_C01_S03_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(75)ओम् अन्यभावव्यावृत्तेश्च ओम् ॥ 01-03-12 ॥">(75)ओम् अन्यभावव्यावृत्तेश्च ओम् ॥ 01-03-12 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V12" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V12" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V26" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V26">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V12_B1" data-verse="BS_C01_S03_V12" data-block-id="BS_C01_S03_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अस्थूलमनणु’(बृ.उ.५.८.८) इत्यादिना स्थूलाण्वादीनाम् अन्यवस्तुस्वभावानां व्यावृत्तेश्च।">‘अस्थूलमनणु’(बृ.उ.५.८.८) इत्यादिना स्थूलाण्वादीनाम् अन्यवस्तुस्वभावानां व्यावृत्तेश्च।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V26_B1" data-verse="BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘अयमग्निर्वैश्वानरः’(बृ.उ.७.९.१)</span></span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘वैश्वानरमृत आजातमग्निम्’(ऋ.सं.६.७.१)</span></span> इत्यादिशब्दः ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V12_B2" data-verse="BS_C01_S03_V12" data-block-id="BS_C01_S03_V12_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अस्थूलोऽनणुरमध्यमो मध्यमोऽव्यापको व्यापको योऽसौ हरिरादिरनादिरविश्वो विश्वः सगुणो निर्गुणः’ इत्यादेर्विष्णोरेव ते धर्माः ।">‘अस्थूलोऽनणुरमध्यमो मध्यमोऽव्यापको व्यापको योऽसौ हरिरादिरनादिरविश्वो विश्वः सगुणो निर्गुणः’ इत्यादेर्विष्णोरेव ते धर्माः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V12_B5" data-verse="BS_C01_S03_V12" data-block-id="BS_C01_S03_V12_B5" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="‘अस्थूलोऽनणुरूपोऽसावविश्वो विश्व एव च ।">‘अस्थूलोऽनणुरूपोऽसावविश्वो विश्व एव च ।</span><br><span data-deva="विरुद्धर्मरूपोऽसौ ऐश्वर्यात् पुरुषोत्तमः॥’">विरुद्धर्मरूपोऽसौ ऐश्वर्यात् पुरुषोत्तमः॥’</span></span></span><span data-deva=" इति च ब्राह्मे ॥ 12 ॥"> इति च ब्राह्मे ॥ 12 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V26_B2" data-verse="BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘वैश्वानरे तद्धुतं भवति’(छां.उ.५.२४.४)</span></span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘हृदयं गार्हपत्यो मनोऽन्वाहार्यपचन आस्यमाहवनीयः’(छां.उ.५.१८.२)</span></span> इत्याद्यग्निलिङ्गमादिशब्दोक्तम्।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V26_B3" data-verse="BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘येनेदमन्नं पच्यते’(बृ.उ.७.९.१)</span></span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘तद्यद्भक्तं प्रथममागच्छेत्तद्धोमीयम्’(छां.उ.५.१९.१)</span></span> इत्यादिना पाचकत्वेनान्तः प्रतिष्ठानं च प्रतीयते । तस्मान्न विष्णुरिति चेन्न ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V26_B4" data-verse="BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26_B4"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘अथ हेममात्मानमणोरणीयांसं परतः परं विश्वं हरिमुपासीत’</span> इति । <span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘सर्वनामा सर्वकर्मा सर्वलिङ्गः सर्वगुणः सर्वकामः सर्व धर्मः सर्वरूप’</span> इति। <span class="gr-reference gr-ref-Mahopanishad-id">‘स य एतमेवमात्मानं विश्वं हरिमारादरमुपास्ते तस्य सर्वेषु लोकेषु सर्वेषु भूतेषु सर्वेषु देवेषु सर्वषुवेदेषु कामचारो भवति’</span> इति तत्तन्नामलिङ्गादिना तस्यैव दृष्ट्युपदेशान्महोपनिषदि ॥
-<span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘अनात्तत्वादनात्मान ऊनत्वाद्गुणराशितः ।<br/>अब्रह्माणः परे सर्वे ब्रह्मात्म विष्णुरेव हि’</span> ॥
-इत्यादिना <span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘को न आत्मा, किं ब्रह्म’(छां.उ.५.११.१)</span> इत्यारम्भाच्च अन्येषामसम्भवाद्विष्णुरेव वैश्वानरः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V26_B5" data-verse="BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26_B5"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत’(तै.आ.३.१२,ऋ.सं.१०.९०.१३)</span> इत्यादिना यः पुरुषाख्यो विष्णुरभहितस्तद्विधमेवात्र <span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘मूर्धैव सुतेजाः, चक्षुर्विश्वरूपः प्राणः पृथग्वर्त्मा’(छां.उ.५.१८.२)</span> इत्यादिनैनं वैश्वानरमधीयते । ‘च’शब्देन सकलवेदतन्त्रपुराणादिषु विष्णुपरत्वं पुरुषसूक्तस्य दर्शयति । तथा च ब्राह्मे –
-<span class="gr-reference gr-ref-Brahmapurana-id">‘यथैव पौरुषं सूक्तं नित्यं विष्णुपरायणम् ।<br/>तथैव मे मनो नित्यं भूयाद्विष्णुपरायणम्’</span> इति ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V26_B6" data-verse="BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26_B6">चतुर्वेदशिखायां च
-<span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात्’(ऋ.सं.१०.९०.१)</span> इति ।
-<span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id">‘एष ह्येवाचिन्त्यः परः परमो हरिरादिरनादिरनन्तोऽनन्तशीर्षोऽनन्ताक्षोऽनन्तबाहुरनन्त गुणोऽनन्तरूपः’</span> इति ।
-बृहत्संहितायां च-
-<span class="gr-reference gr-ref-Bruhathsamhita-id">‘यथा हि पौरुषं सूक्तं विष्णोरेवाभिधायकम् ।<br/>न तथा सर्ववेदाश्च वेदाङ्गानि च नारद’</span> इत्यादि ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V26_B7" data-verse="BS_C01_S02_V26" data-block-id="BS_C01_S02_V26_B7"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Naradiya-id">‘यस्माद्यज्जायते चाङ्गाल्लोकवेदादिकं हरेः ।<br/>तन्नामवाच्यमङ्गं तद्यथा ब्रह्मादिकं मुखम् ॥’</span></span>इति नारदीयवचनात् नाभेदोक्तिविरोधः ॥ 26 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V27" data-block-id="BS_C01_S02_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् अत एव न देवता भूतं च ओम् ॥ 01-02-27॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अक्षराधिकरणम् ॥ 03 ॥">॥ इति अक्षराधिकरणम् ॥ 03 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A022" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A022"></span></p><h4 id="सदधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.A6.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सदधिकरणम्">सदधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V27" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V27">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V13_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V13_I01" data-verse="BS_C01_S03_V13" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V27_B1" data-verse="BS_C01_S02_V27" data-block-id="BS_C01_S02_V27_B1">अग्निवैश्वानरादिशब्दस्तेजसि भूते अग्निदेवतायां च प्रसिद्धोऽपि अतः= पूर्वोक्तहेतुत एव अत्र न सा तच्चाभिधीयते ॥ 27 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘सदेव सोम्येदमग्र आसीत्’(छां.उ.६.२.१) इत्यादिना सतः स्रष्टृत्वमुच्यते ।">‘सदेव सोम्येदमग्र आसीत्’(छां.उ.६.२.१) इत्यादिना सतः स्रष्टृत्वमुच्यते ।</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V28" data-block-id="BS_C01_S02_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं साक्षादप्यविरोधं जैमिनिः ओम् ॥ 01-02-28 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V13_I02" data-block-id="BS_C01_S03_V13_I02" data-verse="BS_C01_S03_V13" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="तच्च सत् ‘बहुस्यां प्रजायेय’(छां.उ.६.२.३) इति परिणामप्रतीतेर्न विष्णुः ।">तच्च सत् ‘बहुस्यां प्रजायेय’(छां.उ.६.२.३) इति परिणामप्रतीतेर्न विष्णुः ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V28" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V28">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V28_B1" data-verse="BS_C01_S02_V28" data-block-id="BS_C01_S02_V28_B1">नाग्न्यादयः शब्दा अग्न्यादिवाचकास्तथापि साक्षादेवानन्ययोगेन ब्रह्मवाचकैः व्यवहारार्थमनभिज्ञानाच्चान्यत्र व्यवहारन्तीत्यभ्युपगमेऽविरोधं जैमिनिर्वक्ति ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V28_B2" data-verse="BS_C01_S02_V28" data-block-id="BS_C01_S02_V28_B2"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘व्यासचित्तस्थिताकाशादवच्छिन्नानि कानिचित् ।<br/>अन्ये व्यवहरन्त्येतान्यूरीकृत्य गृहादिवत्’ ॥</span>
-इति स्कान्दवचनान्न मतानां परस्परविरोधः ॥ 28 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V29" data-block-id="BS_C01_S02_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् अभिव्यक्तेरित्याश्मरथ्यः ओम् ॥ 01-02-29 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V13_I03" data-block-id="BS_C01_S03_V13_I03" data-verse="BS_C01_S03_V13" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="स हि ‘अविकारः सदा शुद्धो नित्य आत्मा सदा हरिः’ इत्यादिनाऽविकारः प्रसिद्धः इति। अतोऽब्रवीति-">स हि ‘अविकारः सदा शुद्धो नित्य आत्मा सदा हरिः’ इत्यादिनाऽविकारः प्रसिद्धः इति। अतोऽब्रवीति-</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V29" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V29">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V29_B1" data-verse="BS_C01_S02_V29" data-block-id="BS_C01_S02_V29_B1">तत्र तत्र प्रसिद्धावप्यग्न्यादिषु ब्रह्मणोऽभिव्यक्तेरग्न्यादिसूक्तनियम इत्याश्मरथ्यः ॥ 29 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V30" data-block-id="BS_C01_S02_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् अनुस्मृतेर्बादरिः ओम् ॥ 01-02-30 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V13" data-block-id="BS_C01_S03_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(76)ओम् ईक्षतिकर्मव्यपदेशात् सः ओम् ॥ 01-03-13 ॥">(76)ओम् ईक्षतिकर्मव्यपदेशात् सः ओम् ॥ 01-03-13 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V13" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V13" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V30" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V30">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V13_B1" data-verse="BS_C01_S03_V13" data-block-id="BS_C01_S03_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘तदैक्षत’ इति ईक्षतिकर्मव्यपदेशात् स एव विष्णुरत्रोच्यते ।">‘तदैक्षत’ इति ईक्षतिकर्मव्यपदेशात् स एव विष्णुरत्रोच्यते ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V30_B1" data-verse="BS_C01_S02_V30" data-block-id="BS_C01_S02_V30_B1">तत्रोक्तस्य विष्णोरग्न्यादिष्वनुस्मर्यमाणत्वात् तन्नियमः इति बादरिः ॥ 30 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V13_B2" data-verse="BS_C01_S03_V13" data-block-id="BS_C01_S03_V13_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘नान्योऽतोऽस्ति द्रष्टा’(बृ.उ.५.७.२३),‘नान्यदतोऽस्ति द्रष्ट्रु’(बृ.उ.५.८.११) इत्यादिना तस्यै व हि तल्लक्षणम् ।">‘नान्योऽतोऽस्ति द्रष्टा’(बृ.उ.५.७.२३),‘नान्यदतोऽस्ति द्रष्ट्रु’(बृ.उ.५.८.११) इत्यादिना तस्यै व हि तल्लक्षणम् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V13_B4" data-verse="BS_C01_S03_V13" data-block-id="BS_C01_S03_V13_B4" style="position: relative;"><span data-deva="बहुत्वं चानिकारेणैवोक्तम्-‘अजायमानो बहुधा विजायत’(तै.आ.३.१३.१) इति ॥13॥">बहुत्वं चानिकारेणैवोक्तम्-‘अजायमानो बहुधा विजायत’(तै.आ.३.१३.१) इति ॥13॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V31" data-block-id="BS_C01_S02_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं सम्पत्तेरिति जैमिनिस्तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 01-02-31 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥इति सदधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥इति सदधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A023" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="दहराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A023"></span></p><h4 id="दहराधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A6.E0.A4.B9.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="दहराधिकरणम्">दहराधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V31" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V31">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V14_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V14_I01" data-verse="BS_C01_S03_V14" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V31_B1" data-verse="BS_C01_S02_V31" data-block-id="BS_C01_S02_V31_B1">साक्षादप्यविरोधं वदन् जैमिनिः सूक्तादिनियममग्न्यादि सम्प्राप्त्या मन्यते-<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shatapathabrahmana-id">‘तं यथा यथोपासते तदेव भवति’</span></span>(शत. ब्रा.१०.५.२.२०) इति दर्शयति ॥ 31 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="चन्द्रादित्याद्याधारत्वं विष्णोरुक्तम् । तच्च ‘एस्मिन् ब्रह्म पुरे दहरं पुण्डरीकं वेश्म दहरोऽस्मिन्नन्तर आकाशः’,‘किं तदत्र विद्यते.....’(छां.उ.८.१.२), ‘उभे अस्मिन् द्यावा पृथिवी अन्तरेव समाहिते ।  उभावग्निश्च वायुश्च सूर्याचन्द्रमसावुभौ ।  विद्युन्नक्षत्राणि’(छां.उ.८.१.३) इत्यादिनाऽऽकाशस्य प्रतीयते ।">चन्द्रादित्याद्याधारत्वं विष्णोरुक्तम् । तच्च ‘एस्मिन् ब्रह्म पुरे दहरं पुण्डरीकं वेश्म दहरोऽस्मिन्नन्तर आकाशः’,‘किं तदत्र विद्यते.....’(छां.उ.८.१.२), ‘उभे अस्मिन् द्यावा पृथिवी अन्तरेव समाहिते ।  उभावग्निश्च वायुश्च सूर्याचन्द्रमसावुभौ ।  विद्युन्नक्षत्राणि’(छां.उ.८.१.३) इत्यादिनाऽऽकाशस्य प्रतीयते ।</span></div>
 </div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V32_I01" data-block-id="BS_C01_S02_V32_I01" data-verse="BS_C01_S02_V32">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V14_I02" data-block-id="BS_C01_S03_V14_I02" data-verse="BS_C01_S03_V14" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">न ह्यन्योपासकोऽन्यं प्राप्नुत इति युज्यत इत्यत आह</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="स चाकाशो न विष्णुः । ‘तस्यान्ते सुषिरं सूक्ष्मं तस्मिन् सर्वं प्रतिष्ठितम्’(महा.ना.उ.११) इति श्रुतेरित्यत आह-">स चाकाशो न विष्णुः । ‘तस्यान्ते सुषिरं सूक्ष्मं तस्मिन् सर्वं प्रतिष्ठितम्’(महा.ना.उ.११) इति श्रुतेरित्यत आह-</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V14" data-block-id="BS_C01_S03_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(77)ओं दहर उत्तरेभ्यः ओम् ॥ 01-03-14 ॥">(77)ओं दहर उत्तरेभ्यः ओम् ॥ 01-03-14 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S02_V32" data-block-id="BS_C01_S02_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् आमनन्ति चैनमस्मिन् ओम् ॥ 01-02-32 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V14" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V14" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V14_B1" data-verse="BS_C01_S03_V14" data-block-id="BS_C01_S03_V14_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘य आत्माऽपहतपाप्मा विजरो विमृत्युर्विशोकोऽविजिघत्सोऽपिपासः सत्यकामः, सत्यसङ्कल्पः, सोऽन्वेष्टव्य स विजिज्ञासितव्यः’(छां.उ.८.७.३) इत्यादिभ्य उत्तरेभ्यो गुणेभ्यो दहरे विष्णुरेव ।">‘य आत्माऽपहतपाप्मा विजरो विमृत्युर्विशोकोऽविजिघत्सोऽपिपासः सत्यकामः, सत्यसङ्कल्पः, सोऽन्वेष्टव्य स विजिज्ञासितव्यः’(छां.उ.८.७.३) इत्यादिभ्य उत्तरेभ्यो गुणेभ्यो दहरे विष्णुरेव ।</span></div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति वैश्वानराधिकरणम् ॥ 07 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V14_B2" data-verse="BS_C01_S03_V14" data-block-id="BS_C01_S03_V14_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘योऽशनायापिपासे शोकं मोहं जरां मृत्युमत्येति’(बृ.उ.५.५), ‘स एष सर्वेभ्यः पाप्मभ्य उदितः’(छां.उ.१.६.७) इत्यादिना विष्णोरेव हि ते गुणाः ।">‘योऽशनायापिपासे शोकं मोहं जरां मृत्युमत्येति’(बृ.उ.५.५), ‘स एष सर्वेभ्यः पाप्मभ्य उदितः’(छां.उ.१.६.७) इत्यादिना विष्णोरेव हि ते गुणाः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V14_B6" data-verse="BS_C01_S03_V14" data-block-id="BS_C01_S03_V14_B6" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘नित्यतीर्णाशनायादिरेक एव हरिः स्वतः ।">‘नित्यतीर्णाशनायादिरेक एव हरिः स्वतः ।</span><br><span data-deva="अशनायादिकानन्ये तत्प्रसादात् तरन्ति हि॥’">अशनायादिकानन्ये तत्प्रसादात् तरन्ति हि॥’</span></span></span><span data-deva=" इति पाद्मे ।"> इति पाद्मे ।</span></div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 01-02 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V14_B8" data-verse="BS_C01_S03_V14" data-block-id="BS_C01_S03_V14_B8" style="position: relative;"><span data-deva="सापेक्षनिरपेक्षयोश्च, निरपेक्षं स्वीकर्तव्यम् ॥">सापेक्षनिरपेक्षयोश्च, निरपेक्षं स्वीकर्तव्यम् ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V14_B9" data-verse="BS_C01_S03_V14" data-block-id="BS_C01_S03_V14_B9" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘सत्यकामोऽअपरो नास्ति तमृते विष्णुमव्ययम् ।">‘सत्यकामोऽअपरो नास्ति तमृते विष्णुमव्ययम् ।</span><br><span data-deva=" सत्यकामत्वमन्येषां भवेत् तत्काम्यकामिता॥’"> सत्यकामत्वमन्येषां भवेत् तत्काम्यकामिता॥’</span></span></span><span data-deva=" इति च स्कान्दे ॥ 14 ॥"> इति च स्कान्दे ॥ 14 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S02_V32" data-block-id="bhashya-BS_C01_S02_V32">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S02_V32_B1" data-verse="BS_C01_S02_V32" data-block-id="BS_C01_S02_V32_B1">एनं= विष्णुम् अस्मिन्= अग्न्यादौ आमनन्ति ।<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘योऽग्नौ तिष्ठन्’(बृ.उ.५.७.५)</span></span>,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘य एष एतस्मिन्नग्नौ तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषः’</span></span> इत्यादिना ॥ 32 ॥</div>
 </div>
-<span id="gr-C1-S3" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="तृतीयः पादः"></span>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V15" data-block-id="BS_C01_S03_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(78)ओं गतिशब्दाभ्यां तथा हि दृष्टं लिङ्गं च ओम् ॥ 01-03-15 ॥">(78)ओं गतिशब्दाभ्यां तथा हि दृष्टं लिङ्गं च ओम् ॥ 01-03-15 ॥</span></span></span></div>
-=== तृतीयः पादः ===
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V15" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V15" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C01_S03_A019" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="द्युभ्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A019"></span><h4 class="gr-section-head">द्युभ्वाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V15_B1" data-verse="BS_C01_S03_V15" data-block-id="BS_C01_S03_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अहरहर्गच्छन्त्य एतं ब्रह्मलोकं न विन्दन्ति’(छां.उ.८.३.२) इति सुप्तस्य तद्गतिर्ब्रह्मशब्दश्चोच्यते ।">‘अहरहर्गच्छन्त्य एतं ब्रह्मलोकं न विन्दन्ति’(छां.उ.८.३.२) इति सुप्तस्य तद्गतिर्ब्रह्मशब्दश्चोच्यते ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V15_B3" data-verse="BS_C01_S03_V15" data-block-id="BS_C01_S03_V15_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘सता सोम्य तदा सम्पन्नो भवति’(छां.उ.६.७.१) इति श्रुतेः तं हि सुप्तो गच्छति । ‘अरश्च ह वै ण्यश्चार्णवौ ब्रह्मलोके’(छां.उ.८.५.३) इति लिङ्गं च तथा दृष्टम् ।">‘सता सोम्य तदा सम्पन्नो भवति’(छां.उ.६.७.१) इति श्रुतेः तं हि सुप्तो गच्छति । ‘अरश्च ह वै ण्यश्चार्णवौ ब्रह्मलोके’(छां.उ.८.५.३) इति लिङ्गं च तथा दृष्टम् ।</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V01_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V01_I01" data-verse="BS_C01_S03_V01">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V15_B5" data-verse="BS_C01_S03_V15" data-block-id="BS_C01_S03_V15_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘अरश्च वै ण्यश्च सासमुद्रौ तत्रैव सर्वाभिमतप्रदौ द्वौ’ इत्यादिना तस्यैव हि तल्लक्षणत्वेनोच्यते ॥ 15 ॥">‘अरश्च वै ण्यश्च सासमुद्रौ तत्रैव सर्वाभिमतप्रदौ द्वौ’ इत्यादिना तस्यैव हि तल्लक्षणत्वेनोच्यते ॥ 15 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">तत्र चान्यत्र च प्रसिद्धानां शब्दानां विष्णौ समन्वयं प्रायेणास्मिन् पादे दर्शयति ।</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V16" data-block-id="BS_C01_S03_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(79)ओं धृतेश्च महिम्नोऽस्यास्मिन्नुपलब्धेः ओम् ॥ 16 ॥">(79)ओं धृतेश्च महिम्नोऽस्यास्मिन्नुपलब्धेः ओम् ॥ 16 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V01_I02" data-block-id="BS_C01_S03_V01_I02" data-verse="BS_C01_S03_V01">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V16" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V16" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">विष्णोः परविद्याविषयत्वमुक्तम् । तत्र <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘यस्मिन् द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं मनः सह प्राणैश्चसर्वैस्तमेवैकं जानथ आत्मानम्’(मुण्डक.उ.२.२.५)</span></span> इत्यत्र, <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopashat-id">‘प्राणानां ग्रन्थिरसि रुद्रोऽमाऽऽविशान्तकः’(महाना.उ.३५)</span></span> <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bodhayanagruhyasuktam-id">‘प्राणेश्वरः कृत्तिवासाः पिनाकी’(बोधायनगृह्यसूत्रं)</span></span> इत्यादिना रुद्रस्य प्राणाधारत्वप्रतीतेः, <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘स एषोऽन्तरश्चरते बहुधा जायमानः’(मुण्डक.उ.२.२.६)</span></span> इति जीवलिङ्गाच्च तयोः प्राप्तिरित्यत उच्यते –</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V16_B1" data-verse="BS_C01_S03_V16" data-block-id="BS_C01_S03_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘एष सेतुर्विधृतिः’(छां.उ.८.४.१) इति धृतेः। ‘एष भूताधिपतिरेण भूतपालः’(बृ.उ.६.४.२१) इत्याद्यस्य महिम्नोऽस्मिन्नुपलब्धेः ।">‘एष सेतुर्विधृतिः’(छां.उ.८.४.१) इति धृतेः। ‘एष भूताधिपतिरेण भूतपालः’(बृ.उ.६.४.२१) इत्याद्यस्य महिम्नोऽस्मिन्नुपलब्धेः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V16_B2" data-verse="BS_C01_S03_V16" data-block-id="BS_C01_S03_V16_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘एतस्मिन्नु खल्वक्षरे गार्ग्याकाश ओतश्च प्रोतश्च’(बृ.उ.५.८.११), ‘एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि’(बृ.उ.५.८.९)">‘एतस्मिन्नु खल्वक्षरे गार्ग्याकाश ओतश्च प्रोतश्च’(बृ.उ.५.८.११), ‘एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि’(बृ.उ.५.८.९)</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V16_B3" data-verse="BS_C01_S03_V16" data-block-id="BS_C01_S03_V16_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘स हि सर्वाधिपतिः स हि सर्वकालः स ईशः स विष्णुः’,‘पतिं विश्वस्यात्मेश्वरम्’(महाना.उ.११) इत्यादिश्रुतिभ्यस्तस्य ह्येष महिमा ।">‘स हि सर्वाधिपतिः स हि सर्वकालः स ईशः स विष्णुः’,‘पतिं विश्वस्यात्मेश्वरम्’(महाना.उ.११) इत्यादिश्रुतिभ्यस्तस्य ह्येष महिमा ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V16_B7" data-verse="BS_C01_S03_V16" data-block-id="BS_C01_S03_V16_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘सर्वेशो विष्णुरेवैको नान्योऽस्ति जगतः पतिः’">‘सर्वेशो विष्णुरेवैको नान्योऽस्ति जगतः पतिः’</span></span></span><span data-deva=" इति च स्कान्दे ॥16॥"> इति च स्कान्दे ॥16॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V17" data-block-id="BS_C01_S03_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(80)ओं प्रसिद्धेश्च ओम् ॥ 01-03-17 ॥">(80)ओं प्रसिद्धेश्च ओम् ॥ 01-03-17 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V01" data-block-id="BS_C01_S03_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं द्युभ्वाद्यायतनं स्वशब्दात् ओम् ॥ 01-03-01 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V17" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V17" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V17_B1" data-verse="BS_C01_S03_V17" data-block-id="BS_C01_S03_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘तत्रापि दह्रं गगनं विशोकस्तस्मिन् यदन्तस्तुदुपासितव्यम्’(महाना.उ.१०.७) इति प्रसिद्धेश्च ।">‘तत्रापि दह्रं गगनं विशोकस्तस्मिन् यदन्तस्तुदुपासितव्यम्’(महाना.उ.१०.७) इति प्रसिद्धेश्च ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V01" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V01">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V17_B2" data-verse="BS_C01_S03_V17" data-block-id="BS_C01_S03_V17_B2" style="position: relative;"><span data-deva="तदन्तस्थापेक्षत्वान्न सुषिरश्रुतिविरोधः ॥17॥">तदन्तस्थापेक्षत्वान्न सुषिरश्रुतिविरोधः ॥17॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V01_B1" data-verse="BS_C01_S03_V01" data-block-id="BS_C01_S03_V01_B1">‘तमेवैकं जानथ आत्मानम्’(मुण्डक.उ.२.२.५)इत्यात्मशब्दात् द्युभ्वाद्यायतनं(श्रयो) विष्णुरेव ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V01_B2" data-verse="BS_C01_S03_V01" data-block-id="BS_C01_S03_V01_B2">‘आत्मब्रह्मादयः शब्दास्तमृते विष्णुमव्ययम् ।<br/>न सम्भवन्ति यस्मात् तैर्नैवाप्तागुणपूर्णता’ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 1 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V02" data-block-id="BS_C01_S03_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं मुक्तोपसृप्यव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-03-02 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V18" data-block-id="BS_C01_S03_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(81)ओम् इतरपरामर्शात् स इति चेन्नासम्भवात् ओम् ॥ 01-03-18 ॥">(81)ओम् इतरपरामर्शात् स इति चेन्नासम्भवात् ओम् ॥ 01-03-18 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V18" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V18" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V02" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V02">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V18_B1" data-verse="BS_C01_S03_V18" data-block-id="BS_C01_S03_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘परञ्ज्योतिरुपसम्पद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यते’(छां.उ.८.१२.३), ‘एष आत्मेति होवाच’(छां.उ.४.१५.१) इति जीवपरामर्शात् स इति चेत्,">‘परञ्ज्योतिरुपसम्पद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यते’(छां.उ.८.१२.३), ‘एष आत्मेति होवाच’(छां.उ.४.१५.१) इति जीवपरामर्शात् स इति चेत्,</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V02_B1" data-verse="BS_C01_S03_V02" data-block-id="BS_C01_S03_V02_B1">‘अमृतस्यैष सेतुः’(मुण्डक.उ.२.२.५) इति ‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१),‘नारायणं महाज्ञेयं विश्वात्मानं परायणम्’(महाना.उ.११) ,‘मुक्तानां परमा गतिः’(मभा.१२.२५४.१७(विष्णुसहस्रनाम.१७)) ‘एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति’(तै.उ. २.८) इत्यादिना तस्यैव मुक्तप्राप्यत्वव्यपदेशात् ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V18_B2" data-verse="BS_C01_S03_V18" data-block-id="BS_C01_S03_V18_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न। तस्य स्वतोऽपहतपाप्मत्वाद्यसम्भवात् ॥ 18 ॥">न। तस्य स्वतोऽपहतपाप्मत्वाद्यसम्भवात् ॥ 18 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V02_B2" data-verse="BS_C01_S03_V02" data-block-id="BS_C01_S03_V02_B2">‘बहुनाऽत्र किमुक्तेन यावच्छ्वेतं न गच्छति ।<br/>योगी तावन्न मुक्तः स्यादेष शास्त्रनिर्णयः॥’ इत्यादित्यपुराणे ॥ 2 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V03" data-block-id="BS_C01_S03_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं नानुमानमतच्छब्दात् ओम् ॥ 01-03-03-66 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V19" data-block-id="BS_C01_S03_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(82)ओम् उत्तराच्चेदाविर्भूतस्वरूपस्तु ओम् ॥ 01-03-19 ॥">(82)ओम् उत्तराच्चेदाविर्भूतस्वरूपस्तु ओम् ॥ 01-03-19 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V19" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V19" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V03" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V03">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V19_B1" data-verse="BS_C01_S03_V19" data-block-id="BS_C01_S03_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘स तत्र पर्येति जक्षन् क्रीडन् रममाणः’(छां.उ.८.१२.३) इत्यादुत्तरवचनाज्जीव एवेति चेत्? न । तत्र हि परमेश्वरप्रसादाद् आविर्भूतस्वरूपो मुक्त उच्यते।">‘स तत्र पर्येति जक्षन् क्रीडन् रममाणः’(छां.उ.८.१२.३) इत्यादुत्तरवचनाज्जीव एवेति चेत्? न । तत्र हि परमेश्वरप्रसादाद् आविर्भूतस्वरूपो मुक्त उच्यते।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V03_B1" data-verse="BS_C01_S03_V03" data-block-id="BS_C01_S03_V03_B1">न अनुमानात्मकागमपरिकल्पितरुद्रोऽत्र वाच्यः । भस्मधरोग्रत्वादितच्छब्दाभावात् ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V19_B2" data-verse="BS_C01_S03_V19" data-block-id="BS_C01_S03_V19_B2" style="position: relative;"><span data-deva="यत्प्रसादात् स मुक्तो भवति स भगवान् पूर्वोक्तः॥19 ॥">यत्प्रसादात् स मुक्तो भवति स भगवान् पूर्वोक्तः॥19 ॥</span></div>
+</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V03_B2" data-verse="BS_C01_S03_V03" data-block-id="BS_C01_S03_V03_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘सोऽन्तकः स रुद्रः स प्राणभृत् स प्राणनायकः स ईशो यो हरिर्योऽनन्तो यो विष्णुर्यः परः परोवरीयान्’ इत्यादिना प्राणग्रन्थिरुद्रत्वादेर्विष्णोरेवोक्तत्वात् ।</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V20" data-block-id="BS_C01_S03_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(83)ओम् अन्यार्थश्च परामर्शः ओम् ॥ 01-03-20 ॥">(83)ओम् अन्यार्थश्च परामर्शः ओम् ॥ 01-03-20 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V20" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V20" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V03_B4" data-verse="BS_C01_S03_V03" data-block-id="BS_C01_S03_V03_B4">ब्रह्माण्डे च-
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V20_B1" data-verse="BS_C01_S03_V20" data-block-id="BS_C01_S03_V20_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यं प्राप्य स्वेन रूपेण जीवोऽ(भि)निष्पद्यते स एष आत्मा’ इति परमात्मार्थश्च परामर्शः ॥ 20 ॥">‘यं प्राप्य स्वेन रूपेण जीवोऽ(भि)निष्पद्यते स एष आत्मा’ इति परमात्मार्थश्च परामर्शः ॥ 20 ॥</span></div>
-<span class="gr-reference gr-ref-Brahmandapurana-id">‘रुजं द्रावयते यस्माद्रुद्रस्तस्माज्जनार्दनः ।<br/>ईशानादेव चेशानो महैदेवो महत्त्वतः ॥<br/>पिबन्ति ये नरा नाकं मुक्ताः संसारसागरात् ।<br/>तदाधारो यतो विष्णुः पिनाकीति ततः (स्मृ)श्रुतः॥<br/>शिवः सुखात्मकत्वेन शर्वः शंरोधनाद्धरिः ।<br/>कृत्यात्मकमिदं देहं यतो वस्ते प्रवर्तयन् ॥<br/>कृत्तिवासास्ततो देवो विरिञ्चश्च विरेचनात् ।<br/>बृंहणाद्ब्रह्मनामाऽसौ ऐश्वर्यादिन्द्र उच्यते ॥<br/>एवं नानाविधैः शब्दैरेक एव त्रिविक्रमः ।<br/>वेदेषु सपुराणेषु गीयते पुरुषोत्तमः’</span> इति ।</div>
+</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V21" data-block-id="BS_C01_S03_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(84)ओम् अल्पश्रुतेरिति चेत् तदुक्तम् ओम् ॥ 01-03-21॥">(84)ओम् अल्पश्रुतेरिति चेत् तदुक्तम् ओम् ॥ 01-03-21॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V03_B14" data-verse="BS_C01_S03_V03" data-block-id="BS_C01_S03_V03_B14">वामने च –<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vamanapurana-id">‘न तु नारायणादीनां नाम्नामन्यत्र सम्भवः । <br/> अन्यनाम्नां गतिर्विष्णुः एक एव प्रकीर्तितः॥’</span></span> इति ॥</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V21" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V21" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V21_B1" data-verse="BS_C01_S03_V21" data-block-id="BS_C01_S03_V21_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘दहरः’(छां.उ.८.१.१) इत्यल्पश्रुतेर्न? इति चेत्- न । ‘..निचाय्यत्वादेवं व्योमवच्च’(ब्र.सू.१.२.७) इत्युक्व्तात् ।">‘दहरः’(छां.उ.८.१.१) इत्यल्पश्रुतेर्न? इति चेत्- न । ‘..निचाय्यत्वादेवं व्योमवच्च’(ब्र.सू.१.२.७) इत्युक्व्तात् ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V03_B17" data-verse="BS_C01_S03_V03" data-block-id="BS_C01_S03_V03_B17">स्कान्दे च –<br/> <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vamanapurana-id">‘ऋते नारायणादीनि नामानि पुरुषोत्तमः ।<br/>प्रादादन्यत्र भगवान् राजेवर्ते स्वकं पुरम्॥’</span></span>इति ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V21_B2" data-verse="BS_C01_S03_V21" data-block-id="BS_C01_S03_V21_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishat-id"><span data-deva="‘एष म आत्माऽन्तर्हृदये ज्यायन्’(छां.उ.३.१४.३)">‘एष म आत्माऽन्तर्हृदये ज्यायन्’(छां.उ.३.१४.३)</span></span></span><span data-deva=" इति श्रुत्युक्तत्वाच्च ॥ 21 ॥"> इति श्रुत्युक्तत्वाच्च ॥ 21 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V03_B20" data-verse="BS_C01_S03_V03" data-block-id="BS_C01_S03_V03_B20">‘चतुर्मुखः शतानन्दो ब्रह्मणः पद्मभूरिति ।
-उग्रो भस्मधरो नग्नः कपालीति शिवस्य च ।
-विशेषनामानि ददौ स्वकीयान्यपि केशवः॥’ इति च ब्राह्मे ॥ 3 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V04" data-block-id="BS_C01_S03_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं प्राणभृच्च ओम् ॥ 01-03-04 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥इति दहराधिकरणम्॥">॥इति दहराधिकरणम्॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A024" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनुकृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A024"></span></p><h4 id="अनुकृत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A5.81.E0.A4.95.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अनुकृत्यधिकरणम्">अनुकृत्यधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V04" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V04">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V22_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V22_I01" data-verse="BS_C01_S03_V22" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V04_B1" data-verse="BS_C01_S03_V04" data-block-id="BS_C01_S03_V04_B1">एतैरेव हेतुभिः न जीवो वायुश्च । ‘अजायमानो बहुधा विजायत’(तै.आ.३.१३.१) इति तस्यैव बहुधा जन्मोक्तेः ॥ 04॥</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अदृश्यत्वादयः परमेश्वरगुणा उक्ताः । ‘तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम्’,  ‘तदेतदिति मन्यन्तेऽनिर्देश्यं परमं सुखम् । कथं नु तद् विजानीयाम्.....’(क.उ.५.१२,१४) इत्यादिना ज्ञानिसुखस्याप्यनिर्देश्यत्वम्, अज्ञेयत्वं चोच्यते&nbsp;? इत्यतो वक्ति-">अदृश्यत्वादयः परमेश्वरगुणा उक्ताः । ‘तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम्’,  ‘तदेतदिति मन्यन्तेऽनिर्देश्यं परमं सुखम् । कथं नु तद् विजानीयाम्.....’(क.उ.५.१२,१४) इत्यादिना ज्ञानिसुखस्याप्यनिर्देश्यत्वम्, अज्ञेयत्वं चोच्यते&nbsp;? इत्यतो वक्ति-</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V05" data-block-id="BS_C01_S03_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं भेदव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-03-05 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V22" data-block-id="BS_C01_S03_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(85)ओम् अनुकृतेस्तस्य च ओम् ॥ 01-03-22 ॥">(85)ओम् अनुकृतेस्तस्य च ओम् ॥ 01-03-22 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V22" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V22" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V05" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V05">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V22_B1" data-verse="BS_C01_S03_V22" data-block-id="BS_C01_S03_V22_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘तमेव भान्तमनुभाति सर्वम्’(क.उ.५.१५(२.२.१५)) इत्यनुकृतेः,">‘तमेव भान्तमनुभाति सर्वम्’(क.उ.५.१५(२.२.१५)) इत्यनुकृतेः,</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V05_B1" data-verse="BS_C01_S03_V05" data-block-id="BS_C01_S03_V05_B1">न चैक्यं वाच्यम् । ‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशम् अस्य महिमानम्’(मुण्डक.३.१.२) इति भेदव्यपदेशात् ॥ 05 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V22_B2" data-verse="BS_C01_S03_V22" data-block-id="BS_C01_S03_V22_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘तस्य भासा सर्वमिदं विभाति’(क.उ.५.१५(२.२.१५)) इति वचनाच्च परमात्मैवानिर्देश्यसुखरूपः ।">‘तस्य भासा सर्वमिदं विभाति’(क.उ.५.१५(२.२.१५)) इति वचनाच्च परमात्मैवानिर्देश्यसुखरूपः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V22_B4" data-verse="BS_C01_S03_V22" data-block-id="BS_C01_S03_V22_B4" style="position: relative;"><span data-deva="न हि ज्ञानिसुखमनुभाति सर्वम् । न च तद्भासा । ‘अहं तत् तेजो रश्मीत्’(चतुर्वेदशिखा) इति नारायणभासा हि सर्वं भाति ॥ 22 ॥">न हि ज्ञानिसुखमनुभाति सर्वम् । न च तद्भासा । ‘अहं तत् तेजो रश्मीत्’(चतुर्वेदशिखा) इति नारायणभासा हि सर्वं भाति ॥ 22 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V06" data-block-id="BS_C01_S03_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(69)ओं प्रकरणात् ओम् ॥ 01-03-06 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V23" data-block-id="BS_C01_S03_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(86)ओम् अपि स्मर्यते ओम् ॥ 01-03-23 ॥">(86)ओम् अपि स्मर्यते ओम् ॥ 01-03-23 ॥</span></span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अनुकृत्यधिकरणम् ॥ 06 ॥">॥ इति अनुकृत्यधिकरणम् ॥ 06 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V06" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V06">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V23" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V23" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V06_B1" data-verse="BS_C01_S03_V06" data-block-id="BS_C01_S03_V06_B1">‘द्वे विद्ये वेदितव्ये’(मुण्डक.१.१.४) इति तस्य ह्येतत् प्रकरणम् ॥ 06 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V23_B1" data-verse="BS_C01_S03_V23" data-block-id="BS_C01_S03_V23_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यदादित्यगतं तेजो जगद् भासयतेऽखिलम् ।
+यच्चन्द्रमसि यच्चाग्नौ तत्तेजो विद्धि मामकम्’(भ.गी.१५.१२) इति">‘यदादित्यगतं तेजो जगद् भासयतेऽखिलम् ।
+यच्चन्द्रमसि यच्चाग्नौ तत्तेजो विद्धि मामकम्’(भ.गी.१५.१२) इति</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V23_B3" data-verse="BS_C01_S03_V23" data-block-id="BS_C01_S03_V23_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘न तद् भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः।
+यद् गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम’(भ.गी.१५.६) इति च ॥ 23 ॥">‘न तद् भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः।
+यद् गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम’(भ.गी.१५.६) इति च ॥ 23 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V07" data-block-id="BS_C01_S03_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(70)ओं स्थित्यदनाभ्यां च ओम् ॥ 01-03-07 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A025" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वामनाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A025"></span></p><h4 id="वामनाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.AE.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="वामनाधिकरणम्">वामनाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V24_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V24_I01" data-verse="BS_C01_S03_V24" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V07" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V07">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘विष्णुरेव जिज्ञास्यः’ इत्युक्तम् । तत्र-">‘विष्णुरेव जिज्ञास्यः’ इत्युक्तम् । तत्र-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V07_B1" data-verse="BS_C01_S03_V07" data-block-id="BS_C01_S03_V07_B1">‘द्वासुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते ।
-तयोरन्यः पिप्पलं स्वादु अत्ति अनश्ननन्यो अभिचाकशीति’(मुण्डक.३.१.१)
-इति ईश-जीवयोः स्थिति-अदनोक्तेः ॥ 07 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति द्युभ्वाधिकरणम् ॥ 01 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V24_I02" data-block-id="BS_C01_S03_V24_I02" data-verse="BS_C01_S03_V24" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘ऊर्ध्वं प्राणमुन्नयत्यपानं प्रत्यगस्यति।  मध्ये वामनमासीनं विश्वेदेवा उपासते’(क.उ.५.६)">‘ऊर्ध्वं प्राणमुन्नयत्यपानं प्रत्यगस्यति।  मध्ये वामनमासीनं विश्वेदेवा उपासते’(क.उ.५.६)</span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S03_A020" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="भूमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A020"></span><h4 class="gr-section-head">भूमाधिकरणम्</h4>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V08_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V08_I01" data-verse="BS_C01_S03_V08">
-<div class="leading-bhashya-line">‘प्राणो व अशाया भूयान्’ इत्युक्त्वा ‘यो वै भूमा तत्सुखम्’(छां.उ.७.१३.१) इत्युक्तेः तस्यैव भूमत्वप्राप्तिः ।</div>
 </div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V24_I04" data-block-id="BS_C01_S03_V24_I04" data-verse="BS_C01_S03_V24" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V08_I02" data-block-id="BS_C01_S03_V08_I02" data-verse="BS_C01_S03_V08">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="इति सर्वदेवोपास्यः कश्चित् प्रतीयते । स च ‘एवमेवैष प्राण इतरान् प्राणान् पृथगेव सन्निधत्ते’(प्रश्न.उ.३.४), ‘योऽयं मध्यमः प्राणः’(बृ.उ.३.५.२१),‘कुविदङ्ग’(ऋ.सं.७.९१.१) इत्यादिना प्राणव्यवस्थापकत्वात्, मध्यमत्वात्, सर्वदेवोपास्यत्वाच्च वायुरेवेति प्रतीयते । अतोऽब्रवीत् ॥">इति सर्वदेवोपास्यः कश्चित् प्रतीयते । स च ‘एवमेवैष प्राण इतरान् प्राणान् पृथगेव सन्निधत्ते’(प्रश्न.उ.३.४), ‘योऽयं मध्यमः प्राणः’(बृ.उ.३.५.२१),‘कुविदङ्ग’(ऋ.सं.७.९१.१) इत्यादिना प्राणव्यवस्थापकत्वात्, मध्यमत्वात्, सर्वदेवोपास्यत्वाच्च वायुरेवेति प्रतीयते । अतोऽब्रवीत् ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">‘उत्क्रान्तप्राणान्’(छां.उ.७.१५.३) इत्यादिलिङ्गात् प्राणशब्दश्च वायुवाचीति अत उच्यते –</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V24" data-block-id="BS_C01_S03_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(87)ओं शब्दादेव प्रमितः ओम् ॥ 01-03-24 ॥">(87)ओं शब्दादेव प्रमितः ओम् ॥ 01-03-24 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V08" data-block-id="BS_C01_S03_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(71)ओं भूमा सम्प्रसादादध्युपदेशात् ओम् ॥ 01-03-08 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V24" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V24" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V24_B1" data-verse="BS_C01_S03_V24" data-block-id="BS_C01_S03_V24_B1" style="position: relative;"><span data-deva="वामनशब्दादेव विष्णुरिति प्रमितः । न हि श्रुतेर्लिङ्गं बलवत् ।">वामनशब्दादेव विष्णुरिति प्रमितः । न हि श्रुतेर्लिङ्गं बलवत् ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V08" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V08">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V24_B2" data-verse="BS_C01_S03_V24" data-block-id="BS_C01_S03_V24_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘श्रुतिर्लिङ्गं समाख्या च वाक्यं प्रकरणं तथा ।">‘श्रुतिर्लिङ्गं समाख्या च वाक्यं प्रकरणं तथा ।</span><br><span data-deva="पूर्वं पूर्वं बलीयः स्यादेवमागमनिर्णयः’॥">पूर्वं पूर्वं बलीयः स्यादेवमागमनिर्णयः’॥</span></span></span><span data-deva=" इति स्कान्दे ॥"> इति स्कान्दे ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V08_B1" data-verse="BS_C01_S03_V08" data-block-id="BS_C01_S03_V08_B1">सम्प्रसादात्= पूर्णसुखरूपत्वात् । अध्युपदेशात्= सर्वेशामुपर्युपदेशाच्च विष्णुरेव भूमा ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V24_B4" data-verse="BS_C01_S03_V24" data-block-id="BS_C01_S03_V24_B4" style="position: relative;"><span data-deva="तच्चलिङ्गं विष्णोरेव। तस्मैव प्राणत्वोक्तेः ‘तद्वैत्वं त्वं प्राणो अभवः’ इति ॥ 24 ॥">तच्चलिङ्गं विष्णोरेव। तस्मैव प्राणत्वोक्तेः ‘तद्वैत्वं त्वं प्राणो अभवः’ इति ॥ 24 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V08_B2" data-verse="BS_C01_S03_V08" data-block-id="BS_C01_S03_V08_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopanisat-id">‘सहस्रशीर्षं देवं विश्वाक्षं विश्वशम्भुवम् ।<br/>विश्वं नारायणं देवमक्षरं परमं पदम् ॥<br/>विश्वतः परमां नित्यम्’(महाना.उ.११)</span></span> इति श्रुतिः</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V08_B5" data-verse="BS_C01_S03_V08" data-block-id="BS_C01_S03_V08_B5">‘तमुत्क्रामन्तं प्राणोऽनूत्क्रामति’(बृ.उ.६.४.२) इत्यादिना न उत्क्रमणादिलिङ्गविरोधोऽपि ॥08॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V09" data-block-id="BS_C01_S03_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(72)ओं धर्मोपपत्तेश्च ओम् ॥ 01-03-09 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V25" data-block-id="BS_C01_S03_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(88)ओं हृद्यपेक्षया तु मनुष्याधिकारत्वात् ओम् ॥ 01-03-25 ॥">(88)ओं हृद्यपेक्षया तु मनुष्याधिकारत्वात् ओम् ॥ 01-03-25 ॥</span></span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति वामनाधिकरणम् ॥ 07 ॥">॥ इति वामनाधिकरणम् ॥ 07 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V09" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V09">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V25" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V25" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V09_B1" data-verse="BS_C01_S03_V09" data-block-id="BS_C01_S03_V09_B1">सर्वगतत्वादिधर्मोपपतेश्च ॥09॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V25_B1" data-verse="BS_C01_S03_V25" data-block-id="BS_C01_S03_V25_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वगतस्यापि तस्याङ्गुष्ठमात्रत्वं हृद्यवकाशापेक्षया युज्यते । इतरप्राणिनामङ्गुष्ठाभावेऽपि मनुष्याधिकारत्वान्न विरोधः ॥ 25 ॥">सर्वगतस्यापि तस्याङ्गुष्ठमात्रत्वं हृद्यवकाशापेक्षया युज्यते । इतरप्राणिनामङ्गुष्ठाभावेऽपि मनुष्याधिकारत्वान्न विरोधः ॥ 25 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">इति भूमाधिकरणम् ॥ 02 ॥</div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A026" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="देवताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A026"></span></p><h4 id="देवताधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A6.E0.A5.87.E0.A4.B5.E0.A4.A4.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="देवताधिकरणम्">देवताधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V26_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V26_I01" data-verse="BS_C01_S03_V26" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C01_S03_A021" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अक्षराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A021"></span><h4 class="gr-section-head">अक्षराधिकरणम्</h4>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="मनुष्याणामेव वेदविद्यायाम् अधिकार इत्युक्तम् । तिर्यगाद्यपेक्षयैव मनुष्यत्वविशेषणमुक्तं, न तु देवाद्यपेक्षयेत्याह-">मनुष्याणामेव वेदविद्यायाम् अधिकार इत्युक्तम् । तिर्यगाद्यपेक्षयैव मनुष्यत्वविशेषणमुक्तं, न तु देवाद्यपेक्षयेत्याह-</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V10_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V10_I01" data-verse="BS_C01_S03_V10">
-<div class="leading-bhashya-line">अदृश्यत्वादिगुणा विष्णोरुक्ताः ‘अदृष्टं द्रष्ट्रश्रुतं श्रोतृ’(बृ.उ.५.८.११) इत्यादिना, ‘अहं सोममाहनसं भिभर्मि’(ऋ.सं.१०.१२५.२) इत्यादेश्च तस्यापि सम्भवान् मध्यमाक्षरस्योक्ता इति अतो ब्रूते –</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V26" data-block-id="BS_C01_S03_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(89)ओं तदुपर्यपि बादरायणः सम्भवात् ओम् ॥ 01-03-26 ॥">(89)ओं तदुपर्यपि बादरायणः सम्भवात् ओम् ॥ 01-03-26 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V10" data-block-id="BS_C01_S03_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(73)ओम् अक्षरमम्बरान्तधृतेः ओम् ॥ 01-03-10॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V26" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V26" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V26_B1" data-verse="BS_C01_S03_V26" data-block-id="BS_C01_S03_V26_B1" style="position: relative;"><span data-deva="तदुपरि- मनुष्याणां सतां देवादित्वप्राप्त्युपरि । सम्भवति हि । तेषां विशिष्टबुद्ध्यादिभावात् ।">तदुपरि- मनुष्याणां सतां देवादित्वप्राप्त्युपरि । सम्भवति हि । तेषां विशिष्टबुद्ध्यादिभावात् ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V10" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V10">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V26_B2" data-verse="BS_C01_S03_V26" data-block-id="BS_C01_S03_V26_B2" style="position: relative;"><span data-deva="तिर्यगादीनां तदभावादभावः ।">तिर्यगादीनां तदभावादभावः ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V10_B1" data-verse="BS_C01_S03_V10" data-block-id="BS_C01_S03_V10_B1">‘एतस्मिन् खल्वक्षरे गार्ग्याकाश ओतश्च प्रोतश्च’(बृ.उ.५.८.११) इत्यम्बरान्तस्य सर्वस्य धृतेः ब्रह्मैवाक्षरम् ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V26_B3" data-verse="BS_C01_S03_V26" data-block-id="BS_C01_S03_V26_B3" style="position: relative;"><span data-deva="तेषामपि यत्र विशिष्टबुद्ध्यादिभावस्तत्राविरोधः । निषेदभावात् । दृश्यन्ते हि जरितार्यादयः ॥ 26 ॥">तेषामपि यत्र विशिष्टबुद्ध्यादिभावस्तत्राविरोधः । निषेदभावात् । दृश्यन्ते हि जरितार्यादयः ॥ 26 ॥</span></div>
+</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V10_B2" data-verse="BS_C01_S03_V10" data-block-id="BS_C01_S03_V10_B2">‘य उ त्रिधातु पृथिवीमुत द्यामेको दाधार भुवनानि विश्वा’(ऋ.सं.१.१५४.४), ‘भर्ता सन् भ्रियमाणो बिभर्ति । एको देवो बहुधा निविष्टः । यदा भारं तन्द्रयते स भर्तुम् । पराऽस्य भारं पुनरस्तमेति’(तै.आ.३.१४) । ‘यस्मिन्निदं सं च वि चैधि सर्वं यस्मिन् देवा अधि विश्वे निषेदुः’(महा.ना.१.२) इत्यादि श्रुतेः ।</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V27" data-block-id="BS_C01_S03_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(90)ओं विरोधः कर्मणीति चेन्नानेकप्रतिपत्तेर्दर्शनात् ओं॥ 01-03-27 ॥">(90)ओं विरोधः कर्मणीति चेन्नानेकप्रतिपत्तेर्दर्शनात् ओं॥ 01-03-27 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V27" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V27" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V10_B7" data-verse="BS_C01_S03_V10" data-block-id="BS_C01_S03_V10_B7"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘पृथिव्यादिप्रकृत्यन्तं भूतं भव्यं भवच्च यत् ।<br/>विष्णुरेको बिभर्तीदं नान्यस्तस्मात् क्षमो धृतौ॥’</span></span><br/> इति च स्कान्दे ॥ 10 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V27_B1" data-verse="BS_C01_S03_V27" data-block-id="BS_C01_S03_V27_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘मनुष्या एव देवादयो भवन्ति’ इति ‘तदुपरि’ इत्युक्तम् । तत्र यदि मनुष्याः सन्तो देवादयो भवन्ति तत्पूर्वं देवताभावात् देवतोद्दिष्टकर्मणि विरोध इति चेत् न ।
+अनेकेषां देवतापदप्राप्तेर्दर्शनात् । ‘ते ह नाकं महिमानः सचन्ते यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः’(तै.आ.३.१२) इति ॥27॥">‘मनुष्या एव देवादयो भवन्ति’ इति ‘तदुपरि’ इत्युक्तम् । तत्र यदि मनुष्याः सन्तो देवादयो भवन्ति तत्पूर्वं देवताभावात् देवतोद्दिष्टकर्मणि विरोध इति चेत् न ।
+अनेकेषां देवतापदप्राप्तेर्दर्शनात् । ‘ते ह नाकं महिमानः सचन्ते यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः’(तै.आ.३.१२) इति ॥27॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V11" data-block-id="BS_C01_S03_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(74)ओं सा च प्रशासनात् ओम् ॥ 01-03-11 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V28" data-block-id="BS_C01_S03_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(91)ओं शब्द इति चेन्नातः प्रभवात् प्रत्यक्षानुमानाभ्याम् ओम् ॥ 01-03-28 ॥">(91)ओं शब्द इति चेन्नातः प्रभवात् प्रत्यक्षानुमानाभ्याम् ओम् ॥ 01-03-28 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V28" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V28" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V11" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V11">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V28_B1" data-verse="BS_C01_S03_V28" data-block-id="BS_C01_S03_V28_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘वाचा विरूप नित्यया’(ऋ.स.८.७५.६)) इत्यादिश्रुतेराप्त्यनिश्चयात्, नित्यत्वापेक्षत्वाच्च मूलप्रमाणस्य स्वतः प्रामाण्यप्रसिद्धेश्च नित्यत्वाद् वेदस्य तदुदितानां देवानामनित्यत्वात् पुनरन्यभावनियमाभावाच्च शब्दे विरोधः&nbsp;? इति चेत् न ।">‘वाचा विरूप नित्यया’(ऋ.स.८.७५.६)) इत्यादिश्रुतेराप्त्यनिश्चयात्, नित्यत्वापेक्षत्वाच्च मूलप्रमाणस्य स्वतः प्रामाण्यप्रसिद्धेश्च नित्यत्वाद् वेदस्य तदुदितानां देवानामनित्यत्वात् पुनरन्यभावनियमाभावाच्च शब्दे विरोधः&nbsp;? इति चेत् न ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V11_B1" data-verse="BS_C01_S03_V11" data-block-id="BS_C01_S03_V11_B1">सा च धृतिः प्रशासनादुच्यते- ‘एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गी! सूर्याचन्द्रमसौ विधृतौ तिष्ठतः’(बृ.उ.५.८.९) इत्यादिना । तच्च प्रशासनं विष्णोरेव ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V28_B2" data-verse="BS_C01_S03_V28" data-block-id="BS_C01_S03_V28_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘सूर्याचन्द्रमसौ धाता यथा पूर्वमकल्पयत्’(म.ना.उ.५.७)इति ।">‘सूर्याचन्द्रमसौ धाता यथा पूर्वमकल्पयत्’(म.ना.उ.५.७)इति ।</span><br><span data-deva="‘यथैव नियमः काले सुरादिनियमस्तथा ।">‘यथैव नियमः काले सुरादिनियमस्तथा ।</span><br><span data-deva="तस्मान्नानीदृशं क्वापि विश्वमेतद्भविष्यति’ ॥">तस्मान्नानीदृशं क्वापि विश्वमेतद्भविष्यति’ ॥</span><br><span data-deva="इत्यादे अत एव शब्दात् तेषां प्रभवनियमात् ।">इत्यादे अत एव शब्दात् तेषां प्रभवनियमात् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V28_B3" data-verse="BS_C01_S03_V28" data-block-id="BS_C01_S03_V28_B3" style="position: relative;"><span data-deva="महतां प्रत्यक्षात् । यथेदानीं तथोपर्यपि देवा भविष्यन्ति इति इतरेषामनुमानाच्च ॥ 28 ॥">महतां प्रत्यक्षात् । यथेदानीं तथोपर्यपि देवा भविष्यन्ति इति इतरेषामनुमानाच्च ॥ 28 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V11_B3" data-verse="BS_C01_S03_V11" data-block-id="BS_C01_S03_V11_B3">‘सप्तार्धगर्भा भुवनस्य रेतो विष्णोस्तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि’ (ऋ.सं.१.१६४.३६)।
-‘चतुर्भिः साकं नवतिं च नामभिश्चक्रं न वृत्तं व्यतीरवीविपत्’(ऋ.सं.१.१५५.६) इत्यादिश्रुतेः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V11_B5" data-verse="BS_C01_S03_V11" data-block-id="BS_C01_S03_V11_B5">‘एकः शास्ता न द्वितीयोऽस्ति शास्ता’(म.भा.१४.२७.२,स्कान्द.१.४२.१७१)। ‘यो हृच्छयः तम् अहमिह ब्रवीमि’
-‘न केवलं मे भवतश्च राजन् स वै बलं बलीनां चापरेषाम्’(भाग.७.८.८)इत्यादेश्च ॥ 11 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V12" data-block-id="BS_C01_S03_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(75)ओम् अन्यभावव्यावृत्तेश्च ओम् ॥ 01-03-12 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V29" data-block-id="BS_C01_S03_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(92)ओं अत एव च नित्यत्वम् ओम् ॥ 01-03-29 ॥">(92)ओं अत एव च नित्यत्वम् ओम् ॥ 01-03-29 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V29" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V29" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V12" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V12">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V29_B1" data-verse="BS_C01_S03_V29" data-block-id="BS_C01_S03_V29_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अत एव शब्दस्य नित्यत्वादेव च देवप्रवाहनित्यत्वं युक्तम् ॥ 29 ॥">अत एव शब्दस्य नित्यत्वादेव च देवप्रवाहनित्यत्वं युक्तम् ॥ 29 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V12_B1" data-verse="BS_C01_S03_V12" data-block-id="BS_C01_S03_V12_B1">‘अस्थूलमनणु’(बृ.उ.५.८.८) इत्यादिना स्थूलाण्वादीनाम् अन्यवस्तुस्वभावानां व्यावृत्तेश्च।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V12_B2" data-verse="BS_C01_S03_V12" data-block-id="BS_C01_S03_V12_B2">‘अस्थूलोऽनणुरमध्यमो मध्यमोऽव्यापको व्यापको योऽसौ हरिरादिरनादिरविश्वो विश्वः सगुणो निर्गुणः’ इत्यादेर्विष्णोरेव ते धर्माः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V12_B5" data-verse="BS_C01_S03_V12" data-block-id="BS_C01_S03_V12_B5"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘अस्थूलोऽनणुरूपोऽसावविश्वो विश्व एव च ।<br/>विरुद्धर्मरूपोऽसौ ऐश्वर्यात् पुरुषोत्तमः॥’</span></span> इति च ब्राह्मे ॥ 12 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अक्षराधिकरणम् ॥ 03 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V30" data-block-id="BS_C01_S03_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(93)ओं समाननामरूपत्वाच्चावृत्तावप्यविरोधो दर्शनात् स्मृतेश्च ओम् ॥ 01-03-30 ॥">(93)ओं समाननामरूपत्वाच्चावृत्तावप्यविरोधो दर्शनात् स्मृतेश्च ओम् ॥ 01-03-30 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V30" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V30" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C01_S03_A022" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A022"></span><h4 class="gr-section-head">सदधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V30_B1" data-verse="BS_C01_S03_V30" data-block-id="BS_C01_S03_V30_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अतीतानागतानां देवानां समाननामरूपत्वात् प्राप्तपदानां मुक्त्याऽवृत्तावप्यविरोधः । ‘यथापूर्वम्’(म.ना.उ.५.७) इति दर्शनात् ।">अतीतानागतानां देवानां समाननामरूपत्वात् प्राप्तपदानां मुक्त्याऽवृत्तावप्यविरोधः । ‘यथापूर्वम्’(म.ना.उ.५.७) इति दर्शनात् ।</span><br><span data-deva="‘अनादि निधना नित्या वागुत्सृष्टा स्वयम्भुवा ।">‘अनादि निधना नित्या वागुत्सृष्टा स्वयम्भुवा ।</span><br><span data-deva="ऋषीणां नामधेयानि याश्च वेदेषु दृष्टयः ।">ऋषीणां नामधेयानि याश्च वेदेषु दृष्टयः ।</span><br><span data-deva="वेदशब्देभ्य एवादौ निर्ममे स महेश्वरः’ इति स्मृतेश्च ॥30॥">वेदशब्देभ्य एवादौ निर्ममे स महेश्वरः’ इति स्मृतेश्च ॥30॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V13_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V13_I01" data-verse="BS_C01_S03_V13">
-<div class="leading-bhashya-line">‘सदेव सोम्येदमग्र आसीत्’(छां.उ.६.२.१) इत्यादिना सतः स्रष्टृत्वमुच्यते ।</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V31" data-block-id="BS_C01_S03_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(94)ओं मध्वादिष्वसम्भवादनधिकारं जैमिनिः ओम् ॥ 01-03-31॥">(94)ओं मध्वादिष्वसम्भवादनधिकारं जैमिनिः ओम् ॥ 01-03-31॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V13_I02" data-block-id="BS_C01_S03_V13_I02" data-verse="BS_C01_S03_V13">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V31" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V31" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">तच्च सत् ‘बहुस्यां प्रजायेय’(छां.उ.६.२.३) इति परिणामप्रतीतेर्न विष्णुः ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V31_B1" data-verse="BS_C01_S03_V31" data-block-id="BS_C01_S03_V31_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘वसूनामेवैको भूत्वा’(छां.उ.३.६.३) इत्यादिना प्राप्यफलत्वात् प्राप्तपदानां देवानां मध्वादिविद्यास्वनधिकारं जैमिनिर्मन्यते ॥ 31 ॥">‘वसूनामेवैको भूत्वा’(छां.उ.३.६.३) इत्यादिना प्राप्यफलत्वात् प्राप्तपदानां देवानां मध्वादिविद्यास्वनधिकारं जैमिनिर्मन्यते ॥ 31 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V32" data-block-id="BS_C01_S03_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(95)ओं ज्योतिषि भावाच्च ओम् ॥ 01-03-32॥">(95)ओं ज्योतिषि भावाच्च ओम् ॥ 01-03-32॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V13_I03" data-block-id="BS_C01_S03_V13_I03" data-verse="BS_C01_S03_V13">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V32" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V32" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">स हि ‘अविकारः सदा शुद्धो नित्य आत्मा सदा हरिः’ इत्यादिनाऽविकारः प्रसिद्धः इति। अतोऽब्रवीति-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V32_B1" data-verse="BS_C01_S03_V32" data-block-id="BS_C01_S03_V32_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ज्योतिषि= सर्वज्ञत्वे भावाच्च। आदित्यप्रकाशेऽन्तर्भाववत् तज्ज्ञाने सर्ववस्तूनामान्तर्भावात् । नित्यसिद्धत्वाच्च विद्यानाम् ॥ 32 ॥">ज्योतिषि= सर्वज्ञत्वे भावाच्च। आदित्यप्रकाशेऽन्तर्भाववत् तज्ज्ञाने सर्ववस्तूनामान्तर्भावात् । नित्यसिद्धत्वाच्च विद्यानाम् ॥ 32 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V33" data-block-id="BS_C01_S03_V33" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(96)ओं भावं तु बादरायणोऽस्ति हि ओम् ॥01-03-33॥">(96)ओं भावं तु बादरायणोऽस्ति हि ओम् ॥01-03-33॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V13" data-block-id="BS_C01_S03_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(76)ओम् ईक्षतिकर्मव्यपदेशात् सः ओम् ॥ 01-03-13 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥इति देवताधिकरणम् ॥ 08 ॥">॥इति देवताधिकरणम् ॥ 08 ॥</span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V33" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V33" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V13" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V13">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V33_B1" data-verse="BS_C01_S03_V33" data-block-id="BS_C01_S03_V33_B1" style="position: relative;"><span data-deva="फलविशेषभावात् प्राप्तपदानामपि देवानां मध्वादिष्वप्यधिकारं बादरायणो मन्यते । अस्ति हि प्रकाशविशेषः ।">फलविशेषभावात् प्राप्तपदानामपि देवानां मध्वादिष्वप्यधिकारं बादरायणो मन्यते । अस्ति हि प्रकाशविशेषः ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V13_B1" data-verse="BS_C01_S03_V13" data-block-id="BS_C01_S03_V13_B1">‘तदैक्षत’ इति ईक्षतिकर्मव्यपदेशात् स एव विष्णुरत्रोच्यते ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V33_B2" data-verse="BS_C01_S03_V33" data-block-id="BS_C01_S03_V33_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘यावत्सेवा परे तत्वे तावत्सुखविशेषता ।">‘यावत्सेवा परे तत्वे तावत्सुखविशेषता ।</span><br><span data-deva="सम्भवाच्च प्रकाशस्य परमेकमृते हरिम् ॥">सम्भवाच्च प्रकाशस्य परमेकमृते हरिम् ॥</span><br><span data-deva="तेषां सामर्थ्ययोगाच्च देवानामप्युपासनम्। ">तेषां सामर्थ्ययोगाच्च देवानामप्युपासनम्। </span><br><span data-deva=" सर्वं विधीयते नित्यं सर्वयज्ञादिकर्म च’"> सर्वं विधीयते नित्यं सर्वयज्ञादिकर्म च’</span></span></span><span data-deva=" इति स्कान्दे ॥"> इति स्कान्दे ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V33_B6" data-verse="BS_C01_S03_V33" data-block-id="BS_C01_S03_V33_B6" style="position: relative;"><span data-deva="उक्तफलानधिकारमात्रं जैमिनिमतम् । अतो न मतविरोधः ।">उक्तफलानधिकारमात्रं जैमिनिमतम् । अतो न मतविरोधः ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V13_B2" data-verse="BS_C01_S03_V13" data-block-id="BS_C01_S03_V13_B2">‘नान्योऽतोऽस्ति द्रष्टा’(बृ.उ.५.७.२३),‘नान्यदतोऽस्ति द्रष्ट्रु’(बृ.उ.५.८.११) इत्यादिना तस्यै व हि तल्लक्षणम् ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V33_B7" data-verse="BS_C01_S03_V33" data-block-id="BS_C01_S03_V33_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="‘सर्वज्ञस्यैव कृष्णस्य त्वेकदेशविचिन्तितम् ।">‘सर्वज्ञस्यैव कृष्णस्य त्वेकदेशविचिन्तितम् ।</span><br><span data-deva="स्वीकृत्य मुनयो ब्रूयुस्तन्मतं न विरुध्यते’">स्वीकृत्य मुनयो ब्रूयुस्तन्मतं न विरुध्यते’</span></span></span><span data-deva=" इति च ब्राह्मे ॥ 33 ॥"> इति च ब्राह्मे ॥ 33 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V13_B4" data-verse="BS_C01_S03_V13" data-block-id="BS_C01_S03_V13_B4">बहुत्वं चानिकारेणैवोक्तम्-‘अजायमानो बहुधा विजायत’(तै.आ.३.१३.१) इति ॥13॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥इति सदधिकरणम् ॥ 04 ॥</div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A027" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अपशूद्राधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A027"></span></p><h4 id="अपशूद्राधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.AA.E0.A4.B6.E0.A5.82.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अपशूद्राधिकरणम्">अपशूद्राधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V34_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V34_I01" data-verse="BS_C01_S03_V34" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C01_S03_A023" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="दहराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A023"></span><h4 class="gr-section-head">दहराधिकरणम्</h4>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘मनुष्याधिकारत्वात्’ इत्युक्तेऽविशेषात् शूद्रस्यापि ‘अह हारे त्वा शूद्र’(छां.उ.४.२.३) इति पौत्रायणोक्तेरधिकार इत्यत आह –">‘मनुष्याधिकारत्वात्’ इत्युक्तेऽविशेषात् शूद्रस्यापि ‘अह हारे त्वा शूद्र’(छां.उ.४.२.३) इति पौत्रायणोक्तेरधिकार इत्यत आह –</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V14_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V14_I01" data-verse="BS_C01_S03_V14">
-<div class="leading-bhashya-line">चन्द्रादित्याद्याधारत्वं विष्णोरुक्तम् । तच्च ‘एस्मिन् ब्रह्म पुरे दहरं पुण्डरीकं वेश्म दहरोऽस्मिन्नन्तर आकाशः’,‘किं तदत्र विद्यते.....’(छां.उ.८.१.२), ‘उभे अस्मिन् द्यावा पृथिवी अन्तरेव समाहिते ।  उभावग्निश्च वायुश्च सूर्याचन्द्रमसावुभौ ।  विद्युन्नक्षत्राणि’(छां.उ.८.१.३) इत्यादिनाऽऽकाशस्य प्रतीयते ।</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V34" data-block-id="BS_C01_S03_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(97)ओं शुगस्य तदनादरश्रवणात् तदाऽऽद्रवणात् सूच्यते हि ओम् ॥01-03-34॥">(97)ओं शुगस्य तदनादरश्रवणात् तदाऽऽद्रवणात् सूच्यते हि ओम् ॥01-03-34॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V14_I02" data-block-id="BS_C01_S03_V14_I02" data-verse="BS_C01_S03_V14">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V34" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V34" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">स चाकाशो न विष्णुः । ‘तस्यान्ते सुषिरं सूक्ष्मं तस्मिन् सर्वं प्रतिष्ठितम्’(महा.ना.उ.११) इति श्रुतेरित्यत आह-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V34_B1" data-verse="BS_C01_S03_V34" data-block-id="BS_C01_S03_V34_B1" style="position: relative;"><span data-deva="नासौ पौत्रायणः शूद्रः ।">नासौ पौत्रायणः शूद्रः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V34_B1" data-verse="BS_C01_S03_V34" data-block-id="BS_C01_S03_V34_B1" style="position: relative;"><span data-deva="शुचाऽऽद्रवणमेव शूद्रत्वम् (शूद्रशब्देनोक्तम्)।">शुचाऽऽद्रवणमेव शूद्रत्वम् (शूद्रशब्देनोक्तम्)।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V34_B1" data-verse="BS_C01_S03_V34" data-block-id="BS_C01_S03_V34_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘कम्वर एनमेतत्सन्तम्’(छां.उ.४.१.३) इत्यनादरश्रवणात् ।">‘कम्वर एनमेतत्सन्तम्’(छां.उ.४.१.३) इत्यनादरश्रवणात् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V34_B3" data-verse="BS_C01_S03_V34" data-block-id="BS_C01_S03_V34_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘स ह सञ्जिहान एव क्षत्तारमुवाच’(छां.उ.४.१.५) इति सूच्यते हि ॥ 34 ॥">‘स ह सञ्जिहान एव क्षत्तारमुवाच’(छां.उ.४.१.५) इति सूच्यते हि ॥ 34 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V35" data-block-id="BS_C01_S03_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(98)ओं क्षत्रियत्वावगतेश्चोत्तरत्र चैत्ररथेन लिङ्गात् ओम् ॥ 01-03-35 ॥">(98)ओं क्षत्रियत्वावगतेश्चोत्तरत्र चैत्ररथेन लिङ्गात् ओम् ॥ 01-03-35 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V14" data-block-id="BS_C01_S03_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(77)ओं दहर उत्तरेभ्यः ओम् ॥ 01-03-14 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V35" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V35" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V35_B1" data-verse="BS_C01_S03_V35" data-block-id="BS_C01_S03_V35_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अयमश्वतरीरथः’ इति चित्ररथसम्बन्दित्वेन लिङ्गेन पौत्रायणस्य क्षत्रियत्वावगतेश्च ।">‘अयमश्वतरीरथः’ इति चित्ररथसम्बन्दित्वेन लिङ्गेन पौत्रायणस्य क्षत्रियत्वावगतेश्च ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V14" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V14">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V35_B2" data-verse="BS_C01_S03_V35" data-block-id="BS_C01_S03_V35_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘रथस्त्वश्वतरीयुक्तश्चित्र इत्यभिधीयते’ इति ब्राह्मे ।">‘रथस्त्वश्वतरीयुक्तश्चित्र इत्यभिधीयते’ इति ब्राह्मे ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V14_B1" data-verse="BS_C01_S03_V14" data-block-id="BS_C01_S03_V14_B1">‘य आत्माऽपहतपाप्मा विजरो विमृत्युर्विशोकोऽविजिघत्सोऽपिपासः सत्यकामः, सत्यसङ्कल्पः, सोऽन्वेष्टव्य स विजिज्ञासितव्यः’(छां.उ.८.७.३) इत्यादिभ्य उत्तरेभ्यो गुणेभ्यो दहरे विष्णुरेव ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V35_B3" data-verse="BS_C01_S03_V35" data-block-id="BS_C01_S03_V35_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘यत्र वेदो रथस्तत्र न वेदो यत्र नो रथः’ इति च ब्रह्मवैवर्ते ॥ 35 ॥">‘यत्र वेदो रथस्तत्र न वेदो यत्र नो रथः’ इति च ब्रह्मवैवर्ते ॥ 35 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V14_B2" data-verse="BS_C01_S03_V14" data-block-id="BS_C01_S03_V14_B2">‘योऽशनायापिपासे शोकं मोहं जरां मृत्युमत्येति’(बृ.उ.५.५), ‘स एष सर्वेभ्यः पाप्मभ्य उदितः’(छां.उ.१.६.७) इत्यादिना विष्णोरेव हि ते गुणाः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V14_B6" data-verse="BS_C01_S03_V14" data-block-id="BS_C01_S03_V14_B6"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘नित्यतीर्णाशनायादिरेक एव हरिः स्वतः ।<br/>अशनायादिकानन्ये तत्प्रसादात् तरन्ति हि॥’</span></span> इति पाद्मे ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V14_B8" data-verse="BS_C01_S03_V14" data-block-id="BS_C01_S03_V14_B8">सापेक्षनिरपेक्षयोश्च, निरपेक्षं स्वीकर्तव्यम् ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V14_B9" data-verse="BS_C01_S03_V14" data-block-id="BS_C01_S03_V14_B9"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘सत्यकामोऽअपरो नास्ति तमृते विष्णुमव्ययम् ।<br/> सत्यकामत्वमन्येषां भवेत् तत्काम्यकामिता॥’</span></span> इति च स्कान्दे ॥ 14 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V15" data-block-id="BS_C01_S03_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(78)ओं गतिशब्दाभ्यां तथा हि दृष्टं लिङ्गं च ओम् ॥ 01-03-15 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V36" data-block-id="BS_C01_S03_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(99)ओं संस्कारपरामर्शात् तदभावाभिलापाच्च ओम् ॥ 01-03-36 ॥">(99)ओं संस्कारपरामर्शात् तदभावाभिलापाच्च ओम् ॥ 01-03-36 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V36" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V36" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V15" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V15">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V36_B1" data-verse="BS_C01_S03_V36" data-block-id="BS_C01_S03_V36_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अष्टवर्षं ब्राह्मणमुपनयीत, तमध्यापयीत’ इत्यद्ययनार्थं संस्कारपरामर्शात् । ‘नाग्निर्न यज्ञो न क्रीया न संस्कारो न व्रतानि शूद्रस्य’ इति पैङ्गिश्रुतौ संस्काराभावाभिलापाच्च ।">‘अष्टवर्षं ब्राह्मणमुपनयीत, तमध्यापयीत’ इत्यद्ययनार्थं संस्कारपरामर्शात् । ‘नाग्निर्न यज्ञो न क्रीया न संस्कारो न व्रतानि शूद्रस्य’ इति पैङ्गिश्रुतौ संस्काराभावाभिलापाच्च ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V15_B1" data-verse="BS_C01_S03_V15" data-block-id="BS_C01_S03_V15_B1">‘अहरहर्गच्छन्त्य एतं ब्रह्मलोकं न विन्दन्ति’(छां.उ.८.३.२) इति सुप्तस्य तद्गतिर्ब्रह्मशब्दश्चोच्यते ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V36_B2" data-verse="BS_C01_S03_V36" data-block-id="BS_C01_S03_V36_B2" style="position: relative;"><span data-deva="उत्तमस्त्रीणां तु न शूद्रवत् ।
+‘सपत्नीं मे पराधम’ इत्यादिष्वधिकारदर्शनात् ।">उत्तमस्त्रीणां तु न शूद्रवत् ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V15_B3" data-verse="BS_C01_S03_V15" data-block-id="BS_C01_S03_V15_B3">‘सता सोम्य तदा सम्पन्नो भवति’(छां.उ.६.७.१) इति श्रुतेः तं हि सुप्तो गच्छति । ‘अरश्च ह वै ण्यश्चार्णवौ ब्रह्मलोके’(छां.उ.८.५.३) इति लिङ्गं च तथा दृष्टम् ।</div>
+‘सपत्नीं मे पराधम’ इत्यादिष्वधिकारदर्शनात् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V36_B3" data-verse="BS_C01_S03_V36" data-block-id="BS_C01_S03_V36_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id"><span data-deva="संस्काराभावेनाभावस्तु सामान्येन ।">संस्काराभावेनाभावस्तु सामान्येन ।</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V15_B5" data-verse="BS_C01_S03_V15" data-block-id="BS_C01_S03_V15_B5">‘अरश्च वै ण्यश्च सासमुद्रौ तत्रैव सर्वाभिमतप्रदौ द्वौ’ इत्यादिना तस्यैव हि तल्लक्षणत्वेनोच्यते ॥ 15 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V36_B4" data-verse="BS_C01_S03_V36" data-block-id="BS_C01_S03_V36_B4" style="position: relative;"><span data-deva="अस्ति च तासां संस्कारः ।">अस्ति च तासां संस्कारः ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id"><span data-deva="‘स्त्रीणां प्रदानकर्मैव यथोपनयनं तथा’">‘स्त्रीणां प्रदानकर्मैव यथोपनयनं तथा’</span></span></span><span data-deva="इति ॥ 36 ॥">इति ॥ 36 ॥</span></div>
+</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V37" data-block-id="BS_C01_S03_V37" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(100)ओं तदभावनिर्धारणे च प्रवृत्तेः ओम् ॥ 01-03-37 ॥">(100)ओं तदभावनिर्धारणे च प्रवृत्तेः ओम् ॥ 01-03-37 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V37" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V37" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V37_B1" data-verse="BS_C01_S03_V37" data-block-id="BS_C01_S03_V37_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘नाहमेतद्वेद भो यद्गोत्रोऽहमस्मि’(छां.उ.४.४.४) इति सत्यवचनेन सत्यकामस्य शूद्रत्वाभावनिर्धारणे हारिद्रुमतस्य‘नैतदब्राह्मणो विवक्तुमर्हति’(छां.उ.४.४.५) इति तत्संस्कारे प्रवृत्तेश्च ॥ 37 ॥">‘नाहमेतद्वेद भो यद्गोत्रोऽहमस्मि’(छां.उ.४.४.४) इति सत्यवचनेन सत्यकामस्य शूद्रत्वाभावनिर्धारणे हारिद्रुमतस्य‘नैतदब्राह्मणो विवक्तुमर्हति’(छां.उ.४.४.५) इति तत्संस्कारे प्रवृत्तेश्च ॥ 37 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V16" data-block-id="BS_C01_S03_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(79)ओं धृतेश्च महिम्नोऽस्यास्मिन्नुपलब्धेः ओम् ॥ 16 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V38" data-block-id="BS_C01_S03_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(101)ओं श्रवणाध्ययनार्थप्रतिषेधात् स्मृतेश्च ओम् ॥ 01-03-38 ॥">(101)ओं श्रवणाध्ययनार्थप्रतिषेधात् स्मृतेश्च ओम् ॥ 01-03-38 ॥</span></span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="इति अपशूद्राधिकरणम् ॥ 09 ॥">इति अपशूद्राधिकरणम् ॥ 09 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V16" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V16">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V38" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V38" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V16_B1" data-verse="BS_C01_S03_V16" data-block-id="BS_C01_S03_V16_B1">‘एष सेतुर्विधृतिः’(छां.उ.८.४.१) इति धृतेः। ‘एष भूताधिपतिरेण भूतपालः’(बृ.उ.६.४.२१) इत्याद्यस्य महिम्नोऽस्मिन्नुपलब्धेः ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V38_B1" data-verse="BS_C01_S03_V38" data-block-id="BS_C01_S03_V38_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘श्रवणे त्रपुजतुभ्यां श्रोत्रपरिपूरणम्, अध्ययने जिह्वाच्छेदः, अर्थावधारणे हृदयविदारणम्’(गौ.ध.१२.४.७) इति प्रतिषेधात् ।">‘श्रवणे त्रपुजतुभ्यां श्रोत्रपरिपूरणम्, अध्ययने जिह्वाच्छेदः, अर्थावधारणे हृदयविदारणम्’(गौ.ध.१२.४.७) इति प्रतिषेधात् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V38_B2" data-verse="BS_C01_S03_V38" data-block-id="BS_C01_S03_V38_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id"><span data-deva="‘नाग्निर्न यज्ञः शूद्रस्य तथैवाद्ययनं कुतः ।">‘नाग्निर्न यज्ञः शूद्रस्य तथैवाद्ययनं कुतः ।</span><br><span data-deva="केवलैव तु शुश्रूषा त्रिवर्णानां विधीयते’">केवलैव तु शुश्रूषा त्रिवर्णानां विधीयते’</span></span></span><span data-deva=" इति स्मृतेश्च ।"> इति स्मृतेश्च ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V16_B2" data-verse="BS_C01_S03_V16" data-block-id="BS_C01_S03_V16_B2">‘एतस्मिन्नु खल्वक्षरे गार्ग्याकाश ओतश्च प्रोतश्च’(बृ.उ.५.८.११), ‘एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि’(बृ.उ.५.८.९)</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V38_B4" data-verse="BS_C01_S03_V38" data-block-id="BS_C01_S03_V38_B4" style="position: relative;"><span data-deva="विदुरादीनां तूत्पन्नज्ञानत्वात् कश्चिद्विशेषः ॥ 38 ॥">विदुरादीनां तूत्पन्नज्ञानत्वात् कश्चिद्विशेषः ॥ 38 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V16_B3" data-verse="BS_C01_S03_V16" data-block-id="BS_C01_S03_V16_B3">‘स हि सर्वाधिपतिः स हि सर्वकालः स ईशः स विष्णुः’,‘पतिं विश्वस्यात्मेश्वरम्’(महाना.उ.११) इत्यादिश्रुतिभ्यस्तस्य ह्येष महिमा ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V16_B7" data-verse="BS_C01_S03_V16" data-block-id="BS_C01_S03_V16_B7"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘सर्वेशो विष्णुरेवैको नान्योऽस्ति जगतः पतिः’</span></span> इति च स्कान्दे ॥16॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V17" data-block-id="BS_C01_S03_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(80)ओं प्रसिद्धेश्च ओम् ॥ 01-03-17 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A028" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कम्पनाधिकरणं" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A028"></span></p><h4 id="कम्पनाधिकरणं" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.95.E0.A4.AE.E0.A5.8D.E0.A4.AA.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.82"></span><span data-deva="कम्पनाधिकरणं">कम्पनाधिकरणं</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V39_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V39_I01" data-verse="BS_C01_S03_V39" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V17" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V17">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘यदिदं किञ्च जगत्सर्वं प्राण एजति निःसृतम् ।  महद्भयं वज्रमुद्यतं य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति’  इत्युद्यतवज्रज्ञानान्मोक्षः प्रतीयते । इत्यतोऽब्रवीत्-">‘यदिदं किञ्च जगत्सर्वं प्राण एजति निःसृतम् ।  महद्भयं वज्रमुद्यतं य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति’  इत्युद्यतवज्रज्ञानान्मोक्षः प्रतीयते । इत्यतोऽब्रवीत्-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V17_B1" data-verse="BS_C01_S03_V17" data-block-id="BS_C01_S03_V17_B1">‘तत्रापि दह्रं गगनं विशोकस्तस्मिन् यदन्तस्तुदुपासितव्यम्’(महाना.उ.१०.७) इति प्रसिद्धेश्च ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V17_B2" data-verse="BS_C01_S03_V17" data-block-id="BS_C01_S03_V17_B2">तदन्तस्थापेक्षत्वान्न सुषिरश्रुतिविरोधः ॥17॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V18" data-block-id="BS_C01_S03_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(81)ओम् इतरपरामर्शात् स इति चेन्नासम्भवात् ओम् ॥ 01-03-18 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V39" data-block-id="BS_C01_S03_V39" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(102)ओं कम्पनात् ओम् ॥ 01-03-39 ॥">(102)ओं कम्पनात् ओम् ॥ 01-03-39 ॥</span></span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="इति कम्पनाधिकरणं ॥ 10 ॥">इति कम्पनाधिकरणं ॥ 10 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V18" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V18">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V39" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V39" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V18_B1" data-verse="BS_C01_S03_V18" data-block-id="BS_C01_S03_V18_B1">‘परञ्ज्योतिरुपसम्पद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यते’(छां.उ.८.१२.३), ‘एष आत्मेति होवाच’(छां.उ.४.१५.१) इति जीवपरामर्शात् स इति चेत्,</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V39_B1" data-verse="BS_C01_S03_V39" data-block-id="BS_C01_S03_V39_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘एजति’ इति कम्पनवचनादुद्यतवज्रो भगवानेव ।">‘एजति’ इति कम्पनवचनादुद्यतवज्रो भगवानेव ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V39_B2" data-verse="BS_C01_S03_V39" data-block-id="BS_C01_S03_V39_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’ इति हि श्रुतिः ।">‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’ इति हि श्रुतिः ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V18_B2" data-verse="BS_C01_S03_V18" data-block-id="BS_C01_S03_V18_B2">न। तस्य स्वतोऽपहतपाप्मत्वाद्यसम्भवात् ॥ 18 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V39_B3" data-verse="BS_C01_S03_V39" data-block-id="BS_C01_S03_V39_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘प्राणस्य प्राणमुत चक्षुषश्चक्षुः’ इति च">‘प्राणस्य प्राणमुत चक्षुषश्चक्षुः’ इति च</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘नभस्वतोऽपि सर्वाः स्युश्चेष्टा भगवतो हरेः । ">‘नभस्वतोऽपि सर्वाः स्युश्चेष्टा भगवतो हरेः । </span><br><span data-deva="किमुतान्यस्य जगतो यस्य चेष्टा नभस्वतः’">किमुतान्यस्य जगतो यस्य चेष्टा नभस्वतः’</span></span></span><span data-deva=" इति हि स्कान्दे ॥"> इति हि स्कान्दे ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V39_B4" data-verse="BS_C01_S03_V39" data-block-id="BS_C01_S03_V39_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmavaivarte-id"><span data-deva="‘चक्रं चङ्क्रमणादेष वर्जनाद्वज्र उच्यते ।">‘चक्रं चङ्क्रमणादेष वर्जनाद्वज्र उच्यते ।</span><br><span data-deva="खण्डनात् खड्ग एवैष हेतिनामा स्वयं हरिः’">खण्डनात् खड्ग एवैष हेतिनामा स्वयं हरिः’</span></span></span><span data-deva="इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 39 ॥">इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 39 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V19" data-block-id="BS_C01_S03_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(82)ओम् उत्तराच्चेदाविर्भूतस्वरूपस्तु ओम् ॥ 01-03-19 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A029" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ज्योतिरधिकरणं" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A029"></span></p><h4 id="ज्योतिरधिकरणं" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.9C.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A5.8B.E0.A4.A4.E0.A4.BF.E0.A4.B0.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.82"></span><span data-deva="ज्योतिरधिकरणं">ज्योतिरधिकरणं</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V40_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V40_I01" data-verse="BS_C01_S03_V40" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V19" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V19">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="हृदय आहितं ज्योतिः परमात्मेत्युक्तम् । तत्र ‘योऽयं विज्ञानमयः प्राणेषु हृद्यन्तर्ज्योतिः पुरुषः’(शत.ब्रा.१४.७.१.७) इत्यत्र ‘उभौ लोकावनुसञ्चरति’(शत.ब्रा.१४.७.१.७) इति वचनाज्जीव इति प्रतीयत इत्यत उच्यते –">हृदय आहितं ज्योतिः परमात्मेत्युक्तम् । तत्र ‘योऽयं विज्ञानमयः प्राणेषु हृद्यन्तर्ज्योतिः पुरुषः’(शत.ब्रा.१४.७.१.७) इत्यत्र ‘उभौ लोकावनुसञ्चरति’(शत.ब्रा.१४.७.१.७) इति वचनाज्जीव इति प्रतीयत इत्यत उच्यते –</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V19_B1" data-verse="BS_C01_S03_V19" data-block-id="BS_C01_S03_V19_B1">‘स तत्र पर्येति जक्षन् क्रीडन् रममाणः’(छां.उ.८.१२.३) इत्यादुत्तरवचनाज्जीव एवेति चेत्? न । तत्र हि परमेश्वरप्रसादाद् आविर्भूतस्वरूपो मुक्त उच्यते।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V19_B2" data-verse="BS_C01_S03_V19" data-block-id="BS_C01_S03_V19_B2">यत्प्रसादात् स मुक्तो भवति स भगवान् पूर्वोक्तः॥19 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V20" data-block-id="BS_C01_S03_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(83)ओम् अन्यार्थश्च परामर्शः ओम् ॥ 01-03-20 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V40" data-block-id="BS_C01_S03_V40" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(103)ओं ज्योतिर्दर्शनात् ओम् ॥ 01-03-40 ॥">(103)ओं ज्योतिर्दर्शनात् ओम् ॥ 01-03-40 ॥</span></span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="इति ज्योतिरधिकरणं ॥ 11 ॥">इति ज्योतिरधिकरणं ॥ 11 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V20" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V20">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V40" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V40" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V20_B1" data-verse="BS_C01_S03_V20" data-block-id="BS_C01_S03_V20_B1">‘यं प्राप्य स्वेन रूपेण जीवोऽ(भि)निष्पद्यते स एष आत्मा’ इति परमात्मार्थश्च परामर्शः ॥ 20 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V40_B1" data-verse="BS_C01_S03_V40" data-block-id="BS_C01_S03_V40_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘विष्णुरेव ज्योतिः विष्णुरेव ब्रह्म विष्णुरेवात्मा विष्णुरेव बलं विष्णुरेव यशो विष्णुरेवानन्दः’ इति दर्शनात् चतुर्वेदशिखायां ज्योतिर्विष्णुरेव ।’">‘विष्णुरेव ज्योतिः विष्णुरेव ब्रह्म विष्णुरेवात्मा विष्णुरेव बलं विष्णुरेव यशो विष्णुरेवानन्दः’ इति दर्शनात् चतुर्वेदशिखायां ज्योतिर्विष्णुरेव ।’</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V40_B2" data-verse="BS_C01_S03_V40" data-block-id="BS_C01_S03_V40_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘प्राज्ञेनात्मनाऽन्वारूढ उत्सर्जद्याति’ इति वचनात् तस्यापि लोकसञ्चरणमस्त्येव ॥ 40 ॥">‘प्राज्ञेनात्मनाऽन्वारूढ उत्सर्जद्याति’ इति वचनात् तस्यापि लोकसञ्चरणमस्त्येव ॥ 40 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V21" data-block-id="BS_C01_S03_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(84)ओम् अल्पश्रुतेरिति चेत् तदुक्तम् ओम् ॥ 01-03-21॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A030" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आकाशाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A030"></span></p><h4 id="आकाशाधिकरणम्_2" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.B6.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_2"></span><span data-deva="आकाशाधिकरणम्">आकाशाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V41_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V41_I01" data-verse="BS_C01_S03_V41" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V21" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V21">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="सर्वाधारत्वम् विष्णोरुक्तम् । तच्च ‘आकाशो वै नाम नामरूपयोर्निर्वहिता’(छां.उ.८.१४.१) इत्यत्राकाशस्य प्रतीयते । वै नामेति प्रसिद्धोपदेशात् । प्रसिद्धाकाशश्चाङ्गीकर्तव्य इत्यत उच्यते –">सर्वाधारत्वम् विष्णोरुक्तम् । तच्च ‘आकाशो वै नाम नामरूपयोर्निर्वहिता’(छां.उ.८.१४.१) इत्यत्राकाशस्य प्रतीयते । वै नामेति प्रसिद्धोपदेशात् । प्रसिद्धाकाशश्चाङ्गीकर्तव्य इत्यत उच्यते –</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V21_B1" data-verse="BS_C01_S03_V21" data-block-id="BS_C01_S03_V21_B1">‘दहरः’(छां.उ.८.१.१) इत्यल्पश्रुतेर्न? इति चेत्- न । ‘..निचाय्यत्वादेवं व्योमवच्च’(ब्र.सू.१.२.७) इत्युक्व्तात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V21_B2" data-verse="BS_C01_S03_V21" data-block-id="BS_C01_S03_V21_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishat-id">‘एष म आत्माऽन्तर्हृदये ज्यायन्’(छां.उ.३.१४.३)</span></span> इति श्रुत्युक्तत्वाच्च ॥ 21 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥इति दहराधिकरणम्॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V41" data-block-id="BS_C01_S03_V41" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(104)ओम् आकाशोऽर्थान्तरत्वादिव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-03-41 ॥">(104)ओम् आकाशोऽर्थान्तरत्वादिव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-03-41 ॥</span></span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="इति आकाशाधिकरणम् ॥ 12 ॥">इति आकाशाधिकरणम् ॥ 12 ॥</span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S03_A024" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनुकृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A024"></span><h4 class="gr-section-head">अनुकृत्यधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V41" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V41" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V41_B1" data-verse="BS_C01_S03_V41" data-block-id="BS_C01_S03_V41_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘ते यदन्तरा तद्ब्रह्म’(छां.उ.८.१४.१) इत्यर्थान्तरत्वादिव्यपदेशाद् आकाशो हरिरेव।">‘ते यदन्तरा तद्ब्रह्म’(छां.उ.८.१४.१) इत्यर्थान्तरत्वादिव्यपदेशाद् आकाशो हरिरेव।</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V22_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V22_I01" data-verse="BS_C01_S03_V22">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V41_B2" data-verse="BS_C01_S03_V41" data-block-id="BS_C01_S03_V41_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अवर्णं’, ‘यतो वाचो निवर्तन्ते’(तै.आ.८.४) इत्यादिश्रुतेस्तस्यैव हि तत् लक्षणम्।">‘अवर्णं’, ‘यतो वाचो निवर्तन्ते’(तै.आ.८.४) इत्यादिश्रुतेस्तस्यैव हि तत् लक्षणम्।</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">अदृश्यत्वादयः परमेश्वरगुणा उक्ताः । ‘तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम्’,  ‘तदेतदिति मन्यन्तेऽनिर्देश्यं परमं सुखम् । कथं नु तद् विजानीयाम्.....’(क.उ.५.१२,१४) इत्यादिना ज्ञानिसुखस्याप्यनिर्देश्यत्वम्, अज्ञेयत्वं चोच्यते ? इत्यतो वक्ति-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V41_B3" data-verse="BS_C01_S03_V41" data-block-id="BS_C01_S03_V41_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘अनामा सोऽप्रसिद्धत्वाद् अरूपो भूतवर्जनात्’ इति ब्राह्मे ॥ 41 ॥">‘अनामा सोऽप्रसिद्धत्वाद् अरूपो भूतवर्जनात्’ इति ब्राह्मे ॥ 41 ॥</span></div>
 </div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A031" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सुषुप्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A031"></span></p><h4 id="सुषुप्त्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A5.81.E0.A4.B7.E0.A5.81.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सुषुप्त्यधिकरणम्">सुषुप्त्यधिकरणम्</span></h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V22" data-block-id="BS_C01_S03_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(85)ओम् अनुकृतेस्तस्य च ओम् ॥ 01-03-22 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V42_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V42_I01" data-verse="BS_C01_S03_V42" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="असङ्गत्वं परमात्मन उक्तम् । तच्च  ‘स यत् तत्र किञ्चित् पश्यत्यनन्वागतस्तेन भवत्यसङ्गो ह्ययं पुरुषः’ इति स्वप्नादिद्रष्टुः प्रतीयते ।">असङ्गत्वं परमात्मन उक्तम् । तच्च  ‘स यत् तत्र किञ्चित् पश्यत्यनन्वागतस्तेन भवत्यसङ्गो ह्ययं पुरुषः’ इति स्वप्नादिद्रष्टुः प्रतीयते ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V22" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V22">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V22_B1" data-verse="BS_C01_S03_V22" data-block-id="BS_C01_S03_V22_B1">‘तमेव भान्तमनुभाति सर्वम्’(क.उ.५.१५(२.२.१५)) इत्यनुकृतेः,</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V22_B2" data-verse="BS_C01_S03_V22" data-block-id="BS_C01_S03_V22_B2">‘तस्य भासा सर्वमिदं विभाति’(क.उ.५.१५(२.२.१५)) इति वचनाच्च परमात्मैवानिर्देश्यसुखरूपः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V22_B4" data-verse="BS_C01_S03_V22" data-block-id="BS_C01_S03_V22_B4">न हि ज्ञानिसुखमनुभाति सर्वम् । न च तद्भासा । ‘अहं तत् तेजो रश्मीत्’(चतुर्वेदशिखा) इति नारायणभासा हि सर्वं भाति ॥ 22 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V23" data-block-id="BS_C01_S03_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(86)ओम् अपि स्मर्यते ओम् ॥ 01-03-23 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V42_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V42_I01" data-verse="BS_C01_S03_V42" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="स च जीवः प्रसिद्धेरित्यतो वक्ति –">स च जीवः प्रसिद्धेरित्यतो वक्ति –</span></div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अनुकृत्यधिकरणम् ॥ 06 ॥</div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V23" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V23">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V23_B1" data-verse="BS_C01_S03_V23" data-block-id="BS_C01_S03_V23_B1">‘यदादित्यगतं तेजो जगद् भासयतेऽखिलम् ।
-यच्चन्द्रमसि यच्चाग्नौ तत्तेजो विद्धि मामकम्’(भ.गी.१५.१२) इति</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V23_B3" data-verse="BS_C01_S03_V23" data-block-id="BS_C01_S03_V23_B3">‘न तद् भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः।
-यद् गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम’(भ.गी.१५.६) इति च ॥ 23 ॥</div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S03_A025" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वामनाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A025"></span><h4 class="gr-section-head">वामनाधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V42" data-block-id="BS_C01_S03_V42" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(105)ओं सुषुप्त्युत्क्रान्त्योर्भेदेन ओम् ॥ 01-03-42 ॥">(105)ओं सुषुप्त्युत्क्रान्त्योर्भेदेन ओम् ॥ 01-03-42 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V42" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V42" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V24_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V24_I01" data-verse="BS_C01_S03_V24">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V42_B1" data-verse="BS_C01_S03_V42" data-block-id="BS_C01_S03_V42_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘प्राज्ञेनाऽत्मना सम्परिष्वक्तो न बाह्यं किञ्चन वेदनान्तरम्’, ‘प्राज्ञेनाऽत्मनाऽन्वारूढ उत्सर्जद् याति’(बृ.उ.६.३.३६) इति भेदव्यपदेशान्न जीवः, पर एवासङ्गः । स्वप्नादिद्रष्ट्रुत्वं च सर्वज्ञत्वात् तस्यैव युज्यते ॥ 42 ॥">‘प्राज्ञेनाऽत्मना सम्परिष्वक्तो न बाह्यं किञ्चन वेदनान्तरम्’, ‘प्राज्ञेनाऽत्मनाऽन्वारूढ उत्सर्जद् याति’(बृ.उ.६.३.३६) इति भेदव्यपदेशान्न जीवः, पर एवासङ्गः । स्वप्नादिद्रष्ट्रुत्वं च सर्वज्ञत्वात् तस्यैव युज्यते ॥ 42 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">‘विष्णुरेव जिज्ञास्यः’ इत्युक्तम् । तत्र-</div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सुषुप्त्यधिकरणम् ॥ 13 ॥">॥ इति सुषुप्त्यधिकरणम् ॥ 13 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V24_I02" data-block-id="BS_C01_S03_V24_I02" data-verse="BS_C01_S03_V24">
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S03_A032" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ब्राह्मणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A032"></span></p><h4 id="ब्राह्मणाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AC.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.B9.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="ब्राह्मणाधिकरणम्">ब्राह्मणाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="leading-bhashya-line">‘ऊर्ध्वं प्राणमुन्नयत्यपानं प्रत्यगस्यति।  मध्ये वामनमासीनं विश्वेदेवा उपासते’(क.उ.५.६)</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V43_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V43_I01" data-verse="BS_C01_S03_V43" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘एष नित्यो महिमा ब्राह्मणस्य’(बृ.उ.६.४.२२)) इति ब्राह्मणस्यापि नित्यमहिमा प्रतीयते ।">‘एष नित्यो महिमा ब्राह्मणस्य’(बृ.उ.६.४.२२)) इति ब्राह्मणस्यापि नित्यमहिमा प्रतीयते ।</span></div>
 </div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V43_I02" data-block-id="BS_C01_S03_V43_I02" data-verse="BS_C01_S03_V43" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V24_I04" data-block-id="BS_C01_S03_V24_I04" data-verse="BS_C01_S03_V24">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="स च ब्राह्मणः ‘स वा एष महानज आत्मा’(शत.ब्रा.१४.७.२.२९) इत्यजशब्दाद्विरिञ्च इति प्राप्तम् ।">स च ब्राह्मणः ‘स वा एष महानज आत्मा’(शत.ब्रा.१४.७.२.२९) इत्यजशब्दाद्विरिञ्च इति प्राप्तम् ।</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">इति सर्वदेवोपास्यः कश्चित् प्रतीयते । स च ‘एवमेवैष प्राण इतरान् प्राणान् पृथगेव सन्निधत्ते’(प्रश्न.उ.३.४), ‘योऽयं मध्यमः प्राणः’(बृ.उ.३.५.२१),‘कुविदङ्ग’(ऋ.सं.७.९१.१) इत्यादिना प्राणव्यवस्थापकत्वात्, मध्यमत्वात्, सर्वदेवोपास्यत्वाच्च वायुरेवेति प्रतीयते । अतोऽब्रवीत् ॥</div>
 </div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V43_I02" data-block-id="BS_C01_S03_V43_I02" data-verse="BS_C01_S03_V43" style="position: relative;">
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V24" data-block-id="BS_C01_S03_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(87)ओं शब्दादेव प्रमितः ओम् ॥ 01-03-24 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="देवानां च विद्याकर्मणोः पदप्राप्तिः सूचिता ‘तदुपर्यपि’(ब्र.सू.१.३.२८) इति । अतो ब्रवीति –">देवानां च विद्याकर्मणोः पदप्राप्तिः सूचिता ‘तदुपर्यपि’(ब्र.सू.१.३.२८) इति । अतो ब्रवीति –</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V24" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V24">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V24_B1" data-verse="BS_C01_S03_V24" data-block-id="BS_C01_S03_V24_B1">वामनशब्दादेव विष्णुरिति प्रमितः । न हि श्रुतेर्लिङ्गं बलवत् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V24_B2" data-verse="BS_C01_S03_V24" data-block-id="BS_C01_S03_V24_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘श्रुतिर्लिङ्गं समाख्या च वाक्यं प्रकरणं तथा ।<br/>पूर्वं पूर्वं बलीयः स्यादेवमागमनिर्णयः’॥</span></span> इति स्कान्दे ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V24_B4" data-verse="BS_C01_S03_V24" data-block-id="BS_C01_S03_V24_B4">तच्चलिङ्गं विष्णोरेव। तस्मैव प्राणत्वोक्तेः ‘तद्वैत्वं त्वं प्राणो अभवः’ इति ॥ 24 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V25" data-block-id="BS_C01_S03_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(88)ओं हृद्यपेक्षया तु मनुष्याधिकारत्वात् ओम् ॥ 01-03-25 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V43" data-block-id="BS_C01_S03_V43" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(106)ओं पत्यादिशब्देभ्यः ओम् ॥ 01-03-43 ॥">(106)ओं पत्यादिशब्देभ्यः ओम् ॥ 01-03-43 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V43" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V43" style="position: relative;">
-<div class="gr-author-note">॥ इति वामनाधिकरणम् ॥ 07 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V43_B1" data-verse="BS_C01_S03_V43" data-block-id="BS_C01_S03_V43_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वस्याधिपतिः सर्वस्येशानः’, ‘स वा एष नेति नेति’ इत्यादि शब्देभ्यो नित्यमहिमा विष्णुरेव ।">‘सर्वस्याधिपतिः सर्वस्येशानः’, ‘स वा एष नेति नेति’ इत्यादि शब्देभ्यो नित्यमहिमा विष्णुरेव ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V43_B3" data-verse="BS_C01_S03_V43" data-block-id="BS_C01_S03_V43_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘उतामृतत्वस्येशानः । यदन्नेनादतिरोहति’(तै.आ.३.१२),‘सप्तार्धगर्भाभुवनस्य रेतो विष्णोस्तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि’(ऋ.सं.१.१६४.३६),‘स योऽतोऽश्रुतः’(ऐ.आ.३.२.४) इत्यादि श्रुतिभ्यस्तस्यैव हि ते शब्दाः ॥ 43 ॥">‘उतामृतत्वस्येशानः । यदन्नेनादतिरोहति’(तै.आ.३.१२),‘सप्तार्धगर्भाभुवनस्य रेतो विष्णोस्तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि’(ऋ.सं.१.१६४.३६),‘स योऽतोऽश्रुतः’(ऐ.आ.३.२.४) इत्यादि श्रुतिभ्यस्तस्यैव हि ते शब्दाः ॥ 43 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V25" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V25">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V25_B1" data-verse="BS_C01_S03_V25" data-block-id="BS_C01_S03_V25_B1">सर्वगतस्यापि तस्याङ्गुष्ठमात्रत्वं हृद्यवकाशापेक्षया युज्यते । इतरप्राणिनामङ्गुष्ठाभावेऽपि मनुष्याधिकारत्वान्न विरोधः ॥ 25 ॥</div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S03_A026" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="देवताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A026"></span><h4 class="gr-section-head">देवताधिकरणम्</h4>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥इति ब्राह्मणाधिकरणम् ॥ 14 ॥">॥इति ब्राह्मणाधिकरणम् ॥ 14 ॥</span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥ 01-03 ॥">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥ 01-03 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V26_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V26_I01" data-verse="BS_C01_S03_V26">
+<p><span id="gr-C1-S4" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="चतुर्थः पादः"></span>
-<div class="leading-bhashya-line">मनुष्याणामेव वेदविद्यायाम् अधिकार इत्युक्तम् । तिर्यगाद्यपेक्षयैव मनुष्यत्वविशेषणमुक्तं, न तु देवाद्यपेक्षयेत्याह-</div>
+</p>
+<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="चतुर्थः_पादः"><span id=".E0.A4.9A.E0.A4.A4.E0.A5.81.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.A5.E0.A4.83_.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.83"></span><span data-deva="चतुर्थः पादः">चतुर्थः पादः</span></h3></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S04_A033" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आनुमानिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S04_A033"></span></p><h4 id="आनुमानिकाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.A8.E0.A5.81.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="आनुमानिकाधिकरणम्">आनुमानिकाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S04_V01_I01" data-block-id="BS_C01_S04_V01_I01" data-verse="BS_C01_S04_V01" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="॥ श्रुतिलिङ्गादिभिः अन्यत्रैव प्रसिद्धनामापि शब्दानां सामस्त्येन विशेषहेतुभिः विष्णावेव प्रवृत्तिं दर्शयत्यस्मिन् पादे ।">॥ श्रुतिलिङ्गादिभिः अन्यत्रैव प्रसिद्धनामापि शब्दानां सामस्त्येन विशेषहेतुभिः विष्णावेव प्रवृत्तिं दर्शयत्यस्मिन् पादे ।</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V01" data-block-id="BS_C01_S04_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(107)ओम् आनुमानिकमप्येकेषामिति चेन्न शरीररूपकविन्यस्तगृहीतेर्दर्शयति च ओम् ॥ 01-04-01 ॥">(107)ओम् आनुमानिकमप्येकेषामिति चेन्न शरीररूपकविन्यस्तगृहीतेर्दर्शयति च ओम् ॥ 01-04-01 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V26" data-block-id="BS_C01_S03_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(89)ओं तदुपर्यपि बादरायणः सम्भवात् ओम् ॥ 01-03-26 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V01" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V01" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V01_B1" data-verse="BS_C01_S04_V01" data-block-id="BS_C01_S04_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘तत्तु समन्वयात्’(ब्र.सू.१.१.४) इति सर्वशब्दानां परमेश्वरे समन्वय उक्तः । तन्न युज्यते । यतो ‘अव्यक्तात् पुरुषः परः’(क.उ.१.३.११) इति साङ्ख्यानुमानपरिकल्पितं प्रधानमपि एकेषां शाखिनामुच्यते, इति चेत्">‘तत्तु समन्वयात्’(ब्र.सू.१.१.४) इति सर्वशब्दानां परमेश्वरे समन्वय उक्तः । तन्न युज्यते । यतो ‘अव्यक्तात् पुरुषः परः’(क.उ.१.३.११) इति साङ्ख्यानुमानपरिकल्पितं प्रधानमपि एकेषां शाखिनामुच्यते, इति चेत्</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V26" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V26">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V01_B2" data-verse="BS_C01_S04_V01" data-block-id="BS_C01_S04_V01_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न, तस्यैव पारतन्त्र्यात् शरीररूपेऽव्यक्ते विन्यस्तस्य परमात्मन एवाव्यक्तशब्देन गृहीतेः । ‘क’ प्रत्ययः कुत्सने । परमात्मन एवाव्यक्तशब्दः । तत्तन्त्रत्वेन तच्छरीररूपत्वाद् इतरस्यापि अव्यक्तशब्दः ।">न, तस्यैव पारतन्त्र्यात् शरीररूपेऽव्यक्ते विन्यस्तस्य परमात्मन एवाव्यक्तशब्देन गृहीतेः । ‘क’ प्रत्ययः कुत्सने । परमात्मन एवाव्यक्तशब्दः । तत्तन्त्रत्वेन तच्छरीररूपत्वाद् इतरस्यापि अव्यक्तशब्दः ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V26_B1" data-verse="BS_C01_S03_V26" data-block-id="BS_C01_S03_V26_B1">तदुपरि- मनुष्याणां सतां देवादित्वप्राप्त्युपरि । सम्भवति हि । तेषां विशिष्टबुद्ध्यादिभावात् ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V01_B3" data-verse="BS_C01_S04_V01" data-block-id="BS_C01_S04_V01_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘तुच्छेनाभ्वपिहितं यदासीत्’(ऋ.सं.१०.१२९.३) इति दर्शयति च ।">‘तुच्छेनाभ्वपिहितं यदासीत्’(ऋ.सं.१०.१२९.३) इति दर्शयति च ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V01_B4" data-verse="BS_C01_S04_V01" data-block-id="BS_C01_S04_V01_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pippala-id"><span data-deva="‘अव्यक्तमचलं शान्तं निष्कलं निष्क्रियं परम् । यो वेद हरिमात्मानं स भयादनुमुच्यते’॥">‘अव्यक्तमचलं शान्तं निष्कलं निष्क्रियं परम् । यो वेद हरिमात्मानं स भयादनुमुच्यते’॥</span></span></span><span data-deva="इति पिप्पलादशाखायाम्।">इति पिप्पलादशाखायाम्।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V26_B2" data-verse="BS_C01_S03_V26" data-block-id="BS_C01_S03_V26_B2">तिर्यगादीनां तदभावादभावः ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V01_B6" data-verse="BS_C01_S04_V01" data-block-id="BS_C01_S04_V01_B6" style="position: relative;"><span data-deva="‘अक्षरं ब्रह्म परमम्’ इत्युक्त्वा ‘अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तः’(‘उच्यते’)(भ.गी.८.२१) इति वचनाच्च ॥ 01 ॥">‘अक्षरं ब्रह्म परमम्’ इत्युक्त्वा ‘अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तः’(‘उच्यते’)(भ.गी.८.२१) इति वचनाच्च ॥ 01 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V26_B3" data-verse="BS_C01_S03_V26" data-block-id="BS_C01_S03_V26_B3">तेषामपि यत्र विशिष्टबुद्ध्यादिभावस्तत्राविरोधः । निषेदभावात् । दृश्यन्ते हि जरितार्यादयः ॥ 26 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V27" data-block-id="BS_C01_S03_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(90)ओं विरोधः कर्मणीति चेन्नानेकप्रतिपत्तेर्दर्शनात् ओं॥ 01-03-27 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V02" data-block-id="BS_C01_S04_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(108)ओं सूक्ष्मं तु तदर्हत्वात् ओम् ॥ 01-04-02 ॥">(108)ओं सूक्ष्मं तु तदर्हत्वात् ओम् ॥ 01-04-02 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V02" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V02" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V27" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V27">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V02_B1" data-verse="BS_C01_S04_V02" data-block-id="BS_C01_S04_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सूक्ष्ममेव चाव्यक्तशब्देनोच्यते । तद् हि अव्यक्तताम् अर्हति । सूक्ष्मत्वं च मुख्यं तस्यैव ।">सूक्ष्ममेव चाव्यक्तशब्देनोच्यते । तद् हि अव्यक्तताम् अर्हति । सूक्ष्मत्वं च मुख्यं तस्यैव ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V27_B1" data-verse="BS_C01_S03_V27" data-block-id="BS_C01_S03_V27_B1">‘मनुष्या एव देवादयो भवन्ति’ इति ‘तदुपरि’ इत्युक्तम् । तत्र यदि मनुष्याः सन्तो देवादयो भवन्ति तत्पूर्वं देवताभावात् देवतोद्दिष्टकर्मणि विरोध इति चेत् न ।
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V02_B2" data-verse="BS_C01_S04_V02" data-block-id="BS_C01_S04_V02_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pippalada-id"><span data-deva="‘यत्तत् सूक्ष्मं परमं वेदितव्यं नित्यं पदं वैष्णवं ह्यामनन्ति ।">‘यत्तत् सूक्ष्मं परमं वेदितव्यं नित्यं पदं वैष्णवं ह्यामनन्ति ।</span><br><span data-deva="यत्तल्लोका न विदुर्लोकसारं विन्दन्त्येतत् कवयो योगनिष्ठाः’">यत्तल्लोका न विदुर्लोकसारं विन्दन्त्येतत् कवयो योगनिष्ठाः’</span></span></span><span data-deva="॥इति च पिप्पलादशाखायाम् ।">॥इति च पिप्पलादशाखायाम् ।</span></div>
-अनेकेषां देवतापदप्राप्तेर्दर्शनात् । ‘ते ह नाकं महिमानः सचन्ते यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः’(तै.आ.३.१२) इति ॥27॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V02_B5" data-verse="BS_C01_S04_V02" data-block-id="BS_C01_S04_V02_B5" style="position: relative;"><span data-deva="मुख्ये च विद्यमाने नामुख्यं युक्तम् ॥ 02 ॥">मुख्ये च विद्यमाने नामुख्यं युक्तम् ॥ 02 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V28" data-block-id="BS_C01_S03_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(91)ओं शब्द इति चेन्नातः प्रभवात् प्रत्यक्षानुमानाभ्याम् ओम् ॥ 01-03-28 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V03" data-block-id="BS_C01_S04_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(109)ओं तदधीनत्वादर्थवत् ओम् ॥ 01-04-03 ॥">(109)ओं तदधीनत्वादर्थवत् ओम् ॥ 01-04-03 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V03" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V03" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V28" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V28">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V03_B1" data-verse="BS_C01_S04_V03" data-block-id="BS_C01_S04_V03_B1" style="position: relative;"><span data-deva="तददीनत्वाच्च अव्यक्तादीनां तस्यैव अव्यक्तत्वपरावरत्वादिकम् अर्थवत् ।">तददीनत्वाच्च अव्यक्तादीनां तस्यैव अव्यक्तत्वपरावरत्वादिकम् अर्थवत् ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V28_B1" data-verse="BS_C01_S03_V28" data-block-id="BS_C01_S03_V28_B1">‘वाचा विरूप नित्यया’(ऋ.स.८.७५.६)) इत्यादिश्रुतेराप्त्यनिश्चयात्, नित्यत्वापेक्षत्वाच्च मूलप्रमाणस्य स्वतः प्रामाण्यप्रसिद्धेश्च नित्यत्वाद् वेदस्य तदुदितानां देवानामनित्यत्वात् पुनरन्यभावनियमाभावाच्च शब्दे विरोधः ? इति चेत् न ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V03_B2" data-verse="BS_C01_S04_V03" data-block-id="BS_C01_S04_V03_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘यदधीनो गुणो यस्य तद्गुणी सोऽभिधीयते । ">‘यदधीनो गुणो यस्य तद्गुणी सोऽभिधीयते । </span><br><span data-deva="यथा जीवः परात्मेति यथा राजा जयीत्यपि’">यथा जीवः परात्मेति यथा राजा जयीत्यपि’</span></span></span><span data-deva=" इति च स्कान्दे ॥ 03 ॥"> इति च स्कान्दे ॥ 03 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V28_B2" data-verse="BS_C01_S03_V28" data-block-id="BS_C01_S03_V28_B2">‘सूर्याचन्द्रमसौ धाता यथा पूर्वमकल्पयत्’(म.ना.उ.५.७)इति ।<br/>‘यथैव नियमः काले सुरादिनियमस्तथा ।<br/>तस्मान्नानीदृशं क्वापि विश्वमेतद्भविष्यति’ ॥<br/>इत्यादे अत एव शब्दात् तेषां प्रभवनियमात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V28_B3" data-verse="BS_C01_S03_V28" data-block-id="BS_C01_S03_V28_B3">महतां प्रत्यक्षात् । यथेदानीं तथोपर्यपि देवा भविष्यन्ति इति इतरेषामनुमानाच्च ॥ 28 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V29" data-block-id="BS_C01_S03_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(92)ओं अत एव च नित्यत्वम् ओम् ॥ 01-03-29 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V04" data-block-id="BS_C01_S04_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(110)ओं ज्ञेयत्वावचनाच्च ओम् ॥ 01-04-04 ॥">(110)ओं ज्ञेयत्वावचनाच्च ओम् ॥ 01-04-04 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V04" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V04" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V29" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V29">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V04_B1" data-verse="BS_C01_S04_V04" data-block-id="BS_C01_S04_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अन्यस्य न वाच्यत्वं युज्यते ॥ 04 ॥">अन्यस्य न वाच्यत्वं युज्यते ॥ 04 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V29_B1" data-verse="BS_C01_S03_V29" data-block-id="BS_C01_S03_V29_B1">अत एव शब्दस्य नित्यत्वादेव च देवप्रवाहनित्यत्वं युक्तम् ॥ 29 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V30" data-block-id="BS_C01_S03_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(93)ओं समाननामरूपत्वाच्चावृत्तावप्यविरोधो दर्शनात् स्मृतेश्च ओम् ॥ 01-03-30 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V05" data-block-id="BS_C01_S04_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(111)ओं वदतीती चेन्न प्राज्ञो हि ओम् ॥ 01-04-05 ॥">(111)ओं वदतीती चेन्न प्राज्ञो हि ओम् ॥ 01-04-05 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V05" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V05" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V30" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V30">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V05_B1" data-verse="BS_C01_S04_V05" data-block-id="BS_C01_S04_V05_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘महतः परं ध्रुवं निचाय्य तं मृत्युमुखात् प्रमुच्यते’(क.उ.१.३.१५) इति ज्ञेयत्वं वदतीती चेत्, न । प्राज्ञः परमात्मा हि तत्रोच्यते ।">‘महतः परं ध्रुवं निचाय्य तं मृत्युमुखात् प्रमुच्यते’(क.उ.१.३.१५) इति ज्ञेयत्वं वदतीती चेत्, न । प्राज्ञः परमात्मा हि तत्रोच्यते ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V30_B1" data-verse="BS_C01_S03_V30" data-block-id="BS_C01_S03_V30_B1">अतीतानागतानां देवानां समाननामरूपत्वात् प्राप्तपदानां मुक्त्याऽवृत्तावप्यविरोधः । ‘यथापूर्वम्’(म.ना.उ.५.७) इति दर्शनात् ।<br/>‘अनादि निधना नित्या वागुत्सृष्टा स्वयम्भुवा ।<br/>ऋषीणां नामधेयानि याश्च वेदेषु दृष्टयः ।<br/>वेदशब्देभ्य एवादौ निर्ममे स महेश्वरः’ इति स्मृतेश्च ॥30॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V05_B3" data-verse="BS_C01_S04_V05" data-block-id="BS_C01_S04_V05_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘अणोरणीयान् महतो महीयान्’(क.उ.१.२.२०) इति तस्य महतो महत्त्वम् । सर्वस्मात् परस्य महतोऽपि परत्वं युज्यते ॥ 05 ॥">‘अणोरणीयान् महतो महीयान्’(क.उ.१.२.२०) इति तस्य महतो महत्त्वम् । सर्वस्मात् परस्य महतोऽपि परत्वं युज्यते ॥ 05 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V31" data-block-id="BS_C01_S03_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(94)ओं मध्वादिष्वसम्भवादनधिकारं जैमिनिः ओम् ॥ 01-03-31॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V06" data-block-id="BS_C01_S04_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(112)ओं प्रकरणात् ओम् ॥ 01-04-06 ॥">(112)ओं प्रकरणात् ओम् ॥ 01-04-06 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V06" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V06" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V31" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V31">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V06_B1" data-verse="BS_C01_S04_V06" data-block-id="BS_C01_S04_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘सोऽध्वनः पारमाप्नोति तद् विष्णोः परमं पदम्’(क.उ.१.३.९) इति तस्य ह्येतत् प्रकरणम् ॥ 06 ॥">‘सोऽध्वनः पारमाप्नोति तद् विष्णोः परमं पदम्’(क.उ.१.३.९) इति तस्य ह्येतत् प्रकरणम् ॥ 06 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V31_B1" data-verse="BS_C01_S03_V31" data-block-id="BS_C01_S03_V31_B1">‘वसूनामेवैको भूत्वा’(छां.उ.३.६.३) इत्यादिना प्राप्यफलत्वात् प्राप्तपदानां देवानां मध्वादिविद्यास्वनधिकारं जैमिनिर्मन्यते ॥ 31 ॥</div>
+</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V07" data-block-id="BS_C01_S04_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(113)ओं त्रयाणामेव चैवमुपन्यासः प्रश्नश्च ओम् ॥ 01-04-07 ॥">(113)ओं त्रयाणामेव चैवमुपन्यासः प्रश्नश्च ओम् ॥ 01-04-07 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V07" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V07" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V07_B1" data-verse="BS_C01_S04_V07" data-block-id="BS_C01_S04_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="त्रयाणामेव पितृसौमनस्य-स्वर्ग्याग्नि-परमात्मनां प्रश्न उपन्यासश्च ।">त्रयाणामेव पितृसौमनस्य-स्वर्ग्याग्नि-परमात्मनां प्रश्न उपन्यासश्च ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V07_B2" data-verse="BS_C01_S04_V07" data-block-id="BS_C01_S04_V07_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अविज्ञातप्रार्थनं च प्रश्न इत्यभिधीयते’(न्यायकोशः) इति वचनान्न विरोधः ॥ 07 ॥">‘अविज्ञातप्रार्थनं च प्रश्न इत्यभिधीयते’(न्यायकोशः) इति वचनान्न विरोधः ॥ 07 ॥</span></div>
+</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V08" data-block-id="BS_C01_S04_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(114)ओं महद्वच्च ओम् ॥ 01-04-08 ॥">(114)ओं महद्वच्च ओम् ॥ 01-04-08 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V08" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V08" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V08_B1" data-verse="BS_C01_S04_V08" data-block-id="BS_C01_S04_V08_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथा महच्छब्दो महत्तत्वे प्रसिद्धोऽपि, परममहत्त्वात् परमात्मन एव मुख्यः, एवमितरेऽपि ॥ 08 ॥">यथा महच्छब्दो महत्तत्वे प्रसिद्धोऽपि, परममहत्त्वात् परमात्मन एव मुख्यः, एवमितरेऽपि ॥ 08 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V32" data-block-id="BS_C01_S03_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(95)ओं ज्योतिषि भावाच्च ओम् ॥ 01-03-32॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V09" data-block-id="BS_C01_S04_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(115)ओं चमसवदविशेषात् ओम् ॥ 01-04-09 ॥">(115)ओं चमसवदविशेषात् ओम् ॥ 01-04-09 ॥</span></span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अनुमानिकाधिकरणम् ॥ 01 ॥">॥ इति अनुमानिकाधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V32" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V32">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V09" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V09" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V32_B1" data-verse="BS_C01_S03_V32" data-block-id="BS_C01_S03_V32_B1">ज्योतिषि= सर्वज्ञत्वे भावाच्च। आदित्यप्रकाशेऽन्तर्भाववत् तज्ज्ञाने सर्ववस्तूनामान्तर्भावात् । नित्यसिद्धत्वाच्च विद्यानाम् ॥ 32 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V09_B1" data-verse="BS_C01_S04_V09" data-block-id="BS_C01_S04_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथा चमसशब्दोऽन्यत्र प्रसिद्धोऽपि ‘इदं तच्छिर एष हि अर्वाग्बिलः चमस ऊर्ध्वबुध्नः’(बृ.उ.४.२.३) इति श्रुतेः शिरोवाचकः, एवम् अव्यक्तादिशब्दाः सर्वेऽन्यत्र प्रसिद्धा अपि">यथा चमसशब्दोऽन्यत्र प्रसिद्धोऽपि ‘इदं तच्छिर एष हि अर्वाग्बिलः चमस ऊर्ध्वबुध्नः’(बृ.उ.४.२.३) इति श्रुतेः शिरोवाचकः, एवम् अव्यक्तादिशब्दाः सर्वेऽन्यत्र प्रसिद्धा अपि</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V09_B2" data-verse="BS_C01_S04_V09" data-block-id="BS_C01_S04_V09_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति तं वै विष्णुं परममुदाहरन्ति’(भाल्लवेयश्रुतिः)इत्यादि श्रुतेः परमात्माभिधायका एव, अविशेषात् श्रुतेः ॥ 09 ॥">‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति तं वै विष्णुं परममुदाहरन्ति’(भाल्लवेयश्रुतिः)इत्यादि श्रुतेः परमात्माभिधायका एव, अविशेषात् श्रुतेः ॥ 09 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V33" data-block-id="BS_C01_S03_V33" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(96)ओं भावं तु बादरायणोऽस्ति हि ओम् ॥01-03-33॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S04_A034" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S04_A034"></span></p><h4 id="ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.9C.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A5.8B.E0.A4.A4.E0.A4.BF.E0.A4.B0.E0.A5.81.E0.A4.AA.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्">ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S04_V10_I01" data-block-id="BS_C01_S04_V10_I01" data-verse="BS_C01_S04_V10" style="position: relative;">
-<div class="gr-author-note">॥इति देवताधिकरणम् ॥ 08 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘वसन्ते वसन्ते ज्योतिषा यजेत’(आप.श्रौ.सू.२०.२.५) इत्यादि कर्माभिधायकस्य कर्मक्रमादि विरोधात् न युज्यते&nbsp;? इत्यत आह –">‘वसन्ते वसन्ते ज्योतिषा यजेत’(आप.श्रौ.सू.२०.२.५) इत्यादि कर्माभिधायकस्य कर्मक्रमादि विरोधात् न युज्यते&nbsp;? इत्यत आह –</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V33" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V33">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V33_B1" data-verse="BS_C01_S03_V33" data-block-id="BS_C01_S03_V33_B1">फलविशेषभावात् प्राप्तपदानामपि देवानां मध्वादिष्वप्यधिकारं बादरायणो मन्यते । अस्ति हि प्रकाशविशेषः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V33_B2" data-verse="BS_C01_S03_V33" data-block-id="BS_C01_S03_V33_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘यावत्सेवा परे तत्वे तावत्सुखविशेषता ।<br/>सम्भवाच्च प्रकाशस्य परमेकमृते हरिम् ॥<br/>तेषां सामर्थ्ययोगाच्च देवानामप्युपासनम्। <br/> सर्वं विधीयते नित्यं सर्वयज्ञादिकर्म च’</span></span> इति स्कान्दे ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V33_B6" data-verse="BS_C01_S03_V33" data-block-id="BS_C01_S03_V33_B6">उक्तफलानधिकारमात्रं जैमिनिमतम् । अतो न मतविरोधः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V33_B7" data-verse="BS_C01_S03_V33" data-block-id="BS_C01_S03_V33_B7"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘सर्वज्ञस्यैव कृष्णस्य त्वेकदेशविचिन्तितम् ।<br/>स्वीकृत्य मुनयो ब्रूयुस्तन्मतं न विरुध्यते’</span></span> इति च ब्राह्मे ॥ 33 ॥</div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S03_A027" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अपशूद्राधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A027"></span><h4 class="gr-section-head">अपशूद्राधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V10" data-block-id="BS_C01_S04_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(116)ओं ज्योतिरुपक्रमात्तु तथा ह्यधीयत एके ओं॥ 01-04-10 ॥">(116)ओं ज्योतिरुपक्रमात्तु तथा ह्यधीयत एके ओं॥ 01-04-10 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V10" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V10" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V34_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V34_I01" data-verse="BS_C01_S03_V34">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V10_B1" data-verse="BS_C01_S04_V10" data-block-id="BS_C01_S04_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ज्योतिरादिकर्मवाचकत्वेन प्रसिद्धाभिधेयोऽपि स एव । ‘एष इमं लोकमभ्यार्चत्’ इत्युपक्रम्य ‘ता वा एताः सर्वा ऋचः सर्वे वेदाः सर्वे घोषा एकैव व्याहृतिः प्राण एव प्राण ऋच इत्येव विद्यात्’(ऐ.आ.२.२.२)इति ह्यधीयते एके ॥ 10 ॥">ज्योतिरादिकर्मवाचकत्वेन प्रसिद्धाभिधेयोऽपि स एव । ‘एष इमं लोकमभ्यार्चत्’ इत्युपक्रम्य ‘ता वा एताः सर्वा ऋचः सर्वे वेदाः सर्वे घोषा एकैव व्याहृतिः प्राण एव प्राण ऋच इत्येव विद्यात्’(ऐ.आ.२.२.२)इति ह्यधीयते एके ॥ 10 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">‘मनुष्याधिकारत्वात्’ इत्युक्तेऽविशेषात् शूद्रस्यापि ‘अह हारे त्वा शूद्र’(छां.उ.४.२.३) इति पौत्रायणोक्तेरधिकार इत्यत आह –</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V11" data-block-id="BS_C01_S04_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(117)ओं कल्पनोपदेशाच्च मध्वादिवदविरोधः ओम् ॥ 01-04-11 ॥">(117)ओं कल्पनोपदेशाच्च मध्वादिवदविरोधः ओम् ॥ 01-04-11 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V34" data-block-id="BS_C01_S03_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(97)ओं शुगस्य तदनादरश्रवणात् तदाऽऽद्रवणात् सूच्यते हि ओम् ॥01-03-34॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V11" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V11" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V11_B1" data-verse="BS_C01_S04_V11" data-block-id="BS_C01_S04_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="मधुविद्यादिवत् सर्वशब्दार्थत्वेन परस्य कल्पनोपदेशात् न कर्मक्रमादिविरोधः ॥ 11 ॥">मधुविद्यादिवत् सर्वशब्दार्थत्वेन परस्य कल्पनोपदेशात् न कर्मक्रमादिविरोधः ॥ 11 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V34" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V34">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V34_B1" data-verse="BS_C01_S03_V34" data-block-id="BS_C01_S03_V34_B1">नासौ पौत्रायणः शूद्रः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V34_B1" data-verse="BS_C01_S03_V34" data-block-id="BS_C01_S03_V34_B1">शुचाऽऽद्रवणमेव शूद्रत्वम् (शूद्रशब्देनोक्तम्)।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V34_B1" data-verse="BS_C01_S03_V34" data-block-id="BS_C01_S03_V34_B1">‘कम्वर एनमेतत्सन्तम्’(छां.उ.४.१.३) इत्यनादरश्रवणात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V34_B3" data-verse="BS_C01_S03_V34" data-block-id="BS_C01_S03_V34_B3">‘स ह सञ्जिहान एव क्षत्तारमुवाच’(छां.उ.४.१.५) इति सूच्यते हि ॥ 34 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V35" data-block-id="BS_C01_S03_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(98)ओं क्षत्रियत्वावगतेश्चोत्तरत्र चैत्ररथेन लिङ्गात् ओम् ॥ 01-03-35 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम् ॥ 02 ॥">॥ इति ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम् ॥ 02 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S04_A035" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S04_A035"></span></p><h4 id="नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A8.E0.A4.B8.E0.A4.99.E0.A5.8D.E0.A4.96.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A5.8B.E0.A4.AA.E0.A4.B8.E0.A4.99.E0.A5.8D.E0.A4.97.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.B9.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्">नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V35" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V35">
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V12" data-block-id="BS_C01_S04_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(118)ओं न सङ्ख्योपसङ्ग्रहादपि नानाभावादतिरेकाच्च ओं॥ 01-01-12 ॥">(118)ओं न सङ्ख्योपसङ्ग्रहादपि नानाभावादतिरेकाच्च ओं॥ 01-01-12 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V35_B1" data-verse="BS_C01_S03_V35" data-block-id="BS_C01_S03_V35_B1">‘अयमश्वतरीरथः’ इति चित्ररथसम्बन्दित्वेन लिङ्गेन पौत्रायणस्य क्षत्रियत्वावगतेश्च ।</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V12" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V12" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V12_B1" data-verse="BS_C01_S04_V12" data-block-id="BS_C01_S04_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यस्मिन् पञ्च पञ्चजना आकाशश्च प्रतिष्ठितः’(बृ.उ.६.४.१७) इत्यादिषु बहुसङ्ख्योपसङ्ग्रहेऽपि न विरोधः । तस्यैव आकाशादिषु नानाभावात्, तदतिरिक्तस्वरूपत्वाच्च ॥12॥">‘यस्मिन् पञ्च पञ्चजना आकाशश्च प्रतिष्ठितः’(बृ.उ.६.४.१७) इत्यादिषु बहुसङ्ख्योपसङ्ग्रहेऽपि न विरोधः । तस्यैव आकाशादिषु नानाभावात्, तदतिरिक्तस्वरूपत्वाच्च ॥12॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V35_B2" data-verse="BS_C01_S03_V35" data-block-id="BS_C01_S03_V35_B2">‘रथस्त्वश्वतरीयुक्तश्चित्र इत्यभिधीयते’ इति ब्राह्मे ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V35_B3" data-verse="BS_C01_S03_V35" data-block-id="BS_C01_S03_V35_B3">‘यत्र वेदो रथस्तत्र न वेदो यत्र नो रथः’ इति च ब्रह्मवैवर्ते ॥ 35 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V36" data-block-id="BS_C01_S03_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(99)ओं संस्कारपरामर्शात् तदभावाभिलापाच्च ओम् ॥ 01-03-36 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S04_V13_I01" data-block-id="BS_C01_S04_V13_I01" data-verse="BS_C01_S04_V13" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="पञ्च पञ्चजनानाह –">पञ्च पञ्चजनानाह –</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V36" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V36">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V36_B1" data-verse="BS_C01_S03_V36" data-block-id="BS_C01_S03_V36_B1">‘अष्टवर्षं ब्राह्मणमुपनयीत, तमध्यापयीत’ इत्यद्ययनार्थं संस्कारपरामर्शात् । ‘नाग्निर्न यज्ञो न क्रीया न संस्कारो न व्रतानि शूद्रस्य’ इति पैङ्गिश्रुतौ संस्काराभावाभिलापाच्च ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V36_B2" data-verse="BS_C01_S03_V36" data-block-id="BS_C01_S03_V36_B2">उत्तमस्त्रीणां तु न शूद्रवत् ।
-‘सपत्नीं मे पराधम’ इत्यादिष्वधिकारदर्शनात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V36_B3" data-verse="BS_C01_S03_V36" data-block-id="BS_C01_S03_V36_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id">संस्काराभावेनाभावस्तु सामान्येन ।</span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V36_B4" data-verse="BS_C01_S03_V36" data-block-id="BS_C01_S03_V36_B4">अस्ति च तासां संस्कारः ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id">‘स्त्रीणां प्रदानकर्मैव यथोपनयनं तथा’</span></span>इति ॥ 36 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V37" data-block-id="BS_C01_S03_V37" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(100)ओं तदभावनिर्धारणे च प्रवृत्तेः ओम् ॥ 01-03-37 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V13" data-block-id="BS_C01_S04_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(119)ओं प्राणादयो वाक्यशेषात् ओम् ॥ 01-04-13 ॥">(119)ओं प्राणादयो वाक्यशेषात् ओम् ॥ 01-04-13 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V13" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V13" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V37" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V37">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V13_B1" data-verse="BS_C01_S04_V13" data-block-id="BS_C01_S04_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘प्राणस्य प्राणम्, उत चक्षुषः चक्षुः, उत श्रोत्रस्य श्रोत्रम्, अन्नस्य अन्नं, मनसो मनः’(बृ.उ.६.४.१८) इति वाक्यशेषात् ॥ 13 ॥">‘प्राणस्य प्राणम्, उत चक्षुषः चक्षुः, उत श्रोत्रस्य श्रोत्रम्, अन्नस्य अन्नं, मनसो मनः’(बृ.उ.६.४.१८) इति वाक्यशेषात् ॥ 13 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V37_B1" data-verse="BS_C01_S03_V37" data-block-id="BS_C01_S03_V37_B1">‘नाहमेतद्वेद भो यद्गोत्रोऽहमस्मि’(छां.उ.४.४.४) इति सत्यवचनेन सत्यकामस्य शूद्रत्वाभावनिर्धारणे हारिद्रुमतस्य‘नैतदब्राह्मणो विवक्तुमर्हति’(छां.उ.४.४.५) इति तत्संस्कारे प्रवृत्तेश्च ॥ 37 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V38" data-block-id="BS_C01_S03_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(101)ओं श्रवणाध्ययनार्थप्रतिषेधात् स्मृतेश्च ओम् ॥ 01-03-38 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V14" data-block-id="BS_C01_S04_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(120)ओं ज्योतिषैकेषामसत्यन्ने ओम् ॥ 01-04-14 ॥">(120)ओं ज्योतिषैकेषामसत्यन्ने ओम् ॥ 01-04-14 ॥</span></span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम् ॥ 03 ॥">॥ इति नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम् ॥ 03 ॥</span></div>
-<div class="gr-author-note">इति अपशूद्राधिकरणम् ॥ 09 ॥</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V14" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V14" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V14_B1" data-verse="BS_C01_S04_V14" data-block-id="BS_C01_S04_V14_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘तद् देवा ज्योतिषां ज्योतिः’(बृ.उ.६.४.१६,काण्वपाठः) इत्यनेन काण्वानां पञ्चत्वम् । । 14 ॥">‘तद् देवा ज्योतिषां ज्योतिः’(बृ.उ.६.४.१६,काण्वपाठः) इत्यनेन काण्वानां पञ्चत्वम् । । 14 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V38" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V38">
+</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V38_B1" data-verse="BS_C01_S03_V38" data-block-id="BS_C01_S03_V38_B1">‘श्रवणे त्रपुजतुभ्यां श्रोत्रपरिपूरणम्, अध्ययने जिह्वाच्छेदः, अर्थावधारणे हृदयविदारणम्’(गौ.ध.१२.४.७) इति प्रतिषेधात् ।</div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S04_A036" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आकाशाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S04_A036"></span></p><h4 id="आकाशाधिकरणम्_3" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.B6.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_3"></span><span data-deva="आकाशाधिकरणम्">आकाशाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S04_V15_I01" data-block-id="BS_C01_S04_V15_I01" data-verse="BS_C01_S04_V15" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V38_B2" data-verse="BS_C01_S03_V38" data-block-id="BS_C01_S03_V38_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id">‘नाग्निर्न यज्ञः शूद्रस्य तथैवाद्ययनं कुतः ।<br/>केवलैव तु शुश्रूषा त्रिवर्णानां विधीयते’</span></span> इति स्मृतेश्च ।</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अवान्तरकारणत्वेनापि स एवोच्यत इति वक्ति-">अवान्तरकारणत्वेनापि स एवोच्यत इति वक्ति-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V38_B4" data-verse="BS_C01_S03_V38" data-block-id="BS_C01_S03_V38_B4">विदुरादीनां तूत्पन्नज्ञानत्वात् कश्चिद्विशेषः ॥ 38 ॥</div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S03_A028" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कम्पनाधिकरणं" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A028"></span><h4 class="gr-section-head">कम्पनाधिकरणं</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V15" data-block-id="BS_C01_S04_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(121)ओं कारणत्वेन चाकाशादिषु यथाव्यपदिष्टोक्तेः ओम् ॥ 01-04-15 ॥">(121)ओं कारणत्वेन चाकाशादिषु यथाव्यपदिष्टोक्तेः ओम् ॥ 01-04-15 ॥</span></span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति आकाशाधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥ इति आकाशाधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V39_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V39_I01" data-verse="BS_C01_S03_V39">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V15" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V15" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">‘यदिदं किञ्च जगत्सर्वं प्राण एजति निःसृतम् ।  महद्भयं वज्रमुद्यतं य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति’  इत्युद्यतवज्रज्ञानान्मोक्षः प्रतीयते । इत्यतोऽब्रवीत्-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V15_B1" data-verse="BS_C01_S04_V15" data-block-id="BS_C01_S04_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="आकाशादिषु अवान्तरकारणत्वेन स एव स्थितः । यथाव्यपदिष्टस्यैव परस्य ‘य आकाशे तिष्ठन्’(बृ.उ.५.७.१२) इत्यादिना आकाशादिषूक्तेः ॥ 15 ॥">आकाशादिषु अवान्तरकारणत्वेन स एव स्थितः । यथाव्यपदिष्टस्यैव परस्य ‘य आकाशे तिष्ठन्’(बृ.उ.५.७.१२) इत्यादिना आकाशादिषूक्तेः ॥ 15 ॥</span></div>
 </div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S04_A037" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="समाकर्षाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S04_A037"></span></p><h4 id="समाकर्षाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.B7.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="समाकर्षाधिकरणम्">समाकर्षाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V39" data-block-id="BS_C01_S03_V39" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(102)ओं कम्पनात् ओम् ॥ 01-03-39 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S04_V16_I01" data-block-id="BS_C01_S04_V16_I01" data-verse="BS_C01_S04_V16" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="सर्वशब्दानां परमात्मवाचकत्वे कथमन्यत्र व्यवहारः&nbsp;? इत्यतो ब्रवीति-">सर्वशब्दानां परमात्मवाचकत्वे कथमन्यत्र व्यवहारः&nbsp;? इत्यतो ब्रवीति-</span></div>
-<div class="gr-author-note">इति कम्पनाधिकरणं ॥ 10 ॥</div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V39" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V39">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V39_B1" data-verse="BS_C01_S03_V39" data-block-id="BS_C01_S03_V39_B1">‘एजति’ इति कम्पनवचनादुद्यतवज्रो भगवानेव ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V39_B2" data-verse="BS_C01_S03_V39" data-block-id="BS_C01_S03_V39_B2">‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’ इति हि श्रुतिः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V39_B3" data-verse="BS_C01_S03_V39" data-block-id="BS_C01_S03_V39_B3">‘प्राणस्य प्राणमुत चक्षुषश्चक्षुः’ इति च<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘नभस्वतोऽपि सर्वाः स्युश्चेष्टा भगवतो हरेः । <br/>किमुतान्यस्य जगतो यस्य चेष्टा नभस्वतः’</span></span> इति हि स्कान्दे ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V39_B4" data-verse="BS_C01_S03_V39" data-block-id="BS_C01_S03_V39_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmavaivarte-id">‘चक्रं चङ्क्रमणादेष वर्जनाद्वज्र उच्यते ।<br/>खण्डनात् खड्ग एवैष हेतिनामा स्वयं हरिः’</span></span>इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 39 ॥</div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S03_A029" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ज्योतिरधिकरणं" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A029"></span><h4 class="gr-section-head">ज्योतिरधिकरणं</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V16" data-block-id="BS_C01_S04_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(122)ओं समाकर्षात् ओम् ॥ 01-04-16 ॥">(122)ओं समाकर्षात् ओम् ॥ 01-04-16 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V16" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V16" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V40_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V40_I01" data-verse="BS_C01_S03_V40">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V16_B1" data-verse="BS_C01_S04_V16" data-block-id="BS_C01_S04_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="परमात्मवाचिनः शब्दा अन्यत्र समाकृष्य व्यवह्रियन्ते ।">परमात्मवाचिनः शब्दा अन्यत्र समाकृष्य व्यवह्रियन्ते ।</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">हृदय आहितं ज्योतिः परमात्मेत्युक्तम् । तत्र ‘योऽयं विज्ञानमयः प्राणेषु हृद्यन्तर्ज्योतिः पुरुषः’(शत.ब्रा.१४.७.१.७) इत्यत्र ‘उभौ लोकावनुसञ्चरति’(शत.ब्रा.१४.७.१.७) इति वचनाज्जीव इति प्रतीयत इत्यत उच्यते –</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V16_B2" data-verse="BS_C01_S04_V16" data-block-id="BS_C01_S04_V16_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘परस्य वाचकाः शब्दा समाकृष्येतरेष्वपि ।">‘परस्य वाचकाः शब्दा समाकृष्येतरेष्वपि ।</span><br><span data-deva="व्यवह्रियन्ते सततं लोकवेदानुसारतः’">व्यवह्रियन्ते सततं लोकवेदानुसारतः’</span></span></span><span data-deva=" इति पाद्मे ॥ 16 ॥"> इति पाद्मे ॥ 16 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S04_V17_I01" data-block-id="BS_C01_S04_V17_I01" data-verse="BS_C01_S04_V17" style="position: relative;">
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V40" data-block-id="BS_C01_S03_V40" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(103)ओं ज्योतिर्दर्शनात् ओम् ॥ 01-03-40 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="तर्हि कथं तेषां शब्दानां जगति प्रसिद्धिः&nbsp;?-">तर्हि कथं तेषां शब्दानां जगति प्रसिद्धिः&nbsp;?-</span></div>
-<div class="gr-author-note">इति ज्योतिरधिकरणं ॥ 11 ॥</div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V40" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V40">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V40_B1" data-verse="BS_C01_S03_V40" data-block-id="BS_C01_S03_V40_B1">‘विष्णुरेव ज्योतिः विष्णुरेव ब्रह्म विष्णुरेवात्मा विष्णुरेव बलं विष्णुरेव यशो विष्णुरेवानन्दः’ इति दर्शनात् चतुर्वेदशिखायां ज्योतिर्विष्णुरेव ।’</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V40_B2" data-verse="BS_C01_S03_V40" data-block-id="BS_C01_S03_V40_B2">‘प्राज्ञेनात्मनाऽन्वारूढ उत्सर्जद्याति’ इति वचनात् तस्यापि लोकसञ्चरणमस्त्येव ॥ 40 ॥</div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S03_A030" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आकाशाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A030"></span><h4 class="gr-section-head">आकाशाधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V17" data-block-id="BS_C01_S04_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(123)ओं जगद्वाचित्वात् ओम् ॥ 01-04-17 ॥">(123)ओं जगद्वाचित्वात् ओम् ॥ 01-04-17 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V17" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V17" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V41_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V41_I01" data-verse="BS_C01_S03_V41">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V17_B1" data-verse="BS_C01_S04_V17" data-block-id="BS_C01_S04_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="जगति व्यवहारो लोकस्य, न तु परमात्मनि तथा । अतो जगति प्रसिद्धिः शब्दानाम् ॥ 17 ॥">जगति व्यवहारो लोकस्य, न तु परमात्मनि तथा । अतो जगति प्रसिद्धिः शब्दानाम् ॥ 17 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">सर्वाधारत्वम् विष्णोरुक्तम् । तच्च ‘आकाशो वै नाम नामरूपयोर्निर्वहिता’(छां.उ.८.१४.१) इत्यत्राकाशस्य प्रतीयते । वै नामेति प्रसिद्धोपदेशात् । प्रसिद्धाकाशश्चाङ्गीकर्तव्य इत्यत उच्यते –</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V18" data-block-id="BS_C01_S04_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं जीवमुख्यप्राणलिङ्गादिति चेत् तद्व्याख्यातम् ओम् ॥ 18-124 ॥">ओं जीवमुख्यप्राणलिङ्गादिति चेत् तद्व्याख्यातम् ओम् ॥ 18-124 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V41" data-block-id="BS_C01_S03_V41" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(104)ओम् आकाशोऽर्थान्तरत्वादिव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-03-41 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V18" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V18" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V18_B1" data-verse="BS_C01_S04_V18" data-block-id="BS_C01_S04_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘तदधीनत्वात् तच्छब्दवाच्यत्वम्’ इत्युक्तम् । तद् जीवमुख्यप्राणयोर्लिङ्गम् ।
-<div class="gr-author-note">इति आकाशाधिकरणम् ॥ 12 ॥</div>
+‘अस्य यदैकां शाखां जीवो जहाति अथ सा शुष्यति’(छां.उ.६.११.२), ‘वायुना हि लोका नेनीयन्ते’ इत्यादि श्रुतिभ्य इति चेत्&nbsp;? न, ‘उपासात्रैविध्यात्’(ब्र.सू.१.१.३१) इति व्याख्यातत्वात् ॥ 18 ॥">‘तदधीनत्वात् तच्छब्दवाच्यत्वम्’ इत्युक्तम् । तद् जीवमुख्यप्राणयोर्लिङ्गम् ।
+‘अस्य यदैकां शाखां जीवो जहाति अथ सा शुष्यति’(छां.उ.६.११.२), ‘वायुना हि लोका नेनीयन्ते’ इत्यादि श्रुतिभ्य इति चेत्&nbsp;? न, ‘उपासात्रैविध्यात्’(ब्र.सू.१.१.३१) इति व्याख्यातत्वात् ॥ 18 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V41" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V41">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V41_B1" data-verse="BS_C01_S03_V41" data-block-id="BS_C01_S03_V41_B1">‘ते यदन्तरा तद्ब्रह्म’(छां.उ.८.१४.१) इत्यर्थान्तरत्वादिव्यपदेशाद् आकाशो हरिरेव।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V41_B2" data-verse="BS_C01_S03_V41" data-block-id="BS_C01_S03_V41_B2">‘अवर्णं’, ‘यतो वाचो निवर्तन्ते’(तै.आ.८.४) इत्यादिश्रुतेस्तस्यैव हि तत् लक्षणम्।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V41_B3" data-verse="BS_C01_S03_V41" data-block-id="BS_C01_S03_V41_B3">‘अनामा सोऽप्रसिद्धत्वाद् अरूपो भूतवर्जनात्’ इति ब्राह्मे ॥ 41 ॥</div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S03_A031" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सुषुप्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A031"></span><h4 class="gr-section-head">सुषुप्त्यधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V19" data-block-id="BS_C01_S04_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(125)ओं अन्यार्थं तु जैमिनिः प्रश्नव्याख्यानाभ्यामपि चैवमेके ओम् ॥ 01-04-19 ॥">(125)ओं अन्यार्थं तु जैमिनिः प्रश्नव्याख्यानाभ्यामपि चैवमेके ओम् ॥ 01-04-19 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V19" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V19" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V42_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V42_I01" data-verse="BS_C01_S03_V42">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V19_B1" data-verse="BS_C01_S04_V19" data-block-id="BS_C01_S04_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="परमात्मज्ञानार्थं कर्मादिकमपि वदन्तीति जैमिनिः ।">परमात्मज्ञानार्थं कर्मादिकमपि वदन्तीति जैमिनिः ।</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">असङ्गत्वं परमात्मन उक्तम् । तच्च  ‘स यत् तत्र किञ्चित् पश्यत्यनन्वागतस्तेन भवत्यसङ्गो ह्ययं पुरुषः’ इति स्वप्नादिद्रष्टुः प्रतीयते ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V19_B2" data-verse="BS_C01_S04_V19" data-block-id="BS_C01_S04_V19_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं विज्ञातं भवति&nbsp;? इति । तस्म्यै स होवाच द्वे विद्ये वेदितव्ये’(मुण्डक.उ.१.१३.४),‘कथं नु भगवः स आदेशो भवति&nbsp;? इति । यथा सौम्य एकेन मृत्पिण्डेन’(छां.उ.६.१.३,४) इत्यादि प्रश्नव्याख्यानाभ्याम् ।">‘कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं विज्ञातं भवति&nbsp;? इति । तस्म्यै स होवाच द्वे विद्ये वेदितव्ये’(मुण्डक.उ.१.१३.४),‘कथं नु भगवः स आदेशो भवति&nbsp;? इति । यथा सौम्य एकेन मृत्पिण्डेन’(छां.उ.६.१.३,४) इत्यादि प्रश्नव्याख्यानाभ्याम् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V19_B6" data-verse="BS_C01_S04_V19" data-block-id="BS_C01_S04_V19_B6" style="position: relative;"><span data-deva="एवमपि चैके पठन्ति ‘यस्तन्न वेद किमृचा करिष्यति’(ऋ.सं.१.१६४.३९) इति ॥ 19 ॥">एवमपि चैके पठन्ति ‘यस्तन्न वेद किमृचा करिष्यति’(ऋ.सं.१.१६४.३९) इति ॥ 19 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V20" data-block-id="BS_C01_S04_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(126)ओं वाक्यान्वयात् ओम् ॥ 01-04-20 ॥">(126)ओं वाक्यान्वयात् ओम् ॥ 01-04-20 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V42_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V42_I01" data-verse="BS_C01_S03_V42">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V20" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V20" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">स च जीवः प्रसिद्धेरित्यतो वक्ति –</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V20_B1" data-verse="BS_C01_S04_V20" data-block-id="BS_C01_S04_V20_B1" style="position: relative;"><span data-deva="वाक्यस्याप्येवमन्वयो युज्यते, पृथक्पृथक् स्थितस्यापि परमात्मना ॥ 20 ॥">वाक्यस्याप्येवमन्वयो युज्यते, पृथक्पृथक् स्थितस्यापि परमात्मना ॥ 20 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V21" data-block-id="BS_C01_S04_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं प्रतिज्ञासिद्धेर्लिङ्गमाश्मरथ्यः ओम् ॥ 21-127 ॥">ओं प्रतिज्ञासिद्धेर्लिङ्गमाश्मरथ्यः ओम् ॥ 21-127 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V42" data-block-id="BS_C01_S03_V42" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(105)ओं सुषुप्त्युत्क्रान्त्योर्भेदेन ओम् ॥ 01-03-42 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V21" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V21" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V21_B1" data-verse="BS_C01_S04_V21" data-block-id="BS_C01_S04_V21_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘नान्यः पन्था अयनाय विद्यते’ इति प्रतिज्ञासिद्धेर्लिङ्गत्वेन कर्मादिकमुच्यत इत्याश्मरथ्यः । यस्मादेवमनित्यफलमन्यत् तस्मान्नान्यः पन्था इति ॥ 21 ॥">‘नान्यः पन्था अयनाय विद्यते’ इति प्रतिज्ञासिद्धेर्लिङ्गत्वेन कर्मादिकमुच्यत इत्याश्मरथ्यः । यस्मादेवमनित्यफलमन्यत् तस्मान्नान्यः पन्था इति ॥ 21 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V42" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V42">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V42_B1" data-verse="BS_C01_S03_V42" data-block-id="BS_C01_S03_V42_B1">‘प्राज्ञेनाऽत्मना सम्परिष्वक्तो न बाह्यं किञ्चन वेदनान्तरम्’, ‘प्राज्ञेनाऽत्मनाऽन्वारूढ उत्सर्जद् याति’(बृ.उ.६.३.३६) इति भेदव्यपदेशान्न जीवः, पर एवासङ्गः । स्वप्नादिद्रष्ट्रुत्वं च सर्वज्ञत्वात् तस्यैव युज्यते ॥ 42 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति सुषुप्त्यधिकरणम् ॥ 13 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V22" data-block-id="BS_C01_S04_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(128)ओं उत्क्रमिष्यत एवम्भावादित्यौडुलोमिः ओम् ॥ 01-04-22 ॥">(128)ओं उत्क्रमिष्यत एवम्भावादित्यौडुलोमिः ओम् ॥ 01-04-22 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V22" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V22" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C01_S03_A032" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ब्राह्मणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S03_A032"></span><h4 class="gr-section-head">ब्राह्मणाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V22_B1" data-verse="BS_C01_S04_V22" data-block-id="BS_C01_S04_V22_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘उत्क्रमिष्यतो मुमुक्षोः कर्मादिना भाव्यं साधनसाधनत्वेन । अतस्तद् वक्ति’ इत्यौडुलोमिर्मन्यते ॥ 22 ॥">‘उत्क्रमिष्यतो मुमुक्षोः कर्मादिना भाव्यं साधनसाधनत्वेन । अतस्तद् वक्ति’ इत्यौडुलोमिर्मन्यते ॥ 22 ॥</span></div>
+</div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V43_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V43_I01" data-verse="BS_C01_S03_V43">
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V23" data-block-id="BS_C01_S04_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(129)ओम् अवस्थितेरिति काशकृत्स्नः ओम् ॥ 01-04-23 ॥">(129)ओम् अवस्थितेरिति काशकृत्स्नः ओम् ॥ 01-04-23 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">‘एष नित्यो महिमा ब्राह्मणस्य’(बृ.उ.६.४.२२)) इति ब्राह्मणस्यापि नित्यमहिमा प्रतीयते ।</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति समाकर्षाधिकरणम् ॥ 05 ॥">॥ इति समाकर्षाधिकरणम् ॥ 05 ॥</span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V23" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V23" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V23_B1" data-verse="BS_C01_S04_V23" data-block-id="BS_C01_S04_V23_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वं परमात्मन्यवस्थितम्’ इति वक्तुं तद्वचनमिति काशकृत्स्नः ।">‘सर्वं परमात्मन्यवस्थितम्’ इति वक्तुं तद्वचनमिति काशकृत्स्नः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V23_B2" data-verse="BS_C01_S04_V23" data-block-id="BS_C01_S04_V23_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘कृष्णद्द्वैपायनमताद् एकदेशविदः परे ।">‘कृष्णद्द्वैपायनमताद् एकदेशविदः परे ।</span><br><span data-deva="वदन्त्येते यथाप्रज्ञं न विरोधः कथञ्चन’">वदन्त्येते यथाप्रज्ञं न विरोधः कथञ्चन’</span></span></span><span data-deva=" इति पाद्मे ॥ 23 ॥"> इति पाद्मे ॥ 23 ॥</span></div>
 </div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S04_A038" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रकृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S04_A038"></span></p><h4 id="प्रकृत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.95.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="प्रकृत्यधिकरणम्">प्रकृत्यधिकरणम्</span></h4>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V43_I02" data-block-id="BS_C01_S03_V43_I02" data-verse="BS_C01_S03_V43">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S04_V24_I01" data-block-id="BS_C01_S04_V24_I01" data-verse="BS_C01_S04_V24" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">स च ब्राह्मणः ‘स वा एष महानज आत्मा’(शत.ब्रा.१४.७.२.२९) इत्यजशब्दाद्विरिञ्च इति प्राप्तम् ।</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="स्त्रीशब्दा अपि तस्मिन्नेवेत्याह-">स्त्रीशब्दा अपि तस्मिन्नेवेत्याह-</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V24" data-block-id="BS_C01_S04_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(130)ओं प्रकृतिश्च प्रतिज्ञादृष्टान्तानुपरोधात् ओम् ॥ 01-04-24 ॥">(130)ओं प्रकृतिश्च प्रतिज्ञादृष्टान्तानुपरोधात् ओम् ॥ 01-04-24 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V43_I02" data-block-id="BS_C01_S03_V43_I02" data-verse="BS_C01_S03_V43">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V24" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V24" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">देवानां च विद्याकर्मणोः पदप्राप्तिः सूचिता ‘तदुपर्यपि’(ब्र.सू.१.३.२८) इति । अतो ब्रवीति –</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V24_B1" data-verse="BS_C01_S04_V24" data-block-id="BS_C01_S04_V24_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘हन्तैतमेव पुरुषं सर्वाणि नामान्यभिवदन्ति । यथा नद्यः स्यन्दमानाः समुद्रायणाः समुद्रमभिविशन्ति, एवमेवैतानि नामानि सर्वाणि पुरुषमभिविशन्ति’इति प्रतिज्ञा-दृष्टान्तानुपरोधात् प्रकृतिशब्दवाच्योऽपि स एव ॥ 24 ॥">‘हन्तैतमेव पुरुषं सर्वाणि नामान्यभिवदन्ति । यथा नद्यः स्यन्दमानाः समुद्रायणाः समुद्रमभिविशन्ति, एवमेवैतानि नामानि सर्वाणि पुरुषमभिविशन्ति’इति प्रतिज्ञा-दृष्टान्तानुपरोधात् प्रकृतिशब्दवाच्योऽपि स एव ॥ 24 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V25" data-block-id="BS_C01_S04_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(131)ओम् अभिध्योपदेशाच्च ओम् ॥ 01-04-25 ॥">(131)ओम् अभिध्योपदेशाच्च ओम् ॥ 01-04-25 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S03_V43" data-block-id="BS_C01_S03_V43" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(106)ओं पत्यादिशब्देभ्यः ओम् ॥ 01-03-43 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V25" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V25" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V25_B1" data-verse="BS_C01_S04_V25" data-block-id="BS_C01_S04_V25_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘मायां तु प्रकृतिं विद्यात्, मायिनं तु महेश्वरम्’(श्वे.उ.४.१०)।
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S03_V43" data-block-id="bhashya-BS_C01_S03_V43">
+">‘मायां तु प्रकृतिं विद्यात्, मायिनं तु महेश्वरम्’(श्वे.उ.४.१०)।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V43_B1" data-verse="BS_C01_S03_V43" data-block-id="BS_C01_S03_V43_B1">‘सर्वस्याधिपतिः सर्वस्येशानः’, ‘स वा एष नेति नेति’ इत्यादि शब्देभ्यो नित्यमहिमा विष्णुरेव ।</div>
+</span><p><span data-deva="‘महामायेत्यविद्येति नियतिर्मोहिनीति च ।
+">‘महामायेत्यविद्येति नियतिर्मोहिनीति च ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S03_V43_B3" data-verse="BS_C01_S03_V43" data-block-id="BS_C01_S03_V43_B3">‘उतामृतत्वस्येशानः । यदन्नेनादतिरोहति’(तै.आ.३.१२),‘सप्तार्धगर्भाभुवनस्य रेतो विष्णोस्तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि’(ऋ.सं.१.१६४.३६),‘स योऽतोऽश्रुतः’(ऐ.आ.३.२.४) इत्यादि श्रुतिभ्यस्तस्यैव हि ते शब्दाः ॥ 43 ॥</div>
+</span></p><span data-deva="
+प्रकृतिर्वासनेत्येवं तवेच्छाऽनन्त कथ्यते’ ॥">
+प्रकृतिर्वासनेत्येवं तवेच्छाऽनन्त कथ्यते’ ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V25_B4" data-verse="BS_C01_S04_V25" data-block-id="BS_C01_S04_V25_B4" style="position: relative;"><span data-deva="इति वचनात् तदभिध्यैव प्रकृतिशब्देनोच्यते ।">इति वचनात् तदभिध्यैव प्रकृतिशब्देनोच्यते ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V25_B5" data-verse="BS_C01_S04_V25" data-block-id="BS_C01_S04_V25_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘सोऽभिध्या स जूतिः स प्रज्ञा स आनन्दः’ इति श्रुतेरभिध्या च स्वरूपमेव ।">‘सोऽभिध्या स जूतिः स प्रज्ञा स आनन्दः’ इति श्रुतेरभिध्या च स्वरूपमेव ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V25_B7" data-verse="BS_C01_S04_V25" data-block-id="BS_C01_S04_V25_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="‘ध्यायति ध्यानरूपोऽसौ सुखी सुखमतीव च ।">‘ध्यायति ध्यानरूपोऽसौ सुखी सुखमतीव च ।</span><br><span data-deva="परमैश्वर्ययोगेन विरुद्धार्थतयेष्यते’">परमैश्वर्ययोगेन विरुद्धार्थतयेष्यते’</span></span></span><span data-deva=" इति ब्रह्माण्डे ॥ 25 ॥"> इति ब्रह्माण्डे ॥ 25 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥इति ब्राह्मणाधिकरणम् ॥ 14 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V26" data-block-id="BS_C01_S04_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं साक्षाच्चोभयाम्नानात् ओम् ॥ 26-132 ॥">ओं साक्षाच्चोभयाम्नानात् ओम् ॥ 26-132 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V26" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V26" style="position: relative;">
-<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥ 01-03 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V26_B1" data-verse="BS_C01_S04_V26" data-block-id="BS_C01_S04_V26_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘एष स्त्र्येष पुरुष एष प्रकृतिरेष आत्मैष ब्रह्मैष लोक एष अलोको योऽसौ हरिरादिरनादिरनन्तोऽन्तः परमः पराद्विश्वरूपः’">‘एष स्त्र्येष पुरुष एष प्रकृतिरेष आत्मैष ब्रह्मैष लोक एष अलोको योऽसौ हरिरादिरनादिरनन्तोऽन्तः परमः पराद्विश्वरूपः’</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V26_B2" data-verse="BS_C01_S04_V26" data-block-id="BS_C01_S04_V26_B2" style="position: relative;"><span data-deva="इति पैङ्गिश्रुतौ साक्षादेव प्रकृतिपुरुषत्वाम्नानात् ॥ 26 ॥">इति पैङ्गिश्रुतौ साक्षादेव प्रकृतिपुरुषत्वाम्नानात् ॥ 26 ॥</span></div>
-<span id="gr-C1-S4" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="चतुर्थः पादः"></span>
-=== चतुर्थः पादः ===
-<span id="gr-adh-BS_C01_S04_A033" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आनुमानिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S04_A033"></span><h4 class="gr-section-head">आनुमानिकाधिकरणम्</h4>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S04_V01_I01" data-block-id="BS_C01_S04_V01_I01" data-verse="BS_C01_S04_V01">
-<div class="leading-bhashya-line">॥ श्रुतिलिङ्गादिभिः अन्यत्रैव प्रसिद्धनामापि शब्दानां सामस्त्येन विशेषहेतुभिः विष्णावेव प्रवृत्तिं दर्शयत्यस्मिन् पादे ।</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V27" data-block-id="BS_C01_S04_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(133)ओम् आत्मकृतेः परिणामात् ओम् ॥ 01-04-27 ॥">(133)ओम् आत्मकृतेः परिणामात् ओम् ॥ 01-04-27 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V01" data-block-id="BS_C01_S04_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(107)ओम् आनुमानिकमप्येकेषामिति चेन्न शरीररूपकविन्यस्तगृहीतेर्दर्शयति च ओम् ॥ 01-04-01 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V27" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V27" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V27_B1" data-verse="BS_C01_S04_V27" data-block-id="BS_C01_S04_V27_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘प्रकर्षेण करोतीति प्रकृतिः’ इति योगाच्च । प्रकृतौ अनुप्रविश्य, तां परिणाम्य, तत्परिणामेषु स्थित्वा, आत्मनो बहुधाकरणात् ।">‘प्रकर्षेण करोतीति प्रकृतिः’ इति योगाच्च । प्रकृतौ अनुप्रविश्य, तां परिणाम्य, तत्परिणामेषु स्थित्वा, आत्मनो बहुधाकरणात् ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V01" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V01">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V27_B2" data-verse="BS_C01_S04_V27" data-block-id="BS_C01_S04_V27_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अथ हैष आत्मा प्रकृतिमनुप्रविश्याऽत्मानं बहुधा चकार, तस्मात् प्रकृतिस्तस्मात् प्रकृतिरित्याचक्षते’ इति भाल्लवेयश्रुतिः ।">‘अथ हैष आत्मा प्रकृतिमनुप्रविश्याऽत्मानं बहुधा चकार, तस्मात् प्रकृतिस्तस्मात् प्रकृतिरित्याचक्षते’ इति भाल्लवेयश्रुतिः ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V01_B1" data-verse="BS_C01_S04_V01" data-block-id="BS_C01_S04_V01_B1">‘तत्तु समन्वयात्’(ब्र.सू.१.१.४) इति सर्वशब्दानां परमेश्वरे समन्वय उक्तः । तन्न युज्यते । यतो ‘अव्यक्तात् पुरुषः परः’(क.उ.१.३.११) इति साङ्ख्यानुमानपरिकल्पितं प्रधानमपि एकेषां शाखिनामुच्यते, इति चेत्</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V27_B4" data-verse="BS_C01_S04_V27" data-block-id="BS_C01_S04_V27_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Naradiya-id"><span data-deva="‘अविकारोऽपि परमः प्रकृतिं तु विकारिणीम् । ">‘अविकारोऽपि परमः प्रकृतिं तु विकारिणीम् । </span><br><span data-deva="अनुप्रविश्य गोविन्दः प्रकृतिश्चाभिधीयते’">अनुप्रविश्य गोविन्दः प्रकृतिश्चाभिधीयते’</span></span></span><span data-deva=" इति नारदीये ।"> इति नारदीये ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V27_B6" data-verse="BS_C01_S04_V27" data-block-id="BS_C01_S04_V27_B6" style="position: relative;"><span data-deva="नचान्यत् कल्प्यम्, अप्रामाणिकत्वात् ॥ 27 ॥">नचान्यत् कल्प्यम्, अप्रामाणिकत्वात् ॥ 27 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V01_B2" data-verse="BS_C01_S04_V01" data-block-id="BS_C01_S04_V01_B2">न, तस्यैव पारतन्त्र्यात् शरीररूपेऽव्यक्ते विन्यस्तस्य परमात्मन एवाव्यक्तशब्देन गृहीतेः । ‘क’ प्रत्ययः कुत्सने । परमात्मन एवाव्यक्तशब्दः । तत्तन्त्रत्वेन तच्छरीररूपत्वाद् इतरस्यापि अव्यक्तशब्दः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V01_B3" data-verse="BS_C01_S04_V01" data-block-id="BS_C01_S04_V01_B3">‘तुच्छेनाभ्वपिहितं यदासीत्’(ऋ.सं.१०.१२९.३) इति दर्शयति च ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V01_B4" data-verse="BS_C01_S04_V01" data-block-id="BS_C01_S04_V01_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pippala-id">‘अव्यक्तमचलं शान्तं निष्कलं निष्क्रियं परम् । यो वेद हरिमात्मानं स भयादनुमुच्यते’॥</span></span>इति पिप्पलादशाखायाम्।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V01_B6" data-verse="BS_C01_S04_V01" data-block-id="BS_C01_S04_V01_B6">‘अक्षरं ब्रह्म परमम्’ इत्युक्त्वा ‘अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तः’(‘उच्यते’)(भ.गी.८.२१) इति वचनाच्च ॥ 01 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V02" data-block-id="BS_C01_S04_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(108)ओं सूक्ष्मं तु तदर्हत्वात् ओम् ॥ 01-04-02 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V28" data-block-id="BS_C01_S04_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(134)ओं योनिश्च हि गीयते ओम् ॥ 01-04-28 ॥">(134)ओं योनिश्च हि गीयते ओम् ॥ 01-04-28 ॥</span></span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥इति प्रकृत्यधिकरणम् ॥ 06 ॥">॥इति प्रकृत्यधिकरणम् ॥ 06 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V02" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V02">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V28" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V28" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V02_B1" data-verse="BS_C01_S04_V02" data-block-id="BS_C01_S04_V02_B1">सूक्ष्ममेव चाव्यक्तशब्देनोच्यते । तद् हि अव्यक्तताम् अर्हति । सूक्ष्मत्वं च मुख्यं तस्यैव ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V28_B1" data-verse="BS_C01_S04_V28" data-block-id="BS_C01_S04_V28_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अव्यवधानेन उत्पत्तिद्वारत्वं प्रकृतित्वम् । तच्चास्यैव हि गीयते-">अव्यवधानेन उत्पत्तिद्वारत्वं प्रकृतित्वम् । तच्चास्यैव हि गीयते-</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V28_B2" data-verse="BS_C01_S04_V28" data-block-id="BS_C01_S04_V28_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘यद् भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः’(मुं.उ.१.१.६) इति ।">‘यद् भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः’(मुं.उ.१.१.६) इति ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V02_B2" data-verse="BS_C01_S04_V02" data-block-id="BS_C01_S04_V02_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pippalada-id">‘यत्तत् सूक्ष्मं परमं वेदितव्यं नित्यं पदं वैष्णवं ह्यामनन्ति ।<br/>यत्तल्लोका न विदुर्लोकसारं विन्दन्त्येतत् कवयो योगनिष्ठाः’</span></span>॥इति च पिप्पलादशाखायाम् ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V28_B3" data-verse="BS_C01_S04_V28" data-block-id="BS_C01_S04_V28_B3" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="‘व्यवधानेन सूतिस्तु पुंस्त्वम् विद्वद्भिरुच्यते ।">‘व्यवधानेन सूतिस्तु पुंस्त्वम् विद्वद्भिरुच्यते ।</span><br><span data-deva="सूतिरव्यवधानेन स्त्रीत्वमाहुर्मनीषिणः ।">सूतिरव्यवधानेन स्त्रीत्वमाहुर्मनीषिणः ।</span><br><span data-deva="उभयात्मकसूतित्वाद्वासुदेवः परः पुमान् ।">उभयात्मकसूतित्वाद्वासुदेवः परः पुमान् ।</span><br><span data-deva="प्रकृतिः पुरुषश्चेति शब्दैरेकोऽभिधीयते’॥">प्रकृतिः पुरुषश्चेति शब्दैरेकोऽभिधीयते’॥</span></span><span data-deva=" इति ब्रह्माण्डे ॥ 28 ॥"> इति ब्रह्माण्डे ॥ 28 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V02_B5" data-verse="BS_C01_S04_V02" data-block-id="BS_C01_S04_V02_B5">मुख्ये च विद्यमाने नामुख्यं युक्तम् ॥ 02 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V03" data-block-id="BS_C01_S04_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(109)ओं तदधीनत्वादर्थवत् ओम् ॥ 01-04-03 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C01_S04_A039" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वेव्याख्याताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S04_A039"></span></p><h4 id="सर्वेव्याख्याताधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A5.87.E0.A4.B5.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.96.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A4.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सर्वेव्याख्याताधिकरणम्">सर्वेव्याख्याताधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V29" data-block-id="BS_C01_S04_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(135)ओम् एतेन सर्वे व्याख्याता व्याख्याताः ओम् ॥ 01-04-29 ॥">(135)ओम् एतेन सर्वे व्याख्याता व्याख्याताः ओम् ॥ 01-04-29 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V03" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V03">
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="एतेन सर्वेव्याख्याताधिकरणम् ॥">एतेन सर्वेव्याख्याताधिकरणम् ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V03_B1" data-verse="BS_C01_S04_V03" data-block-id="BS_C01_S04_V03_B1">तददीनत्वाच्च अव्यक्तादीनां तस्यैव अव्यक्तत्वपरावरत्वादिकम् अर्थवत् ।</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्री मद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य चतुर्थपादः ॥01-04 ॥">॥ इति श्री मद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य चतुर्थपादः ॥01-04 ॥</span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायः (समन्वयाध्यायः) ॥ 01 ॥">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायः (समन्वयाध्यायः) ॥ 01 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V03_B2" data-verse="BS_C01_S04_V03" data-block-id="BS_C01_S04_V03_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘यदधीनो गुणो यस्य तद्गुणी सोऽभिधीयते । <br/>यथा जीवः परात्मेति यथा राजा जयीत्यपि’</span></span> इति च स्कान्दे ॥ 03 ॥</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V29" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V29" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V29_B1" data-verse="BS_C01_S04_V29" data-block-id="BS_C01_S04_V29_B1" style="position: relative;"><span data-deva="एतेन सर्वे शून्यादिशब्दा अपि व्याख्याताः ।">एतेन सर्वे शून्यादिशब्दा अपि व्याख्याताः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V29_B2" data-verse="BS_C01_S04_V29" data-block-id="BS_C01_S04_V29_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahopanishath-id"><span data-deva="‘एष ह्येव शून्यः, एष ह्येव तुच्छः, एष ह्येवाभावः, एष ह्येवाव्यक्तः, अदृश्यः, अचिन्त्यः, निर्गुणश्च’">‘एष ह्येव शून्यः, एष ह्येव तुच्छः, एष ह्येवाभावः, एष ह्येवाव्यक्तः, अदृश्यः, अचिन्त्यः, निर्गुणश्च’</span></span></span><span data-deva="इति महोपनिषदि।">इति महोपनिषदि।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V29_B3" data-verse="BS_C01_S04_V29" data-block-id="BS_C01_S04_V29_B3" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Mahakoorma-id"><span data-deva="‘शमूनं कुरुते विष्णुः अदृश्यः सन् परः स्वयम् ।">‘शमूनं कुरुते विष्णुः अदृश्यः सन् परः स्वयम् ।</span><br><span data-deva="तस्माच्छून्यमिति प्रोक्तः तोदनात् तुच्छ उच्यते ॥">तस्माच्छून्यमिति प्रोक्तः तोदनात् तुच्छ उच्यते ॥</span><br><span data-deva="नैष भावयितं योग्यः केनचित् पुरुषोत्तमः ।">नैष भावयितं योग्यः केनचित् पुरुषोत्तमः ।</span><br><span data-deva="अतोऽभावं वदन्त्येनं नाश्यत्वान्नाश इत्यपि ॥">अतोऽभावं वदन्त्येनं नाश्यत्वान्नाश इत्यपि ॥</span><br><span data-deva="सर्वस्य तदधीनत्वात् तत्तच्छब्दाभिधेयता ।">सर्वस्य तदधीनत्वात् तत्तच्छब्दाभिधेयता ।</span><br><span data-deva="अन्येषां व्यवहारार्थम् इष्यते व्यवहर्तृभिः’">अन्येषां व्यवहारार्थम् इष्यते व्यवहर्तृभिः’</span></span><span data-deva=" इति महाकौर्मे।"> इति महाकौर्मे।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V29_B10" data-verse="BS_C01_S04_V29" data-block-id="BS_C01_S04_V29_B10" style="position: relative;"><span data-deva="एतेन तदधीनत्वाद्युक्तयुक्तिसमुदायेन ।">एतेन तदधीनत्वाद्युक्तयुक्तिसमुदायेन ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V29_B11" data-verse="BS_C01_S04_V29" data-block-id="BS_C01_S04_V29_B11" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-VarahaSamhitha-id"><span data-deva="‘अवधारणार्थं सर्वस्याप्युक्तस्याध्यायमूलतः ।">‘अवधारणार्थं सर्वस्याप्युक्तस्याध्यायमूलतः ।</span><br><span data-deva="द्विरुक्तिं कुर्वते प्राज्ञा अध्यायान्ते विनिर्णये’">द्विरुक्तिं कुर्वते प्राज्ञा अध्यायान्ते विनिर्णये’</span></span></span><span data-deva="इति वाराहे ॥ 29 ॥">इति वाराहे ॥ 29 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V04" data-block-id="BS_C01_S04_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(110)ओं ज्ञेयत्वावचनाच्च ओम् ॥ 01-04-04 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-C2" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="(अविरोधाध्यायः) द्वितीयोऽध्यायः॥"></span>
+</p>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V04" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V04">
+<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="(अविरोधाध्यायः)_द्वितीयोऽध्यायः॥"><span id=".28.E0.A4.85.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.B0.E0.A5.8B.E0.A4.A7.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.AF.E0.A4.83.29_.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.A4.E0.A5.80.E0.A4.AF.E0.A5.8B.E0.A4.BD.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.AF.E0.A4.83.E0.A5.A5"></span><span data-deva="(अविरोधाध्यायः) द्वितीयोऽध्यायः॥">(अविरोधाध्यायः) द्वितीयोऽध्यायः॥</span></h2></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V04_B1" data-verse="BS_C01_S04_V04" data-block-id="BS_C01_S04_V04_B1">अन्यस्य न वाच्यत्वं युज्यते ॥ 04 ॥</div>
+<p><span id="gr-C2-S1" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="प्रथमः पादः"></span>
+</p>
+<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="प्रथमः_पादः_2"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.A5.E0.A4.AE.E0.A4.83_.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.83_2"></span><span data-deva="प्रथमः पादः">प्रथमः पादः</span></h3></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="स्मृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A001"></span></p><h4 id="स्मृत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="स्मृत्यधिकरणम्">स्मृत्यधिकरणम्</span></h4>
+<div class="introduction" id="BS_C02_S01_I01" data-block-id="BS_C02_S01_I01" data-verse="BS_C02_S01_V01" style="position: relative;">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="उक्तेऽर्थेऽविरोधं दर्शयति अनेनाध्यायेन । प्रथमपादे युक्त्यविरोधम् । प्रथमतः स्मृत्यविरोधं दर्शयति-">उक्तेऽर्थेऽविरोधं दर्शयति अनेनाध्यायेन । प्रथमपादे युक्त्यविरोधम् । प्रथमतः स्मृत्यविरोधं दर्शयति-</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V05" data-block-id="BS_C01_S04_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(111)ओं वदतीती चेन्न प्राज्ञो हि ओम् ॥ 01-04-05 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V01" data-block-id="BS_C02_S01_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(136)ओं स्मृत्यनवकाशदोषप्रसङ्ग इति चेन्नान्यस्मृत्यनवकाशदोषप्रसङ्गात् ओं॥ 02-01-01 ॥">(136)ओं स्मृत्यनवकाशदोषप्रसङ्ग इति चेन्नान्यस्मृत्यनवकाशदोषप्रसङ्गात् ओं॥ 02-01-01 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V01" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V01" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V05" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V05">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V01_B1" data-verse="BS_C02_S01_V01" data-block-id="BS_C02_S01_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वज्ञा हि रुद्रादयः । अतस्तेषां वचनविरोधेऽप्रामाण्यमेव स्यात्&nbsp;? इति चेत्, न। अन्यस्मृतीनां विष्ण्वादिभिर्नितरां सर्वर्ज्ञैरेव कृतत्वात्; श्रुतेराधिक्यं च सिद्ध्यति॥ 01 ॥">सर्वज्ञा हि रुद्रादयः । अतस्तेषां वचनविरोधेऽप्रामाण्यमेव स्यात्&nbsp;? इति चेत्, न। अन्यस्मृतीनां विष्ण्वादिभिर्नितरां सर्वर्ज्ञैरेव कृतत्वात्; श्रुतेराधिक्यं च सिद्ध्यति॥ 01 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V05_B1" data-verse="BS_C01_S04_V05" data-block-id="BS_C01_S04_V05_B1">‘महतः परं ध्रुवं निचाय्य तं मृत्युमुखात् प्रमुच्यते’(क.उ.१.३.१५) इति ज्ञेयत्वं वदतीती चेत्, न । प्राज्ञः परमात्मा हि तत्रोच्यते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V05_B3" data-verse="BS_C01_S04_V05" data-block-id="BS_C01_S04_V05_B3">‘अणोरणीयान् महतो महीयान्’(क.उ.१.२.२०) इति तस्य महतो महत्त्वम् । सर्वस्मात् परस्य महतोऽपि परत्वं युज्यते ॥ 05 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V06" data-block-id="BS_C01_S04_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(112)ओं प्रकरणात् ओम् ॥ 01-04-06 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V02" data-block-id="BS_C02_S01_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(137)ओम् इतरेषां चानुपलब्धेः ओम् ॥ 02-01-02 ॥">(137)ओम् इतरेषां चानुपलब्धेः ओम् ॥ 02-01-02 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V02" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V02" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V06" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V06">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V02_B1" data-verse="BS_C02_S01_V02" data-block-id="BS_C02_S01_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="इतरेषां च तासु स्मृतिषूक्तानां फलानां, प्रत्यक्षतोऽनुपलब्धेः अप्रमाण्यं तासां युक्तम् । ‘च’शब्देन भागोपलब्धिरङ्गीकृता ॥ 02 ॥">इतरेषां च तासु स्मृतिषूक्तानां फलानां, प्रत्यक्षतोऽनुपलब्धेः अप्रमाण्यं तासां युक्तम् । ‘च’शब्देन भागोपलब्धिरङ्गीकृता ॥ 02 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V06_B1" data-verse="BS_C01_S04_V06" data-block-id="BS_C01_S04_V06_B1">‘सोऽध्वनः पारमाप्नोति तद् विष्णोः परमं पदम्’(क.उ.१.३.९) इति तस्य ह्येतत् प्रकरणम् ॥ 06 ॥</div>
+</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V03" data-block-id="BS_C02_S01_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(138)ओम् एतेन योगः प्रत्युक्तः ओम् ॥ 02-01-03 ॥">(138)ओम् एतेन योगः प्रत्युक्तः ओम् ॥ 02-01-03 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V03" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V03" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V03_B1" data-verse="BS_C02_S01_V03" data-block-id="BS_C02_S01_V03_B1" style="position: relative;"><span data-deva="योगफलं प्रत्यक्षोपलभ्यम् इति न मन्तव्यम् । उक्ताभ्यासे तत्काल एव फलादृष्टेः ॥ 03 ॥">योगफलं प्रत्यक्षोपलभ्यम् इति न मन्तव्यम् । उक्ताभ्यासे तत्काल एव फलादृष्टेः ॥ 03 ॥</span></div>
+</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति स्मृत्यधिकरणम् ॥ 01 ॥">॥ इति स्मृत्यधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नविलक्षणत्वाधिकरणं" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A002"></span></p><h4 id="नविलक्षणत्वाधिकरणं" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A8.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.B2.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.B7.E0.A4.A3.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.82"></span><span data-deva="नविलक्षणत्वाधिकरणं">नविलक्षणत्वाधिकरणं</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V04" data-block-id="BS_C02_S01_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(139)ओं न विलक्षणत्वादस्य तथात्वं च शब्दात् ओम् ॥ 02-01-04 ॥">(139)ओं न विलक्षणत्वादस्य तथात्वं च शब्दात् ओम् ॥ 02-01-04 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V04" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V04" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V04_B1" data-verse="BS_C02_S01_V04" data-block-id="BS_C02_S01_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="नैवं श्रुतेः तदनुसारिस्मृतेश्च तदुक्तानुपलब्धेः अप्रामाण्यम् । विलक्षणत्वात्, नित्यत्वात्, तदनुसारित्वाच्च ।">नैवं श्रुतेः तदनुसारिस्मृतेश्च तदुक्तानुपलब्धेः अप्रामाण्यम् । विलक्षणत्वात्, नित्यत्वात्, तदनुसारित्वाच्च ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V04_B2" data-verse="BS_C02_S01_V04" data-block-id="BS_C02_S01_V04_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न हि नित्ये दोषाः कल्प्याः ।">न हि नित्ये दोषाः कल्प्याः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V04_B3" data-verse="BS_C02_S01_V04" data-block-id="BS_C02_S01_V04_B3" style="position: relative;"><span data-deva="स्वतश्च प्रमाण्यम् । अन्यथाऽनवस्थितेः ।">स्वतश्च प्रमाण्यम् । अन्यथाऽनवस्थितेः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V04_B4" data-verse="BS_C02_S01_V04" data-block-id="BS_C02_S01_V04_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘न चक्षुर्न श्रोत्रं न तर्को न स्मृतिर्वेदा ह्येवैनं वेदयन्ति’ इति भाल्लवेयश्रुतेश्च ।">‘न चक्षुर्न श्रोत्रं न तर्को न स्मृतिर्वेदा ह्येवैनं वेदयन्ति’ इति भाल्लवेयश्रुतेश्च ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V04_B4" data-verse="BS_C02_S01_V04" data-block-id="BS_C02_S01_V04_B4" style="position: relative;"><span data-deva="नित्यत्वं च शब्दादेव प्रतीयते ">नित्यत्वं च शब्दादेव प्रतीयते </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id"><span data-deva="‘वाचा विरूप नित्यया’(ऋ.सं.८.६४.६)">‘वाचा विरूप नित्यया’(ऋ.सं.८.६४.६)</span></span></span><span data-deva=" इत्यादेः ।"> इत्यादेः ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id"><span data-deva="‘अनादिनिधना नित्या’(म.भा.१२.२३८.९३)">‘अनादिनिधना नित्या’(म.भा.१२.२३८.९३)</span></span></span><span data-deva=" इति च स्मृतिः ॥ 04 ॥"> इति च स्मृतिः ॥ 04 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V07" data-block-id="BS_C01_S04_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(113)ओं त्रयाणामेव चैवमुपन्यासः प्रश्नश्च ओम् ॥ 01-04-07 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V05" data-block-id="BS_C02_S01_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(140)ओं दृश्यते तु ओम् ॥ 02-01-05 ॥">(140)ओं दृश्यते तु ओम् ॥ 02-01-05 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V05" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V05" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V07" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V07">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V05_B1" data-verse="BS_C02_S01_V05" data-block-id="BS_C02_S01_V05_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अधिकारिणां फलम् ।">अधिकारिणां फलम् ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V07_B1" data-verse="BS_C01_S04_V07" data-block-id="BS_C01_S04_V07_B1">त्रयाणामेव पितृसौमनस्य-स्वर्ग्याग्नि-परमात्मनां प्रश्न उपन्यासश्च ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V05_B2" data-verse="BS_C02_S01_V05" data-block-id="BS_C02_S01_V05_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyapurana-id"><span data-deva="‘ऋग्यजुः सामाथर्वाश्च मूलरामायणं तथा।">‘ऋग्यजुः सामाथर्वाश्च मूलरामायणं तथा।</span><br><span data-deva="भारतं पञ्चरात्रं च वेदा इत्येव शब्दिताः ॥">भारतं पञ्चरात्रं च वेदा इत्येव शब्दिताः ॥</span><br><span data-deva="पुराणानि च यानीह वैष्णवानि विदो विदुः ।">पुराणानि च यानीह वैष्णवानि विदो विदुः ।</span><br><span data-deva="स्वतः प्रामाण्यमेतेषां नात्र किञ्चिद् विचार्यते ॥">स्वतः प्रामाण्यमेतेषां नात्र किञ्चिद् विचार्यते ॥</span><br><span data-deva="यत् तेषूक्तं न दृश्येत पूर्वकर्मात्र कारणम् ।">यत् तेषूक्तं न दृश्येत पूर्वकर्मात्र कारणम् ।</span><br><span data-deva="नाप्रामाण्यं भवेदेषां दृश्यते ह्यधिकारतः॥">नाप्रामाण्यं भवेदेषां दृश्यते ह्यधिकारतः॥</span><br><span data-deva="इतः प्रामाण्यमन्येषां न स्वतस्तु कथञ्चन ।">इतः प्रामाण्यमन्येषां न स्वतस्तु कथञ्चन ।</span><br><span data-deva="अदृश्योक्तौ ततस्तेषामप्रमाण्यं न संशयः’">अदृश्योक्तौ ततस्तेषामप्रमाण्यं न संशयः’</span></span><span data-deva=" इति ॥ 05 ॥"> इति ॥ 05 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V07_B2" data-verse="BS_C01_S04_V07" data-block-id="BS_C01_S04_V07_B2">‘अविज्ञातप्रार्थनं च प्रश्न इत्यभिधीयते’(न्यायकोशः) इति वचनान्न विरोधः ॥ 07 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V08" data-block-id="BS_C01_S04_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(114)ओं महद्वच्च ओम् ॥ 01-04-08 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति नविलक्षणत्वाधिकरणं ॥ 02 ॥">॥ इति नविलक्षणत्वाधिकरणं ॥ 02 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S01_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अभिमान्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A003"></span></p><h4 id="अभिमान्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.AD.E0.A4.BF.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अभिमान्यधिकरणम्">अभिमान्यधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V08" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V08">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S01_V06_I01" data-block-id="BS_C02_S01_V06_I01" data-verse="BS_C02_S01_V06" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V08_B1" data-verse="BS_C01_S04_V08" data-block-id="BS_C01_S04_V08_B1">यथा महच्छब्दो महत्तत्वे प्रसिद्धोऽपि, परममहत्त्वात् परमात्मन एव मुख्यः, एवमितरेऽपि ॥ 08 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘मृदब्रवीत्’(श.ब्रा.६.१.३),‘आपोऽब्रुवन्’(श.ब्रा.६.१.३), इत्यादिवचनाद् युक्तिविरुद्धो वेद इति । अतोऽब्रवीत्-">‘मृदब्रवीत्’(श.ब्रा.६.१.३),‘आपोऽब्रुवन्’(श.ब्रा.६.१.३), इत्यादिवचनाद् युक्तिविरुद्धो वेद इति । अतोऽब्रवीत्-</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V09" data-block-id="BS_C01_S04_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(115)ओं चमसवदविशेषात् ओम् ॥ 01-04-09 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V06" data-block-id="BS_C02_S01_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(141)ओम् अभिमानिव्यपदेशस्तु विशेषानुगतिभ्याम् ओम् ॥ 02-01-06 ॥">(141)ओम् अभिमानिव्यपदेशस्तु विशेषानुगतिभ्याम् ओम् ॥ 02-01-06 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V06" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V06" style="position: relative;">
-<div class="gr-author-note">॥ इति अनुमानिकाधिकरणम् ॥ 01 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V06_B1" data-verse="BS_C02_S01_V06" data-block-id="BS_C02_S01_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="मृदाद्यभिमानिदेवता तत्र व्यपदिश्यते । तासां चेतरेभ्यो विशिष्टं  सामर्थ्यमनुगतिश्च सर्वत्र । अतस्तासां सर्वमुक्तं युज्यते ॥ 06 ॥">मृदाद्यभिमानिदेवता तत्र व्यपदिश्यते । तासां चेतरेभ्यो विशिष्टं  सामर्थ्यमनुगतिश्च सर्वत्र । अतस्तासां सर्वमुक्तं युज्यते ॥ 06 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V09" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V09">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V09_B1" data-verse="BS_C01_S04_V09" data-block-id="BS_C01_S04_V09_B1">यथा चमसशब्दोऽन्यत्र प्रसिद्धोऽपि ‘इदं तच्छिर एष हि अर्वाग्बिलः चमस ऊर्ध्वबुध्नः’(बृ.उ.४.२.३) इति श्रुतेः शिरोवाचकः, एवम् अव्यक्तादिशब्दाः सर्वेऽन्यत्र प्रसिद्धा अपि</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V09_B2" data-verse="BS_C01_S04_V09" data-block-id="BS_C01_S04_V09_B2">‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति तं वै विष्णुं परममुदाहरन्ति’(भाल्लवेयश्रुतिः)इत्यादि श्रुतेः परमात्माभिधायका एव, अविशेषात् श्रुतेः ॥ 09 ॥</div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S04_A034" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S04_A034"></span><h4 class="gr-section-head">ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V07" data-block-id="BS_C02_S01_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(142)ओं दृश्यते च ओम् ॥ 02-01-07 ॥">(142)ओं दृश्यते च ओम् ॥ 02-01-07 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V07" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V07" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S04_V10_I01" data-block-id="BS_C01_S04_V10_I01" data-verse="BS_C01_S04_V10">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V07_B1" data-verse="BS_C02_S01_V07" data-block-id="BS_C02_S01_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="तासां सामर्थ्यं महद्भिः ।">तासां सामर्थ्यं महद्भिः ।</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">‘वसन्ते वसन्ते ज्योतिषा यजेत’(आप.श्रौ.सू.२०.२.५) इत्यादि कर्माभिधायकस्य कर्मक्रमादि विरोधात् न युज्यते ? इत्यत आह –</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V07_B2" data-verse="BS_C02_S01_V07" data-block-id="BS_C02_S01_V07_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyapurana-id"><span data-deva="‘पृथिव्याद्यभिमानिन्यो देवताः प्रथितौजसः।">‘पृथिव्याद्यभिमानिन्यो देवताः प्रथितौजसः।</span><br><span data-deva="अचिन्त्याः शक्तयस्तासां दृश्यन्ते मुनिभिश्च ताः ।">अचिन्त्याः शक्तयस्तासां दृश्यन्ते मुनिभिश्च ताः ।</span><br><span data-deva="ताश्च सर्वगता नित्यं वासुदेवैकसंश्रयाः’">ताश्च सर्वगता नित्यं वासुदेवैकसंश्रयाः’</span></span><span data-deva=" इति ॥ 07 ॥"> इति ॥ 07 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अभिमान्यधिकरणम् ॥ 03 ॥">॥ इति अभिमान्यधिकरणम् ॥ 03 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V10" data-block-id="BS_C01_S04_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(116)ओं ज्योतिरुपक्रमात्तु तथा ह्यधीयत एके ओं॥ 01-04-10 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S01_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="असदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A004"></span></p><h4 id="असदधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.B8.E0.A4.A6.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="असदधिकरणम्">असदधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S01_V08_I01" data-block-id="BS_C02_S01_V08_I01" data-verse="BS_C02_S01_V08" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V10" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V10">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘असदेवेदमग्र आसीत्’(छां.उ.६.२.१)‘असतः सदजायत’(ऋ.सं.१०.७२.३) इत्यादिनाऽसतः कारणत्वोक्तेर्विरोध इत्यतो वक्ति-">‘असदेवेदमग्र आसीत्’(छां.उ.६.२.१)‘असतः सदजायत’(ऋ.सं.१०.७२.३) इत्यादिनाऽसतः कारणत्वोक्तेर्विरोध इत्यतो वक्ति-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V10_B1" data-verse="BS_C01_S04_V10" data-block-id="BS_C01_S04_V10_B1">ज्योतिरादिकर्मवाचकत्वेन प्रसिद्धाभिधेयोऽपि स एव । ‘एष इमं लोकमभ्यार्चत्’ इत्युपक्रम्य ‘ता वा एताः सर्वा ऋचः सर्वे वेदाः सर्वे घोषा एकैव व्याहृतिः प्राण एव प्राण ऋच इत्येव विद्यात्’(ऐ.आ.२.२.२)इति ह्यधीयते एके ॥ 10 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V11" data-block-id="BS_C01_S04_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(117)ओं कल्पनोपदेशाच्च मध्वादिवदविरोधः ओम् ॥ 01-04-11 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V08" data-block-id="BS_C02_S01_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(143)ओम् असदिति चेन्न प्रतिषेधमात्रत्वात् ओम् ॥ 02-01-08 ॥">(143)ओम् असदिति चेन्न प्रतिषेधमात्रत्वात् ओम् ॥ 02-01-08 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V08" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V08" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V11" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V11">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V08_B1" data-verse="BS_C02_S01_V08" data-block-id="BS_C02_S01_V08_B1" style="position: relative;"><span data-deva="प्रतिषेधमात्रत्वान्नासतः कारणत्वं युक्तम् । असतः कारणत्वाद्युक्तिविरुद्धं वेदवाक्यमित्येतदत्र निषिद्यते ।">प्रतिषेधमात्रत्वान्नासतः कारणत्वं युक्तम् । असतः कारणत्वाद्युक्तिविरुद्धं वेदवाक्यमित्येतदत्र निषिद्यते ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V11_B1" data-verse="BS_C01_S04_V11" data-block-id="BS_C01_S04_V11_B1">मधुविद्यादिवत् सर्वशब्दार्थत्वेन परस्य कल्पनोपदेशात् न कर्मक्रमादिविरोधः ॥ 11 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V08_B2" data-verse="BS_C02_S01_V08" data-block-id="BS_C02_S01_V08_B2" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वशब्दानां ब्रह्मणि समन्वयेऽपि ‘तदधीनत्वाद् अर्थवत्’(ब्र.सू.१.४.३) इत्यादिनाऽमुख्यत्वेनान्यस्यापि वाच्यत्वेन अङ्गीकाराद् असतः प्राप्तिः।">सर्वशब्दानां ब्रह्मणि समन्वयेऽपि ‘तदधीनत्वाद् अर्थवत्’(ब्र.सू.१.४.३) इत्यादिनाऽमुख्यत्वेनान्यस्यापि वाच्यत्वेन अङ्गीकाराद् असतः प्राप्तिः।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V08_B3" data-verse="BS_C02_S01_V08" data-block-id="BS_C02_S01_V08_B3" style="position: relative;"><span data-deva="तथा श्रुतिप्राप्तमेवासन्मतमत्र निषिध्यते । समयस्योपरि निषेधात् । अर्थाद् युक्तिविरोधोऽपि निराक्रियते ॥ 08 ॥">तथा श्रुतिप्राप्तमेवासन्मतमत्र निषिध्यते । समयस्योपरि निषेधात् । अर्थाद् युक्तिविरोधोऽपि निराक्रियते ॥ 08 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम् ॥ 02 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V09" data-block-id="BS_C02_S01_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(144)ओम् अपीतौ तद्वत्प्रसङ्गादसमञ्जसम् ओम् ॥ 02-01-09 ॥">(144)ओम् अपीतौ तद्वत्प्रसङ्गादसमञ्जसम् ओम् ॥ 02-01-09 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V09" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V09" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C01_S04_A035" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S04_A035"></span><h4 class="gr-section-head">नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V09_B1" data-verse="BS_C02_S01_V09" data-block-id="BS_C02_S01_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="असत उत्पत्तौ प्रलयेऽपि सर्वासत्त्वमेव स्यात् ॥ 09 ॥">असत उत्पत्तौ प्रलयेऽपि सर्वासत्त्वमेव स्यात् ॥ 09 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V12" data-block-id="BS_C01_S04_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(118)ओं न सङ्ख्योपसङ्ग्रहादपि नानाभावादतिरेकाच्च ओं॥ 01-01-12 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V12" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V12">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V12_B1" data-verse="BS_C01_S04_V12" data-block-id="BS_C01_S04_V12_B1">‘यस्मिन् पञ्च पञ्चजना आकाशश्च प्रतिष्ठितः’(बृ.उ.६.४.१७) इत्यादिषु बहुसङ्ख्योपसङ्ग्रहेऽपि न विरोधः । तस्यैव आकाशादिषु नानाभावात्, तदतिरिक्तस्वरूपत्वाच्च ॥12॥</div>
 </div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S04_V13_I01" data-block-id="BS_C01_S04_V13_I01" data-verse="BS_C01_S04_V13">
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V10" data-block-id="BS_C02_S01_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(145)ओं न तु दृष्टान्तभावात् ओम् ॥ 02-01-10 ॥">(145)ओं न तु दृष्टान्तभावात् ओम् ॥ 02-01-10 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">पञ्च पञ्चजनानाह –</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V10" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V10" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V10_B1" data-verse="BS_C02_S01_V10" data-block-id="BS_C02_S01_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="प्रलये सर्वासत्त्वं भावे दृष्टान्तभावादेव न युज्यते।">प्रलये सर्वासत्त्वं भावे दृष्टान्तभावादेव न युज्यते।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V10_B2" data-verse="BS_C02_S01_V10" data-block-id="BS_C02_S01_V10_B2" style="position: relative;"><span data-deva="सत उत्पत्तिः सशेषविनाशश्च हि लोके दृष्टः॥10 ॥">सत उत्पत्तिः सशेषविनाशश्च हि लोके दृष्टः॥10 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V11" data-block-id="BS_C02_S01_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(146)ओं स्वपक्षदोषाच्च ओम् ॥ 02-01-11 ॥">(146)ओं स्वपक्षदोषाच्च ओम् ॥ 02-01-11 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V13" data-block-id="BS_C01_S04_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(119)ओं प्राणादयो वाक्यशेषात् ओम् ॥ 01-04-13 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V11" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V11" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V11_B1" data-verse="BS_C02_S01_V11" data-block-id="BS_C02_S01_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="दृष्टान्ताभावादेव ॥ 11 ॥">दृष्टान्ताभावादेव ॥ 11 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V13" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V13">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V13_B1" data-verse="BS_C01_S04_V13" data-block-id="BS_C01_S04_V13_B1">‘प्राणस्य प्राणम्, उत चक्षुषः चक्षुः, उत श्रोत्रस्य श्रोत्रम्, अन्नस्य अन्नं, मनसो मनः’(बृ.उ.६.४.१८) इति वाक्यशेषात् ॥ 13 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V14" data-block-id="BS_C01_S04_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(120)ओं ज्योतिषैकेषामसत्यन्ने ओम् ॥ 01-04-14 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V12" data-block-id="BS_C02_S01_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(147)ओं तर्काप्रतिष्ठानादप्यन्यथाऽनुमेयमिति चेदेवमप्यनिर्मोक्षप्रसङ्गः ओं॥ 02-01-12 ॥">(147)ओं तर्काप्रतिष्ठानादप्यन्यथाऽनुमेयमिति चेदेवमप्यनिर्मोक्षप्रसङ्गः ओं॥ 02-01-12 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V12" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V12" style="position: relative;">
-<div class="gr-author-note">॥ इति नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम् ॥ 03 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V12_B1" data-verse="BS_C02_S01_V12" data-block-id="BS_C02_S01_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="एतावानेव तर्क इति प्रतिष्ठापकप्रमाणाभावाद् उक्तादन्यथाऽप्यनुमेयमिति चेत्,">एतावानेव तर्क इति प्रतिष्ठापकप्रमाणाभावाद् उक्तादन्यथाऽप्यनुमेयमिति चेत्,</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V12_B2" data-verse="BS_C02_S01_V12" data-block-id="BS_C02_S01_V12_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न । एवं सति प्रमाणसिद्धेऽपि मोक्षेऽन्यथाऽनुमेयत्वादनिर्मोक्षप्रसङ्गः ।">न । एवं सति प्रमाणसिद्धेऽपि मोक्षेऽन्यथाऽनुमेयत्वादनिर्मोक्षप्रसङ्गः ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V14" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V14">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V12_B3" data-verse="BS_C02_S01_V12" data-block-id="BS_C02_S01_V12_B3" style="position: relative;"><span data-deva="अतो यावत्प्रमाणसिद्धं तावदेवाङ्गीकर्तव्यम् । नातोऽन्यच्छङ्क्यम् ।">अतो यावत्प्रमाणसिद्धं तावदेवाङ्गीकर्तव्यम् । नातोऽन्यच्छङ्क्यम् ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V14_B1" data-verse="BS_C01_S04_V14" data-block-id="BS_C01_S04_V14_B1">‘तद् देवा ज्योतिषां ज्योतिः’(बृ.उ.६.४.१६,काण्वपाठः) इत्यनेन काण्वानां पञ्चत्वम् । । 14 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V12_B4" data-verse="BS_C02_S01_V12" data-block-id="BS_C02_S01_V12_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vamana-id"><span data-deva="‘यावदेव प्रमाणेन सिद्धं तावदहापयन् । ">‘यावदेव प्रमाणेन सिद्धं तावदहापयन् । </span><br><span data-deva="स्वीकुर्यान्नैव चान्यत्र शङ्क्यं मानमृते क्वचित्’">स्वीकुर्यान्नैव चान्यत्र शङ्क्यं मानमृते क्वचित्’</span></span></span><span data-deva=" इति वामने ॥ 12 ॥"> इति वामने ॥ 12 ॥</span></div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S04_A036" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आकाशाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S04_A036"></span><h4 class="gr-section-head">आकाशाधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V13" data-block-id="BS_C02_S01_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(148)ओम् एतेन शिष्टा अपरिग्रहा अपि व्याख्याताः ओम् ॥ 02-01-13 ॥">(148)ओम् एतेन शिष्टा अपरिग्रहा अपि व्याख्याताः ओम् ॥ 02-01-13 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V13" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V13" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S04_V15_I01" data-block-id="BS_C01_S04_V15_I01" data-verse="BS_C01_S04_V15">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V13_B1" data-verse="BS_C02_S01_V13" data-block-id="BS_C02_S01_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="एतेन दृष्टान्तभावेनाभावेन चावशिष्टा अप्यपरिग्रहा विरुद्धसिद्धान्ता अकर्तृकत्वाचेतनकर्तृकत्वजीवकर्तृकत्वादयोऽपि ।">एतेन दृष्टान्तभावेनाभावेन चावशिष्टा अप्यपरिग्रहा विरुद्धसिद्धान्ता अकर्तृकत्वाचेतनकर्तृकत्वजीवकर्तृकत्वादयोऽपि ।</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">अवान्तरकारणत्वेनापि स एवोच्यत इति वक्ति-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V13_B2" data-verse="BS_C02_S01_V13" data-block-id="BS_C02_S01_V13_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अकस्माद्धीदमाविरासीदकस्मात् तिष्ठत्यकस्माल्लयमभ्युपैति’,‘प्रधानादिदमुत्पन्नं प्रधानमधितिष्ठति ।">‘अकस्माद्धीदमाविरासीदकस्मात् तिष्ठत्यकस्माल्लयमभ्युपैति’,‘प्रधानादिदमुत्पन्नं प्रधानमधितिष्ठति ।</span><br><span data-deva="प्रधाने लयमभ्येति न ह्यन्यत् कारणं मतम्’॥">प्रधाने लयमभ्येति न ह्यन्यत् कारणं मतम्’॥</span><br><span data-deva="‘जीवाद्भवन्ति भूतानि जीवे तिष्ठन्त्यचञ्चलाः ।">‘जीवाद्भवन्ति भूतानि जीवे तिष्ठन्त्यचञ्चलाः ।</span><br><span data-deva="जीवे तु लयमृच्छन्ति न जीवात् कारणं परम्’ ॥">जीवे तु लयमृच्छन्ति न जीवात् कारणं परम्’ ॥</span><br><span data-deva="इत्यादिश्रुतिप्राप्ता निराकृताः ।">इत्यादिश्रुतिप्राप्ता निराकृताः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V13_B3" data-verse="BS_C02_S01_V13" data-block-id="BS_C02_S01_V13_B3" style="position: relative;"><span data-deva="यथा दुःखादिषु जीवस्यास्वातन्त्र्यमेवमन्येष्वपीति दृष्टान्तः । श्रुतिगतिस्तु ब्रह्मवाचकत्वेन प्रदर्शिता । यत्रान्यवाचकत्वेऽप्यविरोधस्तत्रान्यदप्यमुख्यतयोच्यते, यत्र विरोधस्तत्र ब्रह्मैवोच्यत इति नियमः ॥ 13 ॥">यथा दुःखादिषु जीवस्यास्वातन्त्र्यमेवमन्येष्वपीति दृष्टान्तः । श्रुतिगतिस्तु ब्रह्मवाचकत्वेन प्रदर्शिता । यत्रान्यवाचकत्वेऽप्यविरोधस्तत्रान्यदप्यमुख्यतयोच्यते, यत्र विरोधस्तत्र ब्रह्मैवोच्यत इति नियमः ॥ 13 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति असदधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥ इति असदधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V15" data-block-id="BS_C01_S04_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(121)ओं कारणत्वेन चाकाशादिषु यथाव्यपदिष्टोक्तेः ओम् ॥ 01-04-15 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S01_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="भोक्त्रधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A005"></span></p><h4 id="भोक्त्रधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AD.E0.A5.8B.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="भोक्त्रधिकरणम्">भोक्त्रधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V14" data-block-id="BS_C02_S01_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(149)ओं भोक्त्रापत्तेरविभागश्चेत् स्याल्लोकवत् ओम् ॥ 02-01-14 ॥">(149)ओं भोक्त्रापत्तेरविभागश्चेत् स्याल्लोकवत् ओम् ॥ 02-01-14 ॥</span></span></span></div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति आकाशाधिकरणम् ॥ 04 ॥</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V14" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V14" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V14_B1" data-verse="BS_C02_S01_V14" data-block-id="BS_C02_S01_V14_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘कर्माणि विज्ञानमयश्च आत्मा परेऽव्यये सर्व एकीभवन्ति’(मुं.उ.३.२.७) इति मुक्तजीवस्य परापत्तिरुच्यते । अतस्तयोरविभागः । अतः पूर्वमपि स एव न हन्यस्यान्यत्वं युज्यत इति चेत्, न । स्याल्लोकवत् । यथा लोके उदके उदकान्तरस्यैकीभावव्यवहारेऽप्यन्तर्भेदोऽस्त्येव, एवं स्यादत्रापि । तथा च श्रुतिः-">‘कर्माणि विज्ञानमयश्च आत्मा परेऽव्यये सर्व एकीभवन्ति’(मुं.उ.३.२.७) इति मुक्तजीवस्य परापत्तिरुच्यते । अतस्तयोरविभागः । अतः पूर्वमपि स एव न हन्यस्यान्यत्वं युज्यत इति चेत्, न । स्याल्लोकवत् । यथा लोके उदके उदकान्तरस्यैकीभावव्यवहारेऽप्यन्तर्भेदोऽस्त्येव, एवं स्यादत्रापि । तथा च श्रुतिः-</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V15" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V15">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V14_B2" data-verse="BS_C02_S01_V14" data-block-id="BS_C02_S01_V14_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id"><span data-deva="‘यथोदकं शुद्धे शुद्धमासिक्तं तादृगेव भवति’(क.उ.४.१५)">‘यथोदकं शुद्धे शुद्धमासिक्तं तादृगेव भवति’(क.उ.४.१५)</span></span></span><span data-deva=" इति  ।"> इति  ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V15_B1" data-verse="BS_C01_S04_V15" data-block-id="BS_C01_S04_V15_B1">आकाशादिषु अवान्तरकारणत्वेन स एव स्थितः । यथाव्यपदिष्टस्यैव परस्य ‘य आकाशे तिष्ठन्’(बृ.उ.५.७.१२) इत्यादिना आकाशादिषूक्तेः ॥ 15 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V14_B2" data-verse="BS_C02_S01_V14" data-block-id="BS_C02_S01_V14_B2" style="position: relative;"><span data-deva="स्कान्दे च –">स्कान्दे च –</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V14_B3" data-verse="BS_C02_S01_V14" data-block-id="BS_C02_S01_V14_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘उदकं तूदके सिक्तं मिश्रमेव यथा भवेत् ।
+">‘उदकं तूदके सिक्तं मिश्रमेव यथा भवेत् ।
+</span><p><span data-deva="न चैतदेव भवति यतो वृद्धिः प्रदृश्यते ॥
+एवमेव हि जीवोऽपि तादात्म्यं परमात्मना ।
+प्राप्तोऽपि नासौ भवति स्वातन्त्र्यादिविशेषणात्’ इति ।
+‘ब्रह्मेशानादिभिर्देवैर्यत् प्राप्तुं नैव शक्यते ।
+">न चैतदेव भवति यतो वृद्धिः प्रदृश्यते ॥
+एवमेव हि जीवोऽपि तादात्म्यं परमात्मना ।
+प्राप्तोऽपि नासौ भवति स्वातन्त्र्यादिविशेषणात्’ इति ।
+‘ब्रह्मेशानादिभिर्देवैर्यत् प्राप्तुं नैव शक्यते ।
+</span></p><span data-deva="
+तद् यत्स्वभावः कैवल्यं स भवान् केवलोहरे’ इति च ।">
+तद् यत्स्वभावः कैवल्यं स भवान् केवलोहरे’ इति च ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V14_B11" data-verse="BS_C02_S01_V14" data-block-id="BS_C02_S01_V14_B11" style="position: relative;"><span data-deva="‘न ते महित्वमन्वश्नुवन्ति’(ऋ.सं.७.९९.१),‘न ते विष्णो जायमानो न जातः’(ऋ.७.११.२)इत्यादि च फलत्वेऽपि युक्तिविरोधेऽन्तर्भावादत्रोक्तम् ॥ 14 ॥">‘न ते महित्वमन्वश्नुवन्ति’(ऋ.सं.७.९९.१),‘न ते विष्णो जायमानो न जातः’(ऋ.७.११.२)इत्यादि च फलत्वेऽपि युक्तिविरोधेऽन्तर्भावादत्रोक्तम् ॥ 14 ॥</span></div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S04_A037" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="समाकर्षाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S04_A037"></span><h4 class="gr-section-head">समाकर्षाधिकरणम्</h4>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति भोक्त्रधिकरणम् ॥ 05 ॥">॥ इति भोक्त्रधिकरणम् ॥ 05 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S01_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आरम्भणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A006"></span></p><h4 id="आरम्भणाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.B0.E0.A4.AE.E0.A5.8D.E0.A4.AD.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="आरम्भणाधिकरणम्">आरम्भणाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S04_V16_I01" data-block-id="BS_C01_S04_V16_I01" data-verse="BS_C01_S04_V16">
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V15" data-block-id="BS_C02_S01_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(150)ओं तदनन्यत्वमारम्भणशब्दादिभ्यः ओम् ॥ 02-01-15 ॥">(150)ओं तदनन्यत्वमारम्भणशब्दादिभ्यः ओम् ॥ 02-01-15 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">सर्वशब्दानां परमात्मवाचकत्वे कथमन्यत्र व्यवहारः ? इत्यतो ब्रवीति-</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V15" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V15" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V15_B1" data-verse="BS_C02_S01_V15" data-block-id="BS_C02_S01_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="स्वतन्त्रबहुसाधना सृष्टिर्लोके दृष्टा । नैवं ब्रह्मणः । स्वरूपसामर्थ्यादेव तस्य सृष्टिः ।">स्वतन्त्रबहुसाधना सृष्टिर्लोके दृष्टा । नैवं ब्रह्मणः । स्वरूपसामर्थ्यादेव तस्य सृष्टिः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V15_B2" data-verse="BS_C02_S01_V15" data-block-id="BS_C02_S01_V15_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘किं स्विदासीदधिष्ठानमारम्भणं कतमत् स्वित् कथाऽऽसीत्’(ऋ.सं.१०.८१.२) इति ह्याक्षेपः । अधिष्ठानाद्यनुक्तेः । आदिशब्दाद्युक्तिभिश्च ।">‘किं स्विदासीदधिष्ठानमारम्भणं कतमत् स्वित् कथाऽऽसीत्’(ऋ.सं.१०.८१.२) इति ह्याक्षेपः । अधिष्ठानाद्यनुक्तेः । आदिशब्दाद्युक्तिभिश्च ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V15_B4" data-verse="BS_C02_S01_V15" data-block-id="BS_C02_S01_V15_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘परतन्त्रो ह्यपेक्षेत स्वतन्त्रः किमपेक्ष्यते ।
+साधनानां साधनत्वं यतः किं तस्य साधनैः’ इत्यादिभिः ॥ 15 ॥">‘परतन्त्रो ह्यपेक्षेत स्वतन्त्रः किमपेक्ष्यते ।
+साधनानां साधनत्वं यतः किं तस्य साधनैः’ इत्यादिभिः ॥ 15 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V16" data-block-id="BS_C02_S01_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(151)ओं भावे चोपलब्धेः ओम् ॥ 02-01-16 ॥">(151)ओं भावे चोपलब्धेः ओम् ॥ 02-01-16 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V16" data-block-id="BS_C01_S04_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(122)ओं समाकर्षात् ओम् ॥ 01-04-16 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V16" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V16" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V16_B1" data-verse="BS_C02_S01_V16" data-block-id="BS_C02_S01_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="स्वतन्त्रसाधनभावे प्रमाणैरुपलभ्येत ।">स्वतन्त्रसाधनभावे प्रमाणैरुपलभ्येत ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V16" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V16">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V16_B2" data-verse="BS_C02_S01_V16" data-block-id="BS_C02_S01_V16_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘अनुक्तं पञ्चभिर्वैदैर्न वस्त्वस्ति कुतश्चन । ">‘अनुक्तं पञ्चभिर्वैदैर्न वस्त्वस्ति कुतश्चन । </span><br><span data-deva="अतो वेदत्वमेतेषां यतस्ते सर्ववेदकाः’">अतो वेदत्वमेतेषां यतस्ते सर्ववेदकाः’</span></span></span><span data-deva=" इति स्कान्दे ॥ 16 ॥"> इति स्कान्दे ॥ 16 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V16_B1" data-verse="BS_C01_S04_V16" data-block-id="BS_C01_S04_V16_B1">परमात्मवाचिनः शब्दा अन्यत्र समाकृष्य व्यवह्रियन्ते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V16_B2" data-verse="BS_C01_S04_V16" data-block-id="BS_C01_S04_V16_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘परस्य वाचकाः शब्दा समाकृष्येतरेष्वपि ।<br/>व्यवह्रियन्ते सततं लोकवेदानुसारतः’</span></span> इति पाद्मे ॥ 16 ॥</div>
 </div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S04_V17_I01" data-block-id="BS_C01_S04_V17_I01" data-verse="BS_C01_S04_V17">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S01_V17_I01" data-block-id="BS_C02_S01_V17_I01" data-verse="BS_C02_S01_V17" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">तर्हि कथं तेषां शब्दानां जगति प्रसिद्धिः ?-</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘अद्भ्यः सम्भूतः पृथिव्यै रसाच्च’(तै.आ.३.१६) इत्यादिना साधनान्तरप्रतीतेः कथमनुपलब्धिरित्यत आह-">‘अद्भ्यः सम्भूतः पृथिव्यै रसाच्च’(तै.आ.३.१६) इत्यादिना साधनान्तरप्रतीतेः कथमनुपलब्धिरित्यत आह-</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V17" data-block-id="BS_C02_S01_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(152)ओं सत्वाच्चावरस्य ओम् ॥ 02-01-17 ॥">(152)ओं सत्वाच्चावरस्य ओम् ॥ 02-01-17 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V17" data-block-id="BS_C01_S04_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(123)ओं जगद्वाचित्वात् ओम् ॥ 01-04-17 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V17" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V17" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V17_B1" data-verse="BS_C02_S01_V17" data-block-id="BS_C02_S01_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अवरस्य तदधीनस्य साधनस्य सत्त्वात् ।">अवरस्य तदधीनस्य साधनस्य सत्त्वात् ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V17" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V17">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V17_B2" data-verse="BS_C02_S01_V17" data-block-id="BS_C02_S01_V17_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘काल आसीत् पुरुष आसीत् परम आसीत् तद् यदासीत् तदावृतमासीत् तदधीनमासीदथ ह्येक एव परम आसीद् यस्यैतदासीन्न ह्येतदासीत्’ इति हि काषायणश्रुतिः ॥ 17 ॥">‘काल आसीत् पुरुष आसीत् परम आसीत् तद् यदासीत् तदावृतमासीत् तदधीनमासीदथ ह्येक एव परम आसीद् यस्यैतदासीन्न ह्येतदासीत्’ इति हि काषायणश्रुतिः ॥ 17 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V17_B1" data-verse="BS_C01_S04_V17" data-block-id="BS_C01_S04_V17_B1">जगति व्यवहारो लोकस्य, न तु परमात्मनि तथा । अतो जगति प्रसिद्धिः शब्दानाम् ॥ 17 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V18" data-block-id="BS_C01_S04_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं जीवमुख्यप्राणलिङ्गादिति चेत् तद्व्याख्यातम् ओम् ॥ 18-124 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(153)ओम् असद्व्यपदेशान्नेति चेन्न धर्मान्तरेण वाक्यशेषात् ओम् ॥ 02-01-18॥">(153)ओम् असद्व्यपदेशान्नेति चेन्न धर्मान्तरेण वाक्यशेषात् ओम् ॥ 02-01-18॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V18" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V18" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V18" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V18">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B1" data-verse="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘नासदासीन्नो सदासीत्’(ऋ.सं.१०.१२९.१) इति सर्वस्यासत्त्वव्यपदेशान्नेति चेत्, न । अव्यक्तत्वपारतन्त्र्यादिधर्मान्तरेण हि तदुच्यते ।‘तम आसीत्’(ऋ.सं.१०.१२९.३) इति वाक्यशेषात् । न चान्यत्र प्रमाणमस्ति ।">‘नासदासीन्नो सदासीत्’(ऋ.सं.१०.१२९.१) इति सर्वस्यासत्त्वव्यपदेशान्नेति चेत्, न । अव्यक्तत्वपारतन्त्र्यादिधर्मान्तरेण हि तदुच्यते ।‘तम आसीत्’(ऋ.सं.१०.१२९.३) इति वाक्यशेषात् । न चान्यत्र प्रमाणमस्ति ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V18_B1" data-verse="BS_C01_S04_V18" data-block-id="BS_C01_S04_V18_B1">‘तदधीनत्वात् तच्छब्दवाच्यत्वम्’ इत्युक्तम् । तद् जीवमुख्यप्राणयोर्लिङ्गम् ।
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B2" data-verse="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अजो ह्येको जुषमाणोऽनुशेते जहात्येनां भुक्तभोगामजोऽन्यः’(महा.ना.उ.१०.५)।
-‘अस्य यदैकां शाखां जीवो जहाति अथ सा शुष्यति’(छां.उ.६.११.२), ‘वायुना हि लोका नेनीयन्ते’ इत्यादि श्रुतिभ्य इति चेत् ? न, ‘उपासात्रैविध्यात्’(ब्र.सू.१.१.३१) इति व्याख्यातत्वात् ॥ 18 ॥</div>
+">‘अजो ह्येको जुषमाणोऽनुशेते जहात्येनां भुक्तभोगामजोऽन्यः’(महा.ना.उ.१०.५)।
+</span><p><span data-deva="‘अनाद्यनन्तं जगदेतदीदृक् प्रवर्तते नात्र विचार्यमस्ति ।
+">‘अनाद्यनन्तं जगदेतदीदृक् प्रवर्तते नात्र विचार्यमस्ति ।
+</span></p><span data-deva="
+न चान्यथा क्वाऽपि च कस्य चेदमभूत् पुरा नापि तथा भविष्यत्’,‘असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम्’(भ.गी.१६.८),‘असत्यमाहुर्जगदेतदज्ञाः शक्तिं हरेर्ये न विदुःपरां हि’।">
+न चान्यथा क्वाऽपि च कस्य चेदमभूत् पुरा नापि तथा भविष्यत्’,‘असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम्’(भ.गी.१६.८),‘असत्यमाहुर्जगदेतदज्ञाः शक्तिं हरेर्ये न विदुःपरां हि’।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B7" data-verse="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B7" style="position: relative;"><span data-deva="‘यः सत्यरूपं जगदेतदीदृक् सृष्ट्वा त्वभूत् सत्यकर्मा महात्मा’,‘अथ हैनमाहुः सत्यकर्मेति सत्यं ह्येवेदं विश्वमसौ सृजते। अथैनमार्हुनित्यकर्मेति नित्यं ह्येवासौ कुरुते’।">‘यः सत्यरूपं जगदेतदीदृक् सृष्ट्वा त्वभूत् सत्यकर्मा महात्मा’,‘अथ हैनमाहुः सत्यकर्मेति सत्यं ह्येवेदं विश्वमसौ सृजते। अथैनमार्हुनित्यकर्मेति नित्यं ह्येवासौ कुरुते’।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B10" data-verse="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B10" style="position: relative;"><span data-deva="‘यच्चिकेत सत्यमित्तन्न मोघम्’(ऋ.सं.१०.५५.६) इत्यादि श्रुतिस्मृतिभ्यः ।">‘यच्चिकेत सत्यमित्तन्न मोघम्’(ऋ.सं.१०.५५.६) इत्यादि श्रुतिस्मृतिभ्यः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B11" data-verse="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B11" style="position: relative;"><span data-deva="‘परस्परविरोधे तु वाक्यानां यत्र युक्तता।
+तथैवार्थः परिज्ञेयो नावाक्या युक्तिरिष्यते’॥इति बृहत्संहितायाम् ।">‘परस्परविरोधे तु वाक्यानां यत्र युक्तता।
+तथैवार्थः परिज्ञेयो नावाक्या युक्तिरिष्यते’॥इति बृहत्संहितायाम् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B13" data-verse="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B13" style="position: relative;"><span data-deva="‘विरुद्धवत् प्रीतीयन्त आगमा यत्र वै मिथः ।
+तत्र दृष्टानुसारेण तेषामर्थोऽन्ववेक्ष्यते’ ॥ इति च ।">‘विरुद्धवत् प्रीतीयन्त आगमा यत्र वै मिथः ।
+तत्र दृष्टानुसारेण तेषामर्थोऽन्ववेक्ष्यते’ ॥ इति च ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B15" data-verse="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B15" style="position: relative;"><span data-deva="‘ईशोऽनीशो जगन्मिथ्या न पूज्यो गुरुरित्यपि ।
+">‘ईशोऽनीशो जगन्मिथ्या न पूज्यो गुरुरित्यपि ।
+</span><p><span data-deva="इत्यादिवद् विरुद्धानि वचनान्यथ युक्तयः ।
+प्रमाणैर्बहुभिर्ज्ञेया आभासा इति वैदिकैः ॥
+वेदवेदानुसारेषु विरोधेऽन्यार्थकल्पना ।
+">इत्यादिवद् विरुद्धानि वचनान्यथ युक्तयः ।
+प्रमाणैर्बहुभिर्ज्ञेया आभासा इति वैदिकैः ॥
+वेदवेदानुसारेषु विरोधेऽन्यार्थकल्पना ।
+</span></p><span data-deva="
+अन्येषां तु विरुद्धानां विप्रलम्भोऽथवा भ्रमः’॥ इति भागवततन्त्रे ।">
+अन्येषां तु विरुद्धानां विप्रलम्भोऽथवा भ्रमः’॥ इति भागवततन्त्रे ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B20" data-verse="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B20" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Purushottama-id"><span data-deva="‘शास्त्रार्थयुक्तोऽनुभवः प्रमाणं तूत्तमं मतम् ।">‘शास्त्रार्थयुक्तोऽनुभवः प्रमाणं तूत्तमं मतम् ।</span><br><span data-deva="मध्यमं त्वागमो ज्ञेयः प्रत्यक्षमधमं स्मृतम् ॥">मध्यमं त्वागमो ज्ञेयः प्रत्यक्षमधमं स्मृतम् ॥</span><br><span data-deva="प्रत्यक्षयोरागमयोर्विरोधे निश्चयाय तु ।">प्रत्यक्षयोरागमयोर्विरोधे निश्चयाय तु ।</span><br><span data-deva="अनुमाद्या न स्वतन्त्राः प्रमाणपदवीं ययुः’">अनुमाद्या न स्वतन्त्राः प्रमाणपदवीं ययुः’</span></span><span data-deva=" इति पुरुषोत्तमतन्त्रे॥ 18 ॥"> इति पुरुषोत्तमतन्त्रे॥ 18 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V19" data-block-id="BS_C01_S04_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(125)ओं अन्यार्थं तु जैमिनिः प्रश्नव्याख्यानाभ्यामपि चैवमेके ओम् ॥ 01-04-19 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V19" data-block-id="BS_C02_S01_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(154)ओं युक्तेः शब्दान्तराच्च ओम् ॥ 02-01-19 ॥">(154)ओं युक्तेः शब्दान्तराच्च ओम् ॥ 02-01-19 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V19" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V19" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V19" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V19">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V19_B1" data-verse="BS_C02_S01_V19" data-block-id="BS_C02_S01_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘साधनानां साधनत्वं यदाऽऽत्माधीनमिष्यते ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V19_B1" data-verse="BS_C01_S04_V19" data-block-id="BS_C01_S04_V19_B1">परमात्मज्ञानार्थं कर्मादिकमपि वदन्तीति जैमिनिः ।</div>
+तदा साधनसम्पत्तिरैश्वर्यद्योतिका भवेत्’,इत्यादेः साधनान्तरेण सृष्टिर्युक्ता ।">‘साधनानां साधनत्वं यदाऽऽत्माधीनमिष्यते ।
+तदा साधनसम्पत्तिरैश्वर्यद्योतिका भवेत्’,इत्यादेः साधनान्तरेण सृष्टिर्युक्ता ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V19_B2" data-verse="BS_C01_S04_V19" data-block-id="BS_C01_S04_V19_B2">‘कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं विज्ञातं भवति ? इति । तस्म्यै स होवाच द्वे विद्ये वेदितव्ये’(मुण्डक.उ.१.१३.४),‘कथं नु भगवः स आदेशो भवति ? इति । यथा सौम्य एकेन मृत्पिण्डेन’(छां.उ.६.१.३,४) इत्यादि प्रश्नव्याख्यानाभ्याम् ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V19_B4" data-verse="BS_C02_S01_V19" data-block-id="BS_C02_S01_V19_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘अद्भ्यः सम्भूतो हिरण्यगर्भ इत्यष्टौ’(महा.ना.उ.१.१२) इत्यादिशब्दान्तराच्च ॥ 19 ॥">‘अद्भ्यः सम्भूतो हिरण्यगर्भ इत्यष्टौ’(महा.ना.उ.१.१२) इत्यादिशब्दान्तराच्च ॥ 19 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V19_B6" data-verse="BS_C01_S04_V19" data-block-id="BS_C01_S04_V19_B6">एवमपि चैके पठन्ति ‘यस्तन्न वेद किमृचा करिष्यति’(ऋ.सं.१.१६४.३९) इति ॥ 19 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V20" data-block-id="BS_C01_S04_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(126)ओं वाक्यान्वयात् ओम् ॥ 01-04-20 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V20" data-block-id="BS_C02_S01_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(155)ओं पटवच्च ओम् ॥ 02-01-20॥">(155)ओं पटवच्च ओम् ॥ 02-01-20॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V20" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V20" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V20" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V20">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V20_B1" data-verse="BS_C02_S01_V20" data-block-id="BS_C02_S01_V20_B1" style="position: relative;"><span data-deva="साधनान्तरेण हि पटादिसृष्टिर्दृष्टा ॥ 20 ॥">साधनान्तरेण हि पटादिसृष्टिर्दृष्टा ॥ 20 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V20_B1" data-verse="BS_C01_S04_V20" data-block-id="BS_C01_S04_V20_B1">वाक्यस्याप्येवमन्वयो युज्यते, पृथक्पृथक् स्थितस्यापि परमात्मना ॥ 20 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V21" data-block-id="BS_C01_S04_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं प्रतिज्ञासिद्धेर्लिङ्गमाश्मरथ्यः ओम् ॥ 21-127 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V21" data-block-id="BS_C02_S01_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(156)ओं यथा प्राणादिः ओम् ॥ 02-01-21॥">(156)ओं यथा प्राणादिः ओम् ॥ 02-01-21॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V21" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V21" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V21" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V21">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V21_B1" data-verse="BS_C02_S01_V21" data-block-id="BS_C02_S01_V21_B1" style="position: relative;"><span data-deva="तच्च साधनजातां तेनानुप्रविष्टमेव । यथा शरीरेन्द्रियादिः।">तच्च साधनजातां तेनानुप्रविष्टमेव । यथा शरीरेन्द्रियादिः।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V21_B1" data-verse="BS_C01_S04_V21" data-block-id="BS_C01_S04_V21_B1">‘नान्यः पन्था अयनाय विद्यते’ इति प्रतिज्ञासिद्धेर्लिङ्गत्वेन कर्मादिकमुच्यत इत्याश्मरथ्यः । यस्मादेवमनित्यफलमन्यत् तस्मान्नान्यः पन्था इति ॥ 21 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V21_B2" data-verse="BS_C02_S01_V21" data-block-id="BS_C02_S01_V21_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id"><span data-deva="‘प्रकृतिं पुरुषं चैव प्रविश्य पुरुषोत्तमः ।">‘प्रकृतिं पुरुषं चैव प्रविश्य पुरुषोत्तमः ।</span><br><span data-deva="क्षोभयामास भगवान् सृष्ट्यर्थं जगतो विभुः’">क्षोभयामास भगवान् सृष्ट्यर्थं जगतो विभुः’</span></span></span><span data-deva=" इति कौर्मे ॥ 21 ॥"> इति कौर्मे ॥ 21 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V22" data-block-id="BS_C01_S04_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(128)ओं उत्क्रमिष्यत एवम्भावादित्यौडुलोमिः ओम् ॥ 01-04-22 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति आरम्भणाधिकरणम् ॥">॥ इति आरम्भणाधिकरणम् ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S01_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इतरव्यपदेशाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A007"></span></p><h4 id="इतरव्यपदेशाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.87.E0.A4.A4.E0.A4.B0.E0.A4.B5.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.AA.E0.A4.A6.E0.A5.87.E0.A4.B6.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="इतरव्यपदेशाधिकरणम्">इतरव्यपदेशाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V22" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V22">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S01_V22_I01" data-block-id="BS_C02_S01_V22_I01" data-verse="BS_C02_S01_V22" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V22_B1" data-verse="BS_C01_S04_V22" data-block-id="BS_C01_S04_V22_B1">‘उत्क्रमिष्यतो मुमुक्षोः कर्मादिना भाव्यं साधनसाधनत्वेन । अतस्तद् वक्ति’ इत्यौडुलोमिर्मन्यते ॥ 22 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="जीवकर्तृपक्षः श्रुतिप्राप्तो विस्तरान्निराक्रियते-">जीवकर्तृपक्षः श्रुतिप्राप्तो विस्तरान्निराक्रियते-</span></div>
+</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V22" data-block-id="BS_C02_S01_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(157)ओम् इतरव्यपदेशाद्धिताकरणादिदोषप्रसक्तिः ओम् ॥ 02-01-22॥">(157)ओम् इतरव्यपदेशाद्धिताकरणादिदोषप्रसक्तिः ओम् ॥ 02-01-22॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V22" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V22" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V22_B1" data-verse="BS_C02_S01_V22" data-block-id="BS_C02_S01_V22_B1" style="position: relative;"><span data-deva="जीवकर्तृत्वपक्षे हिताकरणमहितकरणं च न स्यात् ॥ 22 ॥">जीवकर्तृत्वपक्षे हिताकरणमहितकरणं च न स्यात् ॥ 22 ॥</span></div>
+</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V23" data-block-id="BS_C02_S01_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(158)ओम् अधिकं तु भेदनिर्देशात् ओम् ॥ 02-01-23 ॥">(158)ओम् अधिकं तु भेदनिर्देशात् ओम् ॥ 02-01-23 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V23" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V23" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V23_B1" data-verse="BS_C02_S01_V23" data-block-id="BS_C02_S01_V23_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न च ब्रह्मणः श्रमचिन्तादिदोषप्राप्तिः ।अधिकशक्तित्वात् ।">न च ब्रह्मणः श्रमचिन्तादिदोषप्राप्तिः ।अधिकशक्तित्वात् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V23_B2" data-verse="BS_C02_S01_V23" data-block-id="BS_C02_S01_V23_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘श्रोता मन्ता द्रष्टाऽऽदेष्टाऽघोष्टा विज्ञाता सर्वेषां भूतानामन्तरपुरुषः’(ऐ.आ.३.२.४),‘एष त आत्मा सर्वान्तरः’(बृ.उ.५.५.२),‘योऽशनायापिपासे शोकं मोहं जरां मृत्युमत्येति’(बृ.उ.५.५.१), इत्यादिविशेषनिर्देशात् ॥ 23 ॥">‘श्रोता मन्ता द्रष्टाऽऽदेष्टाऽघोष्टा विज्ञाता सर्वेषां भूतानामन्तरपुरुषः’(ऐ.आ.३.२.४),‘एष त आत्मा सर्वान्तरः’(बृ.उ.५.५.२),‘योऽशनायापिपासे शोकं मोहं जरां मृत्युमत्येति’(बृ.उ.५.५.१), इत्यादिविशेषनिर्देशात् ॥ 23 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V23" data-block-id="BS_C01_S04_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(129)ओम् अवस्थितेरिति काशकृत्स्नः ओम् ॥ 01-04-23 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V24" data-block-id="BS_C02_S01_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(159)ओम् अश्मादिवच्च तदनुपपत्तिः ओम् ॥ 02-01-24 ॥">(159)ओम् अश्मादिवच्च तदनुपपत्तिः ओम् ॥ 02-01-24 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V24" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V24" style="position: relative;">
-<div class="gr-author-note">॥ इति समाकर्षाधिकरणम् ॥ 05 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V24_B1" data-verse="BS_C02_S01_V24" data-block-id="BS_C02_S01_V24_B1" style="position: relative;"><span data-deva="चेतनत्वेऽप्यश्मादिवदस्वतन्त्रत्वात् स्वतः कर्तृत्वानुपपत्तिर्जीवस्य।">चेतनत्वेऽप्यश्मादिवदस्वतन्त्रत्वात् स्वतः कर्तृत्वानुपपत्तिर्जीवस्य।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V24_B2" data-verse="BS_C02_S01_V24" data-block-id="BS_C02_S01_V24_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bharatha-id"><span data-deva="‘यथा धारुमयीं योषां नरः स्थिरसमाहितः।">‘यथा धारुमयीं योषां नरः स्थिरसमाहितः।</span><br><span data-deva="इङ्गयत्यङ्गमङ्गानि तथा राजन्निमाः प्रजाः’">इङ्गयत्यङ्गमङ्गानि तथा राजन्निमाः प्रजाः’</span></span></span><span data-deva=" इति भारते ॥ 24 ॥"> इति भारते ॥ 24 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V23" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V23">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V23_B1" data-verse="BS_C01_S04_V23" data-block-id="BS_C01_S04_V23_B1">‘सर्वं परमात्मन्यवस्थितम्’ इति वक्तुं तद्वचनमिति काशकृत्स्नः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V23_B2" data-verse="BS_C01_S04_V23" data-block-id="BS_C01_S04_V23_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘कृष्णद्द्वैपायनमताद् एकदेशविदः परे ।<br/>वदन्त्येते यथाप्रज्ञं न विरोधः कथञ्चन’</span></span> इति पाद्मे ॥ 23 ॥</div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S04_A038" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रकृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S04_A038"></span><h4 class="gr-section-head">प्रकृत्यधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V25" data-block-id="BS_C02_S01_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(160)ओम् उपसंहारदर्शनान्नेति चेन्न क्षीरवद्धि ओम् ॥ 02-01-25 ॥">(160)ओम् उपसंहारदर्शनान्नेति चेन्न क्षीरवद्धि ओम् ॥ 02-01-25 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V25" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V25" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S04_V24_I01" data-block-id="BS_C01_S04_V24_I01" data-verse="BS_C01_S04_V24">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V25_B1" data-verse="BS_C02_S01_V25" data-block-id="BS_C02_S01_V25_B1" style="position: relative;"><span data-deva="जीवेन कार्योपसंहारदर्शनात् तस्य कर्तृत्वमिति चेत्, न । यथा क्षीरं गोषु दृश्यमानमपि प्राणादेव जायते-">जीवेन कार्योपसंहारदर्शनात् तस्य कर्तृत्वमिति चेत्, न । यथा क्षीरं गोषु दृश्यमानमपि प्राणादेव जायते-</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">स्त्रीशब्दा अपि तस्मिन्नेवेत्याह-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V25_B2" data-verse="BS_C02_S01_V25" data-block-id="BS_C02_S01_V25_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अन्नं रसादिरूपेण प्राणः परिणयत्यसौ’ इति वचनात्, एवं जीवे दृश्यमानोऽपि कार्योपसंहारोऽस्वातन्त्र्यात् परकृत एव ।">‘अन्नं रसादिरूपेण प्राणः परिणयत्यसौ’ इति वचनात्, एवं जीवे दृश्यमानोऽपि कार्योपसंहारोऽस्वातन्त्र्यात् परकृत एव ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V25_B4" data-verse="BS_C02_S01_V25" data-block-id="BS_C02_S01_V25_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘य आत्मानमन्तरो यमयति’,‘नाहं कर्ता न कर्ता त्वं कर्ता यस्तु सदा प्रभुः’ इत्यादेः ॥ 25 ॥">‘य आत्मानमन्तरो यमयति’,‘नाहं कर्ता न कर्ता त्वं कर्ता यस्तु सदा प्रभुः’ इत्यादेः ॥ 25 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V26" data-block-id="BS_C02_S01_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(161)ओं देवादिवदपि लोके ओम् ॥ 02-01-26 ॥">(161)ओं देवादिवदपि लोके ओम् ॥ 02-01-26 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V24" data-block-id="BS_C01_S04_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(130)ओं प्रकृतिश्च प्रतिज्ञादृष्टान्तानुपरोधात् ओम् ॥ 01-04-24 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V26" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V26" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V26_B1" data-verse="BS_C02_S01_V26" data-block-id="BS_C02_S01_V26_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न च कर्तुरीश्वरस्यादृष्टिविरोधः । देवादिवद् अदृश्यत्वशक्तियोगात् । लोकेऽपि पिशाचादीनां तादृशी शक्तिर्दृष्टा किम्वीश्वरस्य ।">न च कर्तुरीश्वरस्यादृष्टिविरोधः । देवादिवद् अदृश्यत्वशक्तियोगात् । लोकेऽपि पिशाचादीनां तादृशी शक्तिर्दृष्टा किम्वीश्वरस्य ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V24" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V24">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V26_B2" data-verse="BS_C02_S01_V26" data-block-id="BS_C02_S01_V26_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-BruhathSamitha-id"><span data-deva="‘न युक्तियोगाद् वाक्यानि निराकार्याण्यपि क्वचित् ।">‘न युक्तियोगाद् वाक्यानि निराकार्याण्यपि क्वचित् ।</span><br><span data-deva="विरोध एव वाक्यानां युक्तयो न तु युक्तयः’">विरोध एव वाक्यानां युक्तयो न तु युक्तयः’</span></span></span><span data-deva="इति बृहत्संहितायाम् ॥ 26 ॥">इति बृहत्संहितायाम् ॥ 26 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V24_B1" data-verse="BS_C01_S04_V24" data-block-id="BS_C01_S04_V24_B1">‘हन्तैतमेव पुरुषं सर्वाणि नामान्यभिवदन्ति । यथा नद्यः स्यन्दमानाः समुद्रायणाः समुद्रमभिविशन्ति, एवमेवैतानि नामानि सर्वाणि पुरुषमभिविशन्ति’इति प्रतिज्ञा-दृष्टान्तानुपरोधात् प्रकृतिशब्दवाच्योऽपि स एव ॥ 24 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V25" data-block-id="BS_C01_S04_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(131)ओम् अभिध्योपदेशाच्च ओम् ॥ 01-04-25 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V27" data-block-id="BS_C02_S01_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(162)ओं कृत्स्नप्रसक्तिर्निरवयवत्वशब्दकोपो वा ओम् ॥ 02-01-27 ॥">(162)ओं कृत्स्नप्रसक्तिर्निरवयवत्वशब्दकोपो वा ओम् ॥ 02-01-27 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V27" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V27" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V25" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V25">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V27_B1" data-verse="BS_C02_S01_V27" data-block-id="BS_C02_S01_V27_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अयं च दोषो जीवकर्तृत्वपक्षे । एकेनाङ्गुलिमात्रेण प्रवर्तमानोऽपि पूर्णप्रवृत्तिः स्यात् । न च तद्युज्यते । सामर्थ्यैकदेशदर्शनात् । न चैकदेशेन निरवयवत्वात् ।">अयं च दोषो जीवकर्तृत्वपक्षे । एकेनाङ्गुलिमात्रेण प्रवर्तमानोऽपि पूर्णप्रवृत्तिः स्यात् । न च तद्युज्यते । सामर्थ्यैकदेशदर्शनात् । न चैकदेशेन निरवयवत्वात् ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V25_B1" data-verse="BS_C01_S04_V25" data-block-id="BS_C01_S04_V25_B1">‘मायां तु प्रकृतिं विद्यात्, मायिनं तु महेश्वरम्’(श्वे.उ.४.१०)।
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V27_B2" data-verse="BS_C02_S01_V27" data-block-id="BS_C02_S01_V27_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अथ यः स जीवः स नित्यो निरवयवो ज्ञात्वाऽज्ञाता सुखी दुःखी शरीरेन्द्रियस्थः’ इति भाल्लवेयश्रुतिः ।">‘अथ यः स जीवः स नित्यो निरवयवो ज्ञात्वाऽज्ञाता सुखी दुःखी शरीरेन्द्रियस्थः’ इति भाल्लवेयश्रुतिः ।</span></div>
-‘महामायेत्यविद्येति नियतिर्मोहिनीति च ।
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V27_B4" data-verse="BS_C02_S01_V27" data-block-id="BS_C02_S01_V27_B4" style="position: relative;"><span data-deva="न चोपाधिकृतोंऽशः । अंश उपहित इति द्वित्वापेक्षत्वात् न चान्यत् कल्प्यम् ।">न चोपाधिकृतोंऽशः । अंश उपहित इति द्वित्वापेक्षत्वात् न चान्यत् कल्प्यम् ।</span><br><span data-deva="‘यद्धि युक्त्या विरुद्ध्येत तदीशकृतमेव हि’। इति गत्यन्तरोक्तेः ॥ 27 ॥">‘यद्धि युक्त्या विरुद्ध्येत तदीशकृतमेव हि’। इति गत्यन्तरोक्तेः ॥ 27 ॥</span></div>
-प्रकृतिर्वासनेत्येवं तवेच्छाऽनन्त कथ्यते’ ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V25_B4" data-verse="BS_C01_S04_V25" data-block-id="BS_C01_S04_V25_B4">इति वचनात् तदभिध्यैव प्रकृतिशब्देनोच्यते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V25_B5" data-verse="BS_C01_S04_V25" data-block-id="BS_C01_S04_V25_B5">‘सोऽभिध्या स जूतिः स प्रज्ञा स आनन्दः’ इति श्रुतेरभिध्या च स्वरूपमेव ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V25_B7" data-verse="BS_C01_S04_V25" data-block-id="BS_C01_S04_V25_B7"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘ध्यायति ध्यानरूपोऽसौ सुखी सुखमतीव च ।<br/>परमैश्वर्ययोगेन विरुद्धार्थतयेष्यते’</span></span> इति ब्रह्माण्डे ॥ 25 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V26" data-block-id="BS_C01_S04_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं साक्षाच्चोभयाम्नानात् ओम् ॥ 26-132 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥इति इतरव्यपदेशाधिकरणम् ॥ 07 ॥">॥इति इतरव्यपदेशाधिकरणम् ॥ 07 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S01_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="शब्दमूलत्वाधिकरणं" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A008"></span></p><h4 id="शब्दमूलत्वाधिकरणं" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B6.E0.A4.AC.E0.A5.8D.E0.A4.A6.E0.A4.AE.E0.A5.82.E0.A4.B2.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.82"></span><span data-deva="शब्दमूलत्वाधिकरणं">शब्दमूलत्वाधिकरणं</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V26" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V26">
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V28" data-block-id="BS_C02_S01_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(163)ओं श्रुतेस्तु शब्दमूलत्वात् ओम् ॥ 02-01-28 ॥">(163)ओं श्रुतेस्तु शब्दमूलत्वात् ओम् ॥ 02-01-28 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V26_B1" data-verse="BS_C01_S04_V26" data-block-id="BS_C01_S04_V26_B1">‘एष स्त्र्येष पुरुष एष प्रकृतिरेष आत्मैष ब्रह्मैष लोक एष अलोको योऽसौ हरिरादिरनादिरनन्तोऽन्तः परमः पराद्विश्वरूपः’</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V28" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V28" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V28_B1" data-verse="BS_C02_S01_V28" data-block-id="BS_C02_S01_V28_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न चेश्वरपक्षेऽयं विरोधः-">न चेश्वरपक्षेऽयं विरोधः-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V26_B2" data-verse="BS_C01_S04_V26" data-block-id="BS_C01_S04_V26_B2">इति पैङ्गिश्रुतौ साक्षादेव प्रकृतिपुरुषत्वाम्नानात् ॥ 26 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V28_B2" data-verse="BS_C02_S01_V28" data-block-id="BS_C02_S01_V28_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘योऽसौ विरुद्धोऽविरुद्धो मनुरमनुरवाग् वागिन्द्रोऽनिन्द्रः प्रवृत्तिरप्रवृत्तिः स परः परमात्मा’ इति पैङ्ग्यादिश्रुतेरेव ।">‘योऽसौ विरुद्धोऽविरुद्धो मनुरमनुरवाग् वागिन्द्रोऽनिन्द्रः प्रवृत्तिरप्रवृत्तिः स परः परमात्मा’ इति पैङ्ग्यादिश्रुतेरेव ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V28_B4" data-verse="BS_C02_S01_V28" data-block-id="BS_C02_S01_V28_B4" style="position: relative;"><span data-deva="शब्दमूलत्वाच्च न युक्तिविरोधः-">शब्दमूलत्वाच्च न युक्तिविरोधः-</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V28_B5" data-verse="BS_C02_S01_V28" data-block-id="BS_C02_S01_V28_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘यद्वाक्योक्तं न तद्युक्तिः विरोद्धुं शक्नुयात् क्वचित् । विरोधे वाक्ययोः क्वापि किञ्चित् साहाय्यकारणम्’॥इति पुरुषोत्तमतन्त्रे ॥ 28 ॥">‘यद्वाक्योक्तं न तद्युक्तिः विरोद्धुं शक्नुयात् क्वचित् । विरोधे वाक्ययोः क्वापि किञ्चित् साहाय्यकारणम्’॥इति पुरुषोत्तमतन्त्रे ॥ 28 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V27" data-block-id="BS_C01_S04_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(133)ओम् आत्मकृतेः परिणामात् ओम् ॥ 01-04-27 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V29" data-block-id="BS_C02_S01_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(164)ओम् आत्मनि चैवं विचित्राश्च हि ओम् ॥ 02-01-29 ॥">(164)ओम् आत्मनि चैवं विचित्राश्च हि ओम् ॥ 02-01-29 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V29" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V29" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V27" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V27">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V29_B1" data-verse="BS_C02_S01_V29" data-block-id="BS_C02_S01_V29_B1" style="position: relative;"><span data-deva="परमात्मनो विचित्राश्च शक्तयः सन्ति । नान्येषाम् ।">परमात्मनो विचित्राश्च शक्तयः सन्ति । नान्येषाम् ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V27_B1" data-verse="BS_C01_S04_V27" data-block-id="BS_C01_S04_V27_B1">‘प्रकर्षेण करोतीति प्रकृतिः’ इति योगाच्च । प्रकृतौ अनुप्रविश्य, तां परिणाम्य, तत्परिणामेषु स्थित्वा, आत्मनो बहुधाकरणात् ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V29_B2" data-verse="BS_C02_S01_V29" data-block-id="BS_C02_S01_V29_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shwethashwataropanishad-id"><span data-deva="‘विचित्रशक्तिः पुरुषः पुराणो न चान्येषां शक्तयस्तादृशाः स्युः ।">‘विचित्रशक्तिः पुरुषः पुराणो न चान्येषां शक्तयस्तादृशाः स्युः ।</span><br><span data-deva="एको वशी सर्वभूतान्तरात्मा सर्वान् देवानेक एवानुविष्टः’">एको वशी सर्वभूतान्तरात्मा सर्वान् देवानेक एवानुविष्टः’</span></span></span><span data-deva="॥इति श्वेताश्वतरश्रुतिः ॥ 29 ॥">॥इति श्वेताश्वतरश्रुतिः ॥ 29 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V27_B2" data-verse="BS_C01_S04_V27" data-block-id="BS_C01_S04_V27_B2">‘अथ हैष आत्मा प्रकृतिमनुप्रविश्याऽत्मानं बहुधा चकार, तस्मात् प्रकृतिस्तस्मात् प्रकृतिरित्याचक्षते’ इति भाल्लवेयश्रुतिः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V27_B4" data-verse="BS_C01_S04_V27" data-block-id="BS_C01_S04_V27_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Naradiya-id">‘अविकारोऽपि परमः प्रकृतिं तु विकारिणीम् । <br/>अनुप्रविश्य गोविन्दः प्रकृतिश्चाभिधीयते’</span></span> इति नारदीये ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V27_B6" data-verse="BS_C01_S04_V27" data-block-id="BS_C01_S04_V27_B6">नचान्यत् कल्प्यम्, अप्रामाणिकत्वात् ॥ 27 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V28" data-block-id="BS_C01_S04_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(134)ओं योनिश्च हि गीयते ओम् ॥ 01-04-28 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V30" data-block-id="BS_C02_S01_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(165)ओं स्वपक्षदोषाच्च ओम् ॥ 02-01-30 ॥">(165)ओं स्वपक्षदोषाच्च ओम् ॥ 02-01-30 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V30" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V30" style="position: relative;">
-<div class="gr-author-note">॥इति प्रकृत्यधिकरणम् ॥ 06 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V30_B1" data-verse="BS_C02_S01_V30" data-block-id="BS_C02_S01_V30_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘ये दोषा इतरत्रापि ते गुणाः परमे मताः ।
+न दोषः परमे कश्चिद् गुणा एव निरन्तराः’इति वचनाज्जीवपक्ष एव दोषो न परपक्षे ।">‘ये दोषा इतरत्रापि ते गुणाः परमे मताः ।
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V28" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V28">
+न दोषः परमे कश्चिद् गुणा एव निरन्तराः’इति वचनाज्जीवपक्ष एव दोषो न परपक्षे ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V28_B1" data-verse="BS_C01_S04_V28" data-block-id="BS_C01_S04_V28_B1">अव्यवधानेन उत्पत्तिद्वारत्वं प्रकृतित्वम् । तच्चास्यैव हि गीयते-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V30_B4" data-verse="BS_C02_S01_V30" data-block-id="BS_C02_S01_V30_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kashayana-id"><span data-deva="‘अथ यः सदोषः साञ्जनः सजनिः स जीवोऽथ यः स निर्दोषो निष्कलः सगुणः परः परमात्मा’">‘अथ यः सदोषः साञ्जनः सजनिः स जीवोऽथ यः स निर्दोषो निष्कलः सगुणः परः परमात्मा’</span></span></span><span data-deva="इति काषायणश्रुतिः ॥ 30 ॥">इति काषायणश्रुतिः ॥ 30 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V28_B2" data-verse="BS_C01_S04_V28" data-block-id="BS_C01_S04_V28_B2">‘यद् भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः’(मुं.उ.१.१.६) इति ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V28_B3" data-verse="BS_C01_S04_V28" data-block-id="BS_C01_S04_V28_B3"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘व्यवधानेन सूतिस्तु पुंस्त्वम् विद्वद्भिरुच्यते ।<br/>सूतिरव्यवधानेन स्त्रीत्वमाहुर्मनीषिणः ।<br/>उभयात्मकसूतित्वाद्वासुदेवः परः पुमान् ।<br/>प्रकृतिः पुरुषश्चेति शब्दैरेकोऽभिधीयते’॥</span> इति ब्रह्माण्डे ॥ 28 ॥</div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C01_S04_A039" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वेव्याख्याताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C01_S04_A039"></span><h4 class="gr-section-head">सर्वेव्याख्याताधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V31" data-block-id="BS_C02_S01_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(166)ओं सर्वोपेता च तद्दर्शनात् ओम् ॥ 02-01-31 ॥">(166)ओं सर्वोपेता च तद्दर्शनात् ओम् ॥ 02-01-31 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V31" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V31" style="position: relative;">
-<div class="verse-block" id="BS_C01_S04_V29" data-block-id="BS_C01_S04_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(135)ओम् एतेन सर्वे व्याख्याता व्याख्याताः ओम् ॥ 01-04-29 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V31_B1" data-verse="BS_C02_S01_V31" data-block-id="BS_C02_S01_V31_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id"><span data-deva="‘सर्वैर्युक्ता शक्तिभिर्देवता सा परेति यां प्राहुरजस्रशक्तिम् ।">‘सर्वैर्युक्ता शक्तिभिर्देवता सा परेति यां प्राहुरजस्रशक्तिम् ।</span><br><span data-deva="नित्यानन्दा नित्यरूपाऽजरा च या शाश्वताऽत्मेति च यां वदन्ति’">नित्यानन्दा नित्यरूपाऽजरा च या शाश्वताऽत्मेति च यां वदन्ति’</span></span></span><span data-deva="इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥">इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V31_B4" data-verse="BS_C02_S01_V31" data-block-id="BS_C02_S01_V31_B4" style="position: relative;"><span data-deva="अतो न केवलं विचित्रशक्तिः । किन्तु सर्वशक्तिरेव ॥ 31 ॥">अतो न केवलं विचित्रशक्तिः । किन्तु सर्वशक्तिरेव ॥ 31 ॥</span></div>
-<div class="gr-author-note">एतेन सर्वेव्याख्याताधिकरणम् ॥</div>
+</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V32" data-block-id="BS_C02_S01_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(167)ओं विकरणत्वान्नेति चेत् तदुक्तम् ओम् ॥ 02-01-32 ॥">(167)ओं विकरणत्वान्नेति चेत् तदुक्तम् ओम् ॥ 02-01-32 ॥</span></span></span></div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति श्री मद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य चतुर्थपादः ॥01-04 ॥</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V32" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V32" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V32_B1" data-verse="BS_C02_S01_V32" data-block-id="BS_C02_S01_V32_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न च करणाभावादनुपपत्तिरिति युक्तम् ।">न च करणाभावादनुपपत्तिरिति युक्तम् ।</span></div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायः (समन्वयाध्यायः) ॥ 01 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V32_B2" data-verse="BS_C02_S01_V32" data-block-id="BS_C02_S01_V32_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अपाणिपादो जवनो गृहीता पश्यत्यचक्षुः स श्रुणोत्यकर्णः।
+स वेत्ति वेद्यं न च तस्यास्ति वेत्ता तमाहुरग्र्यं पुरुषं महान्तम्’(श्वे.उ.३.१९)।">‘अपाणिपादो जवनो गृहीता पश्यत्यचक्षुः स श्रुणोत्यकर्णः।
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C01_S04_V29" data-block-id="bhashya-BS_C01_S04_V29">
+स वेत्ति वेद्यं न च तस्यास्ति वेत्ता तमाहुरग्र्यं पुरुषं महान्तम्’(श्वे.उ.३.१९)।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V29_B1" data-verse="BS_C01_S04_V29" data-block-id="BS_C01_S04_V29_B1">एतेन सर्वे शून्यादिशब्दा अपि व्याख्याताः ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V32_B4" data-verse="BS_C02_S01_V32" data-block-id="BS_C02_S01_V32_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘न तस्य कार्यं करणं च विद्यते न तत्समश्चाभ्यधिकश्च दृश्यते ।
+पराऽस्य शक्तिर्विविधैव श्रूयते स्वाभाविकी ज्ञानबलक्रिया च’(श्वे.उ.६.८)इत्यादि श्रतिभ्यः">‘न तस्य कार्यं करणं च विद्यते न तत्समश्चाभ्यधिकश्च दृश्यते ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V29_B2" data-verse="BS_C01_S04_V29" data-block-id="BS_C01_S04_V29_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahopanishath-id">‘एष ह्येव शून्यः, एष ह्येव तुच्छः, एष ह्येवाभावः, एष ह्येवाव्यक्तः, अदृश्यः, अचिन्त्यः, निर्गुणश्च’</span></span>इति महोपनिषदि।</div>
+पराऽस्य शक्तिर्विविधैव श्रूयते स्वाभाविकी ज्ञानबलक्रिया च’(श्वे.उ.६.८)इत्यादि श्रतिभ्यः</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V32_B7" data-verse="BS_C02_S01_V32" data-block-id="BS_C02_S01_V32_B7" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वोपेता च’(ब्र.सू.२.१.३१) इति सामान्यपरिहारेऽपि विशेषयुक्त्यर्थं पुनराशङ्का ॥ 32 ॥">‘सर्वोपेता च’(ब्र.सू.२.१.३१) इति सामान्यपरिहारेऽपि विशेषयुक्त्यर्थं पुनराशङ्का ॥ 32 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V29_B3" data-verse="BS_C01_S04_V29" data-block-id="BS_C01_S04_V29_B3"><span class="gr-reference gr-ref-Mahakoorma-id">‘शमूनं कुरुते विष्णुः अदृश्यः सन् परः स्वयम् ।<br/>तस्माच्छून्यमिति प्रोक्तः तोदनात् तुच्छ उच्यते ॥<br/>नैष भावयितं योग्यः केनचित् पुरुषोत्तमः ।<br/>अतोऽभावं वदन्त्येनं नाश्यत्वान्नाश इत्यपि ॥<br/>सर्वस्य तदधीनत्वात् तत्तच्छब्दाभिधेयता ।<br/>अन्येषां व्यवहारार्थम् इष्यते व्यवहर्तृभिः’</span> इति महाकौर्मे।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V29_B10" data-verse="BS_C01_S04_V29" data-block-id="BS_C01_S04_V29_B10">एतेन तदधीनत्वाद्युक्तयुक्तिसमुदायेन ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C01_S04_V29_B11" data-verse="BS_C01_S04_V29" data-block-id="BS_C01_S04_V29_B11"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-VarahaSamhitha-id">‘अवधारणार्थं सर्वस्याप्युक्तस्याध्यायमूलतः ।<br/>द्विरुक्तिं कुर्वते प्राज्ञा अध्यायान्ते विनिर्णये’</span></span>इति वाराहे ॥ 29 ॥</div>
 </div>
-<span id="gr-C2" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="(अविरोधाध्यायः) द्वितीयोऽध्यायः॥"></span>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति शब्दमूलत्वाधिकरणम् ॥ 08 ॥">॥ इति शब्दमूलत्वाधिकरणम् ॥ 08 ॥</span></div>
-== (अविरोधाध्यायः) द्वितीयोऽध्यायः॥ ==
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S01_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नप्रयोजनत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A009"></span></p><h4 id="नप्रयोजनत्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A8.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.AF.E0.A5.8B.E0.A4.9C.E0.A4.A8.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="नप्रयोजनत्वाधिकरणम्">नप्रयोजनत्वाधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-C2-S1" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="प्रथमः पादः"></span>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S01_V33_I01" data-block-id="BS_C02_S01_V33_I01" data-verse="BS_C02_S01_V33" style="position: relative;">
-=== प्रथमः पादः ===
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="यत् प्रयोजनार्थं सृष्ट्यादिस्तदूनत्वान्नपूर्णतेत्यत आह –">यत् प्रयोजनार्थं सृष्ट्यादिस्तदूनत्वान्नपूर्णतेत्यत आह –</span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C02_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="स्मृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A001"></span><h4 class="gr-section-head">स्मृत्यधिकरणम्</h4>
-<div class="introduction" id="BS_C02_S01_I01" data-block-id="BS_C02_S01_I01" data-verse="BS_C02_S01_V01">
-<div class="introduction-line">उक्तेऽर्थेऽविरोधं दर्शयति अनेनाध्यायेन । प्रथमपादे युक्त्यविरोधम् । प्रथमतः स्मृत्यविरोधं दर्शयति-</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V33" data-block-id="BS_C02_S01_V33" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(168)ओं न प्रयोजनवत्त्वात् ओम् ॥ 02-01-33 ॥">(168)ओं न प्रयोजनवत्त्वात् ओम् ॥ 02-01-33 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V01" data-block-id="BS_C02_S01_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(136)ओं स्मृत्यनवकाशदोषप्रसङ्ग इति चेन्नान्यस्मृत्यनवकाशदोषप्रसङ्गात् ओं॥ 02-01-01 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V33" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V33" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V33_B1" data-verse="BS_C02_S01_V33" data-block-id="BS_C02_S01_V33_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अथैष एव परम आनन्दः’(बृ.उ.६.३.३३) इत्यादिना कृतकृत्यत्वान्न प्रयोजनाय सृष्टिः किन्तु&nbsp;?">‘अथैष एव परम आनन्दः’(बृ.उ.६.३.३३) इत्यादिना कृतकृत्यत्वान्न प्रयोजनाय सृष्टिः किन्तु&nbsp;?</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V01" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V01">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V01_B1" data-verse="BS_C02_S01_V01" data-block-id="BS_C02_S01_V01_B1">सर्वज्ञा हि रुद्रादयः । अतस्तेषां वचनविरोधेऽप्रामाण्यमेव स्यात् ? इति चेत्, न। अन्यस्मृतीनां विष्ण्वादिभिर्नितरां सर्वर्ज्ञैरेव कृतत्वात्; श्रुतेराधिक्यं च सिद्ध्यति॥ 01 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V02" data-block-id="BS_C02_S01_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(137)ओम् इतरेषां चानुपलब्धेः ओम् ॥ 02-01-02 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V34" data-block-id="BS_C02_S01_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(169)ओं लोकवत्तु लीलाकैवल्यम् ओम् ॥ 02-01-34 ॥">(169)ओं लोकवत्तु लीलाकैवल्यम् ओम् ॥ 02-01-34 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V34" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V34" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V02" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V02">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V34_B1" data-verse="BS_C02_S01_V34" data-block-id="BS_C02_S01_V34_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथा लोके मत्तस्य सुखोद्रेकादेव नृत्तगानादिलीला, न तु प्रयोजनापेक्षया, एवमेवेश्वरस्य ।">यथा लोके मत्तस्य सुखोद्रेकादेव नृत्तगानादिलीला, न तु प्रयोजनापेक्षया, एवमेवेश्वरस्य ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V02_B1" data-verse="BS_C02_S01_V02" data-block-id="BS_C02_S01_V02_B1">इतरेषां च तासु स्मृतिषूक्तानां फलानां, प्रत्यक्षतोऽनुपलब्धेः अप्रमाण्यं तासां युक्तम् । ‘च’शब्देन भागोपलब्धिरङ्गीकृता ॥ 02 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V34_B2" data-verse="BS_C02_S01_V34" data-block-id="BS_C02_S01_V34_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘सृष्ट्यादिकं हरिर्नैव प्रयोजनमपेक्ष्य तु ।
+">‘सृष्ट्यादिकं हरिर्नैव प्रयोजनमपेक्ष्य तु ।
+</span><p><span data-deva="कुरुते केवलानन्दाद् यथा मत्तस्य नर्तनम् ॥
+पूर्णानन्दस्य तस्येह प्रयोजनमतिः कुतः ।
+">कुरुते केवलानन्दाद् यथा मत्तस्य नर्तनम् ॥
+पूर्णानन्दस्य तस्येह प्रयोजनमतिः कुतः ।
+</span></p><span data-deva="
+मुक्ता अप्याप्तकामाः स्युः किमु तस्याखिलात्मनः’ इति ॥">
+मुक्ता अप्याप्तकामाः स्युः किमु तस्याखिलात्मनः’ इति ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V34_B6" data-verse="BS_C02_S01_V34" data-block-id="BS_C02_S01_V34_B6" style="position: relative;"><span data-deva="‘देवस्यैष स्वभावोऽयमाप्तकामस्य का स्पृहा’(मां.उ.२.१) इति च श्रुतिः ॥ 34 ॥">‘देवस्यैष स्वभावोऽयमाप्तकामस्य का स्पृहा’(मां.उ.२.१) इति च श्रुतिः ॥ 34 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V03" data-block-id="BS_C02_S01_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(138)ओम् एतेन योगः प्रत्युक्तः ओम् ॥ 02-01-03 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति नप्रयोजनत्वाधिकरणम् ॥ 09 ॥">॥ इति नप्रयोजनत्वाधिकरणम् ॥ 09 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S01_A010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A010"></span></p><h4 id="वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A5.88.E0.A4.B7.E0.A4.AE.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A8.E0.A5.88.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.98.E0.A5.83.E0.A4.A3.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्">वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V03" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V03">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S01_V35_I01" data-block-id="BS_C02_S01_V35_I01" data-verse="BS_C02_S01_V35" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V03_B1" data-verse="BS_C02_S01_V03" data-block-id="BS_C02_S01_V03_B1">योगफलं प्रत्यक्षोपलभ्यम् इति न मन्तव्यम् । उक्ताभ्यासे तत्काल एव फलादृष्टेः ॥ 03 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="सर्वकर्तृत्वे वैषम्यनैर्घृण्ये तस्येत्यतो वक्ति-">सर्वकर्तृत्वे वैषम्यनैर्घृण्ये तस्येत्यतो वक्ति-</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति स्मृत्यधिकरणम् ॥ 01 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V35" data-block-id="BS_C02_S01_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(170)ओं वैषम्यनैर्घृण्ये न सापेक्षत्वात् तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 02-01-35॥">(170)ओं वैषम्यनैर्घृण्ये न सापेक्षत्वात् तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 02-01-35॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V35" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V35" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नविलक्षणत्वाधिकरणं" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A002"></span><h4 class="gr-section-head">नविलक्षणत्वाधिकरणं</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V35_B1" data-verse="BS_C02_S01_V35" data-block-id="BS_C02_S01_V35_B1" style="position: relative;"><span data-deva="कर्मापेक्षया फलदातृत्वान्न तस्य वैषम्यनैर्घृण्ये । ‘पुण्येन पुण्यं लोकं नयति पापेन पापम्’(प्र.३.७) इति हि श्रुतिः ॥ 35 ॥">कर्मापेक्षया फलदातृत्वान्न तस्य वैषम्यनैर्घृण्ये । ‘पुण्येन पुण्यं लोकं नयति पापेन पापम्’(प्र.३.७) इति हि श्रुतिः ॥ 35 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V04" data-block-id="BS_C02_S01_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(139)ओं न विलक्षणत्वादस्य तथात्वं च शब्दात् ओम् ॥ 02-01-04 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V04" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V04">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V04_B1" data-verse="BS_C02_S01_V04" data-block-id="BS_C02_S01_V04_B1">नैवं श्रुतेः तदनुसारिस्मृतेश्च तदुक्तानुपलब्धेः अप्रामाण्यम् । विलक्षणत्वात्, नित्यत्वात्, तदनुसारित्वाच्च ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V04_B2" data-verse="BS_C02_S01_V04" data-block-id="BS_C02_S01_V04_B2">न हि नित्ये दोषाः कल्प्याः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V04_B3" data-verse="BS_C02_S01_V04" data-block-id="BS_C02_S01_V04_B3">स्वतश्च प्रमाण्यम् । अन्यथाऽनवस्थितेः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V04_B4" data-verse="BS_C02_S01_V04" data-block-id="BS_C02_S01_V04_B4">‘न चक्षुर्न श्रोत्रं न तर्को न स्मृतिर्वेदा ह्येवैनं वेदयन्ति’ इति भाल्लवेयश्रुतेश्च ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V04_B4" data-verse="BS_C02_S01_V04" data-block-id="BS_C02_S01_V04_B4">नित्यत्वं च शब्दादेव प्रतीयते <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘वाचा विरूप नित्यया’(ऋ.सं.८.६४.६)</span></span> इत्यादेः ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahabharata-id">‘अनादिनिधना नित्या’(म.भा.१२.२३८.९३)</span></span> इति च स्मृतिः ॥ 04 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V05" data-block-id="BS_C02_S01_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(140)ओं दृश्यते तु ओम् ॥ 02-01-05 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V36" data-block-id="BS_C02_S01_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(171)ओं न कर्माविभागादिति चेन्नानादित्वात् ओम् ॥ 02-01-36 ॥">(171)ओं न कर्माविभागादिति चेन्नानादित्वात् ओम् ॥ 02-01-36 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V36" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V36" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V05" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V05">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V36_B1" data-verse="BS_C02_S01_V36" data-block-id="BS_C02_S01_V36_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यदपेक्षयाऽसौ फलं ददाति न तत् कर्म ।">यदपेक्षयाऽसौ फलं ददाति न तत् कर्म ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V05_B1" data-verse="BS_C02_S01_V05" data-block-id="BS_C02_S01_V05_B1">अधिकारिणां फलम् ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V36_B2" data-verse="BS_C02_S01_V36" data-block-id="BS_C02_S01_V36_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘एष ह्येवैनं साधुकर्म कारयति तं यमेभ्यो लोकेभ्य उन्निनीषत एष उ एवासाधुकर्म कारयति तं यमधो निनीषते’(कौ.३.८) इति श्रुतेः कर्मणोऽपि तन्निमित्तत्वादिति चेन्न, तस्यापि पूर्वकर्म कारणमित्यनादित्वात् कर्मणः ।">‘एष ह्येवैनं साधुकर्म कारयति तं यमेभ्यो लोकेभ्य उन्निनीषत एष उ एवासाधुकर्म कारयति तं यमधो निनीषते’(कौ.३.८) इति श्रुतेः कर्मणोऽपि तन्निमित्तत्वादिति चेन्न, तस्यापि पूर्वकर्म कारणमित्यनादित्वात् कर्मणः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V36_B4" data-verse="BS_C02_S01_V36" data-block-id="BS_C02_S01_V36_B4" style="position: relative;"><span data-deva="भविष्यत्पुराणे च –
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V05_B2" data-verse="BS_C02_S01_V05" data-block-id="BS_C02_S01_V05_B2"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyapurana-id">‘ऋग्यजुः सामाथर्वाश्च मूलरामायणं तथा।<br/>भारतं पञ्चरात्रं च वेदा इत्येव शब्दिताः ॥<br/>पुराणानि च यानीह वैष्णवानि विदो विदुः ।<br/>स्वतः प्रामाण्यमेतेषां नात्र किञ्चिद् विचार्यते ॥<br/>यत् तेषूक्तं न दृश्येत पूर्वकर्मात्र कारणम् ।<br/>नाप्रामाण्यं भवेदेषां दृश्यते ह्यधिकारतः॥<br/>इतः प्रामाण्यमन्येषां न स्वतस्तु कथञ्चन ।<br/>अदृश्योक्तौ ततस्तेषामप्रमाण्यं न संशयः’</span> इति ॥ 05 ॥</div>
+">भविष्यत्पुराणे च –
+</span><p><span data-deva="‘पुण्यपापादिकं विष्णुः कारयेत् पूर्वकर्मणा ।
+">‘पुण्यपापादिकं विष्णुः कारयेत् पूर्वकर्मणा ।
+</span></p><span data-deva="
+अनादित्वात् कर्मणश्च न विरोधः कथञ्चन’ इति ॥ 36 ॥">
+अनादित्वात् कर्मणश्च न विरोधः कथञ्चन’ इति ॥ 36 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति नविलक्षणत्वाधिकरणं ॥ 02 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V37" data-block-id="BS_C02_S01_V37" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(172)ओम् उपपद्यते चाप्युपलभ्यते च ओं॥ 02-01-37 ॥">(172)ओम् उपपद्यते चाप्युपलभ्यते च ओं॥ 02-01-37 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V37" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V37" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S01_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अभिमान्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A003"></span><h4 class="gr-section-head">अभिमान्यधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V37_B1" data-verse="BS_C02_S01_V37" data-block-id="BS_C02_S01_V37_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न च कर्मापेक्षत्वेनेश्वरस्यास्वातन्त्र्यम् ।">न च कर्मापेक्षत्वेनेश्वरस्यास्वातन्त्र्यम् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V37_B2" data-verse="BS_C02_S01_V37" data-block-id="BS_C02_S01_V37_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च ।
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S01_V06_I01" data-block-id="BS_C02_S01_V06_I01" data-verse="BS_C02_S01_V06">
+यदनुग्रहतः सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’ ॥इत्यादिना कर्मादीनां सत्त्वस्यापि तदधीनत्वात् । न च पुनर्वैषम्याद्यापेतेन दोषः । तादृशवैषम्यादेरुपलभ्यमानत्वात्-">‘द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च ।
-<div class="leading-bhashya-line">‘मृदब्रवीत्’(श.ब्रा.६.१.३),‘आपोऽब्रुवन्’(श.ब्रा.६.१.३), इत्यादिवचनाद् युक्तिविरुद्धो वेद इति । अतोऽब्रवीत्-</div>
+यदनुग्रहतः सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’ ॥इत्यादिना कर्मादीनां सत्त्वस्यापि तदधीनत्वात् । न च पुनर्वैषम्याद्यापेतेन दोषः । तादृशवैषम्यादेरुपलभ्यमानत्वात्-</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V37_B5" data-verse="BS_C02_S01_V37" data-block-id="BS_C02_S01_V37_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘स कारयेत् पुण्यमथापि पापं न तावता दोषवानीशिताऽपि ।
+ईशो यत्रो गुणदोषादिसत्त्वे स्वयं परोऽनादिरादिः प्रजानाम्’ ॥इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 37 ॥">‘स कारयेत् पुण्यमथापि पापं न तावता दोषवानीशिताऽपि ।
+ईशो यत्रो गुणदोषादिसत्त्वे स्वयं परोऽनादिरादिः प्रजानाम्’ ॥इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 37 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम् ॥ 10 ॥">॥ इति वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम् ॥ 10 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V06" data-block-id="BS_C02_S01_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(141)ओम् अभिमानिव्यपदेशस्तु विशेषानुगतिभ्याम् ओम् ॥ 02-01-06 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S01_A011" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A011"></span></p><h4 id="सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.A7.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A5.8B.E0.A4.AA.E0.A4.AA.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्">सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S01_V38_I01" data-block-id="BS_C02_S01_V38_I01" data-verse="BS_C02_S01_V38" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V06" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V06">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अवशिष्टैरुपसंहरति-">अवशिष्टैरुपसंहरति-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V06_B1" data-verse="BS_C02_S01_V06" data-block-id="BS_C02_S01_V06_B1">मृदाद्यभिमानिदेवता तत्र व्यपदिश्यते । तासां चेतरेभ्यो विशिष्टं  सामर्थ्यमनुगतिश्च सर्वत्र । अतस्तासां सर्वमुक्तं युज्यते ॥ 06 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V07" data-block-id="BS_C02_S01_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(142)ओं दृश्यते च ओम् ॥ 02-01-07 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V38" data-block-id="BS_C02_S01_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(173)ओं सर्वधर्मोपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-01-38 ॥">(173)ओं सर्वधर्मोपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-01-38 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V38" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V38" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V07" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V07">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V38_B1" data-verse="BS_C02_S01_V38" data-block-id="BS_C02_S01_V38_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘गुणाः श्रुताः सुविरुद्धाश्च देवे सन्त्यश्रुता अपि नैवात्र शङ्का ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V07_B1" data-verse="BS_C02_S01_V07" data-block-id="BS_C02_S01_V07_B1">तासां सामर्थ्यं महद्भिः ।</div>
+चिन्त्या अचिन्त्याश्च तथैव दोषाः श्रुताश्च नाज्ञैर्हि तथा प्रतीताः ।’इति सर्वगुणोपपत्तिश्रुतेश्च ॥ 38 ॥">‘गुणाः श्रुताः सुविरुद्धाश्च देवे सन्त्यश्रुता अपि नैवात्र शङ्का ।
+चिन्त्या अचिन्त्याश्च तथैव दोषाः श्रुताश्च नाज्ञैर्हि तथा प्रतीताः ।’इति सर्वगुणोपपत्तिश्रुतेश्च ॥ 38 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V07_B2" data-verse="BS_C02_S01_V07" data-block-id="BS_C02_S01_V07_B2"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyapurana-id">‘पृथिव्याद्यभिमानिन्यो देवताः प्रथितौजसः।<br/>अचिन्त्याः शक्तयस्तासां दृश्यन्ते मुनिभिश्च ताः ।<br/>ताश्च सर्वगता नित्यं वासुदेवैकसंश्रयाः’</span> इति ॥ 07 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अभिमान्यधिकरणम् ॥ 03 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सर्वधर्मोपपत्यधिकरणम् ॥ 11 ॥">॥ इति सर्वधर्मोपपत्यधिकरणम् ॥ 11 ॥</span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्य विरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥ 02-01 ॥">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्य विरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥ 02-01 ॥</span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C02_S01_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="असदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A004"></span><h4 class="gr-section-head">असदधिकरणम्</h4>
+<p><span id="gr-C2-S2" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="द्वितीयः पादः"></span>
+</p>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S01_V08_I01" data-block-id="BS_C02_S01_V08_I01" data-verse="BS_C02_S01_V08">
+<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="द्वितीयः_पादः_2"><span id=".E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.A4.E0.A5.80.E0.A4.AF.E0.A4.83_.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.83_2"></span><span data-deva="द्वितीयः पादः">द्वितीयः पादः</span></h3></div>
-<div class="leading-bhashya-line">‘असदेवेदमग्र आसीत्’(छां.उ.६.२.१)‘असतः सदजायत’(ऋ.सं.१०.७२.३) इत्यादिनाऽसतः कारणत्वोक्तेर्विरोध इत्यतो वक्ति-</div>
+<div class="introduction" id="BS_C02_S02_I01" data-block-id="BS_C02_S02_I01" data-verse="BS_C02_S02" style="position: relative;">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="‘इतरेषां चानुपलब्धेः’(ब्र.सू.२.१.२) इति सामान्यनिराकरणं समयानां कृतम्। विशेषतो निराकरोत्यस्मिन् पादे ।">‘इतरेषां चानुपलब्धेः’(ब्र.सू.२.१.२) इति सामान्यनिराकरणं समयानां कृतम्। विशेषतो निराकरोत्यस्मिन् पादे ।</span></div>
 </div>
+<div class="introduction" id="BS_C02_S02_I02" data-block-id="BS_C02_S02_I02" data-verse="BS_C02_S02" style="position: relative;">
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V08" data-block-id="BS_C02_S01_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(143)ओम् असदिति चेन्न प्रतिषेधमात्रत्वात् ओम् ॥ 02-01-08 ॥</span></span></div>
+<div class="introduction-line"><span data-deva="अचेतनप्रवृत्तिमतं प्रथमतो निराकरोति –">अचेतनप्रवृत्तिमतं प्रथमतो निराकरोति –</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V08" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V08">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V08_B1" data-verse="BS_C02_S01_V08" data-block-id="BS_C02_S01_V08_B1">प्रतिषेधमात्रत्वान्नासतः कारणत्वं युक्तम् । असतः कारणत्वाद्युक्तिविरुद्धं वेदवाक्यमित्येतदत्र निषिद्यते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V08_B2" data-verse="BS_C02_S01_V08" data-block-id="BS_C02_S01_V08_B2">सर्वशब्दानां ब्रह्मणि समन्वयेऽपि ‘तदधीनत्वाद् अर्थवत्’(ब्र.सू.१.४.३) इत्यादिनाऽमुख्यत्वेनान्यस्यापि वाच्यत्वेन अङ्गीकाराद् असतः प्राप्तिः।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V08_B3" data-verse="BS_C02_S01_V08" data-block-id="BS_C02_S01_V08_B3">तथा श्रुतिप्राप्तमेवासन्मतमत्र निषिध्यते । समयस्योपरि निषेधात् । अर्थाद् युक्तिविरोधोऽपि निराक्रियते ॥ 08 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V09" data-block-id="BS_C02_S01_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(144)ओम् अपीतौ तद्वत्प्रसङ्गादसमञ्जसम् ओम् ॥ 02-01-09 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S02_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="रचनानुपपत्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A012"></span></p><h4 id="रचनानुपपत्त्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B0.E0.A4.9A.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A5.81.E0.A4.AA.E0.A4.AA.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="रचनानुपपत्त्यधिकरणम्">रचनानुपपत्त्यधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V01" data-block-id="BS_C02_S02_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(174)ओं रचनानुपपत्तेश्च नानुमानम् ओम् ॥ 02-02-01 ॥">(174)ओं रचनानुपपत्तेश्च नानुमानम् ओम् ॥ 02-02-01 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V09" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V09">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V01" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V01" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V09_B1" data-verse="BS_C02_S01_V09" data-block-id="BS_C02_S01_V09_B1">असत उत्पत्तौ प्रलयेऽपि सर्वासत्त्वमेव स्यात् ॥ 09 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V01_B1" data-verse="BS_C02_S02_V01" data-block-id="BS_C02_S02_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अचेतनस्य स्वतः प्रवृत्त्यनुपपत्तेः नानुमानपरिकल्पितं प्रधानं जगत्कर्तृ । चशब्देन प्रमाणाभावं दर्शयति ॥ 01 ॥">अचेतनस्य स्वतः प्रवृत्त्यनुपपत्तेः नानुमानपरिकल्पितं प्रधानं जगत्कर्तृ । चशब्देन प्रमाणाभावं दर्शयति ॥ 01 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V10" data-block-id="BS_C02_S01_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(145)ओं न तु दृष्टान्तभावात् ओम् ॥ 02-01-10 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V02" data-block-id="BS_C02_S02_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(175)ओं प्रवृत्तेश्च ओम् ॥ 02-02-02 ॥">(175)ओं प्रवृत्तेश्च ओम् ॥ 02-02-02 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V02" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V02" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V10" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V10">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V02_B1" data-verse="BS_C02_S02_V02" data-block-id="BS_C02_S02_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="चेतनस्य स्वतः प्रवृत्तिदर्शनाच्च ॥ 02 ॥">चेतनस्य स्वतः प्रवृत्तिदर्शनाच्च ॥ 02 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V10_B1" data-verse="BS_C02_S01_V10" data-block-id="BS_C02_S01_V10_B1">प्रलये सर्वासत्त्वं भावे दृष्टान्तभावादेव न युज्यते।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V10_B2" data-verse="BS_C02_S01_V10" data-block-id="BS_C02_S01_V10_B2">सत उत्पत्तिः सशेषविनाशश्च हि लोके दृष्टः॥10 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V11" data-block-id="BS_C02_S01_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(146)ओं स्वपक्षदोषाच्च ओम् ॥ 02-01-11 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V03" data-block-id="BS_C02_S02_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(176)ओं पयोऽम्बुवच्चेत् तत्रापि ओम् ॥ 02-02-03॥">(176)ओं पयोऽम्बुवच्चेत् तत्रापि ओम् ॥ 02-02-03॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V03" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V03" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V11" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V11">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V03_B1" data-verse="BS_C02_S02_V03" data-block-id="BS_C02_S02_V03_B1" style="position: relative;"><span data-deva="पयोऽम्बुवद् अचेतनस्यापि प्रवृत्तिर्युज्यते&nbsp;? इति न युक्तम् ।">पयोऽम्बुवद् अचेतनस्यापि प्रवृत्तिर्युज्यते&nbsp;? इति न युक्तम् ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V11_B1" data-verse="BS_C02_S01_V11" data-block-id="BS_C02_S01_V11_B1">दृष्टान्ताभावादेव ॥ 11 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V03_B2" data-verse="BS_C02_S02_V03" data-block-id="BS_C02_S02_V03_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि प्राच्योऽन्या नद्यः स्यन्दन्ते याश्च श्वेतेभ्यः पर्वतेभ्यः प्रतीच्योऽन्या यां यां य दिशमनु’(बृ.उ.५.८.१),‘एतेन ह वाव पयो मण्डं भवति’ इत्यादिना तत्रापीश्वरनिमित्तप्रवृत्तिश्रुतेः ॥ 03 ॥">‘एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि प्राच्योऽन्या नद्यः स्यन्दन्ते याश्च श्वेतेभ्यः पर्वतेभ्यः प्रतीच्योऽन्या यां यां य दिशमनु’(बृ.उ.५.८.१),‘एतेन ह वाव पयो मण्डं भवति’ इत्यादिना तत्रापीश्वरनिमित्तप्रवृत्तिश्रुतेः ॥ 03 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V12" data-block-id="BS_C02_S01_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(147)ओं तर्काप्रतिष्ठानादप्यन्यथाऽनुमेयमिति चेदेवमप्यनिर्मोक्षप्रसङ्गः ओं॥ 02-01-12 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V04" data-block-id="BS_C02_S02_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(177)ओं व्यतिरेकानवस्थितेश्चानपेक्षत्वात् ओम् ॥ 02-02-04 ॥">(177)ओं व्यतिरेकानवस्थितेश्चानपेक्षत्वात् ओम् ॥ 02-02-04 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V04" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V04" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V12" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V12">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V04_B1" data-verse="BS_C02_S02_V04" data-block-id="BS_C02_S02_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘न ऋते त्वत्क्रियते किञ्चनारे’(ऋ.सं.१०.११३.९) इति तद्व्यतिरेकेण कस्यापि कर्मणोऽनवस्थितेरनपेक्षितमेवाचेतनवादिमतम् ॥ 04 ॥">‘न ऋते त्वत्क्रियते किञ्चनारे’(ऋ.सं.१०.११३.९) इति तद्व्यतिरेकेण कस्यापि कर्मणोऽनवस्थितेरनपेक्षितमेवाचेतनवादिमतम् ॥ 04 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V12_B1" data-verse="BS_C02_S01_V12" data-block-id="BS_C02_S01_V12_B1">एतावानेव तर्क इति प्रतिष्ठापकप्रमाणाभावाद् उक्तादन्यथाऽप्यनुमेयमिति चेत्,</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V12_B2" data-verse="BS_C02_S01_V12" data-block-id="BS_C02_S01_V12_B2">न । एवं सति प्रमाणसिद्धेऽपि मोक्षेऽन्यथाऽनुमेयत्वादनिर्मोक्षप्रसङ्गः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V12_B3" data-verse="BS_C02_S01_V12" data-block-id="BS_C02_S01_V12_B3">अतो यावत्प्रमाणसिद्धं तावदेवाङ्गीकर्तव्यम् । नातोऽन्यच्छङ्क्यम् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V12_B4" data-verse="BS_C02_S01_V12" data-block-id="BS_C02_S01_V12_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vamana-id">‘यावदेव प्रमाणेन सिद्धं तावदहापयन् । <br/>स्वीकुर्यान्नैव चान्यत्र शङ्क्यं मानमृते क्वचित्’</span></span> इति वामने ॥ 12 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V13" data-block-id="BS_C02_S01_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(148)ओम् एतेन शिष्टा अपरिग्रहा अपि व्याख्याताः ओम् ॥ 02-01-13 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति रचनानुपपत्त्यधिकरणम् ॥ 01 ॥">॥ इति रचनानुपपत्त्यधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S02_A013" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्यत्राभावाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A013"></span></p><h4 id="अन्यत्राभावाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.AD.E0.A4.BE.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अन्यत्राभावाधिकरणम्">अन्यत्राभावाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V13" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V13">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V05_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V05_I01" data-verse="BS_C02_S02_V05" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V13_B1" data-verse="BS_C02_S01_V13" data-block-id="BS_C02_S01_V13_B1">एतेन दृष्टान्तभावेनाभावेन चावशिष्टा अप्यपरिग्रहा विरुद्धसिद्धान्ता अकर्तृकत्वाचेतनकर्तृकत्वजीवकर्तृकत्वादयोऽपि ।</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="सेश्वरसाङ्ख्यमतं निराकरोति । यथा पृथिव्या एव पर्जन्यानुगृहीतं तृणादिकम् उत्पद्यते, एवं प्रधानाद् ईश्वरानुगृहीतं जगदित्यतो ब्रवीति-">सेश्वरसाङ्ख्यमतं निराकरोति । यथा पृथिव्या एव पर्जन्यानुगृहीतं तृणादिकम् उत्पद्यते, एवं प्रधानाद् ईश्वरानुगृहीतं जगदित्यतो ब्रवीति-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V13_B2" data-verse="BS_C02_S01_V13" data-block-id="BS_C02_S01_V13_B2">‘अकस्माद्धीदमाविरासीदकस्मात् तिष्ठत्यकस्माल्लयमभ्युपैति’,‘प्रधानादिदमुत्पन्नं प्रधानमधितिष्ठति ।<br/>प्रधाने लयमभ्येति न ह्यन्यत् कारणं मतम्’॥<br/>‘जीवाद्भवन्ति भूतानि जीवे तिष्ठन्त्यचञ्चलाः ।<br/>जीवे तु लयमृच्छन्ति न जीवात् कारणं परम्’ ॥<br/>इत्यादिश्रुतिप्राप्ता निराकृताः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V13_B3" data-verse="BS_C02_S01_V13" data-block-id="BS_C02_S01_V13_B3">यथा दुःखादिषु जीवस्यास्वातन्त्र्यमेवमन्येष्वपीति दृष्टान्तः । श्रुतिगतिस्तु ब्रह्मवाचकत्वेन प्रदर्शिता । यत्रान्यवाचकत्वेऽप्यविरोधस्तत्रान्यदप्यमुख्यतयोच्यते, यत्र विरोधस्तत्र ब्रह्मैवोच्यत इति नियमः ॥ 13 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति असदधिकरणम् ॥ 04 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V05" data-block-id="BS_C02_S02_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(178)ओम् अन्यत्राभावाच्च न तृणादिवत् ओं॥ 02-02-05 ॥">(178)ओम् अन्यत्राभावाच्च न तृणादिवत् ओं॥ 02-02-05 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V05" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V05" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S01_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="भोक्त्रधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A005"></span><h4 class="gr-section-head">भोक्त्रधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V05_B1" data-verse="BS_C02_S02_V05" data-block-id="BS_C02_S02_V05_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यच्च किञ्चित् जगत्सर्वं दृश्यते श्रूयतेऽपि वा ।
+अन्तर्बहिश्च तत् सर्वं व्याप्य नारायणः स्थितः’(नारायणसूक्तम्.५)">‘यच्च किञ्चित् जगत्सर्वं दृश्यते श्रूयतेऽपि वा ।
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V14" data-block-id="BS_C02_S01_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(149)ओं भोक्त्रापत्तेरविभागश्चेत् स्याल्लोकवत् ओम् ॥ 02-01-14 ॥</span></span></div>
+अन्तर्बहिश्च तत् सर्वं व्याप्य नारायणः स्थितः’(नारायणसूक्तम्.५)</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V05_B3" data-verse="BS_C02_S02_V05" data-block-id="BS_C02_S02_V05_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘ब्रह्मण्येव इदम् आविरासीद्, ब्रह्मणि स्थितं, ब्रह्मणि ब्रह्मन् लयमभ्युपैति’,ब्रह्मैवाधस्ताद्, ब्रह्मैवोपरिष्ठाद् ब्रह्ममध्यतो ब्रह्म सर्वतः’ ॥">‘ब्रह्मण्येव इदम् आविरासीद्, ब्रह्मणि स्थितं, ब्रह्मणि ब्रह्मन् लयमभ्युपैति’,ब्रह्मैवाधस्ताद्, ब्रह्मैवोपरिष्ठाद् ब्रह्ममध्यतो ब्रह्म सर्वतः’ ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V14" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V14">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V05_B5" data-verse="BS_C02_S02_V05" data-block-id="BS_C02_S02_V05_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘ब्रह्मैवेदं सर्वम्’(बृ.उ.४.५.१) इत्यादिश्रुतिभ्योऽन्यत्र जगतोऽभावात् तृणादीनां पर्जन्यवत् नानुग्राहकत्वमात्रमीश्वरस्य ।">‘ब्रह्मैवेदं सर्वम्’(बृ.उ.४.५.१) इत्यादिश्रुतिभ्योऽन्यत्र जगतोऽभावात् तृणादीनां पर्जन्यवत् नानुग्राहकत्वमात्रमीश्वरस्य ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V14_B1" data-verse="BS_C02_S01_V14" data-block-id="BS_C02_S01_V14_B1">‘कर्माणि विज्ञानमयश्च आत्मा परेऽव्यये सर्व एकीभवन्ति’(मुं.उ.३.२.७) इति मुक्तजीवस्य परापत्तिरुच्यते । अतस्तयोरविभागः । अतः पूर्वमपि स एव न हन्यस्यान्यत्वं युज्यत इति चेत्, न । स्याल्लोकवत् । यथा लोके उदके उदकान्तरस्यैकीभावव्यवहारेऽप्यन्तर्भेदोऽस्त्येव, एवं स्यादत्रापि । तथा च श्रुतिः-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V05_B7" data-verse="BS_C02_S02_V05" data-block-id="BS_C02_S02_V05_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatha-id"><span data-deva="‘स एव भूयो निजवीर्यचोदितां स्वजीवमायां प्रकृतिं सिसृक्षतीम् ।">‘स एव भूयो निजवीर्यचोदितां स्वजीवमायां प्रकृतिं सिसृक्षतीम् ।</span><br><span data-deva="अनामरूपात्मनि रूपनामनी विधित्समानोऽनुससार शास्तिकृत्’">अनामरूपात्मनि रूपनामनी विधित्समानोऽनुससार शास्तिकृत्’</span></span></span><span data-deva="इति भागवते ।">इति भागवते ।</span><br><span data-deva="चशब्देन प्रकृतिस्तादिप्रदत्वं चाङ्गीकृतम् ॥">चशब्देन प्रकृतिस्तादिप्रदत्वं चाङ्गीकृतम् ॥</span></div>
+</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V14_B2" data-verse="BS_C02_S01_V14" data-block-id="BS_C02_S01_V14_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id">‘यथोदकं शुद्धे शुद्धमासिक्तं तादृगेव भवति’(क.उ.४.१५)</span></span> इति  ।</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अन्यत्रभावाधिकरणम् ॥ 02 ॥">॥ इति अन्यत्रभावाधिकरणम् ॥ 02 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S02_A014" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अभ्युपगमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A014"></span></p><h4 id="अभ्युपगमाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.AD.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A5.81.E0.A4.AA.E0.A4.97.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अभ्युपगमाधिकरणम्">अभ्युपगमाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V14_B2" data-verse="BS_C02_S01_V14" data-block-id="BS_C02_S01_V14_B2">स्कान्दे च –</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V06_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V06_I01" data-verse="BS_C02_S02_V06" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="लोकायतिकपक्षं निराकरोति-">लोकायतिकपक्षं निराकरोति-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V14_B3" data-verse="BS_C02_S01_V14" data-block-id="BS_C02_S01_V14_B3">‘उदकं तूदके सिक्तं मिश्रमेव यथा भवेत् ।
+</div>
-न चैतदेव भवति यतो वृद्धिः प्रदृश्यते ॥
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V06" data-block-id="BS_C02_S02_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(179)ओम् अभ्युपगमेऽप्यर्थाभावात् ओम् ॥ 02-02-06 ॥">(179)ओम् अभ्युपगमेऽप्यर्थाभावात् ओम् ॥ 02-02-06 ॥</span></span></span></div>
-एवमेव हि जीवोऽपि तादात्म्यं परमात्मना ।
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V06" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V06" style="position: relative;">
-प्राप्तोऽपि नासौ भवति स्वातन्त्र्यादिविशेषणात्’ इति ।
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V06_B1" data-verse="BS_C02_S02_V06" data-block-id="BS_C02_S02_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यस्य धर्माधर्मौ न स्तः तत्सिद्धान्ते किं प्रयोजनम्&nbsp;? अतः स्वव्याहतेरेवोपेक्ष्यः ॥ 06 ॥">यस्य धर्माधर्मौ न स्तः तत्सिद्धान्ते किं प्रयोजनम्&nbsp;? अतः स्वव्याहतेरेवोपेक्ष्यः ॥ 06 ॥</span></div>
-‘ब्रह्मेशानादिभिर्देवैर्यत् प्राप्तुं नैव शक्यते ।
+</div>
-तद् यत्स्वभावः कैवल्यं स भवान् केवलोहरे’ इति च ।</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अभ्युपगमाधिकरणम् ॥ 02 ॥">॥ इति अभ्युपगमाधिकरणम् ॥ 02 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S02_A015" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पुरुषाश्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A015"></span></p><h4 id="पुरुषाश्माधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.81.E0.A4.B0.E0.A5.81.E0.A4.B7.E0.A4.BE.E0.A4.B6.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="पुरुषाश्माधिकरणम्">पुरुषाश्माधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V14_B11" data-verse="BS_C02_S01_V14" data-block-id="BS_C02_S01_V14_B11">‘न ते महित्वमन्वश्नुवन्ति’(ऋ.सं.७.९९.१),‘न ते विष्णो जायमानो न जातः’(ऋ.७.११.२)इत्यादि च फलत्वेऽपि युक्तिविरोधेऽन्तर्भावादत्रोक्तम् ॥ 14 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V07_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V07_I01" data-verse="BS_C02_S02_V07" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="पुरुषोपसर्जनप्रकृतिकर्तृत्ववादमपाकरोति –">पुरुषोपसर्जनप्रकृतिकर्तृत्ववादमपाकरोति –</span></div>
+</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V07" data-block-id="BS_C02_S02_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(180)ओं पुरुषाश्मवदिति चेत् तथाऽपि ओम् ॥ 02-02-07 ॥">(180)ओं पुरुषाश्मवदिति चेत् तथाऽपि ओम् ॥ 02-02-07 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V07" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V07" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V07_B1" data-verse="BS_C02_S02_V07" data-block-id="BS_C02_S02_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथा चेतनसम्बन्धादचेतनमेव शरीरमश्मादिकमादाय गच्छति । एवमचेतनाऽपि प्रकृतिः पुरषसम्बन्धात् प्रवर्तत इति चेत्, न । ‘न ऋते त्वत्क्रियते’(ऋ.सं.१०.११३.९) इति तत्रापि तथात्वे दृष्टान्ताभावात् ॥ 07 ॥">यथा चेतनसम्बन्धादचेतनमेव शरीरमश्मादिकमादाय गच्छति । एवमचेतनाऽपि प्रकृतिः पुरषसम्बन्धात् प्रवर्तत इति चेत्, न । ‘न ऋते त्वत्क्रियते’(ऋ.सं.१०.११३.९) इति तत्रापि तथात्वे दृष्टान्ताभावात् ॥ 07 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति भोक्त्रधिकरणम् ॥ 05 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V08" data-block-id="BS_C02_S02_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(181)ओम् अङ्गित्वानुपपतेः ओम् ॥ 02-02-08 ॥">(181)ओम् अङ्गित्वानुपपतेः ओम् ॥ 02-02-08 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V08" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V08" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S01_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आरम्भणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A006"></span><h4 class="gr-section-head">आरम्भणाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V08_B1" data-verse="BS_C02_S02_V08" data-block-id="BS_C02_S02_V08_B1" style="position: relative;"><span data-deva="शरीरप्रवृत्तौ पुरषस्याङ्गित्वात्-">शरीरप्रवृत्तौ पुरषस्याङ्गित्वात्-</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V08_B2" data-verse="BS_C02_S02_V08" data-block-id="BS_C02_S02_V08_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अङ्गमङ्गी समादाय यथा कार्यं करोत्यसौ’(स्मृतिः) इत्यङ्गित्वव्यवहारोऽनुपपन्नः ॥ 08 ॥">‘अङ्गमङ्गी समादाय यथा कार्यं करोत्यसौ’(स्मृतिः) इत्यङ्गित्वव्यवहारोऽनुपपन्नः ॥ 08 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V15" data-block-id="BS_C02_S01_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(150)ओं तदनन्यत्वमारम्भणशब्दादिभ्यः ओम् ॥ 02-01-15 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V15" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V15">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V15_B1" data-verse="BS_C02_S01_V15" data-block-id="BS_C02_S01_V15_B1">स्वतन्त्रबहुसाधना सृष्टिर्लोके दृष्टा । नैवं ब्रह्मणः । स्वरूपसामर्थ्यादेव तस्य सृष्टिः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V15_B2" data-verse="BS_C02_S01_V15" data-block-id="BS_C02_S01_V15_B2">‘किं स्विदासीदधिष्ठानमारम्भणं कतमत् स्वित् कथाऽऽसीत्’(ऋ.सं.१०.८१.२) इति ह्याक्षेपः । अधिष्ठानाद्यनुक्तेः । आदिशब्दाद्युक्तिभिश्च ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V15_B4" data-verse="BS_C02_S01_V15" data-block-id="BS_C02_S01_V15_B4">‘परतन्त्रो ह्यपेक्षेत स्वतन्त्रः किमपेक्ष्यते ।
-साधनानां साधनत्वं यतः किं तस्य साधनैः’ इत्यादिभिः ॥ 15 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V16" data-block-id="BS_C02_S01_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(151)ओं भावे चोपलब्धेः ओम् ॥ 02-01-16 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति पुरुषाश्माधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥ इति पुरुषाश्माधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S02_A016" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्यथानुमित्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A016"></span></p><h4 id="अन्यथानुमित्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A5.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A5.81.E0.A4.AE.E0.A4.BF.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अन्यथानुमित्यधिकरणम्">अन्यथानुमित्यधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V16" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V16">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V09_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V09_I01" data-verse="BS_C02_S02_V09" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V16_B1" data-verse="BS_C02_S01_V16" data-block-id="BS_C02_S01_V16_B1">स्वतन्त्रसाधनभावे प्रमाणैरुपलभ्येत ।</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="प्रकृत्युपसर्जनपुरुषकर्तृत्ववादमपाकरोति –">प्रकृत्युपसर्जनपुरुषकर्तृत्ववादमपाकरोति –</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V16_B2" data-verse="BS_C02_S01_V16" data-block-id="BS_C02_S01_V16_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘अनुक्तं पञ्चभिर्वैदैर्न वस्त्वस्ति कुतश्चन । <br/>अतो वेदत्वमेतेषां यतस्ते सर्ववेदकाः’</span></span> इति स्कान्दे ॥ 16 ॥</div>
 </div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S01_V17_I01" data-block-id="BS_C02_S01_V17_I01" data-verse="BS_C02_S01_V17">
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V09" data-block-id="BS_C02_S02_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(182)ओम् अन्यथाऽनुमितौ च ज्ञशक्तिवियोगात् ओम् ॥ 02-02-09 ॥">(182)ओम् अन्यथाऽनुमितौ च ज्ञशक्तिवियोगात् ओम् ॥ 02-02-09 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">‘अद्भ्यः सम्भूतः पृथिव्यै रसाच्च’(तै.आ.३.१६) इत्यादिना साधनान्तरप्रतीतेः कथमनुपलब्धिरित्यत आह-</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V09" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V09" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V09_B1" data-verse="BS_C02_S02_V09" data-block-id="BS_C02_S02_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="शरीरसम्बन्धात् पुरुषः प्रवर्तत इत्यङ्गीकारेऽपि स्वतस्तस्यासामर्थ्याच्छरीरसम्बन्ध एवायुक्तः ॥ 09 ॥">शरीरसम्बन्धात् पुरुषः प्रवर्तत इत्यङ्गीकारेऽपि स्वतस्तस्यासामर्थ्याच्छरीरसम्बन्ध एवायुक्तः ॥ 09 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V10" data-block-id="BS_C02_S02_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(183)ओं विप्रतिषेधाच्चासमञ्जसम् ओम् ॥ 02-02-10 ॥">(183)ओं विप्रतिषेधाच्चासमञ्जसम् ओम् ॥ 02-02-10 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V17" data-block-id="BS_C02_S01_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(152)ओं सत्वाच्चावरस्य ओम् ॥ 02-01-17 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V10" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V10" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V10_B1" data-verse="BS_C02_S02_V10" data-block-id="BS_C02_S02_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सकलश्रुतिस्मृतियुक्तिविरुद्धत्वाच्चानीश्वरमतम् असमञ्जसम् ।">सकलश्रुतिस्मृतियुक्तिविरुद्धत्वाच्चानीश्वरमतम् असमञ्जसम् ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V17" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V17">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V10_B2" data-verse="BS_C02_S02_V10" data-block-id="BS_C02_S02_V10_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘श्रुतयः स्मृतयश्चैव युक्तयश्चेश्वरं परम् ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V17_B1" data-verse="BS_C02_S01_V17" data-block-id="BS_C02_S01_V17_B1">अवरस्य तदधीनस्य साधनस्य सत्त्वात् ।</div>
+वदन्ति तद्विरुद्धं यो वदेत् तस्मान्न चाधमः’ इति पाद्मे ॥ 10 ॥">‘श्रुतयः स्मृतयश्चैव युक्तयश्चेश्वरं परम् ।
+वदन्ति तद्विरुद्धं यो वदेत् तस्मान्न चाधमः’ इति पाद्मे ॥ 10 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V17_B2" data-verse="BS_C02_S01_V17" data-block-id="BS_C02_S01_V17_B2">‘काल आसीत् पुरुष आसीत् परम आसीत् तद् यदासीत् तदावृतमासीत् तदधीनमासीदथ ह्येक एव परम आसीद् यस्यैतदासीन्न ह्येतदासीत्’ इति हि काषायणश्रुतिः ॥ 17 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(153)ओम् असद्व्यपदेशान्नेति चेन्न धर्मान्तरेण वाक्यशेषात् ओम् ॥ 02-01-18॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अन्यथानुमित्यधिकरणम् ॥ 05 ॥">॥ इति अन्यथानुमित्यधिकरणम् ॥ 05 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S02_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वैशेषिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A017"></span></p><h4 id="वैशेषिकाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A5.88.E0.A4.B6.E0.A5.87.E0.A4.B7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="वैशेषिकाधिकरणम्">वैशेषिकाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V18" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V18">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V11_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V11_I01" data-verse="BS_C02_S02_V11" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B1" data-verse="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B1">‘नासदासीन्नो सदासीत्’(ऋ.सं.१०.१२९.१) इति सर्वस्यासत्त्वव्यपदेशान्नेति चेत्, न । अव्यक्तत्वपारतन्त्र्यादिधर्मान्तरेण हि तदुच्यते ।‘तम आसीत्’(ऋ.सं.१०.१२९.३) इति वाक्यशेषात् । न चान्यत्र प्रमाणमस्ति ।</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="परमाण्वारम्भवादमपाकरोति –">परमाण्वारम्भवादमपाकरोति –</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B2" data-verse="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B2">‘अजो ह्येको जुषमाणोऽनुशेते जहात्येनां भुक्तभोगामजोऽन्यः’(महा.ना.उ.१०.५)।
-‘अनाद्यनन्तं जगदेतदीदृक् प्रवर्तते नात्र विचार्यमस्ति ।
-न चान्यथा क्वाऽपि च कस्य चेदमभूत् पुरा नापि तथा भविष्यत्’,‘असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम्’(भ.गी.१६.८),‘असत्यमाहुर्जगदेतदज्ञाः शक्तिं हरेर्ये न विदुःपरां हि’।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B7" data-verse="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B7">‘यः सत्यरूपं जगदेतदीदृक् सृष्ट्वा त्वभूत् सत्यकर्मा महात्मा’,‘अथ हैनमाहुः सत्यकर्मेति सत्यं ह्येवेदं विश्वमसौ सृजते। अथैनमार्हुनित्यकर्मेति नित्यं ह्येवासौ कुरुते’।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B10" data-verse="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B10">‘यच्चिकेत सत्यमित्तन्न मोघम्’(ऋ.सं.१०.५५.६) इत्यादि श्रुतिस्मृतिभ्यः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B11" data-verse="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B11">‘परस्परविरोधे तु वाक्यानां यत्र युक्तता।
-तथैवार्थः परिज्ञेयो नावाक्या युक्तिरिष्यते’॥इति बृहत्संहितायाम् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B13" data-verse="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B13">‘विरुद्धवत् प्रीतीयन्त आगमा यत्र वै मिथः ।
-तत्र दृष्टानुसारेण तेषामर्थोऽन्ववेक्ष्यते’ ॥ इति च ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B15" data-verse="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B15">‘ईशोऽनीशो जगन्मिथ्या न पूज्यो गुरुरित्यपि ।
-इत्यादिवद् विरुद्धानि वचनान्यथ युक्तयः ।
-प्रमाणैर्बहुभिर्ज्ञेया आभासा इति वैदिकैः ॥
-वेदवेदानुसारेषु विरोधेऽन्यार्थकल्पना ।
-अन्येषां तु विरुद्धानां विप्रलम्भोऽथवा भ्रमः’॥ इति भागवततन्त्रे ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V18_B20" data-verse="BS_C02_S01_V18" data-block-id="BS_C02_S01_V18_B20"><span class="gr-reference gr-ref-Purushottama-id">‘शास्त्रार्थयुक्तोऽनुभवः प्रमाणं तूत्तमं मतम् ।<br/>मध्यमं त्वागमो ज्ञेयः प्रत्यक्षमधमं स्मृतम् ॥<br/>प्रत्यक्षयोरागमयोर्विरोधे निश्चयाय तु ।<br/>अनुमाद्या न स्वतन्त्राः प्रमाणपदवीं ययुः’</span> इति पुरुषोत्तमतन्त्रे॥ 18 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V19" data-block-id="BS_C02_S01_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(154)ओं युक्तेः शब्दान्तराच्च ओम् ॥ 02-01-19 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V11" data-block-id="BS_C02_S02_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(184)ओं महद्दीर्घवद्वा ह्रस्वपरिमण्डलाभ्याम् ओम् ॥ 02-02-11॥">(184)ओं महद्दीर्घवद्वा ह्रस्वपरिमण्डलाभ्याम् ओम् ॥ 02-02-11॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V11" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V11" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V19" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V19">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V11_B1" data-verse="BS_C02_S02_V11" data-block-id="BS_C02_S02_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="महत्त्वाद् दीर्घत्वाच्च यथा कार्यमुत्पद्यते, एवं ह्रस्वत्वात् पारिमण्डल्याच्चोत्पद्येत । वाशब्दादन्यथैतयोरपि न स्यात् । विशेषकारणाभावात् ॥ 11 ॥">महत्त्वाद् दीर्घत्वाच्च यथा कार्यमुत्पद्यते, एवं ह्रस्वत्वात् पारिमण्डल्याच्चोत्पद्येत । वाशब्दादन्यथैतयोरपि न स्यात् । विशेषकारणाभावात् ॥ 11 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V19_B1" data-verse="BS_C02_S01_V19" data-block-id="BS_C02_S01_V19_B1">‘साधनानां साधनत्वं यदाऽऽत्माधीनमिष्यते ।
-तदा साधनसम्पत्तिरैश्वर्यद्योतिका भवेत्’,इत्यादेः साधनान्तरेण सृष्टिर्युक्ता ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V19_B4" data-verse="BS_C02_S01_V19" data-block-id="BS_C02_S01_V19_B4">‘अद्भ्यः सम्भूतो हिरण्यगर्भ इत्यष्टौ’(महा.ना.उ.१.१२) इत्यादिशब्दान्तराच्च ॥ 19 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V20" data-block-id="BS_C02_S01_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(155)ओं पटवच्च ओम् ॥ 02-01-20॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V12" data-block-id="BS_C02_S02_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(185)ओम् उभयथाऽपि न कर्मातस्तदभावः ओम् ॥ 02-02-12॥">(185)ओम् उभयथाऽपि न कर्मातस्तदभावः ओम् ॥ 02-02-12॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V12" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V12" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V20" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V20">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V12_B1" data-verse="BS_C02_S02_V12" data-block-id="BS_C02_S02_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ईश्वरेच्छाया नित्यत्वे तद्भावेऽपि परमाणुकर्माभावान्नेदानीमपि(तत्) स्यात् । अनित्यत्वे तत्कारणाभावात् । अतः परमाणुचेष्टाभावात् तत्कार्याभावः । वैदिकेश्वरस्य तु वेदेनैव सर्वशक्तित्वोक्तेः सर्वम् उपपद्यते । स्वत एव काले(विभेदा) विशेषाङ्गीकृतेश्च ॥ 12 ॥">ईश्वरेच्छाया नित्यत्वे तद्भावेऽपि परमाणुकर्माभावान्नेदानीमपि(तत्) स्यात् । अनित्यत्वे तत्कारणाभावात् । अतः परमाणुचेष्टाभावात् तत्कार्याभावः । वैदिकेश्वरस्य तु वेदेनैव सर्वशक्तित्वोक्तेः सर्वम् उपपद्यते । स्वत एव काले(विभेदा) विशेषाङ्गीकृतेश्च ॥ 12 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V20_B1" data-verse="BS_C02_S01_V20" data-block-id="BS_C02_S01_V20_B1">साधनान्तरेण हि पटादिसृष्टिर्दृष्टा ॥ 20 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V21" data-block-id="BS_C02_S01_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(156)ओं यथा प्राणादिः ओम् ॥ 02-01-21॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V13" data-block-id="BS_C02_S02_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(186)ओं समवायाभ्युपगमाच्च साम्यादनवस्थितेः ओम् ॥ 02-02-13॥">(186)ओं समवायाभ्युपगमाच्च साम्यादनवस्थितेः ओम् ॥ 02-02-13॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V13" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V13" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V21" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V21">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V13_B1" data-verse="BS_C02_S02_V13" data-block-id="BS_C02_S02_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="कार्यकारणादीनां समवायसम्बन्धाङ्गीकारात् तस्य च भिन्नत्वसाम्यात् समवायान्तरापेक्षायाम् अनवस्थितेः(तिः)।">कार्यकारणादीनां समवायसम्बन्धाङ्गीकारात् तस्य च भिन्नत्वसाम्यात् समवायान्तरापेक्षायाम् अनवस्थितेः(तिः)।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V21_B1" data-verse="BS_C02_S01_V21" data-block-id="BS_C02_S01_V21_B1">तच्च साधनजातां तेनानुप्रविष्टमेव । यथा शरीरेन्द्रियादिः।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V13_B2" data-verse="BS_C02_S02_V13" data-block-id="BS_C02_S02_V13_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न च तत् प्रमाणम् । प्रथमसम्बन्धासिद्धैव च तदसिद्धिः । स्वनिर्वाहकत्वे समवाय एव न स्यात् ॥ 13 ॥">न च तत् प्रमाणम् । प्रथमसम्बन्धासिद्धैव च तदसिद्धिः । स्वनिर्वाहकत्वे समवाय एव न स्यात् ॥ 13 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V21_B2" data-verse="BS_C02_S01_V21" data-block-id="BS_C02_S01_V21_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">‘प्रकृतिं पुरुषं चैव प्रविश्य पुरुषोत्तमः ।<br/>क्षोभयामास भगवान् सृष्ट्यर्थं जगतो विभुः’</span></span> इति कौर्मे ॥ 21 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति आरम्भणाधिकरणम् ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V14" data-block-id="BS_C02_S02_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(187)ओं नित्यमेव च भावात् ओम् ॥ 02-02-14 ॥">(187)ओं नित्यमेव च भावात् ओम् ॥ 02-02-14 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V14" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V14" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S01_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इतरव्यपदेशाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A007"></span><h4 class="gr-section-head">इतरव्यपदेशाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V14_B1" data-verse="BS_C02_S02_V14" data-block-id="BS_C02_S02_V14_B1" style="position: relative;"><span data-deva="नित्यत्वाच्च परमाणूनां समवायस्य च तस्यैव जनित्वाङ्गीकारात् नित्यमेव कार्यं स्यात् । अन्यथा न कदाचित् ॥ 14 ॥">नित्यत्वाच्च परमाणूनां समवायस्य च तस्यैव जनित्वाङ्गीकारात् नित्यमेव कार्यं स्यात् । अन्यथा न कदाचित् ॥ 14 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S01_V22_I01" data-block-id="BS_C02_S01_V22_I01" data-verse="BS_C02_S01_V22">
-<div class="leading-bhashya-line">जीवकर्तृपक्षः श्रुतिप्राप्तो विस्तरान्निराक्रियते-</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V15" data-block-id="BS_C02_S02_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(188)ओं रूपादिमत्त्वाच्चविपर्ययो दर्शनात् ओम् ॥ 02-02-15॥">(188)ओं रूपादिमत्त्वाच्चविपर्ययो दर्शनात् ओम् ॥ 02-02-15॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V22" data-block-id="BS_C02_S01_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(157)ओम् इतरव्यपदेशाद्धिताकरणादिदोषप्रसक्तिः ओम् ॥ 02-01-22॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V15" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V15" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V15_B1" data-verse="BS_C02_S02_V15" data-block-id="BS_C02_S02_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="रूपादिमत्त्वाच्च परमाणूनामनित्यत्वम् । तथा दृष्टत्वाल्लोके ॥ 15 ॥">रूपादिमत्त्वाच्च परमाणूनामनित्यत्वम् । तथा दृष्टत्वाल्लोके ॥ 15 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V22" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V22">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V22_B1" data-verse="BS_C02_S01_V22" data-block-id="BS_C02_S01_V22_B1">जीवकर्तृत्वपक्षे हिताकरणमहितकरणं च न स्यात् ॥ 22 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V23" data-block-id="BS_C02_S01_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(158)ओम् अधिकं तु भेदनिर्देशात् ओम् ॥ 02-01-23 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V16" data-block-id="BS_C02_S02_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(189)ओम् उभयथा च दोषात् ओम् ॥ 02-02-16 ॥">(189)ओम् उभयथा च दोषात् ओम् ॥ 02-02-16 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V16" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V16" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V23" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V23">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V16_B1" data-verse="BS_C02_S02_V16" data-block-id="BS_C02_S02_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="नित्यत्वे परमाणूनां तद्वत् सर्वनित्यत्वं स्यात् । विशेषप्रमाणाभावात् । अनित्यत्वे कारणाभावात् तदुत्पत्त्यभावः ॥ 16 ॥">नित्यत्वे परमाणूनां तद्वत् सर्वनित्यत्वं स्यात् । विशेषप्रमाणाभावात् । अनित्यत्वे कारणाभावात् तदुत्पत्त्यभावः ॥ 16 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V23_B1" data-verse="BS_C02_S01_V23" data-block-id="BS_C02_S01_V23_B1">न च ब्रह्मणः श्रमचिन्तादिदोषप्राप्तिः ।अधिकशक्तित्वात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V23_B2" data-verse="BS_C02_S01_V23" data-block-id="BS_C02_S01_V23_B2">‘श्रोता मन्ता द्रष्टाऽऽदेष्टाऽघोष्टा विज्ञाता सर्वेषां भूतानामन्तरपुरुषः’(ऐ.आ.३.२.४),‘एष त आत्मा सर्वान्तरः’(बृ.उ.५.५.२),‘योऽशनायापिपासे शोकं मोहं जरां मृत्युमत्येति’(बृ.उ.५.५.१), इत्यादिविशेषनिर्देशात् ॥ 23 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V24" data-block-id="BS_C02_S01_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(159)ओम् अश्मादिवच्च तदनुपपत्तिः ओम् ॥ 02-01-24 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V17" data-block-id="BS_C02_S02_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(190)ओम् अपरिग्रहाच्चात्यन्तमनपेक्षा ओम् ॥ 02-02-17 ॥">(190)ओम् अपरिग्रहाच्चात्यन्तमनपेक्षा ओम् ॥ 02-02-17 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V17" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V17" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V24" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V24">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V17_B1" data-verse="BS_C02_S02_V17" data-block-id="BS_C02_S02_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="श्रुतिस्मृत्यपरिगृहीतत्वाच्चातिशयेनानपेक्ष(क्ष्य)ता ।">श्रुतिस्मृत्यपरिगृहीतत्वाच्चातिशयेनानपेक्ष(क्ष्य)ता ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V24_B1" data-verse="BS_C02_S01_V24" data-block-id="BS_C02_S01_V24_B1">चेतनत्वेऽप्यश्मादिवदस्वतन्त्रत्वात् स्वतः कर्तृत्वानुपपत्तिर्जीवस्य।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V17_B2" data-verse="BS_C02_S02_V17" data-block-id="BS_C02_S02_V17_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘आन्वीक्षिकीं तर्कविद्यामनुरक्तो निरर्थकम्’ इति च मोक्षधर्मे ॥ 17 ॥">‘आन्वीक्षिकीं तर्कविद्यामनुरक्तो निरर्थकम्’ इति च मोक्षधर्मे ॥ 17 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V24_B2" data-verse="BS_C02_S01_V24" data-block-id="BS_C02_S01_V24_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bharatha-id">‘यथा धारुमयीं योषां नरः स्थिरसमाहितः।<br/>इङ्गयत्यङ्गमङ्गानि तथा राजन्निमाः प्रजाः’</span></span> इति भारते ॥ 24 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V25" data-block-id="BS_C02_S01_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(160)ओम् उपसंहारदर्शनान्नेति चेन्न क्षीरवद्धि ओम् ॥ 02-01-25 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति वैशेषिकाधिकरणम् ॥ 06 ॥">॥ इति वैशेषिकाधिकरणम् ॥ 06 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S02_A018" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="समुदायाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A018"></span></p><h4 id="समुदायाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.AE.E0.A5.81.E0.A4.A6.E0.A4.BE.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="समुदायाधिकरणम्">समुदायाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V25" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V25">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V18_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V18_I01" data-verse="BS_C02_S02_V18" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V25_B1" data-verse="BS_C02_S01_V25" data-block-id="BS_C02_S01_V25_B1">जीवेन कार्योपसंहारदर्शनात् तस्य कर्तृत्वमिति चेत्, न । यथा क्षीरं गोषु दृश्यमानमपि प्राणादेव जायते-</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="परमाणुपुञ्जवादिमतं निरा(अपा)करोति-">परमाणुपुञ्जवादिमतं निरा(अपा)करोति-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V25_B2" data-verse="BS_C02_S01_V25" data-block-id="BS_C02_S01_V25_B2">‘अन्नं रसादिरूपेण प्राणः परिणयत्यसौ’ इति वचनात्, एवं जीवे दृश्यमानोऽपि कार्योपसंहारोऽस्वातन्त्र्यात् परकृत एव ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V25_B4" data-verse="BS_C02_S01_V25" data-block-id="BS_C02_S01_V25_B4">‘य आत्मानमन्तरो यमयति’,‘नाहं कर्ता न कर्ता त्वं कर्ता यस्तु सदा प्रभुः’ इत्यादेः ॥ 25 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V26" data-block-id="BS_C02_S01_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(161)ओं देवादिवदपि लोके ओम् ॥ 02-01-26 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V18" data-block-id="BS_C02_S02_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(191)ओं समुदाय उभयहेतुकेऽपि तदप्राप्तिः ओम् ॥ 02-02-18 ॥">(191)ओं समुदाय उभयहेतुकेऽपि तदप्राप्तिः ओम् ॥ 02-02-18 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V18" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V18" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V26" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V26">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V18_B1" data-verse="BS_C02_S02_V18" data-block-id="BS_C02_S02_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="समुदायस्यैकहेतुकत्वं न युज्यते । उभयहेतुकेऽप्यन्योऽन्याश्रयात् तदप्राप्तिः । अन्यथा सर्वदा समुदायसत्त्वं(समुदायत्वम्) स्यात् ॥ 18 ॥">समुदायस्यैकहेतुकत्वं न युज्यते । उभयहेतुकेऽप्यन्योऽन्याश्रयात् तदप्राप्तिः । अन्यथा सर्वदा समुदायसत्त्वं(समुदायत्वम्) स्यात् ॥ 18 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V26_B1" data-verse="BS_C02_S01_V26" data-block-id="BS_C02_S01_V26_B1">न च कर्तुरीश्वरस्यादृष्टिविरोधः । देवादिवद् अदृश्यत्वशक्तियोगात् । लोकेऽपि पिशाचादीनां तादृशी शक्तिर्दृष्टा किम्वीश्वरस्य ।</div>
+</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V19" data-block-id="BS_C02_S02_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(192)ओम् इतरेतरप्रत्ययत्वादिति चेन्न उत्पत्तिमात्रनिमित्तत्वात् ओम् ॥ 02-02-19 ॥">(192)ओम् इतरेतरप्रत्ययत्वादिति चेन्न उत्पत्तिमात्रनिमित्तत्वात् ओम् ॥ 02-02-19 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V26_B2" data-verse="BS_C02_S01_V26" data-block-id="BS_C02_S01_V26_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-BruhathSamitha-id">‘न युक्तियोगाद् वाक्यानि निराकार्याण्यपि क्वचित् ।<br/>विरोध एव वाक्यानां युक्तयो न तु युक्तयः’</span></span>इति बृहत्संहितायाम् ॥ 26 ॥</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V19" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V19" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V19_B1" data-verse="BS_C02_S02_V19" data-block-id="BS_C02_S02_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वदा विद्यमानोऽपि समुदायः परस्परापेक्षया व्यवह्रियत इति चेत्,">सर्वदा विद्यमानोऽपि समुदायः परस्परापेक्षया व्यवह्रियत इति चेत्,</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V19_B2" data-verse="BS_C02_S02_V19" data-block-id="BS_C02_S02_V19_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न । एकं कार्यमुत्पाद्य तस्य विनष्टत्वात् परस्परप्रत्ययस्तदपेक्षया व्यवहार इति न युज्यते ।">न । एकं कार्यमुत्पाद्य तस्य विनष्टत्वात् परस्परप्रत्ययस्तदपेक्षया व्यवहार इति न युज्यते ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V19_B3" data-verse="BS_C02_S02_V19" data-block-id="BS_C02_S02_V19_B3" style="position: relative;"><span data-deva="कारणे सति कार्यं भवत्येवेति हि तस्य नियमः ॥ 19 ॥">कारणे सति कार्यं भवत्येवेति हि तस्य नियमः ॥ 19 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V27" data-block-id="BS_C02_S01_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(162)ओं कृत्स्नप्रसक्तिर्निरवयवत्वशब्दकोपो वा ओम् ॥ 02-01-27 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V20" data-block-id="BS_C02_S02_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(193)ओम् उत्तरोत्पादे च पूर्वनिरोधात् ओम् ॥ 02-02-20 ॥">(193)ओम् उत्तरोत्पादे च पूर्वनिरोधात् ओम् ॥ 02-02-20 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V20" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V20" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V27" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V27">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V20_B1" data-verse="BS_C02_S02_V20" data-block-id="BS_C02_S02_V20_B1" style="position: relative;"><span data-deva="कार्योत्पत्तावेव कारणस्य विनाशाच्च न विशेषकार्योत्पत्तिः ॥ 20 ॥">कार्योत्पत्तावेव कारणस्य विनाशाच्च न विशेषकार्योत्पत्तिः ॥ 20 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V27_B1" data-verse="BS_C02_S01_V27" data-block-id="BS_C02_S01_V27_B1">अयं च दोषो जीवकर्तृत्वपक्षे । एकेनाङ्गुलिमात्रेण प्रवर्तमानोऽपि पूर्णप्रवृत्तिः स्यात् । न च तद्युज्यते । सामर्थ्यैकदेशदर्शनात् । न चैकदेशेन निरवयवत्वात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V27_B2" data-verse="BS_C02_S01_V27" data-block-id="BS_C02_S01_V27_B2">‘अथ यः स जीवः स नित्यो निरवयवो ज्ञात्वाऽज्ञाता सुखी दुःखी शरीरेन्द्रियस्थः’ इति भाल्लवेयश्रुतिः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V27_B4" data-verse="BS_C02_S01_V27" data-block-id="BS_C02_S01_V27_B4">न चोपाधिकृतोंऽशः । अंश उपहित इति द्वित्वापेक्षत्वात् न चान्यत् कल्प्यम् ।<br/>‘यद्धि युक्त्या विरुद्ध्येत तदीशकृतमेव हि’। इति गत्यन्तरोक्तेः ॥ 27 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥इति इतरव्यपदेशाधिकरणम् ॥ 07 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V21" data-block-id="BS_C02_S02_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(194)ओम् असति प्रतिज्ञोपरोधो यौगपद्यमन्यथा ओम् ॥ 02-02-21 ॥">(194)ओम् असति प्रतिज्ञोपरोधो यौगपद्यमन्यथा ओम् ॥ 02-02-21 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V21" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V21" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S01_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="शब्दमूलत्वाधिकरणं" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A008"></span><h4 class="gr-section-head">शब्दमूलत्वाधिकरणं</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V21_B1" data-verse="BS_C02_S02_V21" data-block-id="BS_C02_S02_V21_B1" style="position: relative;"><span data-deva="कारणे विनष्टे कार्यमुत्पद्यते चेत् तत्कार्यमिति प्रतिज्ञाहानिः । तत्काले कारणमस्ति चेद् विनाशकारणाभावद् यौगपद्यं सर्वकार्याणाम् ॥ 21 ॥">कारणे विनष्टे कार्यमुत्पद्यते चेत् तत्कार्यमिति प्रतिज्ञाहानिः । तत्काले कारणमस्ति चेद् विनाशकारणाभावद् यौगपद्यं सर्वकार्याणाम् ॥ 21 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V28" data-block-id="BS_C02_S01_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(163)ओं श्रुतेस्तु शब्दमूलत्वात् ओम् ॥ 02-01-28 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V28" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V28">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V28_B1" data-verse="BS_C02_S01_V28" data-block-id="BS_C02_S01_V28_B1">न चेश्वरपक्षेऽयं विरोधः-</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V28_B2" data-verse="BS_C02_S01_V28" data-block-id="BS_C02_S01_V28_B2">‘योऽसौ विरुद्धोऽविरुद्धो मनुरमनुरवाग् वागिन्द्रोऽनिन्द्रः प्रवृत्तिरप्रवृत्तिः स परः परमात्मा’ इति पैङ्ग्यादिश्रुतेरेव ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V28_B4" data-verse="BS_C02_S01_V28" data-block-id="BS_C02_S01_V28_B4">शब्दमूलत्वाच्च न युक्तिविरोधः-</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V28_B5" data-verse="BS_C02_S01_V28" data-block-id="BS_C02_S01_V28_B5">‘यद्वाक्योक्तं न तद्युक्तिः विरोद्धुं शक्नुयात् क्वचित् । विरोधे वाक्ययोः क्वापि किञ्चित् साहाय्यकारणम्’॥इति पुरुषोत्तमतन्त्रे ॥ 28 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V29" data-block-id="BS_C02_S01_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(164)ओम् आत्मनि चैवं विचित्राश्च हि ओम् ॥ 02-01-29 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V22" data-block-id="BS_C02_S02_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(195)ओं प्रतिसङ्ख्याऽप्रतिसङ्ख्यानिरोधाप्राप्तिरविच्छेदात् ओम् ॥ 02-02-22॥">(195)ओं प्रतिसङ्ख्याऽप्रतिसङ्ख्यानिरोधाप्राप्तिरविच्छेदात् ओम् ॥ 02-02-22॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V22" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V22" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V29" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V29">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V22_B1" data-verse="BS_C02_S02_V22" data-block-id="BS_C02_S02_V22_B1" style="position: relative;"><span data-deva="कारणे सति कार्यं भवत्येवेति नियमान्निस्सन्तानः ससन्तानश्च विनाशो न युज्यते ॥ 22 ॥">कारणे सति कार्यं भवत्येवेति नियमान्निस्सन्तानः ससन्तानश्च विनाशो न युज्यते ॥ 22 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V29_B1" data-verse="BS_C02_S01_V29" data-block-id="BS_C02_S01_V29_B1">परमात्मनो विचित्राश्च शक्तयः सन्ति । नान्येषाम् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V29_B2" data-verse="BS_C02_S01_V29" data-block-id="BS_C02_S01_V29_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shwethashwataropanishad-id">‘विचित्रशक्तिः पुरुषः पुराणो न चान्येषां शक्तयस्तादृशाः स्युः ।<br/>एको वशी सर्वभूतान्तरात्मा सर्वान् देवानेक एवानुविष्टः’</span></span>॥इति श्वेताश्वतरश्रुतिः ॥ 29 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V30" data-block-id="BS_C02_S01_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(165)ओं स्वपक्षदोषाच्च ओम् ॥ 02-01-30 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V23" data-block-id="BS_C02_S02_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(196)ओम् उभयथा च दोषात् ओम् ॥ 02-02-23 ॥">(196)ओम् उभयथा च दोषात् ओम् ॥ 02-02-23 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V23" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V23" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V30" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V30">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V23_B1" data-verse="BS_C02_S02_V23" data-block-id="BS_C02_S02_V23_B1" style="position: relative;"><span data-deva="कारणे सति कार्यं भवत्येवेति नियमे सर्वदा कार्यभावान्न कार्यकारणविशेषः । अनियमे कार्यानुत्पत्तिः ॥ 23 ॥">कारणे सति कार्यं भवत्येवेति नियमे सर्वदा कार्यभावान्न कार्यकारणविशेषः । अनियमे कार्यानुत्पत्तिः ॥ 23 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V30_B1" data-verse="BS_C02_S01_V30" data-block-id="BS_C02_S01_V30_B1">‘ये दोषा इतरत्रापि ते गुणाः परमे मताः ।
-न दोषः परमे कश्चिद् गुणा एव निरन्तराः’इति वचनाज्जीवपक्ष एव दोषो न परपक्षे ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V30_B4" data-verse="BS_C02_S01_V30" data-block-id="BS_C02_S01_V30_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kashayana-id">‘अथ यः सदोषः साञ्जनः सजनिः स जीवोऽथ यः स निर्दोषो निष्कलः सगुणः परः परमात्मा’</span></span>इति काषायणश्रुतिः ॥ 30 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V31" data-block-id="BS_C02_S01_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(166)ओं सर्वोपेता च तद्दर्शनात् ओम् ॥ 02-01-31 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V24" data-block-id="BS_C02_S02_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(197)ओम् आकाशे चाविशेषात् ओम् ॥ 02-02-24 ॥">(197)ओम् आकाशे चाविशेषात् ओम् ॥ 02-02-24 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V24" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V24" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V31" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V31">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V24_B1" data-verse="BS_C02_S02_V24" data-block-id="BS_C02_S02_V24_B1" style="position: relative;"><span data-deva="दीपादिषु विशेषदर्शनात् क्षणिकत्वेनान्यत्रापि क्षणिकत्वमनुमीयते चेदाकाशादिष्वविशेषदर्शनाद् अन्यत्रापि तदनुमीयेत ॥ 24 ॥">दीपादिषु विशेषदर्शनात् क्षणिकत्वेनान्यत्रापि क्षणिकत्वमनुमीयते चेदाकाशादिष्वविशेषदर्शनाद् अन्यत्रापि तदनुमीयेत ॥ 24 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V31_B1" data-verse="BS_C02_S01_V31" data-block-id="BS_C02_S01_V31_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id">‘सर्वैर्युक्ता शक्तिभिर्देवता सा परेति यां प्राहुरजस्रशक्तिम् ।<br/>नित्यानन्दा नित्यरूपाऽजरा च या शाश्वताऽत्मेति च यां वदन्ति’</span></span>इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V31_B4" data-verse="BS_C02_S01_V31" data-block-id="BS_C02_S01_V31_B4">अतो न केवलं विचित्रशक्तिः । किन्तु सर्वशक्तिरेव ॥ 31 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V32" data-block-id="BS_C02_S01_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(167)ओं विकरणत्वान्नेति चेत् तदुक्तम् ओम् ॥ 02-01-32 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V25" data-block-id="BS_C02_S02_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(198)ओम् अनुस्मृतेश्च ओम् ॥ 02-02-25॥">(198)ओम् अनुस्मृतेश्च ओम् ॥ 02-02-25॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V25" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V25" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V32" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V32">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V25_B1" data-verse="BS_C02_S02_V25" data-block-id="BS_C02_S02_V25_B1" style="position: relative;"><span data-deva="तदेवेदमिति प्रत्यभिज्ञानाच्च । प्रत्यभिज्ञाया भ्रान्तित्वे विशेषदर्शनस्यापि भ्रान्तित्वम् ॥ 25 ॥">तदेवेदमिति प्रत्यभिज्ञानाच्च । प्रत्यभिज्ञाया भ्रान्तित्वे विशेषदर्शनस्यापि भ्रान्तित्वम् ॥ 25 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V32_B1" data-verse="BS_C02_S01_V32" data-block-id="BS_C02_S01_V32_B1">न च करणाभावादनुपपत्तिरिति युक्तम् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V32_B2" data-verse="BS_C02_S01_V32" data-block-id="BS_C02_S01_V32_B2">‘अपाणिपादो जवनो गृहीता पश्यत्यचक्षुः स श्रुणोत्यकर्णः।
-स वेत्ति वेद्यं न च तस्यास्ति वेत्ता तमाहुरग्र्यं पुरुषं महान्तम्’(श्वे.उ.३.१९)।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V32_B4" data-verse="BS_C02_S01_V32" data-block-id="BS_C02_S01_V32_B4">‘न तस्य कार्यं करणं च विद्यते न तत्समश्चाभ्यधिकश्च दृश्यते ।
-पराऽस्य शक्तिर्विविधैव श्रूयते स्वाभाविकी ज्ञानबलक्रिया च’(श्वे.उ.६.८)इत्यादि श्रतिभ्यः</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V32_B7" data-verse="BS_C02_S01_V32" data-block-id="BS_C02_S01_V32_B7">‘सर्वोपेता च’(ब्र.सू.२.१.३१) इति सामान्यपरिहारेऽपि विशेषयुक्त्यर्थं पुनराशङ्का ॥ 32 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति शब्दमूलत्वाधिकरणम् ॥ 08 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति समुदायाधिकरणम् ॥ 07 ॥">॥ इति समुदायाधिकरणम् ॥ 07 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S02_A019" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="असदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A019"></span></p><h4 id="असदधिकरणम्_2" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.B8.E0.A4.A6.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_2"></span><span data-deva="असदधिकरणम्">असदधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C02_S01_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नप्रयोजनत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A009"></span><h4 class="gr-section-head">नप्रयोजनत्वाधिकरणम्</h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V26_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V26_I01" data-verse="BS_C02_S02_V26" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="शून्यवादमपाकरोति-">शून्यवादमपाकरोति-</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S01_V33_I01" data-block-id="BS_C02_S01_V33_I01" data-verse="BS_C02_S01_V33">
-<div class="leading-bhashya-line">यत् प्रयोजनार्थं सृष्ट्यादिस्तदूनत्वान्नपूर्णतेत्यत आह –</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V26" data-block-id="BS_C02_S02_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(199)ओं नासतोऽदृष्टत्वात् ओम् ॥ 02-02-26 ॥">(199)ओं नासतोऽदृष्टत्वात् ओम् ॥ 02-02-26 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V33" data-block-id="BS_C02_S01_V33" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(168)ओं न प्रयोजनवत्त्वात् ओम् ॥ 02-01-33 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V26" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V26" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V26_B1" data-verse="BS_C02_S02_V26" data-block-id="BS_C02_S02_V26_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अदृष्टत्वादसतः कारणत्वं न युज्यते ॥ 26 ॥">अदृष्टत्वादसतः कारणत्वं न युज्यते ॥ 26 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V33" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V33">
+</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V33_B1" data-verse="BS_C02_S01_V33" data-block-id="BS_C02_S01_V33_B1">‘अथैष एव परम आनन्दः’(बृ.उ.६.३.३३) इत्यादिना कृतकृत्यत्वान्न प्रयोजनाय सृष्टिः किन्तु ?</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V27" data-block-id="BS_C02_S02_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(200)ओम् उदासीनानामपि चैवं सिद्धिः ओम् ॥ 02-02-27 ॥">(200)ओम् उदासीनानामपि चैवं सिद्धिः ओम् ॥ 02-02-27 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V27" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V27" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V27_B1" data-verse="BS_C02_S02_V27" data-block-id="BS_C02_S02_V27_B1" style="position: relative;"><span data-deva="असतः कारणत्वे उदासीनानां हेयोपादेयबुद्धिवर्जितानां खपुष्पादीनामपि सकाशात् कार्यसिद्धिः ।">असतः कारणत्वे उदासीनानां हेयोपादेयबुद्धिवर्जितानां खपुष्पादीनामपि सकाशात् कार्यसिद्धिः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V27_B2" data-verse="BS_C02_S02_V27" data-block-id="BS_C02_S02_V27_B2" style="position: relative;"><span data-deva="चशब्दान्न चेदन्यत्रापि न स्यात्, अविशेषात् ॥ 27 ॥">चशब्दान्न चेदन्यत्रापि न स्यात्, अविशेषात् ॥ 27 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V34" data-block-id="BS_C02_S01_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(169)ओं लोकवत्तु लीलाकैवल्यम् ओम् ॥ 02-01-34 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V28" data-block-id="BS_C02_S02_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(201)ओं नाभाव उपलब्धेः ओम् ॥ 02-02-28 ॥">(201)ओं नाभाव उपलब्धेः ओम् ॥ 02-02-28 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V28" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V28" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V34" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V34">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V28_B1" data-verse="BS_C02_S02_V28" data-block-id="BS_C02_S02_V28_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न च जगदेव शून्यमिति वाच्यम् । दृष्टत्वात् ॥28॥">न च जगदेव शून्यमिति वाच्यम् । दृष्टत्वात् ॥28॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V34_B1" data-verse="BS_C02_S01_V34" data-block-id="BS_C02_S01_V34_B1">यथा लोके मत्तस्य सुखोद्रेकादेव नृत्तगानादिलीला, न तु प्रयोजनापेक्षया, एवमेवेश्वरस्य ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V34_B2" data-verse="BS_C02_S01_V34" data-block-id="BS_C02_S01_V34_B2">‘सृष्ट्यादिकं हरिर्नैव प्रयोजनमपेक्ष्य तु ।
-कुरुते केवलानन्दाद् यथा मत्तस्य नर्तनम् ॥
-पूर्णानन्दस्य तस्येह प्रयोजनमतिः कुतः ।
-मुक्ता अप्याप्तकामाः स्युः किमु तस्याखिलात्मनः’ इति ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V34_B6" data-verse="BS_C02_S01_V34" data-block-id="BS_C02_S01_V34_B6">‘देवस्यैष स्वभावोऽयमाप्तकामस्य का स्पृहा’(मां.उ.२.१) इति च श्रुतिः ॥ 34 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति नप्रयोजनत्वाधिकरणम् ॥ 09 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V29" data-block-id="BS_C02_S02_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(202)ओं वैधर्म्याच्च न स्वप्नादिवत् ओम् ॥ 02-02-29 ॥">(202)ओं वैधर्म्याच्च न स्वप्नादिवत् ओम् ॥ 02-02-29 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V29" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V29" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S01_A010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A010"></span><h4 class="gr-section-head">वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V29_B1" data-verse="BS_C02_S02_V29" data-block-id="BS_C02_S02_V29_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न च दृष्टस्यापि स्वप्नादिवदभावः। तस्योत्तरकाले स्वप्नोयं नायं सर्प इत्याद्यनुभवात् । न चात्र तादृशं प्रमाणमस्ति ॥ 29 ॥">न च दृष्टस्यापि स्वप्नादिवदभावः। तस्योत्तरकाले स्वप्नोयं नायं सर्प इत्याद्यनुभवात् । न चात्र तादृशं प्रमाणमस्ति ॥ 29 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S01_V35_I01" data-block-id="BS_C02_S01_V35_I01" data-verse="BS_C02_S01_V35">
-<div class="leading-bhashya-line">सर्वकर्तृत्वे वैषम्यनैर्घृण्ये तस्येत्यतो वक्ति-</div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति असदधिकरणम् ॥ 08 ॥">॥ इति असदधिकरणम् ॥ 08 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V35" data-block-id="BS_C02_S01_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(170)ओं वैषम्यनैर्घृण्ये न सापेक्षत्वात् तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 02-01-35॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S02_A020" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनुपलब्ध्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A020"></span></p><h4 id="अनुपलब्ध्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A5.81.E0.A4.AA.E0.A4.B2.E0.A4.AC.E0.A5.8D.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अनुपलब्ध्यधिकरणम्">अनुपलब्ध्यधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V30_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V30_I01" data-verse="BS_C02_S02_V30" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V35" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V35">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="विज्ञानवादमपाकरोति-">विज्ञानवादमपाकरोति-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V35_B1" data-verse="BS_C02_S01_V35" data-block-id="BS_C02_S01_V35_B1">कर्मापेक्षया फलदातृत्वान्न तस्य वैषम्यनैर्घृण्ये । ‘पुण्येन पुण्यं लोकं नयति पापेन पापम्’(प्र.३.७) इति हि श्रुतिः ॥ 35 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V36" data-block-id="BS_C02_S01_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(171)ओं न कर्माविभागादिति चेन्नानादित्वात् ओम् ॥ 02-01-36 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V30" data-block-id="BS_C02_S02_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(203)ओं न भावोऽनुपलब्धेः ओम् ॥ 02-02-30 ॥">(203)ओं न भावोऽनुपलब्धेः ओम् ॥ 02-02-30 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V30" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V30" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V36" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V36">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V30_B1" data-verse="BS_C02_S02_V30" data-block-id="BS_C02_S02_V30_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न विज्ञानमात्रं जगत् । तथाऽनुभवाभावात् ॥ 30 ॥">न विज्ञानमात्रं जगत् । तथाऽनुभवाभावात् ॥ 30 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V36_B1" data-verse="BS_C02_S01_V36" data-block-id="BS_C02_S01_V36_B1">यदपेक्षयाऽसौ फलं ददाति न तत् कर्म ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V36_B2" data-verse="BS_C02_S01_V36" data-block-id="BS_C02_S01_V36_B2">‘एष ह्येवैनं साधुकर्म कारयति तं यमेभ्यो लोकेभ्य उन्निनीषत एष उ एवासाधुकर्म कारयति तं यमधो निनीषते’(कौ.३.८) इति श्रुतेः कर्मणोऽपि तन्निमित्तत्वादिति चेन्न, तस्यापि पूर्वकर्म कारणमित्यनादित्वात् कर्मणः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V36_B4" data-verse="BS_C02_S01_V36" data-block-id="BS_C02_S01_V36_B4">भविष्यत्पुराणे च –
-‘पुण्यपापादिकं विष्णुः कारयेत् पूर्वकर्मणा ।
-अनादित्वात् कर्मणश्च न विरोधः कथञ्चन’ इति ॥ 36 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V37" data-block-id="BS_C02_S01_V37" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(172)ओम् उपपद्यते चाप्युपलभ्यते च ओं॥ 02-01-37 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V31" data-block-id="BS_C02_S02_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(204)ओं क्षणिकत्वाच्च ओम् ॥ 02-02-31 ॥">(204)ओं क्षणिकत्वाच्च ओम् ॥ 02-02-31 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V31" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V31" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V37" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V37">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V31_B1" data-verse="BS_C02_S02_V31" data-block-id="BS_C02_S02_V31_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ज्ञानं क्षणिकम् । अर्थानां च स्थायित्वमुक्तम् । अतश्च नैक्यम् ॥ 31 ॥">ज्ञानं क्षणिकम् । अर्थानां च स्थायित्वमुक्तम् । अतश्च नैक्यम् ॥ 31 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V37_B1" data-verse="BS_C02_S01_V37" data-block-id="BS_C02_S01_V37_B1">न च कर्मापेक्षत्वेनेश्वरस्यास्वातन्त्र्यम् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V37_B2" data-verse="BS_C02_S01_V37" data-block-id="BS_C02_S01_V37_B2">‘द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च ।
-यदनुग्रहतः सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’ ॥इत्यादिना कर्मादीनां सत्त्वस्यापि तदधीनत्वात् । न च पुनर्वैषम्याद्यापेतेन दोषः । तादृशवैषम्यादेरुपलभ्यमानत्वात्-</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V37_B5" data-verse="BS_C02_S01_V37" data-block-id="BS_C02_S01_V37_B5">‘स कारयेत् पुण्यमथापि पापं न तावता दोषवानीशिताऽपि ।
-ईशो यत्रो गुणदोषादिसत्त्वे स्वयं परोऽनादिरादिः प्रजानाम्’ ॥इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 37 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम् ॥ 10 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V32" data-block-id="BS_C02_S02_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(205)ओं सर्वथाऽनुपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-02-32 ॥">(205)ओं सर्वथाऽनुपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-02-32 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V32" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V32" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S01_A011" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S01_A011"></span><h4 class="gr-section-head">सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V32_B1" data-verse="BS_C02_S02_V32" data-block-id="BS_C02_S02_V32_B1" style="position: relative;"><span data-deva="प्रमाणाभावात् सर्वश्रुतिस्मृतिर्युक्तिविरुद्धत्वाच्च नैते पक्षा ग्राह्याः ॥ 32 ॥">प्रमाणाभावात् सर्वश्रुतिस्मृतिर्युक्तिविरुद्धत्वाच्च नैते पक्षा ग्राह्याः ॥ 32 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S01_V38_I01" data-block-id="BS_C02_S01_V38_I01" data-verse="BS_C02_S01_V38">
-<div class="leading-bhashya-line">अवशिष्टैरुपसंहरति-</div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अनुपलब्द्यधिकरणम् ॥ 09 ॥">॥ इति अनुपलब्द्यधिकरणम् ॥ 09 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S01_V38" data-block-id="BS_C02_S01_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(173)ओं सर्वधर्मोपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-01-38 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S02_A021" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नैकस्मिन्नधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A021"></span></p><h4 id="नैकस्मिन्नधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A8.E0.A5.88.E0.A4.95.E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.BF.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A8.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="नैकस्मिन्नधिकरणम्">नैकस्मिन्नधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V33_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V33_I01" data-verse="BS_C02_S02_V33" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S01_V38" data-block-id="bhashya-BS_C02_S01_V38">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="स्याद्वादिमतं दूषयति-">स्याद्वादिमतं दूषयति-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S01_V38_B1" data-verse="BS_C02_S01_V38" data-block-id="BS_C02_S01_V38_B1">‘गुणाः श्रुताः सुविरुद्धाश्च देवे सन्त्यश्रुता अपि नैवात्र शङ्का ।
-चिन्त्या अचिन्त्याश्च तथैव दोषाः श्रुताश्च नाज्ञैर्हि तथा प्रतीताः ।’इति सर्वगुणोपपत्तिश्रुतेश्च ॥ 38 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति सर्वधर्मोपपत्यधिकरणम् ॥ 11 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V33" data-block-id="BS_C02_S02_V33" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(206)ओं नैकस्मिन्नसम्भवात् ओम् ॥ 02-02-33 ॥">(206)ओं नैकस्मिन्नसम्भवात् ओम् ॥ 02-02-33 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V33" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V33" style="position: relative;">
-<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्य विरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥ 02-01 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V33_B1" data-verse="BS_C02_S02_V33" data-block-id="BS_C02_S02_V33_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सत् स्यादसत् स्यात् सदसत् स्यात् ततोऽन्यच्च स्यादित्येतन्नैकस्मिन् युज्यते । अदृष्टत्वेनासम्भवात् ॥ 33 ॥">सत् स्यादसत् स्यात् सदसत् स्यात् ततोऽन्यच्च स्यादित्येतन्नैकस्मिन् युज्यते । अदृष्टत्वेनासम्भवात् ॥ 33 ॥</span></div>
-<span id="gr-C2-S2" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="द्वितीयः पादः"></span>
-=== द्वितीयः पादः ===
-<div class="introduction" id="BS_C02_S02_I01" data-block-id="BS_C02_S02_I01" data-verse="BS_C02_S02">
-<div class="introduction-line">‘इतरेषां चानुपलब्धेः’(ब्र.सू.२.१.२) इति सामान्यनिराकरणं समयानां कृतम्। विशेषतो निराकरोत्यस्मिन् पादे ।</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V34" data-block-id="BS_C02_S02_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(207)ओम् एवञ्चात्माकार्त्स्न्यम् ओम् ॥ 02-02-34 ॥">(207)ओम् एवञ्चात्माकार्त्स्न्यम् ओम् ॥ 02-02-34 ॥</span></span></span></div>
-<div class="introduction" id="BS_C02_S02_I02" data-block-id="BS_C02_S02_I02" data-verse="BS_C02_S02">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V34" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V34" style="position: relative;">
-<div class="introduction-line">अचेतनप्रवृत्तिमतं प्रथमतो निराकरोति –</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V34_B1" data-verse="BS_C02_S02_V34" data-block-id="BS_C02_S02_V34_B1" style="position: relative;"><span data-deva="जीवस्य शरीरपरिमितत्वाङ्गीकारेऽण्वादिशरीरस्थस्य हस्त्यादिशरीरेऽकार्त्स्न्यं स्यात् ॥34॥">जीवस्य शरीरपरिमितत्वाङ्गीकारेऽण्वादिशरीरस्थस्य हस्त्यादिशरीरेऽकार्त्स्न्यं स्यात् ॥34॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V35" data-block-id="BS_C02_S02_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(208)ओं न च पर्यायादप्यविरोधो विकारादिभ्यः ओम्॥ 02-02-35 ॥">(208)ओं न च पर्यायादप्यविरोधो विकारादिभ्यः ओम्॥ 02-02-35 ॥</span></span></span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C02_S02_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="रचनानुपपत्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A012"></span><h4 class="gr-section-head">रचनानुपपत्त्यधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V35" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V35" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V35_B1" data-verse="BS_C02_S02_V35" data-block-id="BS_C02_S02_V35_B1" style="position: relative;"><span data-deva="तत्तच्छरीरस्थस्य तत्तत्परिमाणत्वमिति न मन्तव्यम्(वाच्यम्) । विकारित्वादनित्यत्वप्रसक्तेः ॥ 35 ॥">तत्तच्छरीरस्थस्य तत्तत्परिमाणत्वमिति न मन्तव्यम्(वाच्यम्) । विकारित्वादनित्यत्वप्रसक्तेः ॥ 35 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V01" data-block-id="BS_C02_S02_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(174)ओं रचनानुपपत्तेश्च नानुमानम् ओम् ॥ 02-02-01 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V01" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V01">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V01_B1" data-verse="BS_C02_S02_V01" data-block-id="BS_C02_S02_V01_B1">अचेतनस्य स्वतः प्रवृत्त्यनुपपत्तेः नानुमानपरिकल्पितं प्रधानं जगत्कर्तृ । चशब्देन प्रमाणाभावं दर्शयति ॥ 01 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V02" data-block-id="BS_C02_S02_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(175)ओं प्रवृत्तेश्च ओम् ॥ 02-02-02 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V36" data-block-id="BS_C02_S02_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(209)ओम् अन्त्यावस्थितेश्चोभयनित्यत्वादविशेषात् ओम् ॥ 02-02-36 ॥">(209)ओम् अन्त्यावस्थितेश्चोभयनित्यत्वादविशेषात् ओम् ॥ 02-02-36 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V36" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V36" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V02" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V02">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V36_B1" data-verse="BS_C02_S02_V36" data-block-id="BS_C02_S02_V36_B1" style="position: relative;"><span data-deva="परिमाणाभावे स्वरूपाभावप्राप्त्याऽन्त्यपरिमाणस्थितेस्तदर्थत्वेन शरीरस्थितेरुभयनित्यत्वादविशेषेण सर्वशरीरनित्यत्वं स्यात् ॥ 36 ॥">परिमाणाभावे स्वरूपाभावप्राप्त्याऽन्त्यपरिमाणस्थितेस्तदर्थत्वेन शरीरस्थितेरुभयनित्यत्वादविशेषेण सर्वशरीरनित्यत्वं स्यात् ॥ 36 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V02_B1" data-verse="BS_C02_S02_V02" data-block-id="BS_C02_S02_V02_B1">चेतनस्य स्वतः प्रवृत्तिदर्शनाच्च ॥ 02 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V03" data-block-id="BS_C02_S02_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(176)ओं पयोऽम्बुवच्चेत् तत्रापि ओम् ॥ 02-02-03॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति नैकस्मिन्नधिकरणम् (स्याद्वाद्यधिकरणम्) ॥10॥">॥ इति नैकस्मिन्नधिकरणम् (स्याद्वाद्यधिकरणम्) ॥10॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S02_A022" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पत्युरधिकरणम्(पशुपत्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A022"></span></p><h4 id="पत्युरधिकरणम्(पशुपत्यधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A5.81.E0.A4.B0.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.28.E0.A4.AA.E0.A4.B6.E0.A5.81.E0.A4.AA.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="पत्युरधिकरणम्(पशुपत्यधिकरणम्)">पत्युरधिकरणम्(पशुपत्यधिकरणम्)</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V03" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V03">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V37_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V37_I01" data-verse="BS_C02_S02_V37" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V03_B1" data-verse="BS_C02_S02_V03" data-block-id="BS_C02_S02_V03_B1">पयोऽम्बुवद् अचेतनस्यापि प्रवृत्तिर्युज्यते ? इति न युक्तम् ।</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="पाशुपतमतमपाकरोति-">पाशुपतमतमपाकरोति-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V03_B2" data-verse="BS_C02_S02_V03" data-block-id="BS_C02_S02_V03_B2">‘एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि प्राच्योऽन्या नद्यः स्यन्दन्ते याश्च श्वेतेभ्यः पर्वतेभ्यः प्रतीच्योऽन्या यां यां य दिशमनु’(बृ.उ.५.८.१),‘एतेन ह वाव पयो मण्डं भवति’ इत्यादिना तत्रापीश्वरनिमित्तप्रवृत्तिश्रुतेः ॥ 03 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V04" data-block-id="BS_C02_S02_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(177)ओं व्यतिरेकानवस्थितेश्चानपेक्षत्वात् ओम् ॥ 02-02-04 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V37" data-block-id="BS_C02_S02_V37" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(210)ओं पत्युरसामञ्जस्यात् ओम् ॥ 02-02-37 ॥">(210)ओं पत्युरसामञ्जस्यात् ओम् ॥ 02-02-37 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V37" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V37" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V04" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V04">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V37_B1" data-verse="BS_C02_S02_V37" data-block-id="BS_C02_S02_V37_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यं कामये तं तमुग्रं कृणोमि तं ब्रह्माणं तमृषिं तं सुमेधाम्’(ऋ.सं.१०.१२५.५)
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V04_B1" data-verse="BS_C02_S02_V04" data-block-id="BS_C02_S02_V04_B1">‘न ऋते त्वत्क्रियते किञ्चनारे’(ऋ.सं.१०.११३.९) इति तद्व्यतिरेकेण कस्यापि कर्मणोऽनवस्थितेरनपेक्षितमेवाचेतनवादिमतम् ॥ 04 ॥</div>
+‘अहं रुद्राय धनुरातनोमि ब्रह्मद्विषे शरवे हन्तवा उ’(ऋ.सं.१०.१२५.६)।">‘यं कामये तं तमुग्रं कृणोमि तं ब्रह्माणं तमृषिं तं सुमेधाम्’(ऋ.सं.१०.१२५.५)
+‘अहं रुद्राय धनुरातनोमि ब्रह्मद्विषे शरवे हन्तवा उ’(ऋ.सं.१०.१२५.६)।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V37_B3" data-verse="BS_C02_S02_V37" data-block-id="BS_C02_S02_V37_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘अस्य देवस्य मीळ्हुषो वया विष्णोरेषस्य प्रभृथे हविर्भिः ।
+विदे हि रुद्रो रुद्रियं महित्वं यासिष्टं वर्तिरश्विनाविरावत्’(ऋ.सं.७.४०.५।">‘अस्य देवस्य मीळ्हुषो वया विष्णोरेषस्य प्रभृथे हविर्भिः ।
+विदे हि रुद्रो रुद्रियं महित्वं यासिष्टं वर्तिरश्विनाविरावत्’(ऋ.सं.७.४०.५।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V37_B5" data-verse="BS_C02_S02_V37" data-block-id="BS_C02_S02_V37_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा नेशानो नाग्नीषोमौ’(महोपनिषत्.१),इत्यादि श्रुतेः पारतन्त्र्येणासमञ्जसत्वान्न पतीरीश्वरनामा जगत्कर्ता ॥ 37 ॥">‘एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा नेशानो नाग्नीषोमौ’(महोपनिषत्.१),इत्यादि श्रुतेः पारतन्त्र्येणासमञ्जसत्वान्न पतीरीश्वरनामा जगत्कर्ता ॥ 37 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति रचनानुपपत्त्यधिकरणम् ॥ 01 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V38" data-block-id="BS_C02_S02_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(211)ओं सम्बन्धानुपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-02-38 ॥">(211)ओं सम्बन्धानुपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-02-38 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V38" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V38" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S02_A013" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्यत्राभावाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A013"></span><h4 class="gr-section-head">अन्यत्राभावाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V38_B1" data-verse="BS_C02_S02_V38" data-block-id="BS_C02_S02_V38_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अशरीरत्वात् तस्य जगता सम्बन्धो न युज्यते कर्तृत्वेन, मृतपुरुषवत् ॥38॥">अशरीरत्वात् तस्य जगता सम्बन्धो न युज्यते कर्तृत्वेन, मृतपुरुषवत् ॥38॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V05_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V05_I01" data-verse="BS_C02_S02_V05">
-<div class="leading-bhashya-line">सेश्वरसाङ्ख्यमतं निराकरोति । यथा पृथिव्या एव पर्जन्यानुगृहीतं तृणादिकम् उत्पद्यते, एवं प्रधानाद् ईश्वरानुगृहीतं जगदित्यतो ब्रवीति-</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V39" data-block-id="BS_C02_S02_V39" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(212)ओम् अधिष्ठानानुपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-02-39 ॥">(212)ओम् अधिष्ठानानुपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-02-39 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V05" data-block-id="BS_C02_S02_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(178)ओम् अन्यत्राभावाच्च न तृणादिवत् ओं॥ 02-02-05 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V39" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V39" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V39_B1" data-verse="BS_C02_S02_V39" data-block-id="BS_C02_S02_V39_B1" style="position: relative;"><span data-deva="पृथिव्याद्यधिष्ठाने स्थितो हि कुलालादिः कार्यं करोति । न चास्य तदस्ति ॥ 39 ॥">पृथिव्याद्यधिष्ठाने स्थितो हि कुलालादिः कार्यं करोति । न चास्य तदस्ति ॥ 39 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V05" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V05">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V05_B1" data-verse="BS_C02_S02_V05" data-block-id="BS_C02_S02_V05_B1">‘यच्च किञ्चित् जगत्सर्वं दृश्यते श्रूयतेऽपि वा ।
-अन्तर्बहिश्च तत् सर्वं व्याप्य नारायणः स्थितः’(नारायणसूक्तम्.५)</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V05_B3" data-verse="BS_C02_S02_V05" data-block-id="BS_C02_S02_V05_B3">‘ब्रह्मण्येव इदम् आविरासीद्, ब्रह्मणि स्थितं, ब्रह्मणि ब्रह्मन् लयमभ्युपैति’,ब्रह्मैवाधस्ताद्, ब्रह्मैवोपरिष्ठाद् ब्रह्ममध्यतो ब्रह्म सर्वतः’ ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V05_B5" data-verse="BS_C02_S02_V05" data-block-id="BS_C02_S02_V05_B5">‘ब्रह्मैवेदं सर्वम्’(बृ.उ.४.५.१) इत्यादिश्रुतिभ्योऽन्यत्र जगतोऽभावात् तृणादीनां पर्जन्यवत् नानुग्राहकत्वमात्रमीश्वरस्य ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V05_B7" data-verse="BS_C02_S02_V05" data-block-id="BS_C02_S02_V05_B7"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatha-id">‘स एव भूयो निजवीर्यचोदितां स्वजीवमायां प्रकृतिं सिसृक्षतीम् ।<br/>अनामरूपात्मनि रूपनामनी विधित्समानोऽनुससार शास्तिकृत्’</span></span>इति भागवते ।<br/>चशब्देन प्रकृतिस्तादिप्रदत्वं चाङ्गीकृतम् ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अन्यत्रभावाधिकरणम् ॥ 02 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V40" data-block-id="BS_C02_S02_V40" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(213)ओं करणवच्चेन्न भोगादिभ्यः ओम् ॥ 02-02-40॥">(213)ओं करणवच्चेन्न भोगादिभ्यः ओम् ॥ 02-02-40॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V40" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V40" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S02_A014" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अभ्युपगमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A014"></span><h4 class="gr-section-head">अभ्युपगमाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V40_B1" data-verse="BS_C02_S02_V40" data-block-id="BS_C02_S02_V40_B1" style="position: relative;"><span data-deva="इदमेव जगत् तस्य करणवदधिष्ठानादिरूपं नित्यस्यापि कस्यचिद् भावाद् युज्यत इति चेत्, न । भोगादिप्राप्तेः।">इदमेव जगत् तस्य करणवदधिष्ठानादिरूपं नित्यस्यापि कस्यचिद् भावाद् युज्यत इति चेत्, न । भोगादिप्राप्तेः।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V40_B2" data-verse="BS_C02_S02_V40" data-block-id="BS_C02_S02_V40_B2" style="position: relative;"><span data-deva="उत्पत्तिविनाशौ सुखदुःखभोगाश्च प्राप्यन्ते तद्गताः ॥ 40 ॥">उत्पत्तिविनाशौ सुखदुःखभोगाश्च प्राप्यन्ते तद्गताः ॥ 40 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V06_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V06_I01" data-verse="BS_C02_S02_V06">
-<div class="leading-bhashya-line">लोकायतिकपक्षं निराकरोति-</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V41" data-block-id="BS_C02_S02_V41" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(214)ओम् अन्तवत्त्वमसर्वज्ञता वा ओम् ॥ 02-02-41 ॥">(214)ओम् अन्तवत्त्वमसर्वज्ञता वा ओम् ॥ 02-02-41 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V06" data-block-id="BS_C02_S02_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(179)ओम् अभ्युपगमेऽप्यर्थाभावात् ओम् ॥ 02-02-06 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V41" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V41" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V41_B1" data-verse="BS_C02_S02_V41" data-block-id="BS_C02_S02_V41_B1" style="position: relative;"><span data-deva="देहवत्वेऽन्तवत्वम् । अन्यथा ज्ञानाभावः ।">देहवत्वेऽन्तवत्वम् । अन्यथा ज्ञानाभावः ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V06" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V06">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V41_B2" data-verse="BS_C02_S02_V41" data-block-id="BS_C02_S02_V41_B2" style="position: relative;"><span data-deva="शरीरिण एव हि ज्ञानोत्पत्तिर्दृष्टा । विष्णोस्तु श्रुत्यैव सर्वे विरोधाः परिहृताः-">शरीरिण एव हि ज्ञानोत्पत्तिर्दृष्टा । विष्णोस्तु श्रुत्यैव सर्वे विरोधाः परिहृताः-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V06_B1" data-verse="BS_C02_S02_V06" data-block-id="BS_C02_S02_V06_B1">यस्य धर्माधर्मौ न स्तः तत्सिद्धान्ते किं प्रयोजनम् ? अतः स्वव्याहतेरेवोपेक्ष्यः ॥ 06 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V41_B3" data-verse="BS_C02_S02_V41" data-block-id="BS_C02_S02_V41_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘यदात्मको भगवांस्तदात्मिकी(का) व्यक्तिः ।
+">‘यदात्मको भगवांस्तदात्मिकी(का) व्यक्तिः ।
+</span><p><span data-deva="किमात्मको भगवान् ज्ञानात्मक ऐश्वर्यात्मकः शक्त्यात्मकः’इति,‘बुद्धिमनोऽङ्गप्रत्यङ्गवत्तां भगवतो लक्षयामहे । बुद्धिमान् मनोवानङ्गप्रत्यङ्गवानिति’,‘सद्देहः सुखगन्धश्च ज्ञानभाः सत्पराक्रमः ।
+">किमात्मको भगवान् ज्ञानात्मक ऐश्वर्यात्मकः शक्त्यात्मकः’इति,‘बुद्धिमनोऽङ्गप्रत्यङ्गवत्तां भगवतो लक्षयामहे । बुद्धिमान् मनोवानङ्गप्रत्यङ्गवानिति’,‘सद्देहः सुखगन्धश्च ज्ञानभाः सत्पराक्रमः ।
+</span></p><span data-deva="
+ज्ञानज्ञानः सुखसुखः स विष्णुः परमाक्षरः’(पैङ्गिश्रुतिः) ॥ इत्यादिकया ॥ 41 ॥">
+ज्ञानज्ञानः सुखसुखः स विष्णुः परमाक्षरः’(पैङ्गिश्रुतिः) ॥ इत्यादिकया ॥ 41 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अभ्युपगमाधिकरणम् ॥ 02 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति पत्युरधिकरणम् (पशुपत्यधिकरणम्) ॥ 11 ॥">॥ इति पत्युरधिकरणम् (पशुपत्यधिकरणम्) ॥ 11 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S02_A023" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उत्पत्त्य(शक्त्य)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A023"></span></p><h4 id="उत्पत्त्य(शक्त्य)धिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.89.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AA.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.28.E0.A4.B6.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.29.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="उत्पत्त्य(शक्त्य)धिकरणम्">उत्पत्त्य(शक्त्य)धिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C02_S02_A015" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पुरुषाश्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A015"></span><h4 class="gr-section-head">पुरुषाश्माधिकरणम्</h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S02_V42_I01" data-block-id="BS_C02_S02_V42_I01" data-verse="BS_C02_S02_V42" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="शक्तिपक्षं दूषयति-">शक्तिपक्षं दूषयति-</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V07_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V07_I01" data-verse="BS_C02_S02_V07">
-<div class="leading-bhashya-line">पुरुषोपसर्जनप्रकृतिकर्तृत्ववादमपाकरोति –</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V42" data-block-id="BS_C02_S02_V42" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(215)ओम् उत्पत्त्यसम्भवात् ओम् ॥ 02-02-42 ॥">(215)ओम् उत्पत्त्यसम्भवात् ओम् ॥ 02-02-42 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V07" data-block-id="BS_C02_S02_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(180)ओं पुरुषाश्मवदिति चेत् तथाऽपि ओम् ॥ 02-02-07 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V42" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V42" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V42_B1" data-verse="BS_C02_S02_V42" data-block-id="BS_C02_S02_V42_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न हि पुरुषाननुगृहीतस्त्रीभ्य उत्पत्तिर्दृश्यते ॥ 42 ॥">न हि पुरुषाननुगृहीतस्त्रीभ्य उत्पत्तिर्दृश्यते ॥ 42 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V07" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V07">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V07_B1" data-verse="BS_C02_S02_V07" data-block-id="BS_C02_S02_V07_B1">यथा चेतनसम्बन्धादचेतनमेव शरीरमश्मादिकमादाय गच्छति । एवमचेतनाऽपि प्रकृतिः पुरषसम्बन्धात् प्रवर्तत इति चेत्, न । ‘न ऋते त्वत्क्रियते’(ऋ.सं.१०.११३.९) इति तत्रापि तथात्वे दृष्टान्ताभावात् ॥ 07 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V08" data-block-id="BS_C02_S02_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(181)ओम् अङ्गित्वानुपपतेः ओम् ॥ 02-02-08 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V43" data-block-id="BS_C02_S02_V43" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(216)ओं न च कर्तुः करणम् ओम् ॥ 02-02-43 ॥">(216)ओं न च कर्तुः करणम् ओम् ॥ 02-02-43 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V43" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V43" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V08" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V08">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V43_B1" data-verse="BS_C02_S02_V43" data-block-id="BS_C02_S02_V43_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यदि पुरुषोऽङ्गीक्रियेत तस्यापि करणाभावाद् अनुपपत्तिः ॥ 43 ॥">यदि पुरुषोऽङ्गीक्रियेत तस्यापि करणाभावाद् अनुपपत्तिः ॥ 43 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V08_B1" data-verse="BS_C02_S02_V08" data-block-id="BS_C02_S02_V08_B1">शरीरप्रवृत्तौ पुरषस्याङ्गित्वात्-</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V08_B2" data-verse="BS_C02_S02_V08" data-block-id="BS_C02_S02_V08_B2">‘अङ्गमङ्गी समादाय यथा कार्यं करोत्यसौ’(स्मृतिः) इत्यङ्गित्वव्यवहारोऽनुपपन्नः ॥ 08 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति पुरुषाश्माधिकरणम् ॥ 04 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V44" data-block-id="BS_C02_S02_V44" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(217)ओं विज्ञानादिभावे वा तदप्रतिषेधः ओम् ॥ 02-02-44॥">(217)ओं विज्ञानादिभावे वा तदप्रतिषेधः ओम् ॥ 02-02-44॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V44" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V44" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S02_A016" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्यथानुमित्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A016"></span><h4 class="gr-section-head">अन्यथानुमित्यधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V44_B1" data-verse="BS_C02_S02_V44" data-block-id="BS_C02_S02_V44_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यदि विज्ञानादिकरणं तस्याङ्गीक्रियते तदा तत एव सृष्ट्याद्युपपत्तेरीश्वर-वादान्तर्भावः ॥ 44 ॥">यदि विज्ञानादिकरणं तस्याङ्गीक्रियते तदा तत एव सृष्ट्याद्युपपत्तेरीश्वर-वादान्तर्भावः ॥ 44 ॥</span></div>
+</div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V09_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V09_I01" data-verse="BS_C02_S02_V09">
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V45" data-block-id="BS_C02_S02_V45" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(218)ओं विप्रतिषेधाच्च ओम् ॥ 02-02-45 ॥">(218)ओं विप्रतिषेधाच्च ओम् ॥ 02-02-45 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">प्रकृत्युपसर्जनपुरुषकर्तृत्ववादमपाकरोति –</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V45" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V45" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V45_B1" data-verse="BS_C02_S02_V45" data-block-id="BS_C02_S02_V45_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सकलश्रुत्यादिविरुद्धत्वाच्चासमञ्जसम् ॥ 45 ॥">सकलश्रुत्यादिविरुद्धत्वाच्चासमञ्जसम् ॥ 45 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति उत्पत्त्य(शक्त्य)धिकरणम् ॥ 12 ॥">॥ इति उत्पत्त्य(शक्त्य)धिकरणम् ॥ 12 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V09" data-block-id="BS_C02_S02_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(182)ओम् अन्यथाऽनुमितौ च ज्ञशक्तिवियोगात् ओम् ॥ 02-02-09 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 02-02 ॥">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 02-02 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-C2-S3" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="तृतीयः पादः"></span>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V09" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V09">
+</p>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V09_B1" data-verse="BS_C02_S02_V09" data-block-id="BS_C02_S02_V09_B1">शरीरसम्बन्धात् पुरुषः प्रवर्तत इत्यङ्गीकारेऽपि स्वतस्तस्यासामर्थ्याच्छरीरसम्बन्ध एवायुक्तः ॥ 09 ॥</div>
+<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="तृतीयः_पादः_2"><span id=".E0.A4.A4.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.80.E0.A4.AF.E0.A4.83_.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.83_2"></span><span data-deva="तृतीयः पादः">तृतीयः पादः</span></h3></div>
+<div class="introduction" id="BS_C02_S03_I01" data-block-id="BS_C02_S03_I01" data-verse="BS_C02_S03" style="position: relative;">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="जीवपरमात्माधिभूताधिदैवेषु श्रुतीनां परस्परविरोधमपाकरोत्यनेन पादेन।">जीवपरमात्माधिभूताधिदैवेषु श्रुतीनां परस्परविरोधमपाकरोत्यनेन पादेन।</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V10" data-block-id="BS_C02_S02_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(183)ओं विप्रतिषेधाच्चासमञ्जसम् ओम् ॥ 02-02-10 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A024" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वियदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A024"></span></p><h4 id="वियदधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.AF.E0.A4.A6.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="वियदधिकरणम्">वियदधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V01" data-block-id="BS_C02_S03_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(219)ओं न वियदश्रुतेः ॥ 02-03-01॥">(219)ओं न वियदश्रुतेः ॥ 02-03-01॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V10" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V10">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V01" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V01" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V10_B1" data-verse="BS_C02_S02_V10" data-block-id="BS_C02_S02_V10_B1">सकलश्रुतिस्मृतियुक्तिविरुद्धत्वाच्चानीश्वरमतम् असमञ्जसम् ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V01_B1" data-verse="BS_C02_S03_V01" data-block-id="BS_C02_S03_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न वियदनुत्पत्तिमत् । तथाऽश्रुतेः ॥ 01 ॥">न वियदनुत्पत्तिमत् । तथाऽश्रुतेः ॥ 01 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V10_B2" data-verse="BS_C02_S02_V10" data-block-id="BS_C02_S02_V10_B2">‘श्रुतयः स्मृतयश्चैव युक्तयश्चेश्वरं परम् ।
-वदन्ति तद्विरुद्धं यो वदेत् तस्मान्न चाधमः’ इति पाद्मे ॥ 10 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अन्यथानुमित्यधिकरणम् ॥ 05 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V02" data-block-id="BS_C02_S03_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(220)ओम् अस्ति तु ओम् ॥ 02-03-02 ॥">(220)ओम् अस्ति तु ओम् ॥ 02-03-02 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V02" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V02" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S02_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वैशेषिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A017"></span><h4 class="gr-section-head">वैशेषिकाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V02_B1" data-verse="BS_C02_S03_V02" data-block-id="BS_C02_S03_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अस्त्येव चोत्पत्तिश्रुतिः- ‘आत्मन आकाशः सम्भूतः’(तै.उ.२.१) इत्यादि ॥ 02 ॥">अस्त्येव चोत्पत्तिश्रुतिः- ‘आत्मन आकाशः सम्भूतः’(तै.उ.२.१) इत्यादि ॥ 02 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V11_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V11_I01" data-verse="BS_C02_S02_V11">
-<div class="leading-bhashya-line">परमाण्वारम्भवादमपाकरोति –</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V03" data-block-id="BS_C02_S03_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(221)ओं गौण्यसम्भवात् ओम् ॥ 02-03-03 ॥">(221)ओं गौण्यसम्भवात् ओम् ॥ 02-03-03 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V11" data-block-id="BS_C02_S02_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(184)ओं महद्दीर्घवद्वा ह्रस्वपरिमण्डलाभ्याम् ओम् ॥ 02-02-11॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V03" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V03" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V03_B1" data-verse="BS_C02_S03_V03" data-block-id="BS_C02_S03_V03_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अनादिर्वा अयमाकाशः शून्योऽलौकिकः’ इत्यादिश्रुतिर्गौणी । अन्यथोत्पत्तिश्रुतिबाहुल्यासम्भवात् ॥ 03 ॥">‘अनादिर्वा अयमाकाशः शून्योऽलौकिकः’ इत्यादिश्रुतिर्गौणी । अन्यथोत्पत्तिश्रुतिबाहुल्यासम्भवात् ॥ 03 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V11" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V11">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V11_B1" data-verse="BS_C02_S02_V11" data-block-id="BS_C02_S02_V11_B1">महत्त्वाद् दीर्घत्वाच्च यथा कार्यमुत्पद्यते, एवं ह्रस्वत्वात् पारिमण्डल्याच्चोत्पद्येत । वाशब्दादन्यथैतयोरपि न स्यात् । विशेषकारणाभावात् ॥ 11 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V12" data-block-id="BS_C02_S02_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(185)ओम् उभयथाऽपि न कर्मातस्तदभावः ओम् ॥ 02-02-12॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V04" data-block-id="BS_C02_S03_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(222)ओं शब्दाच्च ओम् ॥ 02-03-04 ॥">(222)ओं शब्दाच्च ओम् ॥ 02-03-04 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V04" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V04" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V12" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V12">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V04_B1" data-verse="BS_C02_S03_V04" data-block-id="BS_C02_S03_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अथ ह वाव नित्यानि पुरुषः प्रकृतिरात्मा काल इति । अथ यान्यनित्यानि प्राणः श्रद्धाभूतानि भौतिकानीति ।">‘अथ ह वाव नित्यानि पुरुषः प्रकृतिरात्मा काल इति । अथ यान्यनित्यानि प्राणः श्रद्धाभूतानि भौतिकानीति ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V12_B1" data-verse="BS_C02_S02_V12" data-block-id="BS_C02_S02_V12_B1">ईश्वरेच्छाया नित्यत्वे तद्भावेऽपि परमाणुकर्माभावान्नेदानीमपि(तत्) स्यात् । अनित्यत्वे तत्कारणाभावात् । अतः परमाणुचेष्टाभावात् तत्कार्याभावः । वैदिकेश्वरस्य तु वेदेनैव सर्वशक्तित्वोक्तेः सर्वम् उपपद्यते । स्वत एव काले(विभेदा) विशेषाङ्गीकृतेश्च ॥ 12 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V04_B2" data-verse="BS_C02_S03_V04" data-block-id="BS_C02_S03_V04_B2" style="position: relative;"><span data-deva="यानि ह वा उत्पत्तिमन्ति तान्यनित्यानि। यानि ह वा अनुत्पत्तिमन्ति तानि नित्यानि ।">यानि ह वा उत्पत्तिमन्ति तान्यनित्यानि। यानि ह वा अनुत्पत्तिमन्ति तानि नित्यानि ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V04_B3" data-verse="BS_C02_S03_V04" data-block-id="BS_C02_S03_V04_B3" style="position: relative;"><span data-deva="न ह्येतानि कदाचनोत्पद्यन्ते न विलीयन्ते पुरुषः प्रकृतिरात्मा काल इति ।">न ह्येतानि कदाचनोत्पद्यन्ते न विलीयन्ते पुरुषः प्रकृतिरात्मा काल इति ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V04_B4" data-verse="BS_C02_S03_V04" data-block-id="BS_C02_S03_V04_B4" style="position: relative;"><span data-deva="अथैतान्युत्पत्तिमन्ति चानुत्पत्तिमन्ति च प्राणः श्रद्धाऽऽकाश इति भागशो ह्युत्पद्यन्ते’ इति भाल्लवेयश्रुतेः ॥ 04 ॥">अथैतान्युत्पत्तिमन्ति चानुत्पत्तिमन्ति च प्राणः श्रद्धाऽऽकाश इति भागशो ह्युत्पद्यन्ते’ इति भाल्लवेयश्रुतेः ॥ 04 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V13" data-block-id="BS_C02_S02_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(186)ओं समवायाभ्युपगमाच्च साम्यादनवस्थितेः ओम् ॥ 02-02-13॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V05" data-block-id="BS_C02_S03_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(223)ओं स्याच्चैकस्य ब्रह्मशब्दवत् ओम् ॥ 02-03-05 ॥">(223)ओं स्याच्चैकस्य ब्रह्मशब्दवत् ओम् ॥ 02-03-05 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V05" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V05" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V13" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V13">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V05_B1" data-verse="BS_C02_S03_V05" data-block-id="BS_C02_S03_V05_B1" style="position: relative;"><span data-deva="स्यादेवैकस्योत्पत्तिमत्त्वमनुत्पत्तिमत्त्वं च गौणमुख्यत्वापेक्षया । यथा ब्रह्मशब्दः-">स्यादेवैकस्योत्पत्तिमत्त्वमनुत्पत्तिमत्त्वं च गौणमुख्यत्वापेक्षया । यथा ब्रह्मशब्दः-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V13_B1" data-verse="BS_C02_S02_V13" data-block-id="BS_C02_S02_V13_B1">कार्यकारणादीनां समवायसम्बन्धाङ्गीकारात् तस्य च भिन्नत्वसाम्यात् समवायान्तरापेक्षायाम् अनवस्थितेः(तिः)।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V05_B2" data-verse="BS_C02_S03_V05" data-block-id="BS_C02_S03_V05_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अथ कस्मादुच्यते परं ब्रह्म बृहति बृंहयति च’(अथर्वशिरः) इति श्रुतेः । परे ब्रह्मणि मुख्योऽपि गौणत्वेन विरिञ्चादिष्वपि वर्तते ।">‘अथ कस्मादुच्यते परं ब्रह्म बृहति बृंहयति च’(अथर्वशिरः) इति श्रुतेः । परे ब्रह्मणि मुख्योऽपि गौणत्वेन विरिञ्चादिष्वपि वर्तते ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V05_B3" data-verse="BS_C02_S03_V05" data-block-id="BS_C02_S03_V05_B3" style="position: relative;"><span data-deva="अत एवाब्रह्मत्वं च तेषाम् । एवम् अन्यत्राप्यनुत्पत्तिमच्छब्दः ॥ 05 ॥">अत एवाब्रह्मत्वं च तेषाम् । एवम् अन्यत्राप्यनुत्पत्तिमच्छब्दः ॥ 05 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V13_B2" data-verse="BS_C02_S02_V13" data-block-id="BS_C02_S02_V13_B2">न च तत् प्रमाणम् । प्रथमसम्बन्धासिद्धैव च तदसिद्धिः । स्वनिर्वाहकत्वे समवाय एव न स्यात् ॥ 13 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V14" data-block-id="BS_C02_S02_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(187)ओं नित्यमेव च भावात् ओम् ॥ 02-02-14 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V06" data-block-id="BS_C02_S03_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(224)ओं प्रतिज्ञाहानिरव्यतिरेकाच्छब्देभ्यः ओम् ॥ 02-03-06 ॥">(224)ओं प्रतिज्ञाहानिरव्यतिरेकाच्छब्देभ्यः ओम् ॥ 02-03-06 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V06" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V06" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V14" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V14">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V06_B1" data-verse="BS_C02_S03_V06" data-block-id="BS_C02_S03_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मणोऽन्यस्य नित्यत्वे ‘इदं सर्वमसृजत’(तै.उ.२.३) इत्यादि प्रतिज्ञाहानिः। आकाशस्यापि सर्वस्मादव्यतिरेकात्।">ब्रह्मणोऽन्यस्य नित्यत्वे ‘इदं सर्वमसृजत’(तै.उ.२.३) इत्यादि प्रतिज्ञाहानिः। आकाशस्यापि सर्वस्मादव्यतिरेकात्।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V14_B1" data-verse="BS_C02_S02_V14" data-block-id="BS_C02_S02_V14_B1">नित्यत्वाच्च परमाणूनां समवायस्य च तस्यैव जनित्वाङ्गीकारात् नित्यमेव कार्यं स्यात् । अन्यथा न कदाचित् ॥ 14 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V06_B2" data-verse="BS_C02_S03_V06" data-block-id="BS_C02_S03_V06_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अत्मा वा इदमेक एवाग्र आसीत्’(तै.उ.२.३),‘सदेव सोम्येदमग्र आसीत् । एकमेवाद्वितीयम्’(छां.उ.६.२.१),‘इदं वा अग्रे नैव किञ्चनासीत्’(तै.ब्रा.२.२.९) इत्यादिश्रुतिभ्यः ॥ 06 ॥">‘अत्मा वा इदमेक एवाग्र आसीत्’(तै.उ.२.३),‘सदेव सोम्येदमग्र आसीत् । एकमेवाद्वितीयम्’(छां.उ.६.२.१),‘इदं वा अग्रे नैव किञ्चनासीत्’(तै.ब्रा.२.२.९) इत्यादिश्रुतिभ्यः ॥ 06 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V15" data-block-id="BS_C02_S02_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(188)ओं रूपादिमत्त्वाच्चविपर्ययो दर्शनात् ओम् ॥ 02-02-15॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V07" data-block-id="BS_C02_S03_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(225)ओं यावद्विकारं तु विभागो लोकवत् ओम् ॥ 02-03-07 ॥">(225)ओं यावद्विकारं तु विभागो लोकवत् ओम् ॥ 02-03-07 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V07" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V07" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V15" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V15">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V07_B1" data-verse="BS_C02_S03_V07" data-block-id="BS_C02_S03_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="विभक्तत्वाच्च विकारित्वं युक्तम् । विकारिण एव हि विभक्ता लोके दृश्यन्ते ।">विभक्तत्वाच्च विकारित्वं युक्तम् । विकारिण एव हि विभक्ता लोके दृश्यन्ते ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V15_B1" data-verse="BS_C02_S02_V15" data-block-id="BS_C02_S02_V15_B1">रूपादिमत्त्वाच्च परमाणूनामनित्यत्वम् । तथा दृष्टत्वाल्लोके ॥ 15 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V07_B2" data-verse="BS_C02_S03_V07" data-block-id="BS_C02_S03_V07_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhathsamhita-id"><span data-deva="‘एकोऽविभक्तः परमः पुरुषो विष्णुरुच्यते ।">‘एकोऽविभक्तः परमः पुरुषो विष्णुरुच्यते ।</span><br><span data-deva="प्रकृतिः पुरुषः कालस्त्रय एते विभागतः ॥">प्रकृतिः पुरुषः कालस्त्रय एते विभागतः ॥</span><br><span data-deva="चतुर्थस्तु महान् प्रोक्तः पञ्चमाऽहङ्कृतिर्मता ।">चतुर्थस्तु महान् प्रोक्तः पञ्चमाऽहङ्कृतिर्मता ।</span><br><span data-deva="तद्विभागेन जायन्त आकाशाद्याः पृथक् पृथक् ॥">तद्विभागेन जायन्त आकाशाद्याः पृथक् पृथक् ॥</span><br><span data-deva="यो विभागी विकारः स सोऽविकारः परो हरिः ।">यो विभागी विकारः स सोऽविकारः परो हरिः ।</span><br><span data-deva="अविभागात् परानन्दो नित्यो नित्यगुणात्मकः ।">अविभागात् परानन्दो नित्यो नित्यगुणात्मकः ।</span><br><span data-deva="विभागो ह्यल्पशक्तित्वं नहि तत् परमात्मनः’।">विभागो ह्यल्पशक्तित्वं नहि तत् परमात्मनः’।</span></span><span data-deva=" इति बृहत्संहितायाम् ॥ 07 ॥"> इति बृहत्संहितायाम् ॥ 07 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V16" data-block-id="BS_C02_S02_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(189)ओम् उभयथा च दोषात् ओम् ॥ 02-02-16 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति वियदधिकरणम् ॥ 01 ॥">॥ इति वियदधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A025" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मातरिश्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A025"></span></p><h4 id="मातरिश्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A4.E0.A4.B0.E0.A4.BF.E0.A4.B6.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="मातरिश्वाधिकरणम्">मातरिश्वाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V16" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V16">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V08_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V08_I01" data-verse="BS_C02_S03_V08" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V16_B1" data-verse="BS_C02_S02_V16" data-block-id="BS_C02_S02_V16_B1">नित्यत्वे परमाणूनां तद्वत् सर्वनित्यत्वं स्यात् । विशेषप्रमाणाभावात् । अनित्यत्वे कारणाभावात् तदुत्पत्त्यभावः ॥ 16 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘अथ ह नित्याश्चानित्याश्च । तेजोऽबन्नान्याकाश इति तान्यनित्यानि । वायुर्वाव नित्यो वायुना हि सर्वाणि भूतानि नेनीयन्ते’">‘अथ ह नित्याश्चानित्याश्च । तेजोऽबन्नान्याकाश इति तान्यनित्यानि । वायुर्वाव नित्यो वायुना हि सर्वाणि भूतानि नेनीयन्ते’</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V17" data-block-id="BS_C02_S02_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(190)ओम् अपरिग्रहाच्चात्यन्तमनपेक्षा ओम् ॥ 02-02-17 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V08_I02" data-block-id="BS_C02_S03_V08_I02" data-verse="BS_C02_S03_V08" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘अथ ह चेतनाश्चाचेतनाश्च । तेजोऽबन्नान्याकाश इति तान्यचेतनानि । वायुर्वाव चेतनो वायुना हि सर्वाणि भूतानि विज्ञायन्ते’ ।">‘अथ ह चेतनाश्चाचेतनाश्च । तेजोऽबन्नान्याकाश इति तान्यचेतनानि । वायुर्वाव चेतनो वायुना हि सर्वाणि भूतानि विज्ञायन्ते’ ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V17" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V17">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V17_B1" data-verse="BS_C02_S02_V17" data-block-id="BS_C02_S02_V17_B1">श्रुतिस्मृत्यपरिगृहीतत्वाच्चातिशयेनानपेक्ष(क्ष्य)ता ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V17_B2" data-verse="BS_C02_S02_V17" data-block-id="BS_C02_S02_V17_B2">‘आन्वीक्षिकीं तर्कविद्यामनुरक्तो निरर्थकम्’ इति च मोक्षधर्मे ॥ 17 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति वैशेषिकाधिकरणम् ॥ 06 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V08_I03" data-block-id="BS_C02_S03_V08_I03" data-verse="BS_C02_S03_V08" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘कुविदङ्ग नमसा ये वृधासः पुरा देवा अनवद्यास आसन् । ते वायवे मनवे बाधितायावासयन्नुषसं सूर्येण’(ऋ.सं.७.१९.१।">‘कुविदङ्ग नमसा ये वृधासः पुरा देवा अनवद्यास आसन् । ते वायवे मनवे बाधितायावासयन्नुषसं सूर्येण’(ऋ.सं.७.१९.१।</span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C02_S02_A018" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="समुदायाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A018"></span><h4 class="gr-section-head">समुदायाधिकरणम्</h4>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V18_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V18_I01" data-verse="BS_C02_S02_V18">
-<div class="leading-bhashya-line">परमाणुपुञ्जवादिमतं निरा(अपा)करोति-</div>
 </div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V08_I05" data-block-id="BS_C02_S03_V08_I05" data-verse="BS_C02_S03_V08" style="position: relative;">
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V18" data-block-id="BS_C02_S02_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(191)ओं समुदाय उभयहेतुकेऽपि तदप्राप्तिः ओम् ॥ 02-02-18 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘सा वा एषा देवताऽनादिर्योऽयं पवते’ इति ।">‘सा वा एषा देवताऽनादिर्योऽयं पवते’ इति ।</span></div>
+</div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V18" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V18">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V08_I06" data-block-id="BS_C02_S03_V08_I06" data-verse="BS_C02_S03_V08" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V18_B1" data-verse="BS_C02_S02_V18" data-block-id="BS_C02_S02_V18_B1">समुदायस्यैकहेतुकत्वं न युज्यते । उभयहेतुकेऽप्यन्योऽन्याश्रयात् तदप्राप्तिः । अन्यथा सर्वदा समुदायसत्त्वं(समुदायत्वम्) स्यात् ॥ 18 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘यस्यानाऽदिर्न मध्यं नान्तो नोदयो न निम्लोचः’।इत्यादिश्रुतिभ्यो वायोरनुत्पत्तिरित्यतो ब्रवीति –">‘यस्यानाऽदिर्न मध्यं नान्तो नोदयो न निम्लोचः’।इत्यादिश्रुतिभ्यो वायोरनुत्पत्तिरित्यतो ब्रवीति –</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V19" data-block-id="BS_C02_S02_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(192)ओम् इतरेतरप्रत्ययत्वादिति चेन्न उत्पत्तिमात्रनिमित्तत्वात् ओम् ॥ 02-02-19 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V08" data-block-id="BS_C02_S03_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(226)ओम् एतेन मातरिश्वा व्याख्यातः ओम् ॥ 02-03-08 ॥">(226)ओम् एतेन मातरिश्वा व्याख्यातः ओम् ॥ 02-03-08 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V08" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V08" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V19" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V19">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V08_B1" data-verse="BS_C02_S03_V08" data-block-id="BS_C02_S03_V08_B1" style="position: relative;"><span data-deva="एतेन मुख्यामुख्यानुत्पत्तिवचनेन विभक्तत्वाच्च वाय्वनुत्पत्तिश्रुतिरपि व्याख्याता ।">एतेन मुख्यामुख्यानुत्पत्तिवचनेन विभक्तत्वाच्च वाय्वनुत्पत्तिश्रुतिरपि व्याख्याता ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V19_B1" data-verse="BS_C02_S02_V19" data-block-id="BS_C02_S02_V19_B1">सर्वदा विद्यमानोऽपि समुदायः परस्परापेक्षया व्यवह्रियत इति चेत्,</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V08_B2" data-verse="BS_C02_S03_V08" data-block-id="BS_C02_S03_V08_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘नित्यः परमनित्यश्च तथाऽनित्यः परस्तथा ।
+">‘नित्यः परमनित्यश्च तथाऽनित्यः परस्तथा ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V19_B2" data-verse="BS_C02_S02_V19" data-block-id="BS_C02_S02_V19_B2">न । एकं कार्यमुत्पाद्य तस्य विनष्टत्वात् परस्परप्रत्ययस्तदपेक्षया व्यवहार इति न युज्यते ।</div>
+</span><p><span data-deva="चतुर्धैतज्जगत् सर्वं परानित्यं तु पार्थिवम्।
+अनित्यानि तु भूतानि नित्यो वायुरुदाहृतः ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V19_B3" data-verse="BS_C02_S02_V19" data-block-id="BS_C02_S02_V19_B3">कारणे सति कार्यं भवत्येवेति हि तस्य नियमः ॥ 19 ॥</div>
+">चतुर्धैतज्जगत् सर्वं परानित्यं तु पार्थिवम्।
+अनित्यानि तु भूतानि नित्यो वायुरुदाहृतः ।
+</span></p><span data-deva="
+परस्तु नित्यः पुरुषः प्रकृतिः काल एव च ॥">
+परस्तु नित्यः पुरुषः प्रकृतिः काल एव च ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V08_B6" data-verse="BS_C02_S03_V08" data-block-id="BS_C02_S03_V08_B6" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id"><span data-deva="‘एतच्चतुष्टयं विष्णुः स्वयं नित्यः परात्परः ।">‘एतच्चतुष्टयं विष्णुः स्वयं नित्यः परात्परः ।</span><br><span data-deva="प्रतिव्यूह्य व्यूह्य चासावतीत्या च जनार्दनः ।">प्रतिव्यूह्य व्यूह्य चासावतीत्या च जनार्दनः ।</span><br><span data-deva="धारयत्यनिशं देवो नित्यानन्दैकलक्षणः’">धारयत्यनिशं देवो नित्यानन्दैकलक्षणः’</span></span></span><span data-deva="इति कौर्मे ॥ 08 ॥">इति कौर्मे ॥ 08 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V20" data-block-id="BS_C02_S02_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(193)ओम् उत्तरोत्पादे च पूर्वनिरोधात् ओम् ॥ 02-02-20 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति मातरिश्वाधिकरणम् ॥ 02 ॥">॥ इति मातरिश्वाधिकरणम् ॥ 02 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A026" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="असम्भवाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A026"></span></p><h4 id="असम्भवाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.B8.E0.A4.AE.E0.A5.8D.E0.A4.AD.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="असम्भवाधिकरणम्">असम्भवाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V20" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V20">
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(227)ओम् असम्भवस्तु सतोऽनुपपत्तेः ओम् ॥ 02-03-09 ॥">(227)ओम् असम्भवस्तु सतोऽनुपपत्तेः ओम् ॥ 02-03-09 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V20_B1" data-verse="BS_C02_S02_V20" data-block-id="BS_C02_S02_V20_B1">कार्योत्पत्तावेव कारणस्य विनाशाच्च न विशेषकार्योत्पत्तिः ॥ 20 ॥</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V09" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V09" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B1" data-verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘असद् वा इदमग्र आसीत् ततो वै सदजायत’(तै.उ.२.७),‘असतः सदजायत’(ऋ.सं.१०.७२.२) इत्यादि श्रुतिभ्यः सतोऽप्युत्पत्तिरिति चेत्, न ।">‘असद् वा इदमग्र आसीत् ततो वै सदजायत’(तै.उ.२.७),‘असतः सदजायत’(ऋ.सं.१०.७२.२) इत्यादि श्रुतिभ्यः सतोऽप्युत्पत्तिरिति चेत्, न ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B2" data-verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09_B2" style="position: relative;"><span data-deva="अनुत्पत्तिरेव सतः । तुशब्देनोक्तव्यवस्थामपाकरोति । न ह्यसतः सदुत्पद्यते । अदृष्टत्वादनुपपत्तेः ।">अनुत्पत्तिरेव सतः । तुशब्देनोक्तव्यवस्थामपाकरोति । न ह्यसतः सदुत्पद्यते । अदृष्टत्वादनुपपत्तेः ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shruti-id"><span data-deva="‘तद् वा एतद्ब्रह्माहुर्बृहति बृंहयति चेति । तद् वा एतदसदाहुः न ह्यासादयति कश्चन । तद् वा एतत् परमाहुः परतो हि तदुदीक्ष्यते’">‘तद् वा एतद्ब्रह्माहुर्बृहति बृंहयति चेति । तद् वा एतदसदाहुः न ह्यासादयति कश्चन । तद् वा एतत् परमाहुः परतो हि तदुदीक्ष्यते’</span></span></span><span data-deva="इति श्रुतेरसच्छब्दो ब्रह्मवाची ।">इति श्रुतेरसच्छब्दो ब्रह्मवाची ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B9" data-verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09_B9" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Paingishruthi-id"><span data-deva="‘देवानां पूर्वे युगेऽसतः सदजायतेति । ब्रह्म वा असत् सद् वा प्राणः प्राणं वाव महान् सह ओजो बलमित्याचक्षते’">‘देवानां पूर्वे युगेऽसतः सदजायतेति । ब्रह्म वा असत् सद् वा प्राणः प्राणं वाव महान् सह ओजो बलमित्याचक्षते’</span></span></span><span data-deva="इति च पैङ्गीश्रुतिः।">इति च पैङ्गीश्रुतिः।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B11" data-verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09_B11" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatha-id"><span data-deva="‘त्वं देवशक्त्यां गुणकर्मयोनौ रेतस्त्वजायां कविरादधेऽजः ।">‘त्वं देवशक्त्यां गुणकर्मयोनौ रेतस्त्वजायां कविरादधेऽजः ।</span><br><span data-deva="ततो वयं सत्प्रमुखा यदर्थे बभूविमात्मन् करवाम किं ते’(भा.३.६.२८)">ततो वयं सत्प्रमुखा यदर्थे बभूविमात्मन् करवाम किं ते’(भा.३.६.२८)</span></span></span><span data-deva="इति भागवते ॥">इति भागवते ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B14" data-verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09_B14" style="position: relative;"><span data-deva="‘अजायमानो बहुधा विजायते’(तै.आ.३.१३) इति च ।">‘अजायमानो बहुधा विजायते’(तै.आ.३.१३) इति च ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B15" data-verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09_B15" style="position: relative;"><span data-deva="‘प्रत्यक्षत्वं हरेर्जन्म न विकारः कथञ्चन ।
+">‘प्रत्यक्षत्वं हरेर्जन्म न विकारः कथञ्चन ।
+</span><p><span data-deva="पुरुषः प्रकृतिः कालो महानित्यादिषु क्रमात् ॥
+विकार एव जननं पुरुषे तद्विशेषणम् ।
+">पुरुषः प्रकृतिः कालो महानित्यादिषु क्रमात् ॥
+विकार एव जननं पुरुषे तद्विशेषणम् ।
+</span></p><span data-deva="
+परतन्त्रविशेषो हि विकार इति कीर्तितः’॥ इति पाद्मे ॥">
+परतन्त्रविशेषो हि विकार इति कीर्तितः’॥ इति पाद्मे ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B19" data-verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09_B19" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatha-id"><span data-deva="‘अविकारोऽपि भगवान् सर्वशक्तित्वहेतुतः ।">‘अविकारोऽपि भगवान् सर्वशक्तित्वहेतुतः ।</span><br><span data-deva="विकारहेतुकं सर्वं कुरुते निर्विकारवान् ॥">विकारहेतुकं सर्वं कुरुते निर्विकारवान् ॥</span><br><span data-deva="‘शक्तिशक्तिमतोश्चापि न विभागः कथञ्चन ।">‘शक्तिशक्तिमतोश्चापि न विभागः कथञ्चन ।</span><br><span data-deva="अविभिन्नाऽपि सेच्छादिभेदैरपि विभाव्यते’">अविभिन्नाऽपि सेच्छादिभेदैरपि विभाव्यते’</span></span><span data-deva=" इति भागवततन्त्रे ॥ 09 ॥"> इति भागवततन्त्रे ॥ 09 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V21" data-block-id="BS_C02_S02_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(194)ओम् असति प्रतिज्ञोपरोधो यौगपद्यमन्यथा ओम् ॥ 02-02-21 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="इति असम्भवाधिकरणम् ॥ 03 ॥">इति असम्भवाधिकरणम् ॥ 03 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A027" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तेजोऽधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A027"></span></p><h4 id="तेजोऽधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A4.E0.A5.87.E0.A4.9C.E0.A5.8B.E0.A4.BD.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="तेजोऽधिकरणम्">तेजोऽधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V21" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V21">
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V10" data-block-id="BS_C02_S03_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(228)ओं तेजोऽतस्तथा ह्याह ओम् ॥ 02-03-10 ॥">(228)ओं तेजोऽतस्तथा ह्याह ओम् ॥ 02-03-10 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V21_B1" data-verse="BS_C02_S02_V21" data-block-id="BS_C02_S02_V21_B1">कारणे विनष्टे कार्यमुत्पद्यते चेत् तत्कार्यमिति प्रतिज्ञाहानिः । तत्काले कारणमस्ति चेद् विनाशकारणाभावद् यौगपद्यं सर्वकार्याणाम् ॥ 21 ॥</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V10" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V10" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V10_B1" data-verse="BS_C02_S03_V10" data-block-id="BS_C02_S03_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘वायोरग्निः’(तै.आ.२.१)इत्यादेर्नान्यत उत्पत्तिः ग्राह्या । अत एव परात् तदपि जायते ।  ‘तत् तेजोऽसृजत’(छां.उ.६.२.३) इत्याह । ‘कारणत्वेन’ इत्युक्तेऽप्यमुख्यतयाऽन्येषामपि शब्दोक्तत्वात् पुनरुक्तिरुभयकारणत्वनिवृत्यर्थम् ॥ 10 ॥">‘वायोरग्निः’(तै.आ.२.१)इत्यादेर्नान्यत उत्पत्तिः ग्राह्या । अत एव परात् तदपि जायते ।  ‘तत् तेजोऽसृजत’(छां.उ.६.२.३) इत्याह । ‘कारणत्वेन’ इत्युक्तेऽप्यमुख्यतयाऽन्येषामपि शब्दोक्तत्वात् पुनरुक्तिरुभयकारणत्वनिवृत्यर्थम् ॥ 10 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V22" data-block-id="BS_C02_S02_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(195)ओं प्रतिसङ्ख्याऽप्रतिसङ्ख्यानिरोधाप्राप्तिरविच्छेदात् ओम् ॥ 02-02-22॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति तेजोऽधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥ इति तेजोऽधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A028" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अबधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A028"></span></p><h4 id="अबधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.AC.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अबधिकरणम्">अबधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V22" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V22">
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V11" data-block-id="BS_C02_S03_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(229)ओम् आपः ओम् ॥ 02-03-11 ॥">(229)ओम् आपः ओम् ॥ 02-03-11 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V22_B1" data-verse="BS_C02_S02_V22" data-block-id="BS_C02_S02_V22_B1">कारणे सति कार्यं भवत्येवेति नियमान्निस्सन्तानः ससन्तानश्च विनाशो न युज्यते ॥ 22 ॥</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V11" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V11" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V11_B1" data-verse="BS_C02_S03_V11" data-block-id="BS_C02_S03_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘ब्रह्मैवेदमग्र आसीत् तदपोऽसृजत तदिदं सर्वम्’ इति श्रुतेः ‘अग्नेरापः’(तै.उ.२.१) इत्युक्तेऽपि ब्रह्मण एवाबादिसृष्टिः ।">‘ब्रह्मैवेदमग्र आसीत् तदपोऽसृजत तदिदं सर्वम्’ इति श्रुतेः ‘अग्नेरापः’(तै.उ.२.१) इत्युक्तेऽपि ब्रह्मण एवाबादिसृष्टिः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V11_B2" data-verse="BS_C02_S03_V11" data-block-id="BS_C02_S03_V11_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च ।
+खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी’(मुं.उ.२.१.३) इत्यादि च ।">‘एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च ।
+खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी’(मुं.उ.२.१.३) इत्यादि च ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V11_B4" data-verse="BS_C02_S03_V11" data-block-id="BS_C02_S03_V11_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishya-id"><span data-deva="‘कर्ता सर्वस्य वै विष्णुः एक एव न संशयः ।">‘कर्ता सर्वस्य वै विष्णुः एक एव न संशयः ।</span><br><span data-deva="इतरेषां तु सत्ताद्या यत एव तदाज्ञया’">इतरेषां तु सत्ताद्या यत एव तदाज्ञया’</span></span></span><span data-deva=" इति भविष्यत्पुराणे॥"> इति भविष्यत्पुराणे॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V11_B6" data-verse="BS_C02_S03_V11" data-block-id="BS_C02_S03_V11_B6" style="position: relative;"><span data-deva="वामने च-
+">वामने च-
+</span><p><span data-deva="‘तत्र तत्र स्थितो विष्णुस्तत्तच्छक्तीः प्रबोधयन् ।
+">‘तत्र तत्र स्थितो विष्णुस्तत्तच्छक्तीः प्रबोधयन् ।
+</span></p><span data-deva="
+एक एव महाशक्तिः कुरुते सर्वमञ्जसा’ इति ॥">
+एक एव महाशक्तिः कुरुते सर्वमञ्जसा’ इति ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V11_B9" data-verse="BS_C02_S03_V11" data-block-id="BS_C02_S03_V11_B9" style="position: relative;"><span data-deva="घर्मात् स्वेदादिदृष्टेः पुनः प्रतिषेधः ॥ 11 ॥">घर्मात् स्वेदादिदृष्टेः पुनः प्रतिषेधः ॥ 11 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V23" data-block-id="BS_C02_S02_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(196)ओम् उभयथा च दोषात् ओम् ॥ 02-02-23 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अबधिकरणम् ॥ 05 ॥">॥ इति अबधिकरणम् ॥ 05 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A029" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पृथिव्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A029"></span></p><h4 id="पृथिव्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.83.E0.A4.A5.E0.A4.BF.E0.A4.B5.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="पृथिव्यधिकरणम्">पृथिव्यधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V23" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V23">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V12_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V12_I01" data-verse="BS_C02_S03_V12" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V23_B1" data-verse="BS_C02_S02_V23" data-block-id="BS_C02_S02_V23_B1">कारणे सति कार्यं भवत्येवेति नियमे सर्वदा कार्यभावान्न कार्यकारणविशेषः । अनियमे कार्यानुत्पत्तिः ॥ 23 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘ता आप ऐक्षन्त बह्व्यः स्यामः प्रजायेमहीति । ता अन्नमसृजन्त’(छां.उ.६.२) इत्यद्भ्योऽन्नसृष्टिः श्रूयते ।‘अद्भ्यः पृथिवी’(तै.उ.२.१) इति कुत्रचित् पृथिवीसृष्टिः । अतो विरुद्धत्वादप्रामाण्यमित्यतो वक्तिः –">‘ता आप ऐक्षन्त बह्व्यः स्यामः प्रजायेमहीति । ता अन्नमसृजन्त’(छां.उ.६.२) इत्यद्भ्योऽन्नसृष्टिः श्रूयते ।‘अद्भ्यः पृथिवी’(तै.उ.२.१) इति कुत्रचित् पृथिवीसृष्टिः । अतो विरुद्धत्वादप्रामाण्यमित्यतो वक्तिः –</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V24" data-block-id="BS_C02_S02_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(197)ओम् आकाशे चाविशेषात् ओम् ॥ 02-02-24 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V12" data-block-id="BS_C02_S03_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(230)ओं पृथिव्यधिकाररूपशब्दान्तरादिभ्यः ओम् ॥ 02-03-12 ॥">(230)ओं पृथिव्यधिकाररूपशब्दान्तरादिभ्यः ओम् ॥ 02-03-12 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V12" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V12" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V24" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V24">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V12_B1" data-verse="BS_C02_S03_V12" data-block-id="BS_C02_S03_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="पृथिवी तत्रान्नशब्देनोच्यते । भूताधिकारत्वात् । कार्ष्ण्यप्रचुरा च पृथिवी । नान्नस्य तथा विशेषः । ‘आपश्च पृथिवी चान्नम्’(ऐ.आ.२.३.१),‘पृथिवी वा अन्नम्’(तै.उ.३.९), ‘ता आपोऽन्नमसृजन्त पृथिवी वा अन्नम्’ इत्यादिशब्दान्तराच्च । आदिशब्दाद् युक्तिरपौरुषेयत्वेनादोषस्य वाक्यस्य नाप्रामाण्यमित्यादि ।">पृथिवी तत्रान्नशब्देनोच्यते । भूताधिकारत्वात् । कार्ष्ण्यप्रचुरा च पृथिवी । नान्नस्य तथा विशेषः । ‘आपश्च पृथिवी चान्नम्’(ऐ.आ.२.३.१),‘पृथिवी वा अन्नम्’(तै.उ.३.९), ‘ता आपोऽन्नमसृजन्त पृथिवी वा अन्नम्’ इत्यादिशब्दान्तराच्च । आदिशब्दाद् युक्तिरपौरुषेयत्वेनादोषस्य वाक्यस्य नाप्रामाण्यमित्यादि ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V24_B1" data-verse="BS_C02_S02_V24" data-block-id="BS_C02_S02_V24_B1">दीपादिषु विशेषदर्शनात् क्षणिकत्वेनान्यत्रापि क्षणिकत्वमनुमीयते चेदाकाशादिष्वविशेषदर्शनाद् अन्यत्रापि तदनुमीयेत ॥ 24 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V12_B2" data-verse="BS_C02_S03_V12" data-block-id="BS_C02_S03_V12_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘विरोधो वाक्ययोर्यत्र नाप्रामाण्यं तदेष्यते ।
+यथाऽविरुद्धता न स्यात् तथाऽर्थः कल्प्य एतयोः’ इति ।">‘विरोधो वाक्ययोर्यत्र नाप्रामाण्यं तदेष्यते ।
+यथाऽविरुद्धता न स्यात् तथाऽर्थः कल्प्य एतयोः’ इति ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V12_B4" data-verse="BS_C02_S03_V12" data-block-id="BS_C02_S03_V12_B4" style="position: relative;"><span data-deva="रक्तोऽग्निरुदकं शुक्लं कृष्णैव पृथिवी स्वतः ।
+">रक्तोऽग्निरुदकं शुक्लं कृष्णैव पृथिवी स्वतः ।
+</span><p><span data-deva="नाभिपद्माभिसम्बन्धात् पीता सेत्यभिधीयते ।
+क्षत्ररक्ताभिसम्बन्धाद् रक्तोदकबहुत्वतः ।
+">नाभिपद्माभिसम्बन्धात् पीता सेत्यभिधीयते ।
+क्षत्ररक्ताभिसम्बन्धाद् रक्तोदकबहुत्वतः ।
+</span></p><span data-deva="
+शुक्लत्वमेत्येवमेव वर्णान्तरगतिर्भवेत् ॥">
+शुक्लत्वमेत्येवमेव वर्णान्तरगतिर्भवेत् ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V12_B8" data-verse="BS_C02_S03_V12" data-block-id="BS_C02_S03_V12_B8" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vyomasamhitha-id"><span data-deva="विष्णुवीर्याभियोगाच्च पीतत्वं भुव इष्यते ।">विष्णुवीर्याभियोगाच्च पीतत्वं भुव इष्यते ।</span><br><span data-deva="स्वर्णवीर्यो हि भगवाननादिः पुरुषोत्तमः">स्वर्णवीर्यो हि भगवाननादिः पुरुषोत्तमः</span></span></span><span data-deva="॥इति व्योमसंहितायाम् ॥ 12 ॥">॥इति व्योमसंहितायाम् ॥ 12 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V25" data-block-id="BS_C02_S02_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(198)ओम् अनुस्मृतेश्च ओम् ॥ 02-02-25॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति पृथिव्यधिकरणम् ॥">॥ इति पृथिव्यधिकरणम् ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A030" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तदभिध्यानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A030"></span></p><h4 id="तदभिध्यानाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A4.E0.A4.A6.E0.A4.AD.E0.A4.BF.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="तदभिध्यानाधिकरणम्">तदभिध्यानाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V25" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V25">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V13_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V13_I01" data-verse="BS_C02_S03_V13" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V25_B1" data-verse="BS_C02_S02_V25" data-block-id="BS_C02_S02_V25_B1">तदेवेदमिति प्रत्यभिज्ञानाच्च । प्रत्यभिज्ञाया भ्रान्तित्वे विशेषदर्शनस्यापि भ्रान्तित्वम् ॥ 25 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘प्राणानां ग्रन्थिरसि रुद्रो मा विशान्तकस्तेनान्नेनाप्यायस्व’(म.ना.उ.१६.२) इत्यादिनाऽन्यः संहर्ता प्रतीयत इत्यतो ब्रूते –">‘प्राणानां ग्रन्थिरसि रुद्रो मा विशान्तकस्तेनान्नेनाप्यायस्व’(म.ना.उ.१६.२) इत्यादिनाऽन्यः संहर्ता प्रतीयत इत्यतो ब्रूते –</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति समुदायाधिकरणम् ॥ 07 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V13" data-block-id="BS_C02_S03_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(231)ओं तदभिध्यानादेव तु तल्लिङ्गात् सः ओम् ॥ 02-03-13 ॥">(231)ओं तदभिध्यानादेव तु तल्लिङ्गात् सः ओम् ॥ 02-03-13 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V13" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V13" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S02_A019" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="असदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A019"></span><h4 class="gr-section-head">असदधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V13_B1" data-verse="BS_C02_S03_V13" data-block-id="BS_C02_S03_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘तस्याभिध्यानाद् योजनात् तत्त्वभावाद् भूयश्चान्ते विश्वमायानिवृत्तिः’(श्वे.उ.१.१०)इति बन्धलयस्य तदभिध्याननिमित्तत्त्वलिङ्गात् तत्कर्तृत्वं प्रतीयते, किमु सादेर्जगतः । इत्येतस्मादेव संहारकर्ता विष्णुरिति प्रतीयते । किमु">‘तस्याभिध्यानाद् योजनात् तत्त्वभावाद् भूयश्चान्ते विश्वमायानिवृत्तिः’(श्वे.उ.१.१०)इति बन्धलयस्य तदभिध्याननिमित्तत्त्वलिङ्गात् तत्कर्तृत्वं प्रतीयते, किमु सादेर्जगतः । इत्येतस्मादेव संहारकर्ता विष्णुरिति प्रतीयते । किमु</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V13_B3" data-verse="BS_C02_S03_V13" data-block-id="BS_C02_S03_V13_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘यमप्येति भुवनं साम्पराये स नो हरिर्घृत मीहायुषेऽत्तु देवः’,‘य इदं सर्वं विलाययति स हरिः परः परात्मा’इत्यादि श्रुतिभ्य इति एव शब्दः ।">‘यमप्येति भुवनं साम्पराये स नो हरिर्घृत मीहायुषेऽत्तु देवः’,‘य इदं सर्वं विलाययति स हरिः परः परात्मा’इत्यादि श्रुतिभ्य इति एव शब्दः ।</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V26_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V26_I01" data-verse="BS_C02_S02_V26">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V13_B7" data-verse="BS_C02_S03_V13" data-block-id="BS_C02_S03_V13_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘स्रष्टा पाता च संहर्ता स एको हरिरीश्वरः ।">‘स्रष्टा पाता च संहर्ता स एको हरिरीश्वरः ।</span><br><span data-deva="स्रष्टृत्वादिकमन्येषां दारुयोषावदुच्यते ॥">स्रष्टृत्वादिकमन्येषां दारुयोषावदुच्यते ॥</span><br><span data-deva=" एकदेशक्रिया चात्र न तु सर्वात्मनेरितम् ।"> एकदेशक्रिया चात्र न तु सर्वात्मनेरितम् ।</span><br><span data-deva="सृष्ट्यादिकं समस्तं तु विष्णोरेव पराद्भवेत्’">सृष्ट्यादिकं समस्तं तु विष्णोरेव पराद्भवेत्’</span></span></span><br><span data-deva="इति च स्कान्दे ॥">इति च स्कान्दे ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">शून्यवादमपाकरोति-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V13_B11" data-verse="BS_C02_S03_V13" data-block-id="BS_C02_S03_V13_B11" style="position: relative;"><span data-deva="‘निमित्तमात्रमीशस्य विश्वसर्गनिरोधयोः ।
+हिरण्यगर्भः सर्वश्च कालाख्यारूपिणस्तव’ ॥इति भागवते ॥">‘निमित्तमात्रमीशस्य विश्वसर्गनिरोधयोः ।
+हिरण्यगर्भः सर्वश्च कालाख्यारूपिणस्तव’ ॥इति भागवते ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V13_B13" data-verse="BS_C02_S03_V13" data-block-id="BS_C02_S03_V13_B13" style="position: relative;"><span data-deva="‘स ब्रह्मणा विसृजति स रुद्रेण विलाययति सोऽनुत्पत्तिलय एक एव हरिः परः परानन्दः’॥इति च महोपनिषदि ॥ 13 ॥">‘स ब्रह्मणा विसृजति स रुद्रेण विलाययति सोऽनुत्पत्तिलय एक एव हरिः परः परानन्दः’॥इति च महोपनिषदि ॥ 13 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति तदभिध्यानाधिकरणम् ॥ 07 ॥">॥ इति तदभिध्यानाधिकरणम् ॥ 07 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V26" data-block-id="BS_C02_S02_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(199)ओं नासतोऽदृष्टत्वात् ओम् ॥ 02-02-26 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A031" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="विपर्ययाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A031"></span></p><h4 id="विपर्ययाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.AA.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="विपर्ययाधिकरणम्">विपर्ययाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V14_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V14_I01" data-verse="BS_C02_S03_V14" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V26" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V26">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘अत एव हीदं परात् क्रमादुत्पद्यते क्रमाद् विलीयते नासावुदेति नास्तमेति’ इति भाल्लवेयश्रुतौ क्रमाल्लयः प्रतीयते ।">‘अत एव हीदं परात् क्रमादुत्पद्यते क्रमाद् विलीयते नासावुदेति नास्तमेति’ इति भाल्लवेयश्रुतौ क्रमाल्लयः प्रतीयते ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V26_B1" data-verse="BS_C02_S02_V26" data-block-id="BS_C02_S02_V26_B1">अदृष्टत्वादसतः कारणत्वं न युज्यते ॥ 26 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V27" data-block-id="BS_C02_S02_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(200)ओम् उदासीनानामपि चैवं सिद्धिः ओम् ॥ 02-02-27 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V14_I02" data-block-id="BS_C02_S03_V14_I02" data-verse="BS_C02_S03_V14" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘अक्षरात् परमादेव सर्वमुत्पद्यते क्रमात् ।">‘अक्षरात् परमादेव सर्वमुत्पद्यते क्रमात् ।</span><br><span data-deva=" व्युत्क्रमाद् विलयश्चैव तस्मिन्नेव परात्मनि’ ॥इति चतुर्वेदशिखायां व्युत्क्रमाल्लयः प्रतीयते । अत आह"> व्युत्क्रमाद् विलयश्चैव तस्मिन्नेव परात्मनि’ ॥इति चतुर्वेदशिखायां व्युत्क्रमाल्लयः प्रतीयते । अत आह</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V27" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V27">
+</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V27_B1" data-verse="BS_C02_S02_V27" data-block-id="BS_C02_S02_V27_B1">असतः कारणत्वे उदासीनानां हेयोपादेयबुद्धिवर्जितानां खपुष्पादीनामपि सकाशात् कार्यसिद्धिः ।</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V14" data-block-id="BS_C02_S03_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(232)ओं विपर्ययेण तु क्रमोऽत उपपद्यते च ओम् ॥ 02-03-14 ॥">(232)ओं विपर्ययेण तु क्रमोऽत उपपद्यते च ओम् ॥ 02-03-14 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V14" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V14" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V27_B2" data-verse="BS_C02_S02_V27" data-block-id="BS_C02_S02_V27_B2">चशब्दान्न चेदन्यत्रापि न स्यात्, अविशेषात् ॥ 27 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V14_B1" data-verse="BS_C02_S03_V14" data-block-id="BS_C02_S03_V14_B1" style="position: relative;"><span data-deva="क्रमवचनमपि विपरीतक्रमापेक्षया ।">क्रमवचनमपि विपरीतक्रमापेक्षया ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V14_B2" data-verse="BS_C02_S03_V14" data-block-id="BS_C02_S03_V14_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘कर्ता प्राणादिकस्यास्य हन्ता भूम्यादिकस्य च ।
+यः क्रमाद् व्युत्क्रमाच्चैव स हरिः पर उच्यते’॥इत्यत एव भाल्लवेयश्रुतिवचनात् ।">‘कर्ता प्राणादिकस्यास्य हन्ता भूम्यादिकस्य च ।
+यः क्रमाद् व्युत्क्रमाच्चैव स हरिः पर उच्यते’॥इत्यत एव भाल्लवेयश्रुतिवचनात् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V14_B5" data-verse="BS_C02_S03_V14" data-block-id="BS_C02_S03_V14_B5" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘अनुरूपः क्रमः सृष्टौ प्रतिरूपो लये क्रमः ।">‘अनुरूपः क्रमः सृष्टौ प्रतिरूपो लये क्रमः ।</span><br><span data-deva="इति क्रमेण भगवान् सृष्टिसंहारकृद्धरिः’">इति क्रमेण भगवान् सृष्टिसंहारकृद्धरिः’</span></span></span><span data-deva=" इति च पाद्मे ।"> इति च पाद्मे ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V14_B7" data-verse="BS_C02_S03_V14" data-block-id="BS_C02_S03_V14_B7" style="position: relative;"><span data-deva="पूर्वेषां पूर्वेषां सामर्थ्याधिक्यादुपपद्यते च ।">पूर्वेषां पूर्वेषां सामर्थ्याधिक्यादुपपद्यते च ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V14_B8" data-verse="BS_C02_S03_V14" data-block-id="BS_C02_S03_V14_B8" style="position: relative;"><span data-deva="वामने च –
+">वामने च –
+</span><p><span data-deva="‘पूर्वे पूर्वे यतो विष्णोः सन्निधानं क्रमाधिकम् ।
+सामर्थ्याधिक्यमेतेषां पश्चादेव लयस्तथा ।
+">‘पूर्वे पूर्वे यतो विष्णोः सन्निधानं क्रमाधिकम् ।
+सामर्थ्याधिक्यमेतेषां पश्चादेव लयस्तथा ।
+</span></p><span data-deva="
+व्याप्तिश्चाभ्यधिका तेषामत एव न संशयः’ ॥ इति॥ 14 ॥">
+व्याप्तिश्चाभ्यधिका तेषामत एव न संशयः’ ॥ इति॥ 14 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V28" data-block-id="BS_C02_S02_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(201)ओं नाभाव उपलब्धेः ओम् ॥ 02-02-28 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति विपर्ययाधिकरणम् ॥">॥ इति विपर्ययाधिकरणम् ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A032" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्तराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A032"></span></p><h4 id="अन्तराधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अन्तराधिकरणम्">अन्तराधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V28" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V28">
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V15" data-block-id="BS_C02_S03_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(233)ओम् अन्तरा विज्ञानमनसी क्रमेण तल्लिङ्गादिति चेन्नाविशेषात् ओम् ॥ 02-03-15 ॥">(233)ओम् अन्तरा विज्ञानमनसी क्रमेण तल्लिङ्गादिति चेन्नाविशेषात् ओम् ॥ 02-03-15 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V28_B1" data-verse="BS_C02_S02_V28" data-block-id="BS_C02_S02_V28_B1">न च जगदेव शून्यमिति वाच्यम् । दृष्टत्वात् ॥28॥</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V15" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V15" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V15_B1" data-verse="BS_C02_S03_V15" data-block-id="BS_C02_S03_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘प्राणान्मनो मनसश्च विज्ञानम्’, ‘यच्छेद् वाङ्मनसि प्राज्ञस्तद् यच्छेज्ज्ञान आत्मनि’(कठ.उ.३.१३)इति लिङ्गाद्विज्ञानमनसी अन्तरा विपरीतक्रम इति चेत्, न विशेषप्रमाणाभावात् ॥15 ॥">‘प्राणान्मनो मनसश्च विज्ञानम्’, ‘यच्छेद् वाङ्मनसि प्राज्ञस्तद् यच्छेज्ज्ञान आत्मनि’(कठ.उ.३.१३)इति लिङ्गाद्विज्ञानमनसी अन्तरा विपरीतक्रम इति चेत्, न विशेषप्रमाणाभावात् ॥15 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V29" data-block-id="BS_C02_S02_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(202)ओं वैधर्म्याच्च न स्वप्नादिवत् ओम् ॥ 02-02-29 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V16" data-block-id="BS_C02_S03_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(234)ओं चराचरव्यपाश्रयस्तु स्यात् तद्व्यपदेशो भाक्तस्तद्भावभावित्वात् ओम् ॥ 02-03-16 ॥">(234)ओं चराचरव्यपाश्रयस्तु स्यात् तद्व्यपदेशो भाक्तस्तद्भावभावित्वात् ओम् ॥ 02-03-16 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V16" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V16" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V29" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V29">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V16_B1" data-verse="BS_C02_S03_V16" data-block-id="BS_C02_S03_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘मनसश्च विज्ञानम्’ इति व्यपदेशश्चराचरेष्वालोचनाद् विज्ञानं भवतीति भागापेक्षया स्यात् । न विज्ञानतत्त्वापेक्षया ।">‘मनसश्च विज्ञानम्’ इति व्यपदेशश्चराचरेष्वालोचनाद् विज्ञानं भवतीति भागापेक्षया स्यात् । न विज्ञानतत्त्वापेक्षया ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V29_B1" data-verse="BS_C02_S02_V29" data-block-id="BS_C02_S02_V29_B1">न च दृष्टस्यापि स्वप्नादिवदभावः। तस्योत्तरकाले स्वप्नोयं नायं सर्प इत्याद्यनुभवात् । न चात्र तादृशं प्रमाणमस्ति ॥ 29 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V16_B2" data-verse="BS_C02_S03_V16" data-block-id="BS_C02_S03_V16_B2" style="position: relative;"><span data-deva="स्कान्दे च –
+">स्कान्दे च –
+</span><p><span data-deva="‘परादव्यक्तमुत्पन्नमव्यक्तात्तु महांस्तथा ।
+विज्ञानतत्त्वं महतः समुत्पन्नं चतुर्मुखात् ॥
+विज्ञानतत्त्वात्तु मनो मनस्तत्त्वाच्च खादिकम् ।
+एवं बाह्या परा सृष्टिरन्तस्तद्व्यक्त्यपेक्षया ।
+">‘परादव्यक्तमुत्पन्नमव्यक्तात्तु महांस्तथा ।
+विज्ञानतत्त्वं महतः समुत्पन्नं चतुर्मुखात् ॥
+विज्ञानतत्त्वात्तु मनो मनस्तत्त्वाच्च खादिकम् ।
+एवं बाह्या परा सृष्टिरन्तस्तद्व्यक्त्यपेक्षया ।
+</span></p><span data-deva="
+विपरीतक्रमो ज्ञेयो यस्मादन्ते हरेर्दृशिः’ ॥इति॥ 16 ॥">
+विपरीतक्रमो ज्ञेयो यस्मादन्ते हरेर्दृशिः’ ॥इति॥ 16 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति असदधिकरणम् ॥ 08 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अन्तराधिकरणम् ॥ 09 ॥">॥ इति अन्तराधिकरणम् ॥ 09 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A033" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आत्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A033"></span></p><h4 id="आत्माधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="आत्माधिकरणम्">आत्माधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C02_S02_A020" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनुपलब्ध्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A020"></span><h4 class="gr-section-head">अनुपलब्ध्यधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V17" data-block-id="BS_C02_S03_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(235)ओं नात्माऽश्रुतेर्नित्यत्वाच्च ताभ्यः ओम् ॥ 02-03-17 ॥">(235)ओं नात्माऽश्रुतेर्नित्यत्वाच्च ताभ्यः ओम् ॥ 02-03-17 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V17" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V17" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V30_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V30_I01" data-verse="BS_C02_S02_V30">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V17_B1" data-verse="BS_C02_S03_V17" data-block-id="BS_C02_S03_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘स इदं सर्वं विलाप्यान्तस्तमसि निलीनस्तद् विलाप्य व्युत्तिष्ठते स इदं सर्वं विसृजति विलापयति विस्थापयति प्रस्थापयत्याच्छादयति प्रकाशयति विमोचयत्येक एव’ इति श्रुतेः परमात्माऽपि न लीयते। अश्रुतत्वाद् ब्रह्मलयस्य। निलीन शब्देनापिहितत्वमुच्यते । ‘तुच्छेनाऽभ्वपिहितं यदासीत्’(ऋ.सं.१०.१२१.३) इति श्रुतेः ।">‘स इदं सर्वं विलाप्यान्तस्तमसि निलीनस्तद् विलाप्य व्युत्तिष्ठते स इदं सर्वं विसृजति विलापयति विस्थापयति प्रस्थापयत्याच्छादयति प्रकाशयति विमोचयत्येक एव’ इति श्रुतेः परमात्माऽपि न लीयते। अश्रुतत्वाद् ब्रह्मलयस्य। निलीन शब्देनापिहितत्वमुच्यते । ‘तुच्छेनाऽभ्वपिहितं यदासीत्’(ऋ.सं.१०.१२१.३) इति श्रुतेः ।</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">विज्ञानवादमपाकरोति-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V17_B2" data-verse="BS_C02_S03_V17" data-block-id="BS_C02_S03_V17_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘स एतस्मिंस्तमसि निलीनः प्रकृतिं पुरुषं कालं चानुपश्यति नैनं पश्यति कश्चन’ इति च पैङ्गिशृतिः ।">‘स एतस्मिंस्तमसि निलीनः प्रकृतिं पुरुषं कालं चानुपश्यति नैनं पश्यति कश्चन’ इति च पैङ्गिशृतिः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V17_B4" data-verse="BS_C02_S03_V17" data-block-id="BS_C02_S03_V17_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘नित्यो नित्यानां चेतनश्चेतनानाम्’(कठ.उ.५.१३),‘स नित्यो निर्गुणो विभुः परमः परात्मा’।‘नित्यो विभुः कारणो लोकसाक्षी परो गुणैः सर्वदृक् शाश्वतश्च’ इत्यादि श्रुतिभ्यो नित्यत्वाच्च ॥ 17 ॥">‘नित्यो नित्यानां चेतनश्चेतनानाम्’(कठ.उ.५.१३),‘स नित्यो निर्गुणो विभुः परमः परात्मा’।‘नित्यो विभुः कारणो लोकसाक्षी परो गुणैः सर्वदृक् शाश्वतश्च’ इत्यादि श्रुतिभ्यो नित्यत्वाच्च ॥ 17 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति आत्माधिकरणम् ॥ 10 ॥">॥ इति आत्माधिकरणम् ॥ 10 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V30" data-block-id="BS_C02_S02_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(203)ओं न भावोऽनुपलब्धेः ओम् ॥ 02-02-30 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A034" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ज्ञाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A034"></span></p><h4 id="ज्ञाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.9C.E0.A5.8D.E0.A4.9E.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="ज्ञाधिकरणम्">ज्ञाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V18_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V18_I01" data-verse="BS_C02_S03_V18" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V30" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V30">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘नित्यो नित्यानाम्’(कठ.उ.५.१३) इति जीवस्यापि नित्यत्वमुक्तम् ।‘सर्व एते चिदात्मानो व्युच्चरन्ति’ इत्युत्पत्तिरुच्यते । अतो विरोध इत्यत आह –">‘नित्यो नित्यानाम्’(कठ.उ.५.१३) इति जीवस्यापि नित्यत्वमुक्तम् ।‘सर्व एते चिदात्मानो व्युच्चरन्ति’ इत्युत्पत्तिरुच्यते । अतो विरोध इत्यत आह –</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V30_B1" data-verse="BS_C02_S02_V30" data-block-id="BS_C02_S02_V30_B1">न विज्ञानमात्रं जगत् । तथाऽनुभवाभावात् ॥ 30 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V31" data-block-id="BS_C02_S02_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(204)ओं क्षणिकत्वाच्च ओम् ॥ 02-02-31 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V18" data-block-id="BS_C02_S03_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(236)ओं ज्ञोऽत एव ओम् ॥ 02-03-18॥">(236)ओं ज्ञोऽत एव ओम् ॥ 02-03-18॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V18" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V18" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V31" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V31">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V18_B1" data-verse="BS_C02_S03_V18" data-block-id="BS_C02_S03_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="जीवोऽप्यत एव परमेश्वरादुत्पद्यते । शब्दादेव । ‘ते वा एते चिदात्मनोऽविनष्टाः परञ्ज्योतिर्निविशन्त्यविनष्टा एवोत्पद्यन्ते न विनश्यन्ति कदाचन’इति काषायणश्रुतिः ॥ 18 ॥">जीवोऽप्यत एव परमेश्वरादुत्पद्यते । शब्दादेव । ‘ते वा एते चिदात्मनोऽविनष्टाः परञ्ज्योतिर्निविशन्त्यविनष्टा एवोत्पद्यन्ते न विनश्यन्ति कदाचन’इति काषायणश्रुतिः ॥ 18 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V31_B1" data-verse="BS_C02_S02_V31" data-block-id="BS_C02_S02_V31_B1">ज्ञानं क्षणिकम् । अर्थानां च स्थायित्वमुक्तम् । अतश्च नैक्यम् ॥ 31 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V32" data-block-id="BS_C02_S02_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(205)ओं सर्वथाऽनुपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-02-32 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V19" data-block-id="BS_C02_S03_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(237)ओं युक्तेश्च ओम् ॥ 02-03-19 ॥">(237)ओं युक्तेश्च ओम् ॥ 02-03-19 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V19" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V19" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V32" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V32">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V19_B1" data-verse="BS_C02_S03_V19" data-block-id="BS_C02_S03_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="नित्यस्यापि ह जीवस्योपाध्यक्षयोत्पत्तिर्युज्यते।">नित्यस्यापि ह जीवस्योपाध्यक्षयोत्पत्तिर्युज्यते।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V32_B1" data-verse="BS_C02_S02_V32" data-block-id="BS_C02_S02_V32_B1">प्रमाणाभावात् सर्वश्रुतिस्मृतिर्युक्तिविरुद्धत्वाच्च नैते पक्षा ग्राह्याः ॥ 32 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V19_B2" data-verse="BS_C02_S03_V19" data-block-id="BS_C02_S03_V19_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘उत्पद्यन्ते चिदात्मानो नित्यान्नित्याः परात्मनः ।">‘उत्पद्यन्ते चिदात्मानो नित्यान्नित्याः परात्मनः ।</span><br><span data-deva="उपाध्यपेक्षया तेषामुत्पत्तिरपि गीयते’॥इति व्योमसंहितायाम्॥ 19 ॥">उपाध्यपेक्षया तेषामुत्पत्तिरपि गीयते’॥इति व्योमसंहितायाम्॥ 19 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अनुपलब्द्यधिकरणम् ॥ 09 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="इति ज्ञाधिकरणम् ॥ 11 ॥">इति ज्ञाधिकरणम् ॥ 11 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A035" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उत्क्रान्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A035"></span></p><h4 id="उत्क्रान्त्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.89.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="उत्क्रान्त्यधिकरणम्">उत्क्रान्त्यधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C02_S02_A021" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नैकस्मिन्नधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A021"></span><h4 class="gr-section-head">नैकस्मिन्नधिकरणम्</h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V20_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V20_I01" data-verse="BS_C02_S03_V20" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘व्याप्ता ह्यात्मानश्चेतना निर्गुणाश्च सर्वात्मानः सर्वरूपा अनन्ताः’ इति काषायणश्रुतौ व्याप्तत्वं प्रतीयते ।">‘व्याप्ता ह्यात्मानश्चेतना निर्गुणाश्च सर्वात्मानः सर्वरूपा अनन्ताः’ इति काषायणश्रुतौ व्याप्तत्वं प्रतीयते ।</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V33_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V33_I01" data-verse="BS_C02_S02_V33">
-<div class="leading-bhashya-line">स्याद्वादिमतं दूषयति-</div>
 </div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V20_I02" data-block-id="BS_C02_S03_V20_I02" data-verse="BS_C02_S03_V20" style="position: relative;">
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V33" data-block-id="BS_C02_S02_V33" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(206)ओं नैकस्मिन्नसम्भवात् ओम् ॥ 02-02-33 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘अणुर्ह्येष आत्मा यं वा एते सिनीतः । पुण्यं च पापं च’ इति गौपवनश्रुतावणुत्वमित्यतो विरोध इति । अतो ब्रवीति-">‘अणुर्ह्येष आत्मा यं वा एते सिनीतः । पुण्यं च पापं च’ इति गौपवनश्रुतावणुत्वमित्यतो विरोध इति । अतो ब्रवीति-</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V33" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V33">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V33_B1" data-verse="BS_C02_S02_V33" data-block-id="BS_C02_S02_V33_B1">सत् स्यादसत् स्यात् सदसत् स्यात् ततोऽन्यच्च स्यादित्येतन्नैकस्मिन् युज्यते । अदृष्टत्वेनासम्भवात् ॥ 33 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V34" data-block-id="BS_C02_S02_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(207)ओम् एवञ्चात्माकार्त्स्न्यम् ओम् ॥ 02-02-34 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V20" data-block-id="BS_C02_S03_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(238)ओम् उत्क्रान्तिगत्यागतीनाम् ओम् ॥ 02-03-20 ॥">(238)ओम् उत्क्रान्तिगत्यागतीनाम् ओम् ॥ 02-03-20 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V20" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V20" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V34" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V34">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V20_B1" data-verse="BS_C02_S03_V20" data-block-id="BS_C02_S03_V20_B1" style="position: relative;"><span data-deva="हेतूनाम् सकाशादणुरेव ।">हेतूनाम् सकाशादणुरेव ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V34_B1" data-verse="BS_C02_S02_V34" data-block-id="BS_C02_S02_V34_B1">जीवस्य शरीरपरिमितत्वाङ्गीकारेऽण्वादिशरीरस्थस्य हस्त्यादिशरीरेऽकार्त्स्न्यं स्यात् ॥34॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V20_B2" data-verse="BS_C02_S03_V20" data-block-id="BS_C02_S03_V20_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘सोऽस्माच्छरीरादुत्क्रम्यामुं लोकमभिगच्छत्यमुष्मादिमं लोकमागच्छति । स गर्भी भवति स प्रसूयते स कर्म कुरुते’इति पौष्यायणश्रुतेः॥ 20 ॥">‘सोऽस्माच्छरीरादुत्क्रम्यामुं लोकमभिगच्छत्यमुष्मादिमं लोकमागच्छति । स गर्भी भवति स प्रसूयते स कर्म कुरुते’इति पौष्यायणश्रुतेः॥ 20 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V35" data-block-id="BS_C02_S02_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(208)ओं न च पर्यायादप्यविरोधो विकारादिभ्यः ओम्॥ 02-02-35 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V21_I04" data-block-id="BS_C02_S03_V21_I04" data-verse="BS_C02_S03_V21" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="तत्र स्वातन्त्र्य प्रतीतेः, ।">तत्र स्वातन्त्र्य प्रतीतेः, ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V35" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V35">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V35_B1" data-verse="BS_C02_S02_V35" data-block-id="BS_C02_S02_V35_B1">तत्तच्छरीरस्थस्य तत्तत्परिमाणत्वमिति न मन्तव्यम्(वाच्यम्) । विकारित्वादनित्यत्वप्रसक्तेः ॥ 35 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V36" data-block-id="BS_C02_S02_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(209)ओम् अन्त्यावस्थितेश्चोभयनित्यत्वादविशेषात् ओम् ॥ 02-02-36 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V21_I05" data-block-id="BS_C02_S03_V21_I05" data-verse="BS_C02_S03_V21" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘एकः प्रसूयते जन्तुरेक एव प्रमीयते। एकोऽनुभुङ्क्ते सुकृतमेक एव च दुष्कृतम्’ ॥ इत्यादेश्च स्वयमेवेत्यतो वक्ति –">‘एकः प्रसूयते जन्तुरेक एव प्रमीयते। एकोऽनुभुङ्क्ते सुकृतमेक एव च दुष्कृतम्’ ॥ इत्यादेश्च स्वयमेवेत्यतो वक्ति –</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V36" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V36">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V36_B1" data-verse="BS_C02_S02_V36" data-block-id="BS_C02_S02_V36_B1">परिमाणाभावे स्वरूपाभावप्राप्त्याऽन्त्यपरिमाणस्थितेस्तदर्थत्वेन शरीरस्थितेरुभयनित्यत्वादविशेषेण सर्वशरीरनित्यत्वं स्यात् ॥ 36 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति नैकस्मिन्नधिकरणम् (स्याद्वाद्यधिकरणम्) ॥10॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V21" data-block-id="BS_C02_S03_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(239)ओं स्वात्मना चोत्तरयोः ओम् ॥ 02-03-21 ॥">(239)ओं स्वात्मना चोत्तरयोः ओम् ॥ 02-03-21 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V21" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V21" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S02_A022" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पत्युरधिकरणम्(पशुपत्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A022"></span><h4 class="gr-section-head">पत्युरधिकरणम्(पशुपत्यधिकरणम्)</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V21_B1" data-verse="BS_C02_S03_V21" data-block-id="BS_C02_S03_V21_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘स एतेनैव स्वात्मना परेणेमं गर्भमनुप्रविशति परेण जायते परेण कर्म कुरुते परेण नीयते परेणोन्नीयते तं वा एतमभिवदन्ति स्वात्मा’ इति,‘एष ह्यानन्दमादत्ते एष ह्येनं जीवमभिजीवयत्येष उद्गमयत्येष आगमयति।’(पौष्यायण) इति उत्तरयोर्वाक्ययोः परमात्मनैवोत् क्रान्त्यादयः ॥ 21 ॥">‘स एतेनैव स्वात्मना परेणेमं गर्भमनुप्रविशति परेण जायते परेण कर्म कुरुते परेण नीयते परेणोन्नीयते तं वा एतमभिवदन्ति स्वात्मा’ इति,‘एष ह्यानन्दमादत्ते एष ह्येनं जीवमभिजीवयत्येष उद्गमयत्येष आगमयति।’(पौष्यायण) इति उत्तरयोर्वाक्ययोः परमात्मनैवोत् क्रान्त्यादयः ॥ 21 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V37_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V37_I01" data-verse="BS_C02_S02_V37">
-<div class="leading-bhashya-line">पाशुपतमतमपाकरोति-</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V22" data-block-id="BS_C02_S03_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(240)ओं नाणुरतच्छ्रुतेरिति चेन्नेतराधिकारात् ओम् ॥ 02-03-22 ॥">(240)ओं नाणुरतच्छ्रुतेरिति चेन्नेतराधिकारात् ओम् ॥ 02-03-22 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V37" data-block-id="BS_C02_S02_V37" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(210)ओं पत्युरसामञ्जस्यात् ओम् ॥ 02-02-37 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V22" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V22" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V22_B1" data-verse="BS_C02_S03_V22" data-block-id="BS_C02_S03_V22_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘व्याप्ता ह्यात्मानश्चेतना निर्गुणाश्च’(काषायणश्रुतिः) इति व्याप्तिश्रुतेर्नाणुर्जीव इति चेत्, न ।">‘व्याप्ता ह्यात्मानश्चेतना निर्गुणाश्च’(काषायणश्रुतिः) इति व्याप्तिश्रुतेर्नाणुर्जीव इति चेत्, न ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V37" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V37">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V22_B2" data-verse="BS_C02_S03_V22" data-block-id="BS_C02_S03_V22_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘स आत्मेदं सृजति स द्विधेदं बिभर्ति अन्तर्बहिश्च स बहुधेदमनुप्रविश्याऽत्मनोऽभिनयति स आत्मा स आत्मानः स ईशः स विष्णुः स परः परोवरीयान्’ इति परमात्माधिकारत्वात् ।">‘स आत्मेदं सृजति स द्विधेदं बिभर्ति अन्तर्बहिश्च स बहुधेदमनुप्रविश्याऽत्मनोऽभिनयति स आत्मा स आत्मानः स ईशः स विष्णुः स परः परोवरीयान्’ इति परमात्माधिकारत्वात् ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V37_B1" data-verse="BS_C02_S02_V37" data-block-id="BS_C02_S02_V37_B1">‘यं कामये तं तमुग्रं कृणोमि तं ब्रह्माणं तमृषिं तं सुमेधाम्’(ऋ.सं.१०.१२५.५)
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V22_B3" data-verse="BS_C02_S03_V22" data-block-id="BS_C02_S03_V22_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘एकशब्दैर्द्विशब्दैश्च बहुशब्दैश्च केशवः ।
-‘अहं रुद्राय धनुरातनोमि ब्रह्मद्विषे शरवे हन्तवा उ’(ऋ.सं.१०.१२५.६)।</div>
+एक एवोच्यते वेदैस्तावता नास्य भिन्नता’॥इति भविष्यत्पुराणे ।">‘एकशब्दैर्द्विशब्दैश्च बहुशब्दैश्च केशवः ।
+एक एवोच्यते वेदैस्तावता नास्य भिन्नता’॥इति भविष्यत्पुराणे ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V37_B3" data-verse="BS_C02_S02_V37" data-block-id="BS_C02_S02_V37_B3">‘अस्य देवस्य मीळ्हुषो वया विष्णोरेषस्य प्रभृथे हविर्भिः ।
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V22_B5" data-verse="BS_C02_S03_V22" data-block-id="BS_C02_S03_V22_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘तदयं प्राणोऽधितिष्ठति। तदुक्तमृषिणा- ‘आतेन यातम्’(ऐ.आ.२.३.८) इत्यादि च ॥ 22 ॥">‘तदयं प्राणोऽधितिष्ठति। तदुक्तमृषिणा- ‘आतेन यातम्’(ऐ.आ.२.३.८) इत्यादि च ॥ 22 ॥</span></div>
-विदे हि रुद्रो रुद्रियं महित्वं यासिष्टं वर्तिरश्विनाविरावत्’(ऋ.सं.७.४०.५।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V37_B5" data-verse="BS_C02_S02_V37" data-block-id="BS_C02_S02_V37_B5">‘एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा नेशानो नाग्नीषोमौ’(महोपनिषत्.१),इत्यादि श्रुतेः पारतन्त्र्येणासमञ्जसत्वान्न पतीरीश्वरनामा जगत्कर्ता ॥ 37 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V38" data-block-id="BS_C02_S02_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(211)ओं सम्बन्धानुपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-02-38 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V23" data-block-id="BS_C02_S03_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(241)ओं स्वशब्दोन्मानाभ्यां च ओम् ॥ 02-03-23 ॥">(241)ओं स्वशब्दोन्मानाभ्यां च ओम् ॥ 02-03-23 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V23" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V23" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V38" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V38">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V23_B1" data-verse="BS_C02_S03_V23" data-block-id="BS_C02_S03_V23_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘एषो ह्यात्माऽध्युद्गतो मानशक्तेस्तथाऽप्यसौ प्रमितिं याति वेदैः ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V38_B1" data-verse="BS_C02_S02_V38" data-block-id="BS_C02_S02_V38_B1">अशरीरत्वात् तस्य जगता सम्बन्धो न युज्यते कर्तृत्वेन, मृतपुरुषवत् ॥38॥</div>
+पूर्णोऽचिन्त्यः सर्ववेदैकयोनिः सर्वाधीशः सर्ववित् सर्वकर्ता’(काषायणश्रुतिः)">‘एषो ह्यात्माऽध्युद्गतो मानशक्तेस्तथाऽप्यसौ प्रमितिं याति वेदैः ।
+पूर्णोऽचिन्त्यः सर्ववेदैकयोनिः सर्वाधीशः सर्ववित् सर्वकर्ता’(काषायणश्रुतिः)</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V23_B3" data-verse="BS_C02_S03_V23" data-block-id="BS_C02_S03_V23_B3" style="position: relative;"><span data-deva="इति वाक्यशेषे आत्मशब्दोन्मानाभ्यां च।">इति वाक्यशेषे आत्मशब्दोन्मानाभ्यां च।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V23_B4" data-verse="BS_C02_S03_V23" data-block-id="BS_C02_S03_V23_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id"><span data-deva="‘आत्माऽमेयः परं ब्रह्म परानन्दादिकाभिधाः।">‘आत्माऽमेयः परं ब्रह्म परानन्दादिकाभिधाः।</span><br><span data-deva="वदन्ति विष्णुमेवैकं नान्यत्राऽसां गतिः क्वचित्’">वदन्ति विष्णुमेवैकं नान्यत्राऽसां गतिः क्वचित्’</span></span></span><span data-deva=" इति च कौर्मे ॥ 23 ॥"> इति च कौर्मे ॥ 23 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V39" data-block-id="BS_C02_S02_V39" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(212)ओम् अधिष्ठानानुपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-02-39 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V24" data-block-id="BS_C02_S03_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(242)ओम् अविरोधश्चन्दनवत् ओम् ॥ 02-03-24॥">(242)ओम् अविरोधश्चन्दनवत् ओम् ॥ 02-03-24॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V24" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V24" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V39" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V39">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V24_B1" data-verse="BS_C02_S03_V24" data-block-id="BS_C02_S03_V24_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अणोरपि जीवस्य सर्वशरीरव्याप्तिर्युज्यते। यथा हरिचन्दनविप्लुष एकदेशपतितायाः सर्वशरीरव्याप्तिः ।">अणोरपि जीवस्य सर्वशरीरव्याप्तिर्युज्यते। यथा हरिचन्दनविप्लुष एकदेशपतितायाः सर्वशरीरव्याप्तिः ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V39_B1" data-verse="BS_C02_S02_V39" data-block-id="BS_C02_S02_V39_B1">पृथिव्याद्यधिष्ठाने स्थितो हि कुलालादिः कार्यं करोति । न चास्य तदस्ति ॥ 39 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V24_B2" data-verse="BS_C02_S03_V24" data-block-id="BS_C02_S03_V24_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="‘अणुमात्रोऽप्ययं जीवः स्वदेहं व्याप्य तिष्ठति ।">‘अणुमात्रोऽप्ययं जीवः स्वदेहं व्याप्य तिष्ठति ।</span><br><span data-deva="यथा व्याप्य शरीराणि हरिचन्दनविप्लुषः’">यथा व्याप्य शरीराणि हरिचन्दनविप्लुषः’</span></span></span><span data-deva=" इति च ब्रह्माण्डपुराणे ॥ 24 ॥"> इति च ब्रह्माण्डपुराणे ॥ 24 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V40" data-block-id="BS_C02_S02_V40" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(213)ओं करणवच्चेन्न भोगादिभ्यः ओम् ॥ 02-02-40॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V25" data-block-id="BS_C02_S03_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(243)ओम् अवस्थितिवैशेष्यादिति चेन्नाभ्युपगमाद्धृदि हि ओम् ॥ 02-03-25 ॥">(243)ओम् अवस्थितिवैशेष्यादिति चेन्नाभ्युपगमाद्धृदि हि ओम् ॥ 02-03-25 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V25" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V25" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V40" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V40">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V25_B1" data-verse="BS_C02_S03_V25" data-block-id="BS_C02_S03_V25_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सम्यगसम्यगवस्थानविशेषाद् युज्यते चन्दनस्येति चेत्, न।">सम्यगसम्यगवस्थानविशेषाद् युज्यते चन्दनस्येति चेत्, न।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V40_B1" data-verse="BS_C02_S02_V40" data-block-id="BS_C02_S02_V40_B1">इदमेव जगत् तस्य करणवदधिष्ठानादिरूपं नित्यस्यापि कस्यचिद् भावाद् युज्यत इति चेत्, न । भोगादिप्राप्तेः।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V25_B2" data-verse="BS_C02_S03_V25" data-block-id="BS_C02_S03_V25_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘हृदि ह्येषा आत्मा’(प्र.३.६)) इति जीवास्यापि तथाऽभ्युपगमात् ॥ 25 ॥">‘हृदि ह्येषा आत्मा’(प्र.३.६)) इति जीवास्यापि तथाऽभ्युपगमात् ॥ 25 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V40_B2" data-verse="BS_C02_S02_V40" data-block-id="BS_C02_S02_V40_B2">उत्पत्तिविनाशौ सुखदुःखभोगाश्च प्राप्यन्ते तद्गताः ॥ 40 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V41" data-block-id="BS_C02_S02_V41" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(214)ओम् अन्तवत्त्वमसर्वज्ञता वा ओम् ॥ 02-02-41 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V26" data-block-id="BS_C02_S03_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(244)ओं गुणाद्वाऽऽलोकवत् ओम् ॥ 02-03-26 ॥">(244)ओं गुणाद्वाऽऽलोकवत् ओम् ॥ 02-03-26 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V26" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V26" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V41" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V41">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V26_B1" data-verse="BS_C02_S03_V26" data-block-id="BS_C02_S03_V26_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथाऽऽलोकस्य प्रकाशगुणेन व्याप्तिर्ज्योतीरूपेणाव्याप्तिः एवं चिद्गुणेन व्याप्तिर्जीवरूपेणाव्याप्तिरिति वा ।">यथाऽऽलोकस्य प्रकाशगुणेन व्याप्तिर्ज्योतीरूपेणाव्याप्तिः एवं चिद्गुणेन व्याप्तिर्जीवरूपेणाव्याप्तिरिति वा ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V41_B1" data-verse="BS_C02_S02_V41" data-block-id="BS_C02_S02_V41_B1">देहवत्वेऽन्तवत्वम् । अन्यथा ज्ञानाभावः ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V26_B2" data-verse="BS_C02_S03_V26" data-block-id="BS_C02_S03_V26_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘असम्यक् सम्यगिति च व्यवस्थाभेदतः सुराः।
+">‘असम्यक् सम्यगिति च व्यवस्थाभेदतः सुराः।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V41_B2" data-verse="BS_C02_S02_V41" data-block-id="BS_C02_S02_V41_B2">शरीरिण एव हि ज्ञानोत्पत्तिर्दृष्टा । विष्णोस्तु श्रुत्यैव सर्वे विरोधाः परिहृताः-</div>
+</span><p><span data-deva="व्याप्त्यव्याप्तियुतास्त्वन्ये चिद्गुणेनैव नान्यथा॥
+चिद्गुणस्य स्वरूपत्वात् तद्व्याप्तिश्चेति युज्यते।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V41_B3" data-verse="BS_C02_S02_V41" data-block-id="BS_C02_S02_V41_B3">‘यदात्मको भगवांस्तदात्मिकी(का) व्यक्तिः ।
+">व्याप्त्यव्याप्तियुतास्त्वन्ये चिद्गुणेनैव नान्यथा॥
-किमात्मको भगवान् ज्ञानात्मक ऐश्वर्यात्मकः शक्त्यात्मकः’इति,‘बुद्धिमनोऽङ्गप्रत्यङ्गवत्तां भगवतो लक्षयामहे । बुद्धिमान् मनोवानङ्गप्रत्यङ्गवानिति’,‘सद्देहः सुखगन्धश्च ज्ञानभाः सत्पराक्रमः ।
+चिद्गुणस्य स्वरूपत्वात् तद्व्याप्तिश्चेति युज्यते।
-ज्ञानज्ञानः सुखसुखः स विष्णुः परमाक्षरः’(पैङ्गिश्रुतिः) ॥ इत्यादिकया ॥ 41 ॥</div>
+</span></p><span data-deva="
+शक्तियोगात् सुराणां तु विविधा च व्यवस्थितिः’ इति ॥ 26 ॥">
+शक्तियोगात् सुराणां तु विविधा च व्यवस्थितिः’ इति ॥ 26 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति पत्युरधिकरणम् (पशुपत्यधिकरणम्) ॥ 11 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति उत्क्रान्त्यधिकरणम् ॥ 12 ॥">॥ इति उत्क्रान्त्यधिकरणम् ॥ 12 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A036" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="व्यतिरेकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A036"></span></p><h4 id="व्यतिरेकाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A4.E0.A4.BF.E0.A4.B0.E0.A5.87.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="व्यतिरेकाधिकरणम्">व्यतिरेकाधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C02_S02_A023" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उत्पत्त्य(शक्त्य)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S02_A023"></span><h4 class="gr-section-head">उत्पत्त्य(शक्त्य)धिकरणम्</h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V27_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V27_I01" data-verse="BS_C02_S03_V27" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘स नित्यो निरवयवः पुण्ययुक् पापयुक् च स इमं लोकममुं चाऽवर्तते स विमुच्यते स एकधा न सप्तधा न शतधा’ इति गौपवनश्रुतावेकस्याबहुत्वं प्रतीयते ।">‘स नित्यो निरवयवः पुण्ययुक् पापयुक् च स इमं लोकममुं चाऽवर्तते स विमुच्यते स एकधा न सप्तधा न शतधा’ इति गौपवनश्रुतावेकस्याबहुत्वं प्रतीयते ।</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S02_V42_I01" data-block-id="BS_C02_S02_V42_I01" data-verse="BS_C02_S02_V42">
-<div class="leading-bhashya-line">शक्तिपक्षं दूषयति-</div>
 </div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V27_I02" data-block-id="BS_C02_S03_V27_I02" data-verse="BS_C02_S03_V27" style="position: relative;">
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V42" data-block-id="BS_C02_S02_V42" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(215)ओम् उत्पत्त्यसम्भवात् ओम् ॥ 02-02-42 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘स पञ्चधा स सप्तधा स दशधा भवति स शतधा च सहस्रधा स गच्छति स मुच्यते’ इति पाराशर्यायणश्रुतौ बहुरूपत्वं प्रतीयते ।">‘स पञ्चधा स सप्तधा स दशधा भवति स शतधा च सहस्रधा स गच्छति स मुच्यते’ इति पाराशर्यायणश्रुतौ बहुरूपत्वं प्रतीयते ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V42" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V42">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V42_B1" data-verse="BS_C02_S02_V42" data-block-id="BS_C02_S02_V42_B1">न हि पुरुषाननुगृहीतस्त्रीभ्य उत्पत्तिर्दृश्यते ॥ 42 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V43" data-block-id="BS_C02_S02_V43" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(216)ओं न च कर्तुः करणम् ओम् ॥ 02-02-43 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V27_I03" data-block-id="BS_C02_S03_V27_I03" data-verse="BS_C02_S03_V27" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अतो विरोधं परिहरति-">अतो विरोधं परिहरति-</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V43" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V43">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V43_B1" data-verse="BS_C02_S02_V43" data-block-id="BS_C02_S02_V43_B1">यदि पुरुषोऽङ्गीक्रियेत तस्यापि करणाभावाद् अनुपपत्तिः ॥ 43 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V44" data-block-id="BS_C02_S02_V44" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(217)ओं विज्ञानादिभावे वा तदप्रतिषेधः ओम् ॥ 02-02-44॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V27" data-block-id="BS_C02_S03_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(245)ओं व्यतिरेको गन्धवत् तथा च दर्शयति ओम् ॥ 02-03-27 ॥">(245)ओं व्यतिरेको गन्धवत् तथा च दर्शयति ओम् ॥ 02-03-27 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V27" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V27" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V44" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V44">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V27_B1" data-verse="BS_C02_S03_V27" data-block-id="BS_C02_S03_V27_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथा पुष्पाद् गन्धः पृथग् गच्छति, एवमंशिनो जीवादंशाः पृथग्गच्छन्ति ।‘अथैक एव सन् गन्धवद् व्यतिरिच्यतेऽथैकीभवत्यथ बह्वीभवति तं यथा यथेश्वरः प्रकुरुते तथा तथा भवति सोऽचिन्त्यः परमो गरीयान्’॥ इति शाण्डिल्यश्रुतिः ।">यथा पुष्पाद् गन्धः पृथग् गच्छति, एवमंशिनो जीवादंशाः पृथग्गच्छन्ति ।‘अथैक एव सन् गन्धवद् व्यतिरिच्यतेऽथैकीभवत्यथ बह्वीभवति तं यथा यथेश्वरः प्रकुरुते तथा तथा भवति सोऽचिन्त्यः परमो गरीयान्’॥ इति शाण्डिल्यश्रुतिः ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V44_B1" data-verse="BS_C02_S02_V44" data-block-id="BS_C02_S02_V44_B1">यदि विज्ञानादिकरणं तस्याङ्गीक्रियते तदा तत एव सृष्ट्याद्युपपत्तेरीश्वर-वादान्तर्भावः ॥ 44 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V27_B2" data-verse="BS_C02_S03_V27" data-block-id="BS_C02_S03_V27_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘अचिन्त्ययेशशक्त्यैव ह्येकोऽवयववर्जितः ।">‘अचिन्त्ययेशशक्त्यैव ह्येकोऽवयववर्जितः ।</span><br><span data-deva="आत्मानं बहुधा कृत्वा क्रीडते योगसम्पदा’">आत्मानं बहुधा कृत्वा क्रीडते योगसम्पदा’</span></span></span><span data-deva="इति च पाद्मे ॥ 27 ॥">इति च पाद्मे ॥ 27 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S02_V45" data-block-id="BS_C02_S02_V45" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(218)ओं विप्रतिषेधाच्च ओम् ॥ 02-02-45 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति व्यतिरेकाधिकरणम् ॥ 13 ॥">॥ इति व्यतिरेकाधिकरणम् ॥ 13 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A037" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पृथगुपदेशाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A037"></span></p><h4 id="पृथगुपदेशाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.83.E0.A4.A5.E0.A4.97.E0.A5.81.E0.A4.AA.E0.A4.A6.E0.A5.87.E0.A4.B6.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="पृथगुपदेशाधिकरणम्">पृथगुपदेशाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S02_V45" data-block-id="bhashya-BS_C02_S02_V45">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V28_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V28_I01" data-verse="BS_C02_S03_V28" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S02_V45_B1" data-verse="BS_C02_S02_V45" data-block-id="BS_C02_S02_V45_B1">सकलश्रुत्यादिविरुद्धत्वाच्चासमञ्जसम् ॥ 45 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘तत्वमसि’(छां.उ.६.८.७),‘अहं ब्रह्मास्मि’(बृ.उ.४.१०) इत्यादिषु जीवस्य परेणाभेदः प्रतीयते ।‘नित्यो नित्यानां चेतनश्चेतनानाम्’(श्वे.उ.६.१३) ‘द्वा सुपर्णा’(श्वे.उ.४.६) इत्यादिषु भेदः। अत उच्यते-">‘तत्वमसि’(छां.उ.६.८.७),‘अहं ब्रह्मास्मि’(बृ.उ.४.१०) इत्यादिषु जीवस्य परेणाभेदः प्रतीयते ।‘नित्यो नित्यानां चेतनश्चेतनानाम्’(श्वे.उ.६.१३) ‘द्वा सुपर्णा’(श्वे.उ.४.६) इत्यादिषु भेदः। अत उच्यते-</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति उत्पत्त्य(शक्त्य)धिकरणम् ॥ 12 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V28" data-block-id="BS_C02_S03_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(246)ओम् पृथगुपदेशात् ओम् ॥ 02-03-28 ॥">(246)ओम् पृथगुपदेशात् ओम् ॥ 02-03-28 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V28" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V28" style="position: relative;">
-<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 02-02 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V28_B1" data-verse="BS_C02_S03_V28" data-block-id="BS_C02_S03_V28_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘भिन्नोऽचिन्त्यः परमो जीवसङ्घात्पूर्णः परो जीवसङ्घो ह्यपूर्णाः ।">‘भिन्नोऽचिन्त्यः परमो जीवसङ्घात्पूर्णः परो जीवसङ्घो ह्यपूर्णाः ।</span><br><span data-deva="यतस्त्वसौ नित्यमुक्तो ह्ययं च बन्धान्मोक्षं तत एवाभिवाञ्छेत्’॥इति सोपपत्तिककौशिकश्रुतेर्भिन्न एव जीवः ॥ 28 ॥">यतस्त्वसौ नित्यमुक्तो ह्ययं च बन्धान्मोक्षं तत एवाभिवाञ्छेत्’॥इति सोपपत्तिककौशिकश्रुतेर्भिन्न एव जीवः ॥ 28 ॥</span></div>
-<span id="gr-C2-S3" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="तृतीयः पादः"></span>
-=== तृतीयः पादः ===
-<div class="introduction" id="BS_C02_S03_I01" data-block-id="BS_C02_S03_I01" data-verse="BS_C02_S03">
-<div class="introduction-line">जीवपरमात्माधिभूताधिदैवेषु श्रुतीनां परस्परविरोधमपाकरोत्यनेन पादेन।</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V29" data-block-id="BS_C02_S03_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(247)ओं तद्गुणसारत्वात् तु तद्व्यपदेशः प्राज्ञवत् ओम् ॥ 02-03-29 ॥">(247)ओं तद्गुणसारत्वात् तु तद्व्यपदेशः प्राज्ञवत् ओम् ॥ 02-03-29 ॥</span></span></span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A024" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वियदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A024"></span><h4 class="gr-section-head">वियदधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V29" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V29" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V29_B1" data-verse="BS_C02_S03_V29" data-block-id="BS_C02_S03_V29_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ज्ञानानन्दादिब्रह्मगुणा एवास्य यतः सारः स्वरूपमतोऽभेदव्यपदेशः । यथा सर्वगुणात्मकत्वात् सर्वात्मकत्वं ब्रह्मण उच्यते- ‘सर्वं खल्विदं ब्रह्म’(छां.उ.३.१४.१) इति ।">ज्ञानानन्दादिब्रह्मगुणा एवास्य यतः सारः स्वरूपमतोऽभेदव्यपदेशः । यथा सर्वगुणात्मकत्वात् सर्वात्मकत्वं ब्रह्मण उच्यते- ‘सर्वं खल्विदं ब्रह्म’(छां.उ.३.१४.१) इति ।</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V01" data-block-id="BS_C02_S03_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(219)ओं न वियदश्रुतेः ॥ 02-03-01॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V29_B2" data-verse="BS_C02_S03_V29" data-block-id="BS_C02_S03_V29_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘भिन्ना जीवाः परो भिन्नस्तथाऽपि ज्ञानरूपतः ।
+प्रोच्यन्ते ब्रह्मरूपेण वेदवादेषु सर्वशः’॥ इति॥ 29 ॥">‘भिन्ना जीवाः परो भिन्नस्तथाऽपि ज्ञानरूपतः ।
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V01" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V01">
+प्रोच्यन्ते ब्रह्मरूपेण वेदवादेषु सर्वशः’॥ इति॥ 29 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V01_B1" data-verse="BS_C02_S03_V01" data-block-id="BS_C02_S03_V01_B1">न वियदनुत्पत्तिमत् । तथाऽश्रुतेः ॥ 01 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V02" data-block-id="BS_C02_S03_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(220)ओम् अस्ति तु ओम् ॥ 02-03-02 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति पृथगुपदेशाधिकरणम् ॥ 14 ॥">॥ इति पृथगुपदेशाधिकरणम् ॥ 14 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A038" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="यावदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A038"></span></p><h4 id="यावदधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.B5.E0.A4.A6.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="यावदधिकरणम्">यावदधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V02" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V02">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V30_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V30_I01" data-verse="BS_C02_S03_V30" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V02_B1" data-verse="BS_C02_S03_V02" data-block-id="BS_C02_S03_V02_B1">अस्त्येव चोत्पत्तिश्रुतिः- ‘आत्मन आकाशः सम्भूतः’(तै.उ.२.१) इत्यादि ॥ 02 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="जीवास्याप्युत्पत्तिरुक्ता । अतस्तस्य  ‘सोऽनादिना पुण्येन पापेन चानुबद्धः। परेण निर्मुक्त आनन्त्याय कल्पते’(छां.उ.३.१४.१) इत्यानादिकर्मसम्बन्ध आनन्त्यावाप्तिश्च न युज्यत इत्यत आह –">जीवास्याप्युत्पत्तिरुक्ता । अतस्तस्य  ‘सोऽनादिना पुण्येन पापेन चानुबद्धः। परेण निर्मुक्त आनन्त्याय कल्पते’(छां.उ.३.१४.१) इत्यानादिकर्मसम्बन्ध आनन्त्यावाप्तिश्च न युज्यत इत्यत आह –</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V03" data-block-id="BS_C02_S03_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(221)ओं गौण्यसम्भवात् ओम् ॥ 02-03-03 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V30" data-block-id="BS_C02_S03_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(248)ओं यावदात्मभावित्वाच्च न दोषस्तद्दर्शनात् ओम् ॥ 02-03-30 ॥">(248)ओं यावदात्मभावित्वाच्च न दोषस्तद्दर्शनात् ओम् ॥ 02-03-30 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V30" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V30" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V03" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V03">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V30_B1" data-verse="BS_C02_S03_V30" data-block-id="BS_C02_S03_V30_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यावत्परमात्मा तिष्ठत्यनाद्यनन्तत्वेनैवं जीवोऽपि ।">यावत्परमात्मा तिष्ठत्यनाद्यनन्तत्वेनैवं जीवोऽपि ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V03_B1" data-verse="BS_C02_S03_V03" data-block-id="BS_C02_S03_V03_B1">‘अनादिर्वा अयमाकाशः शून्योऽलौकिकः’ इत्यादिश्रुतिर्गौणी । अन्यथोत्पत्तिश्रुतिबाहुल्यासम्भवात् ॥ 03 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V30_B2" data-verse="BS_C02_S03_V30" data-block-id="BS_C02_S03_V30_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Agniveshya-id"><span data-deva="‘नित्यः परो नित्यो जीवोऽनित्यास्तस्य धातवः ।">‘नित्यः परो नित्यो जीवोऽनित्यास्तस्य धातवः ।</span><br><span data-deva="अत उत्पद्यते च म्रियते च विमुच्यते च’">अत उत्पद्यते च म्रियते च विमुच्यते च’</span></span></span><span data-deva="इति च आग्निवेश्यश्रुतिः ।">इति च आग्निवेश्यश्रुतिः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V30_B4" data-verse="BS_C02_S03_V30" data-block-id="BS_C02_S03_V30_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘आत्मा नित्यः सुखदुःखे त्वनित्ये जीवो नित्यो धातुरस्य त्वनित्यः’(म.भा.५.४०.१२)॥इति च भारते ॥ 30 ॥">‘आत्मा नित्यः सुखदुःखे त्वनित्ये जीवो नित्यो धातुरस्य त्वनित्यः’(म.भा.५.४०.१२)॥इति च भारते ॥ 30 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V04" data-block-id="BS_C02_S03_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(222)ओं शब्दाच्च ओम् ॥ 02-03-04 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति यावदधिकरणम् ॥ 15 ॥">॥ इति यावदधिकरणम् ॥ 15 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A039" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पुंस्त्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A039"></span></p><h4 id="पुंस्त्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.81.E0.A4.82.E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="पुंस्त्वाधिकरणम्">पुंस्त्वाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V04" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V04">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V31_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V31_I01" data-verse="BS_C02_S03_V31" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V04_B1" data-verse="BS_C02_S03_V04" data-block-id="BS_C02_S03_V04_B1">‘अथ ह वाव नित्यानि पुरुषः प्रकृतिरात्मा काल इति । अथ यान्यनित्यानि प्राणः श्रद्धाभूतानि भौतिकानीति ।</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘विज्ञानात्मा सह देवैश्च सर्वैः’(प्र.४.११),‘स आनन्दः स बलः स ओजः स परेणामुं लोकं नीयते स विमुच्यते’ इति जीवस्य ज्ञानानन्दादिरूपत्वमुच्यते ।">‘विज्ञानात्मा सह देवैश्च सर्वैः’(प्र.४.११),‘स आनन्दः स बलः स ओजः स परेणामुं लोकं नीयते स विमुच्यते’ इति जीवस्य ज्ञानानन्दादिरूपत्वमुच्यते ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V04_B2" data-verse="BS_C02_S03_V04" data-block-id="BS_C02_S03_V04_B2">यानि ह वा उत्पत्तिमन्ति तान्यनित्यानि। यानि ह वा अनुत्पत्तिमन्ति तानि नित्यानि ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V04_B3" data-verse="BS_C02_S03_V04" data-block-id="BS_C02_S03_V04_B3">न ह्येतानि कदाचनोत्पद्यन्ते न विलीयन्ते पुरुषः प्रकृतिरात्मा काल इति ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V04_B4" data-verse="BS_C02_S03_V04" data-block-id="BS_C02_S03_V04_B4">अथैतान्युत्पत्तिमन्ति चानुत्पत्तिमन्ति च प्राणः श्रद्धाऽऽकाश इति भागशो ह्युत्पद्यन्ते’ इति भाल्लवेयश्रुतेः ॥ 04 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V05" data-block-id="BS_C02_S03_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(223)ओं स्याच्चैकस्य ब्रह्मशब्दवत् ओम् ॥ 02-03-05 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V31_I02" data-block-id="BS_C02_S03_V31_I02" data-verse="BS_C02_S03_V31" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="स दुःखाद् विमुक्त आनन्दी भवति सोऽज्ञानाद् विमुक्तो ज्ञानी भवति सोऽबलाद् विमुक्तो बली भवति। स नित्यो निरातङ्कोऽतिष्ठते’ इति पैङ्गीश्रुतौ अनानन्दादिरूपत्वं प्रतीयते । अत आह –">स दुःखाद् विमुक्त आनन्दी भवति सोऽज्ञानाद् विमुक्तो ज्ञानी भवति सोऽबलाद् विमुक्तो बली भवति। स नित्यो निरातङ्कोऽतिष्ठते’ इति पैङ्गीश्रुतौ अनानन्दादिरूपत्वं प्रतीयते । अत आह –</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V05" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V05">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V05_B1" data-verse="BS_C02_S03_V05" data-block-id="BS_C02_S03_V05_B1">स्यादेवैकस्योत्पत्तिमत्त्वमनुत्पत्तिमत्त्वं च गौणमुख्यत्वापेक्षया । यथा ब्रह्मशब्दः-</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V05_B2" data-verse="BS_C02_S03_V05" data-block-id="BS_C02_S03_V05_B2">‘अथ कस्मादुच्यते परं ब्रह्म बृहति बृंहयति च’(अथर्वशिरः) इति श्रुतेः । परे ब्रह्मणि मुख्योऽपि गौणत्वेन विरिञ्चादिष्वपि वर्तते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V05_B3" data-verse="BS_C02_S03_V05" data-block-id="BS_C02_S03_V05_B3">अत एवाब्रह्मत्वं च तेषाम् । एवम् अन्यत्राप्यनुत्पत्तिमच्छब्दः ॥ 05 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V06" data-block-id="BS_C02_S03_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(224)ओं प्रतिज्ञाहानिरव्यतिरेकाच्छब्देभ्यः ओम् ॥ 02-03-06 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V31" data-block-id="BS_C02_S03_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(249)ओं पुंस्त्वादिवत्त्वस्य सतोऽभिव्यक्तियोगात् ओम् ॥ 02-03-31 ॥">(249)ओं पुंस्त्वादिवत्त्वस्य सतोऽभिव्यक्तियोगात् ओम् ॥ 02-03-31 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V31" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V31" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V06" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V06">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V31_B1" data-verse="BS_C02_S03_V31" data-block-id="BS_C02_S03_V31_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथा बालस्य सदेव पुंस्त्वं यौवनेऽभिव्यज्यते, एवं सतामेवाऽनन्दादीनां व्यक्त्यपेक्षया तदुक्तिः ।">यथा बालस्य सदेव पुंस्त्वं यौवनेऽभिव्यज्यते, एवं सतामेवाऽनन्दादीनां व्यक्त्यपेक्षया तदुक्तिः ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V06_B1" data-verse="BS_C02_S03_V06" data-block-id="BS_C02_S03_V06_B1">ब्रह्मणोऽन्यस्य नित्यत्वे ‘इदं सर्वमसृजत’(तै.उ.२.३) इत्यादि प्रतिज्ञाहानिः। आकाशस्यापि सर्वस्मादव्यतिरेकात्।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V31_B2" data-verse="BS_C02_S03_V31" data-block-id="BS_C02_S03_V31_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Gowpawana-id"><span data-deva="‘बलमानन्द ओजश्च सहो ज्ञानमनाकुलम् ।">‘बलमानन्द ओजश्च सहो ज्ञानमनाकुलम् ।</span><br><span data-deva="स्वरूपाण्येव जीवस्य व्यज्यन्ते परमाद् विभोः’">स्वरूपाण्येव जीवस्य व्यज्यन्ते परमाद् विभोः’</span></span></span><span data-deva="इति च गौपवनश्रुतिः॥ 31 ॥">इति च गौपवनश्रुतिः॥ 31 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V06_B2" data-verse="BS_C02_S03_V06" data-block-id="BS_C02_S03_V06_B2">‘अत्मा वा इदमेक एवाग्र आसीत्’(तै.उ.२.३),‘सदेव सोम्येदमग्र आसीत् । एकमेवाद्वितीयम्’(छां.उ.६.२.१),‘इदं वा अग्रे नैव किञ्चनासीत्’(तै.ब्रा.२.२.९) इत्यादिश्रुतिभ्यः ॥ 06 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V07" data-block-id="BS_C02_S03_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(225)ओं यावद्विकारं तु विभागो लोकवत् ओम् ॥ 02-03-07 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V32" data-block-id="BS_C02_S03_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(250)ओं नित्योपलब्ध्यनुपलब्धिप्रसङ्गोऽन्यतरनियमो वाऽन्यथा ओम् ॥ 02-03-32 ॥">(250)ओं नित्योपलब्ध्यनुपलब्धिप्रसङ्गोऽन्यतरनियमो वाऽन्यथा ओम् ॥ 02-03-32 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V32" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V32" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V07" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V07">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V32_B1" data-verse="BS_C02_S03_V32" data-block-id="BS_C02_S03_V32_B1" style="position: relative;"><span data-deva="व्यक्तनङ्गीकारे देवानां च नित्योपलब्धिरानन्दादीनाम्, असुराणां नित्यानुपलब्धिः मनुष्याणां च नित्योपलब्ध्यनुपलब्धी च प्रसज्ज्यन्ते ।">व्यक्तनङ्गीकारे देवानां च नित्योपलब्धिरानन्दादीनाम्, असुराणां नित्यानुपलब्धिः मनुष्याणां च नित्योपलब्ध्यनुपलब्धी च प्रसज्ज्यन्ते ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Agniveshyashruti-id"><span data-deva="‘नित्यानन्दो नित्यज्ञानो नित्यबलः परमात्मा नैवमसुरा एवमनेवं च मनुष्याः’">‘नित्यानन्दो नित्यज्ञानो नित्यबलः परमात्मा नैवमसुरा एवमनेवं च मनुष्याः’</span></span></span><span data-deva=" इति ह्याग्निवेश्यश्रुतिः ।"> इति ह्याग्निवेश्यश्रुतिः ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V07_B1" data-verse="BS_C02_S03_V07" data-block-id="BS_C02_S03_V07_B1">विभक्तत्वाच्च विकारित्वं युक्तम् । विकारिण एव हि विभक्ता लोके दृश्यन्ते ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V32_B2" data-verse="BS_C02_S03_V32" data-block-id="BS_C02_S03_V32_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘नित्यानन्दज्ञानबला देवा नैवं तु दानवाः ।
+">‘नित्यानन्दज्ञानबला देवा नैवं तु दानवाः ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V07_B2" data-verse="BS_C02_S03_V07" data-block-id="BS_C02_S03_V07_B2"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhathsamhita-id">‘एकोऽविभक्तः परमः पुरुषो विष्णुरुच्यते ।<br/>प्रकृतिः पुरुषः कालस्त्रय एते विभागतः ॥<br/>चतुर्थस्तु महान् प्रोक्तः पञ्चमाऽहङ्कृतिर्मता ।<br/>तद्विभागेन जायन्त आकाशाद्याः पृथक् पृथक् ॥<br/>यो विभागी विकारः स सोऽविकारः परो हरिः ।<br/>अविभागात् परानन्दो नित्यो नित्यगुणात्मकः ।<br/>विभागो ह्यल्पशक्तित्वं नहि तत् परमात्मनः’।</span> इति बृहत्संहितायाम् ॥ 07 ॥</div>
+</span><p><span data-deva="दुःखोपलब्धिमात्रास्ते मानुषस्तूभयात्मकाः ॥
+तेषां यदन्यथा दृश्यं तदुपाधिकृतं मतम् ।
+विज्ञानेनात्मयोगेन निजरूपे व्यवस्थितिः ॥
+सम्यज्ज्ञानं तु देवानां मनुष्याणां विमिश्रितम् ।
+">दुःखोपलब्धिमात्रास्ते मानुषस्तूभयात्मकाः ॥
+तेषां यदन्यथा दृश्यं तदुपाधिकृतं मतम् ।
+विज्ञानेनात्मयोगेन निजरूपे व्यवस्थितिः ॥
+सम्यज्ज्ञानं तु देवानां मनुष्याणां विमिश्रितम् ।
+</span></p><span data-deva="
+विपरीतं च दैत्यानां ज्ञानस्यैवं व्यवस्थितिः’ इति ॥ 32 ॥">
+विपरीतं च दैत्यानां ज्ञानस्यैवं व्यवस्थितिः’ इति ॥ 32 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति वियदधिकरणम् ॥ 01 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति पुंस्त्वाधिकरणम् ॥ 16 ॥">॥ इति पुंस्त्वाधिकरणम् ॥ 16 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A040" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कर्तृत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A040"></span></p><h4 id="कर्तृत्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="कर्तृत्वाधिकरणम्">कर्तृत्वाधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A025" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मातरिश्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A025"></span><h4 class="gr-section-head">मातरिश्वाधिकरणम्</h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V33_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V33_I01" data-verse="BS_C02_S03_V33" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="ईश्वरस्यैव कर्तृत्वमुक्तम् । ‘यत् कर्म कुरुते तद् अभिसम्पद्यते’(बृ.उ.६.४.५) इति जीवस्योपलभ्यते । अत आह-">ईश्वरस्यैव कर्तृत्वमुक्तम् । ‘यत् कर्म कुरुते तद् अभिसम्पद्यते’(बृ.उ.६.४.५) इति जीवस्योपलभ्यते । अत आह-</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V08_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V08_I01" data-verse="BS_C02_S03_V08">
-<div class="leading-bhashya-line">‘अथ ह नित्याश्चानित्याश्च । तेजोऽबन्नान्याकाश इति तान्यनित्यानि । वायुर्वाव नित्यो वायुना हि सर्वाणि भूतानि नेनीयन्ते’</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V33" data-block-id="BS_C02_S03_V33" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(251)ओं कर्ता शास्त्रार्थवत्त्वात् ओम् ॥ 02-03-33 ॥">(251)ओं कर्ता शास्त्रार्थवत्त्वात् ओम् ॥ 02-03-33 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V08_I02" data-block-id="BS_C02_S03_V08_I02" data-verse="BS_C02_S03_V08">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V33" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V33" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">‘अथ ह चेतनाश्चाचेतनाश्च । तेजोऽबन्नान्याकाश इति तान्यचेतनानि । वायुर्वाव चेतनो वायुना हि सर्वाणि भूतानि विज्ञायन्ते’ ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V33_B1" data-verse="BS_C02_S03_V33" data-block-id="BS_C02_S03_V33_B1" style="position: relative;"><span data-deva="जीवस्य कर्तृत्वाभावे शास्त्रस्य अप्रयोजकत्वप्राप्तेः जीवोऽपि कर्ता ॥ 33 ॥">जीवस्य कर्तृत्वाभावे शास्त्रस्य अप्रयोजकत्वप्राप्तेः जीवोऽपि कर्ता ॥ 33 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V34" data-block-id="BS_C02_S03_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(252)ओं विहारोपदेशात् ओम् ॥ 02-03-34 ॥">(252)ओं विहारोपदेशात् ओम् ॥ 02-03-34 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V08_I03" data-block-id="BS_C02_S03_V08_I03" data-verse="BS_C02_S03_V08">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V34" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V34" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">‘कुविदङ्ग नमसा ये वृधासः पुरा देवा अनवद्यास आसन् । ते वायवे मनवे बाधितायावासयन्नुषसं सूर्येण’(ऋ.सं.७.१९.१।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V34_B1" data-verse="BS_C02_S03_V34" data-block-id="BS_C02_S03_V34_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘स्त्रीभिर्वा यानैर्वा ज्ञातिभिर्वाऽज्ञातिभिर्वा’(छां.उ.८.१२.३) इत्यादि ॥ 34 ॥">‘स्त्रीभिर्वा यानैर्वा ज्ञातिभिर्वाऽज्ञातिभिर्वा’(छां.उ.८.१२.३) इत्यादि ॥ 34 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V35" data-block-id="BS_C02_S03_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(253)ओम् उपादानात् ओम् ॥ 02-03-35 ॥">(253)ओम् उपादानात् ओम् ॥ 02-03-35 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V08_I05" data-block-id="BS_C02_S03_V08_I05" data-verse="BS_C02_S03_V08">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V35" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V35" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">‘सा वा एषा देवताऽनादिर्योऽयं पवते’ इति ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V35_B1" data-verse="BS_C02_S03_V35" data-block-id="BS_C02_S03_V35_B1" style="position: relative;"><span data-deva="साधनाद्युपादानप्रतीतेश्च ॥ 35 ॥">साधनाद्युपादानप्रतीतेश्च ॥ 35 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V36" data-block-id="BS_C02_S03_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(254)ओं व्यपदेशाच्च क्रियायां न चेन्निर्देशविपर्ययः ओम् ॥ 02-03-36 ॥">(254)ओं व्यपदेशाच्च क्रियायां न चेन्निर्देशविपर्ययः ओम् ॥ 02-03-36 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V08_I06" data-block-id="BS_C02_S03_V08_I06" data-verse="BS_C02_S03_V08">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V36" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V36" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">‘यस्यानाऽदिर्न मध्यं नान्तो नोदयो न निम्लोचः’।इत्यादिश्रुतिभ्यो वायोरनुत्पत्तिरित्यतो ब्रवीति –</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V36_B1" data-verse="BS_C02_S03_V36" data-block-id="BS_C02_S03_V36_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘आत्मानमेव लोकमुपासीत’(बृ.उ.३.४.१५) इति क्रियायां व्यपदेशाच्च । अन्यथा ‘आत्मैव लोकम्’ इति निर्देशः स्यात् ॥ 36 ॥">‘आत्मानमेव लोकमुपासीत’(बृ.उ.३.४.१५) इति क्रियायां व्यपदेशाच्च । अन्यथा ‘आत्मैव लोकम्’ इति निर्देशः स्यात् ॥ 36 ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V36_B2" data-verse="BS_C02_S03_V36" data-block-id="BS_C02_S03_V36_B2" style="position: relative;"><span data-deva="तर्हि कथमीश्वरस्यैव कर्तृत्वम् इत्यतो वक्ति –">तर्हि कथमीश्वरस्यैव कर्तृत्वम् इत्यतो वक्ति –</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V37" data-block-id="BS_C02_S03_V37" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(255)ओम् उपलब्धिवदनियमः ओम् ॥ 02-03-37 ॥">(255)ओम् उपलब्धिवदनियमः ओम् ॥ 02-03-37 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V08" data-block-id="BS_C02_S03_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(226)ओम् एतेन मातरिश्वा व्याख्यातः ओम् ॥ 02-03-08 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V37" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V37" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V37_B1" data-verse="BS_C02_S03_V37" data-block-id="BS_C02_S03_V37_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथा ज्ञान ‘इदं ज्ञास्यामि’ इत्यनियमः प्रतीयते, एवं कर्मणि ।">यथा ज्ञान ‘इदं ज्ञास्यामि’ इत्यनियमः प्रतीयते, एवं कर्मणि ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V08" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V08">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V37_B2" data-verse="BS_C02_S03_V37" data-block-id="BS_C02_S03_V37_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘य आत्मानमन्तरो यमयति’(माध्यन्दिनपाठः) इति च श्रुतिः॥ 37 ॥">‘य आत्मानमन्तरो यमयति’(माध्यन्दिनपाठः) इति च श्रुतिः॥ 37 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V08_B1" data-verse="BS_C02_S03_V08" data-block-id="BS_C02_S03_V08_B1">एतेन मुख्यामुख्यानुत्पत्तिवचनेन विभक्तत्वाच्च वाय्वनुत्पत्तिश्रुतिरपि व्याख्याता ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V08_B2" data-verse="BS_C02_S03_V08" data-block-id="BS_C02_S03_V08_B2">‘नित्यः परमनित्यश्च तथाऽनित्यः परस्तथा ।
-चतुर्धैतज्जगत् सर्वं परानित्यं तु पार्थिवम्।
-अनित्यानि तु भूतानि नित्यो वायुरुदाहृतः ।
-परस्तु नित्यः पुरुषः प्रकृतिः काल एव च ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V08_B6" data-verse="BS_C02_S03_V08" data-block-id="BS_C02_S03_V08_B6"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">‘एतच्चतुष्टयं विष्णुः स्वयं नित्यः परात्परः ।<br/>प्रतिव्यूह्य व्यूह्य चासावतीत्या च जनार्दनः ।<br/>धारयत्यनिशं देवो नित्यानन्दैकलक्षणः’</span></span>इति कौर्मे ॥ 08 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति मातरिश्वाधिकरणम् ॥ 02 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V38_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V38_I01" data-verse="BS_C02_S03_V38" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="कुतः&nbsp;? –">कुतः&nbsp;? –</span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A026" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="असम्भवाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A026"></span><h4 class="gr-section-head">असम्भवाधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(227)ओम् असम्भवस्तु सतोऽनुपपत्तेः ओम् ॥ 02-03-09 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V09" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V09">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B1" data-verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09_B1">‘असद् वा इदमग्र आसीत् ततो वै सदजायत’(तै.उ.२.७),‘असतः सदजायत’(ऋ.सं.१०.७२.२) इत्यादि श्रुतिभ्यः सतोऽप्युत्पत्तिरिति चेत्, न ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B2" data-verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09_B2">अनुत्पत्तिरेव सतः । तुशब्देनोक्तव्यवस्थामपाकरोति । न ह्यसतः सदुत्पद्यते । अदृष्टत्वादनुपपत्तेः ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shruti-id">‘तद् वा एतद्ब्रह्माहुर्बृहति बृंहयति चेति । तद् वा एतदसदाहुः न ह्यासादयति कश्चन । तद् वा एतत् परमाहुः परतो हि तदुदीक्ष्यते’</span></span>इति श्रुतेरसच्छब्दो ब्रह्मवाची ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B9" data-verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09_B9"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Paingishruthi-id">‘देवानां पूर्वे युगेऽसतः सदजायतेति । ब्रह्म वा असत् सद् वा प्राणः प्राणं वाव महान् सह ओजो बलमित्याचक्षते’</span></span>इति च पैङ्गीश्रुतिः।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B11" data-verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09_B11"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatha-id">‘त्वं देवशक्त्यां गुणकर्मयोनौ रेतस्त्वजायां कविरादधेऽजः ।<br/>ततो वयं सत्प्रमुखा यदर्थे बभूविमात्मन् करवाम किं ते’(भा.३.६.२८)</span></span>इति भागवते ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B14" data-verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09_B14">‘अजायमानो बहुधा विजायते’(तै.आ.३.१३) इति च ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B15" data-verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09_B15">‘प्रत्यक्षत्वं हरेर्जन्म न विकारः कथञ्चन ।
-पुरुषः प्रकृतिः कालो महानित्यादिषु क्रमात् ॥
-विकार एव जननं पुरुषे तद्विशेषणम् ।
-परतन्त्रविशेषो हि विकार इति कीर्तितः’॥ इति पाद्मे ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V09_B19" data-verse="BS_C02_S03_V09" data-block-id="BS_C02_S03_V09_B19"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatha-id">‘अविकारोऽपि भगवान् सर्वशक्तित्वहेतुतः ।<br/>विकारहेतुकं सर्वं कुरुते निर्विकारवान् ॥<br/>‘शक्तिशक्तिमतोश्चापि न विभागः कथञ्चन ।<br/>अविभिन्नाऽपि सेच्छादिभेदैरपि विभाव्यते’</span> इति भागवततन्त्रे ॥ 09 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">इति असम्भवाधिकरणम् ॥ 03 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V38" data-block-id="BS_C02_S03_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(256)ओं शक्तिविपर्ययात् ओम् ॥ 02-03-38॥">(256)ओं शक्तिविपर्ययात् ओम् ॥ 02-03-38॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V38" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V38" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A027" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तेजोऽधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A027"></span><h4 class="gr-section-head">तेजोऽधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V38_B1" data-verse="BS_C02_S03_V38" data-block-id="BS_C02_S03_V38_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अल्पशक्तित्वाज्जीवस्य ॥ 38 ॥">अल्पशक्तित्वाज्जीवस्य ॥ 38 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V10" data-block-id="BS_C02_S03_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(228)ओं तेजोऽतस्तथा ह्याह ओम् ॥ 02-03-10 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V10" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V10">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V10_B1" data-verse="BS_C02_S03_V10" data-block-id="BS_C02_S03_V10_B1">‘वायोरग्निः’(तै.आ.२.१)इत्यादेर्नान्यत उत्पत्तिः ग्राह्या । अत एव परात् तदपि जायते ।  ‘तत् तेजोऽसृजत’(छां.उ.६.२.३) इत्याह । ‘कारणत्वेन’ इत्युक्तेऽप्यमुख्यतयाऽन्येषामपि शब्दोक्तत्वात् पुनरुक्तिरुभयकारणत्वनिवृत्यर्थम् ॥ 10 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति तेजोऽधिकरणम् ॥ 04 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V39" data-block-id="BS_C02_S03_V39" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(257)ओं समाध्यभावाच्च ओम् ॥ 02-03-39॥">(257)ओं समाध्यभावाच्च ओम् ॥ 02-03-39॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V39" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V39" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A028" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अबधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A028"></span><h4 class="gr-section-head">अबधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V39_B1" data-verse="BS_C02_S03_V39" data-block-id="BS_C02_S03_V39_B1" style="position: relative;"><span data-deva="समाध्यभावाच्चास्वातन्त्र्यं प्रतीयते, अतः ॥ 39 ॥">समाध्यभावाच्चास्वातन्त्र्यं प्रतीयते, अतः ॥ 39 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V11" data-block-id="BS_C02_S03_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(229)ओम् आपः ओम् ॥ 02-03-11 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V11" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V11">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V11_B1" data-verse="BS_C02_S03_V11" data-block-id="BS_C02_S03_V11_B1">‘ब्रह्मैवेदमग्र आसीत् तदपोऽसृजत तदिदं सर्वम्’ इति श्रुतेः ‘अग्नेरापः’(तै.उ.२.१) इत्युक्तेऽपि ब्रह्मण एवाबादिसृष्टिः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V11_B2" data-verse="BS_C02_S03_V11" data-block-id="BS_C02_S03_V11_B2">‘एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च ।
-खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी’(मुं.उ.२.१.३) इत्यादि च ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V11_B4" data-verse="BS_C02_S03_V11" data-block-id="BS_C02_S03_V11_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishya-id">‘कर्ता सर्वस्य वै विष्णुः एक एव न संशयः ।<br/>इतरेषां तु सत्ताद्या यत एव तदाज्ञया’</span></span> इति भविष्यत्पुराणे॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V11_B6" data-verse="BS_C02_S03_V11" data-block-id="BS_C02_S03_V11_B6">वामने च-
-‘तत्र तत्र स्थितो विष्णुस्तत्तच्छक्तीः प्रबोधयन् ।
-एक एव महाशक्तिः कुरुते सर्वमञ्जसा’ इति ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V11_B9" data-verse="BS_C02_S03_V11" data-block-id="BS_C02_S03_V11_B9">घर्मात् स्वेदादिदृष्टेः पुनः प्रतिषेधः ॥ 11 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अबधिकरणम् ॥ 05 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V40" data-block-id="BS_C02_S03_V40" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(258)ओं यथा च तक्षोभयथा ओम् ॥ 02-03-40॥">(258)ओं यथा च तक्षोभयथा ओम् ॥ 02-03-40॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V40" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V40" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A029" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पृथिव्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A029"></span><h4 class="gr-section-head">पृथिव्यधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V40_B1" data-verse="BS_C02_S03_V40" data-block-id="BS_C02_S03_V40_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथा तक्ष्णः कारयितृनियतत्वं कर्तृत्वं च विद्यते, एवं जीवस्यापि ॥ 40 ॥">यथा तक्ष्णः कारयितृनियतत्वं कर्तृत्वं च विद्यते, एवं जीवस्यापि ॥ 40 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V12_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V12_I01" data-verse="BS_C02_S03_V12">
-<div class="leading-bhashya-line">‘ता आप ऐक्षन्त बह्व्यः स्यामः प्रजायेमहीति । ता अन्नमसृजन्त’(छां.उ.६.२) इत्यद्भ्योऽन्नसृष्टिः श्रूयते ।‘अद्भ्यः पृथिवी’(तै.उ.२.१) इति कुत्रचित् पृथिवीसृष्टिः । अतो विरुद्धत्वादप्रामाण्यमित्यतो वक्तिः –</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V41" data-block-id="BS_C02_S03_V41" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(259)ओं परात्तु तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 02-03-41 ॥">(259)ओं परात्तु तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 02-03-41 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V12" data-block-id="BS_C02_S03_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(230)ओं पृथिव्यधिकाररूपशब्दान्तरादिभ्यः ओम् ॥ 02-03-12 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V41" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V41" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V41_B1" data-verse="BS_C02_S03_V41" data-block-id="BS_C02_S03_V41_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सा च कर्तृत्वशक्तिः परादेव ।">सा च कर्तृत्वशक्तिः परादेव ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V12" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V12">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V41_B2" data-verse="BS_C02_S03_V41" data-block-id="BS_C02_S03_V41_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Paingishruthi-id"><span data-deva="‘कर्तृत्वं करणत्वं च स्वभावश्चेतना धृतिः ।">‘कर्तृत्वं करणत्वं च स्वभावश्चेतना धृतिः ।</span><br><span data-deva="यत्प्रसादादिमे सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’">यत्प्रसादादिमे सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’</span></span></span><span data-deva="इति हि पैङ्गिश्रुतिः ॥ 41 ॥">इति हि पैङ्गिश्रुतिः ॥ 41 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V12_B1" data-verse="BS_C02_S03_V12" data-block-id="BS_C02_S03_V12_B1">पृथिवी तत्रान्नशब्देनोच्यते । भूताधिकारत्वात् । कार्ष्ण्यप्रचुरा च पृथिवी । नान्नस्य तथा विशेषः । ‘आपश्च पृथिवी चान्नम्’(ऐ.आ.२.३.१),‘पृथिवी वा अन्नम्’(तै.उ.३.९), ‘ता आपोऽन्नमसृजन्त पृथिवी वा अन्नम्’ इत्यादिशब्दान्तराच्च । आदिशब्दाद् युक्तिरपौरुषेयत्वेनादोषस्य वाक्यस्य नाप्रामाण्यमित्यादि ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V12_B2" data-verse="BS_C02_S03_V12" data-block-id="BS_C02_S03_V12_B2">‘विरोधो वाक्ययोर्यत्र नाप्रामाण्यं तदेष्यते ।
-यथाऽविरुद्धता न स्यात् तथाऽर्थः कल्प्य एतयोः’ इति ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V12_B4" data-verse="BS_C02_S03_V12" data-block-id="BS_C02_S03_V12_B4">रक्तोऽग्निरुदकं शुक्लं कृष्णैव पृथिवी स्वतः ।
-नाभिपद्माभिसम्बन्धात् पीता सेत्यभिधीयते ।
-क्षत्ररक्ताभिसम्बन्धाद् रक्तोदकबहुत्वतः ।
-शुक्लत्वमेत्येवमेव वर्णान्तरगतिर्भवेत् ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V12_B8" data-verse="BS_C02_S03_V12" data-block-id="BS_C02_S03_V12_B8"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vyomasamhitha-id">विष्णुवीर्याभियोगाच्च पीतत्वं भुव इष्यते ।<br/>स्वर्णवीर्यो हि भगवाननादिः पुरुषोत्तमः</span></span>॥इति व्योमसंहितायाम् ॥ 12 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति पृथिव्यधिकरणम् ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V42" data-block-id="BS_C02_S03_V42" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(260)ओं कृतप्रयत्नापेक्षस्तुविहितप्रतिषेधावैयर्थ्यादिभ्यः ओम् ॥ 02-03-42 ॥">(260)ओं कृतप्रयत्नापेक्षस्तुविहितप्रतिषेधावैयर्थ्यादिभ्यः ओम् ॥ 02-03-42 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V42" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V42" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A030" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तदभिध्यानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A030"></span><h4 class="gr-section-head">तदभिध्यानाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V42_B1" data-verse="BS_C02_S03_V42" data-block-id="BS_C02_S03_V42_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ततोऽप्रयोजकत्वं शास्त्रस्य नाऽपद्यते । कृतप्रयत्नापेक्षत्वात् तत्प्रेरकत्वस्य । आदिशब्देनावैषम्यादि ।">ततोऽप्रयोजकत्वं शास्त्रस्य नाऽपद्यते । कृतप्रयत्नापेक्षत्वात् तत्प्रेरकत्वस्य । आदिशब्देनावैषम्यादि ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V42_B2" data-verse="BS_C02_S03_V42" data-block-id="BS_C02_S03_V42_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id"><span data-deva="‘पूर्वकर्म प्रयत्नं च संस्कारं चाप्यपेक्ष्यतु ।">‘पूर्वकर्म प्रयत्नं च संस्कारं चाप्यपेक्ष्यतु ।</span><br><span data-deva="ईश्वरः कारयेत् सर्वं तच्चेश्वरकृतं स्वयम् ॥">ईश्वरः कारयेत् सर्वं तच्चेश्वरकृतं स्वयम् ॥</span><br><span data-deva="अनादित्वाददोषश्च पूर्णशक्तित्वतो हरेः’">अनादित्वाददोषश्च पूर्णशक्तित्वतो हरेः’</span></span></span><span data-deva=" इति भविष्यत्पर्वणि ।"> इति भविष्यत्पर्वणि ।</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V13_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V13_I01" data-verse="BS_C02_S03_V13">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V42_B5" data-verse="BS_C02_S03_V42" data-block-id="BS_C02_S03_V42_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘एतदेवं न चाप्येवम्, एतदस्ति च नास्ति च’ इति च मोक्षधर्मे ॥ 42 ॥">‘एतदेवं न चाप्येवम्, एतदस्ति च नास्ति च’ इति च मोक्षधर्मे ॥ 42 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">‘प्राणानां ग्रन्थिरसि रुद्रो मा विशान्तकस्तेनान्नेनाप्यायस्व’(म.ना.उ.१६.२) इत्यादिनाऽन्यः संहर्ता प्रतीयत इत्यतो ब्रूते –</div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति कर्तृत्वाधिकरणम् ॥ 17 ॥">॥ इति कर्तृत्वाधिकरणम् ॥ 17 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V13" data-block-id="BS_C02_S03_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(231)ओं तदभिध्यानादेव तु तल्लिङ्गात् सः ओम् ॥ 02-03-13 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A041" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अंशाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A041"></span></p><h4 id="अंशाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.82.E0.A4.B6.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अंशाधिकरणम्">अंशाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V43_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V43_I01" data-verse="BS_C02_S03_V43" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V13" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V13">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘अंशा एव हीमे जीवा अंशी हि परमेश्वरः ।">‘अंशा एव हीमे जीवा अंशी हि परमेश्वरः ।</span><br><span data-deva=" स्वयमंशैरिदं सर्वं कारयत्यचलो हरिः’ ॥ इति गौपवनश्रुतौ अंशत्वं जीवस्योपलभ्यते ।"> स्वयमंशैरिदं सर्वं कारयत्यचलो हरिः’ ॥ इति गौपवनश्रुतौ अंशत्वं जीवस्योपलभ्यते ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V13_B1" data-verse="BS_C02_S03_V13" data-block-id="BS_C02_S03_V13_B1">‘तस्याभिध्यानाद् योजनात् तत्त्वभावाद् भूयश्चान्ते विश्वमायानिवृत्तिः’(श्वे.उ.१.१०)इति बन्धलयस्य तदभिध्याननिमित्तत्त्वलिङ्गात् तत्कर्तृत्वं प्रतीयते, किमु सादेर्जगतः । इत्येतस्मादेव संहारकर्ता विष्णुरिति प्रतीयते । किमु</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V13_B3" data-verse="BS_C02_S03_V13" data-block-id="BS_C02_S03_V13_B3">‘यमप्येति भुवनं साम्पराये स नो हरिर्घृत मीहायुषेऽत्तु देवः’,‘य इदं सर्वं विलाययति स हरिः परः परात्मा’इत्यादि श्रुतिभ्य इति एव शब्दः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V13_B7" data-verse="BS_C02_S03_V13" data-block-id="BS_C02_S03_V13_B7"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘स्रष्टा पाता च संहर्ता स एको हरिरीश्वरः ।<br/>स्रष्टृत्वादिकमन्येषां दारुयोषावदुच्यते ॥<br/> एकदेशक्रिया चात्र न तु सर्वात्मनेरितम् ।<br/>सृष्ट्यादिकं समस्तं तु विष्णोरेव पराद्भवेत्’</span></span><br/>इति च स्कान्दे ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V13_B11" data-verse="BS_C02_S03_V13" data-block-id="BS_C02_S03_V13_B11">‘निमित्तमात्रमीशस्य विश्वसर्गनिरोधयोः ।
-हिरण्यगर्भः सर्वश्च कालाख्यारूपिणस्तव’ ॥इति भागवते ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V13_B13" data-verse="BS_C02_S03_V13" data-block-id="BS_C02_S03_V13_B13">‘स ब्रह्मणा विसृजति स रुद्रेण विलाययति सोऽनुत्पत्तिलय एक एव हरिः परः परानन्दः’॥इति च महोपनिषदि ॥ 13 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति तदभिध्यानाधिकरणम् ॥ 07 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V43_I04" data-block-id="BS_C02_S03_V43_I04" data-verse="BS_C02_S03_V43" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘नैवांशो न सम्बन्धो नापेक्ष्यो जीवः परस्य ।">‘नैवांशो न सम्बन्धो नापेक्ष्यो जीवः परस्य ।</span><br><span data-deva=" तथाऽपि तु यथायोगं फलदः प्रभुरेकराट् ।"> तथाऽपि तु यथायोगं फलदः प्रभुरेकराट् ।</span><br><span data-deva=" न नियम्यः स कस्यापि स सर्वस्य नियामकः’ ॥ इति च भाल्लवेयश्रुतौ ॥"> न नियम्यः स कस्यापि स सर्वस्य नियामकः’ ॥ इति च भाल्लवेयश्रुतौ ॥</span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A031" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="विपर्ययाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A031"></span><h4 class="gr-section-head">विपर्ययाधिकरणम्</h4>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V14_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V14_I01" data-verse="BS_C02_S03_V14">
-<div class="leading-bhashya-line">‘अत एव हीदं परात् क्रमादुत्पद्यते क्रमाद् विलीयते नासावुदेति नास्तमेति’ इति भाल्लवेयश्रुतौ क्रमाल्लयः प्रतीयते ।</div>
 </div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V43_I07" data-block-id="BS_C02_S03_V43_I07" data-verse="BS_C02_S03_V43" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V14_I02" data-block-id="BS_C02_S03_V14_I02" data-verse="BS_C02_S03_V14">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अतो ब्रवीति-">अतो ब्रवीति-</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">‘अक्षरात् परमादेव सर्वमुत्पद्यते क्रमात् ।<br/> व्युत्क्रमाद् विलयश्चैव तस्मिन्नेव परात्मनि’ ॥इति चतुर्वेदशिखायां व्युत्क्रमाल्लयः प्रतीयते । अत आह</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(261)ओम् अंशो नानाव्यपदेशादन्यथा चापि दाशकितवादित्वमधीयत एके ओम् ॥ 02-03-43 ॥">(261)ओम् अंशो नानाव्यपदेशादन्यथा चापि दाशकितवादित्वमधीयत एके ओम् ॥ 02-03-43 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V14" data-block-id="BS_C02_S03_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(232)ओं विपर्ययेण तु क्रमोऽत उपपद्यते च ओम् ॥ 02-03-14 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V43" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V43" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V43_B1" data-verse="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘मां रक्षतु विभुर्नित्यं पुत्रोऽहं परमात्मनः’,‘अवः परेण पितरं यो अस्यानुवेद (पर एनावरेण)’(ऋ.सं.१.१६४.१८),‘यस्तद् वेद स पितुष्टिताऽसत्’(महाना.उ.२.४),‘यस्ता विजानात् स पितुष्पिताऽसत्’(ऋ.सं.१.१६४.१६)।">‘मां रक्षतु विभुर्नित्यं पुत्रोऽहं परमात्मनः’,‘अवः परेण पितरं यो अस्यानुवेद (पर एनावरेण)’(ऋ.सं.१.१६४.१८),‘यस्तद् वेद स पितुष्टिताऽसत्’(महाना.उ.२.४),‘यस्ता विजानात् स पितुष्पिताऽसत्’(ऋ.सं.१.१६४.१६)।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V14" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V14">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V43_B5" data-verse="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V14_B1" data-verse="BS_C02_S03_V14" data-block-id="BS_C02_S03_V14_B1">क्रमवचनमपि विपरीतक्रमापेक्षया ।</div>
+तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वतत्ति अनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति’(मु.उ.३.१.१)इत्यादिना नानाव्यपदेशादंशो जीवः ।">‘द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते ।
+तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वतत्ति अनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति’(मु.उ.३.१.१)इत्यादिना नानाव्यपदेशादंशो जीवः ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V14_B2" data-verse="BS_C02_S03_V14" data-block-id="BS_C02_S03_V14_B2">‘कर्ता प्राणादिकस्यास्य हन्ता भूम्यादिकस्य च ।
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V43_B7" data-verse="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43_B7" style="position: relative;"><span data-deva="तथा च पाराशर्यायणश्रुतिः-‘अंशो ह्येष परस्य योऽयं पुमानुत्पद्यते च म्रियते च नाना ह्येनं व्यपदिशन्ति पितेति पुत्रेति भ्रातेति च सखेति’ च इति ।">तथा च पाराशर्यायणश्रुतिः-‘अंशो ह्येष परस्य योऽयं पुमानुत्पद्यते च म्रियते च नाना ह्येनं व्यपदिशन्ति पितेति पुत्रेति भ्रातेति च सखेति’ च इति ।</span></div>
-यः क्रमाद् व्युत्क्रमाच्चैव स हरिः पर उच्यते’॥इत्यत एव भाल्लवेयश्रुतिवचनात् ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V43_B9" data-verse="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43_B9" style="position: relative;"><span data-deva="‘अन्यः परोऽन्यो जीवो नासावस्य कुतश्चन ।
+नायं तस्यापि कश्चन’ इत्यन्यथा च काषायणश्रुतिः ।">‘अन्यः परोऽन्यो जीवो नासावस्य कुतश्चन ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V14_B5" data-verse="BS_C02_S03_V14" data-block-id="BS_C02_S03_V14_B5"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘अनुरूपः क्रमः सृष्टौ प्रतिरूपो लये क्रमः ।<br/>इति क्रमेण भगवान् सृष्टिसंहारकृद्धरिः’</span></span> इति च पाद्मे ।</div>
+नायं तस्यापि कश्चन’ इत्यन्यथा च काषायणश्रुतिः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V43_B11" data-verse="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43_B11" style="position: relative;"><span data-deva="‘ब्रह्मदाशा ब्रह्मकितवा ब्रह्मैवेमे दाशाः’इत्यभेदेनाप्येकेऽधीयते ।">‘ब्रह्मदाशा ब्रह्मकितवा ब्रह्मैवेमे दाशाः’इत्यभेदेनाप्येकेऽधीयते ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V14_B7" data-verse="BS_C02_S03_V14" data-block-id="BS_C02_S03_V14_B7">पूर्वेषां पूर्वेषां सामर्थ्याधिक्यादुपपद्यते च ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V43_B12" data-verse="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43_B12" style="position: relative;"><span data-deva="तथा चाग्निवेश्यश्रुतिः-‘अंशो ह्येष परस्य भिन्नं ह्येनमधीयिरेऽभिन्नं ह्येनमधीयिरे’ इति ॥">तथा चाग्निवेश्यश्रुतिः-‘अंशो ह्येष परस्य भिन्नं ह्येनमधीयिरेऽभिन्नं ह्येनमधीयिरे’ इति ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V43_B14" data-verse="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43_B14" style="position: relative;"><span data-deva="‘पुत्रभ्रातृसखित्वेन स्वामित्वेन यतो हरिः ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V14_B8" data-verse="BS_C02_S03_V14" data-block-id="BS_C02_S03_V14_B8">वामने च –
+">‘पुत्रभ्रातृसखित्वेन स्वामित्वेन यतो हरिः ।
-‘पूर्वे पूर्वे यतो विष्णोः सन्निधानं क्रमाधिकम् ।
+</span><p><span data-deva="बहुधा गीयते वेदैर्जीवोंऽशस्तस्य तेन तु ॥
-सामर्थ्याधिक्यमेतेषां पश्चादेव लयस्तथा ।
+यतो भेदेन तस्यायमभेदेन च गीयते ।
-व्याप्तिश्चाभ्यधिका तेषामत एव न संशयः’ ॥ इति॥ 14 ॥</div>
+">बहुधा गीयते वेदैर्जीवोंऽशस्तस्य तेन तु ॥
+यतो भेदेन तस्यायमभेदेन च गीयते ।
+</span></p><span data-deva="
+अतश्चांशत्वमुद्दिष्टं भेदाभेदौ न मुख्यतः’ इति ॥ 43 ॥">
+अतश्चांशत्वमुद्दिष्टं भेदाभेदौ न मुख्यतः’ इति ॥ 43 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति विपर्ययाधिकरणम् ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V44" data-block-id="BS_C02_S03_V44" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(262)ओं मन्त्रवर्णात् ओम् ॥ 02-03-44॥">(262)ओं मन्त्रवर्णात् ओम् ॥ 02-03-44॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V44" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V44" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A032" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्तराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A032"></span><h4 class="gr-section-head">अन्तराधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V44_B1" data-verse="BS_C02_S03_V44" data-block-id="BS_C02_S03_V44_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘पादोऽस्य विश्वा भूतानि’(ऋ.सं.१०.९०.३) इति ॥ 44 ॥">‘पादोऽस्य विश्वा भूतानि’(ऋ.सं.१०.९०.३) इति ॥ 44 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V15" data-block-id="BS_C02_S03_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(233)ओम् अन्तरा विज्ञानमनसी क्रमेण तल्लिङ्गादिति चेन्नाविशेषात् ओम् ॥ 02-03-15 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V15" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V15">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V15_B1" data-verse="BS_C02_S03_V15" data-block-id="BS_C02_S03_V15_B1">‘प्राणान्मनो मनसश्च विज्ञानम्’, ‘यच्छेद् वाङ्मनसि प्राज्ञस्तद् यच्छेज्ज्ञान आत्मनि’(कठ.उ.३.१३)इति लिङ्गाद्विज्ञानमनसी अन्तरा विपरीतक्रम इति चेत्, न विशेषप्रमाणाभावात् ॥15 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V16" data-block-id="BS_C02_S03_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(234)ओं चराचरव्यपाश्रयस्तु स्यात् तद्व्यपदेशो भाक्तस्तद्भावभावित्वात् ओम् ॥ 02-03-16 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V45" data-block-id="BS_C02_S03_V45" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(263)ओम् अपि स्मर्यते ओम् ॥ 02-03-45 ॥">(263)ओम् अपि स्मर्यते ओम् ॥ 02-03-45 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V45" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V45" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V16" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V16">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V45_B1" data-verse="BS_C02_S03_V45" data-block-id="BS_C02_S03_V45_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातन’(भ.गी.१५.७) इति ॥ 45 ॥">‘ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातन’(भ.गी.१५.७) इति ॥ 45 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V16_B1" data-verse="BS_C02_S03_V16" data-block-id="BS_C02_S03_V16_B1">‘मनसश्च विज्ञानम्’ इति व्यपदेशश्चराचरेष्वालोचनाद् विज्ञानं भवतीति भागापेक्षया स्यात् । न विज्ञानतत्त्वापेक्षया ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V16_B2" data-verse="BS_C02_S03_V16" data-block-id="BS_C02_S03_V16_B2">स्कान्दे च –
-‘परादव्यक्तमुत्पन्नमव्यक्तात्तु महांस्तथा ।
-विज्ञानतत्त्वं महतः समुत्पन्नं चतुर्मुखात् ॥
-विज्ञानतत्त्वात्तु मनो मनस्तत्त्वाच्च खादिकम् ।
-एवं बाह्या परा सृष्टिरन्तस्तद्व्यक्त्यपेक्षया ।
-विपरीतक्रमो ज्ञेयो यस्मादन्ते हरेर्दृशिः’ ॥इति॥ 16 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अन्तराधिकरणम् ॥ 09 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V46_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V46_I01" data-verse="BS_C02_S03_V46" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अनंशत्वश्रुतेर्गतिं चाऽह –">अनंशत्वश्रुतेर्गतिं चाऽह –</span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A033" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आत्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A033"></span><h4 class="gr-section-head">आत्माधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V17" data-block-id="BS_C02_S03_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(235)ओं नात्माऽश्रुतेर्नित्यत्वाच्च ताभ्यः ओम् ॥ 02-03-17 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V17" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V17">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V17_B1" data-verse="BS_C02_S03_V17" data-block-id="BS_C02_S03_V17_B1">‘स इदं सर्वं विलाप्यान्तस्तमसि निलीनस्तद् विलाप्य व्युत्तिष्ठते स इदं सर्वं विसृजति विलापयति विस्थापयति प्रस्थापयत्याच्छादयति प्रकाशयति विमोचयत्येक एव’ इति श्रुतेः परमात्माऽपि न लीयते। अश्रुतत्वाद् ब्रह्मलयस्य। निलीन शब्देनापिहितत्वमुच्यते । ‘तुच्छेनाऽभ्वपिहितं यदासीत्’(ऋ.सं.१०.१२१.३) इति श्रुतेः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V17_B2" data-verse="BS_C02_S03_V17" data-block-id="BS_C02_S03_V17_B2">‘स एतस्मिंस्तमसि निलीनः प्रकृतिं पुरुषं कालं चानुपश्यति नैनं पश्यति कश्चन’ इति च पैङ्गिशृतिः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V17_B4" data-verse="BS_C02_S03_V17" data-block-id="BS_C02_S03_V17_B4">‘नित्यो नित्यानां चेतनश्चेतनानाम्’(कठ.उ.५.१३),‘स नित्यो निर्गुणो विभुः परमः परात्मा’।‘नित्यो विभुः कारणो लोकसाक्षी परो गुणैः सर्वदृक् शाश्वतश्च’ इत्यादि श्रुतिभ्यो नित्यत्वाच्च ॥ 17 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति आत्माधिकरणम् ॥ 10 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V46" data-block-id="BS_C02_S03_V46" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(264)ओं प्रकाशादिवन्नैवं परः ओम् ॥ 02-03-46 ॥">(264)ओं प्रकाशादिवन्नैवं परः ओम् ॥ 02-03-46 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V46" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V46" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A034" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ज्ञाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A034"></span><h4 class="gr-section-head">ज्ञाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V46_B1" data-verse="BS_C02_S03_V46" data-block-id="BS_C02_S03_V46_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अंशत्वेऽपि न मत्स्यादिरूपी पर एवंविधः। यथा तेजोंऽशस्यैव कालाग्नेः खद्योतस्य च नैकप्रकारता। यथा जलांशस्यामृतसमुद्रस्य मूत्रादेश्च । यथा च पृथिव्यंशस्य मेरोर्विष्ठादेश्च । अभिमानिदेवतापेक्षयैतत् ॥ 46 ॥">अंशत्वेऽपि न मत्स्यादिरूपी पर एवंविधः। यथा तेजोंऽशस्यैव कालाग्नेः खद्योतस्य च नैकप्रकारता। यथा जलांशस्यामृतसमुद्रस्य मूत्रादेश्च । यथा च पृथिव्यंशस्य मेरोर्विष्ठादेश्च । अभिमानिदेवतापेक्षयैतत् ॥ 46 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V18_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V18_I01" data-verse="BS_C02_S03_V18">
-<div class="leading-bhashya-line">‘नित्यो नित्यानाम्’(कठ.उ.५.१३) इति जीवस्यापि नित्यत्वमुक्तम् ।‘सर्व एते चिदात्मानो व्युच्चरन्ति’ इत्युत्पत्तिरुच्यते । अतो विरोध इत्यत आह –</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V47" data-block-id="BS_C02_S03_V47" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(265)ओं स्मरन्ति च ओम् ॥ 02-03-47 ॥">(265)ओं स्मरन्ति च ओम् ॥ 02-03-47 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V18" data-block-id="BS_C02_S03_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(236)ओं ज्ञोऽत एव ओम् ॥ 02-03-18॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V47" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V47" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V47_B1" data-verse="BS_C02_S03_V47" data-block-id="BS_C02_S03_V47_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘एते स्वांशकलाः पुंसः कृष्णस्तु भगवान् स्वयम्’(भाग.१.३.२८) ।">‘एते स्वांशकलाः पुंसः कृष्णस्तु भगवान् स्वयम्’(भाग.१.३.२८) ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V18" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V18">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V47_B2" data-verse="BS_C02_S03_V47" data-block-id="BS_C02_S03_V47_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अतः परं यदव्यक्तमव्यूढगुणबृंहितम् ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V18_B1" data-verse="BS_C02_S03_V18" data-block-id="BS_C02_S03_V18_B1">जीवोऽप्यत एव परमेश्वरादुत्पद्यते । शब्दादेव । ‘ते वा एते चिदात्मनोऽविनष्टाः परञ्ज्योतिर्निविशन्त्यविनष्टा एवोत्पद्यन्ते न विनश्यन्ति कदाचन’इति काषायणश्रुतिः ॥ 18 ॥</div>
+अदृष्टाश्रुतवस्तुत्वात् स जीवो यः पुनर्भवः’(भाग.१.३.३२) ॥">‘अतः परं यदव्यक्तमव्यूढगुणबृंहितम् ।
+अदृष्टाश्रुतवस्तुत्वात् स जीवो यः पुनर्भवः’(भाग.१.३.३२) ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V47_B4" data-verse="BS_C02_S03_V47" data-block-id="BS_C02_S03_V47_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id"><span data-deva="‘स्वांशश्चाथो विभिन्नांश इति द्वेधांऽश इष्यते ।">‘स्वांशश्चाथो विभिन्नांश इति द्वेधांऽश इष्यते ।</span><br><span data-deva="अंशिनो यत् तु सामर्थ्यं यत् स्वरूपं यथास्थितिः॥">अंशिनो यत् तु सामर्थ्यं यत् स्वरूपं यथास्थितिः॥</span><br><span data-deva="‘तदेव नाणुमात्रोऽपि भेदः स्वांशांशिनोः क्वचित् ।">‘तदेव नाणुमात्रोऽपि भेदः स्वांशांशिनोः क्वचित् ।</span><br><span data-deva="विभिन्नांशोऽल्पशक्तिः स्यात् किञ्चित्सादृश्यमात्रयुक्’">विभिन्नांशोऽल्पशक्तिः स्यात् किञ्चित्सादृश्यमात्रयुक्’</span></span></span><span data-deva=" ॥ इति वाराहे ।"> ॥ इति वाराहे ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V47_B8" data-verse="BS_C02_S03_V47" data-block-id="BS_C02_S03_V47_B8" style="position: relative;"><span data-deva="‘न त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यः’(भ.गी.११.४३) इति च ॥ 47 ॥">‘न त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यः’(भ.गी.११.४३) इति च ॥ 47 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V19" data-block-id="BS_C02_S03_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(237)ओं युक्तेश्च ओम् ॥ 02-03-19 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V48" data-block-id="BS_C02_S03_V48" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(266)ओम् अनुज्ञापरिहारौ देहसम्बन्धाज्ज्योतिरादिवत् ओम् ॥ 02-03-48 ॥">(266)ओम् अनुज्ञापरिहारौ देहसम्बन्धाज्ज्योतिरादिवत् ओम् ॥ 02-03-48 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V48" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V48" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V19" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V19">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V48_B1" data-verse="BS_C02_S03_V48" data-block-id="BS_C02_S03_V48_B1" style="position: relative;"><span data-deva="परानुज्ञया प्रवृत्तिः, परतो बन्धनिवृत्तिश्च जीवस्य प्रतीयते, अंशत्वेऽपि । देहसम्बन्धात्-">परानुज्ञया प्रवृत्तिः, परतो बन्धनिवृत्तिश्च जीवस्य प्रतीयते, अंशत्वेऽपि । देहसम्बन्धात्-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V19_B1" data-verse="BS_C02_S03_V19" data-block-id="BS_C02_S03_V19_B1">नित्यस्यापि ह जीवस्योपाध्यक्षयोत्पत्तिर्युज्यते।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V48_B2" data-verse="BS_C02_S03_V48" data-block-id="BS_C02_S03_V48_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘य आत्मानमन्तरो यमयति’(बृ.उ.), ‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति’(तै.आ.३.१२) इत्यादिना । न तु परस्य।">‘य आत्मानमन्तरो यमयति’(बृ.उ.), ‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति’(तै.आ.३.१२) इत्यादिना । न तु परस्य।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V48_B3" data-verse="BS_C02_S03_V48" data-block-id="BS_C02_S03_V48_B3" style="position: relative;"><span data-deva="युज्यते च ज्योतिरादिवत् । यथाऽऽदित्यो वियद्गतस्तत् प्रकाशश्चैकप्रकारः । ‘शुक्लं कृष्णं कनीनिका’(ऐ.आ.२.१.५) इति तदंशस्याप्यक्ष्णो देहसम्बन्धान्न तादृशी शक्तिस्तदनुग्राह्यत्वं तेनैवाऽवृतिपरिहारश्च ।">युज्यते च ज्योतिरादिवत् । यथाऽऽदित्यो वियद्गतस्तत् प्रकाशश्चैकप्रकारः । ‘शुक्लं कृष्णं कनीनिका’(ऐ.आ.२.१.५) इति तदंशस्याप्यक्ष्णो देहसम्बन्धान्न तादृशी शक्तिस्तदनुग्राह्यत्वं तेनैवाऽवृतिपरिहारश्च ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V19_B2" data-verse="BS_C02_S03_V19" data-block-id="BS_C02_S03_V19_B2">‘उत्पद्यन्ते चिदात्मानो नित्यान्नित्याः परात्मनः ।<br/>उपाध्यपेक्षया तेषामुत्पत्तिरपि गीयते’॥इति व्योमसंहितायाम्॥ 19 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V48_B3" data-verse="BS_C02_S03_V48" data-block-id="BS_C02_S03_V48_B3" style="position: relative;"><span data-deva="यथा बाह्यामृतजलस्यामृतसमुद्रस्य चैकत्वं तदंशस्यापि श्लेष्मणस्तदनुग्राह्यत्वं तेनैव विरोधिनिवृत्तिश्च ।">यथा बाह्यामृतजलस्यामृतसमुद्रस्य चैकत्वं तदंशस्यापि श्लेष्मणस्तदनुग्राह्यत्वं तेनैव विरोधिनिवृत्तिश्च ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V48_B4" data-verse="BS_C02_S03_V48" data-block-id="BS_C02_S03_V48_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘यत् किञ्चिदिह लोकेऽस्मिन् देहबद्धं विशाम्पते ।
+">‘यत् किञ्चिदिह लोकेऽस्मिन् देहबद्धं विशाम्पते ।
+</span><p><span data-deva="सर्वं पञ्चभिराविष्टं भूतैरीश्वरबुद्धिजैः ॥
+ईश्वरो हि महद्भूतं प्रभुर्नारायणो विराट् ।
+भूतान्तरात्मा विज्ञेयः(वरदः) सगुणो निर्गुणोऽपि च ।
+">सर्वं पञ्चभिराविष्टं भूतैरीश्वरबुद्धिजैः ॥
+ईश्वरो हि महद्भूतं प्रभुर्नारायणो विराट् ।
+भूतान्तरात्मा विज्ञेयः(वरदः) सगुणो निर्गुणोऽपि च ।
+</span></p><span data-deva="
+भूतप्रलयमव्यक्तं शुश्रूषुर्नृपसत्तम’ इति ।">
+भूतप्रलयमव्यक्तं शुश्रूषुर्नृपसत्तम’ इति ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V48_B10" data-verse="BS_C02_S03_V48" data-block-id="BS_C02_S03_V48_B10" style="position: relative;"><span data-deva="‘अंशाश्च देहयोग्यत्वाज्जीवा बन्धादिसंयुताः ।
+">‘अंशाश्च देहयोग्यत्वाज्जीवा बन्धादिसंयुताः ।
+</span><p><span data-deva="अनुग्राह्याश्चेश्वरेण न तु मत्स्यादिको हरिः ॥
+अदेहबन्धयोग्यत्वाद् यथासूर्यप्रभाऽक्षिणी ।
+यथाऽमृतसमुद्रस्य श्लेष्मादेश्च द्विरूपता ॥
+">अनुग्राह्याश्चेश्वरेण न तु मत्स्यादिको हरिः ॥
+अदेहबन्धयोग्यत्वाद् यथासूर्यप्रभाऽक्षिणी ।
+यथाऽमृतसमुद्रस्य श्लेष्मादेश्च द्विरूपता ॥
+</span></p><span data-deva="
+अनुग्राह्यत्वमन्यस्य तेनैवाऽवृतिरोधनम्’ इति ॥ 48 ॥">
+अनुग्राह्यत्वमन्यस्य तेनैवाऽवृतिरोधनम्’ इति ॥ 48 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">इति ज्ञाधिकरणम् ॥ 11 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V49" data-block-id="BS_C02_S03_V49" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(267)ओम् असन्ततेश्चाव्यतिकरः ओम् ॥ 02-03-49 ॥">(267)ओम् असन्ततेश्चाव्यतिकरः ओम् ॥ 02-03-49 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V49" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V49" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A035" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उत्क्रान्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A035"></span><h4 class="gr-section-head">उत्क्रान्त्यधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V49_B1" data-verse="BS_C02_S03_V49" data-block-id="BS_C02_S03_V49_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अपूर्णशक्तित्वाच्च जीवस्य न मत्स्यादिसाम्यम् ।">अपूर्णशक्तित्वाच्च जीवस्य न मत्स्यादिसाम्यम् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V49_B2" data-verse="BS_C02_S03_V49" data-block-id="BS_C02_S03_V49_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘तस्य ह वा एतस्य परमस्य त्रीणि रूपाणि कृष्णो रामः कपिल इति । तस्य ह वा एतस्य परमस्य पञ्चरूपाणि दशरूपाणि शतरूपाणि सहस्ररूपाण्यमितरूपाणि। तानि ह वा एतानि सर्वाणि पूर्णानि सर्वाण्यनन्तानि सर्वाण्यसम्मितान्यथावराः सर्व एवापूर्णाः सर्वे एव बध्यन्तेऽथ मुच्यन्ते च केचन’ इति ॥ 49 ॥">‘तस्य ह वा एतस्य परमस्य त्रीणि रूपाणि कृष्णो रामः कपिल इति । तस्य ह वा एतस्य परमस्य पञ्चरूपाणि दशरूपाणि शतरूपाणि सहस्ररूपाण्यमितरूपाणि। तानि ह वा एतानि सर्वाणि पूर्णानि सर्वाण्यनन्तानि सर्वाण्यसम्मितान्यथावराः सर्व एवापूर्णाः सर्वे एव बध्यन्तेऽथ मुच्यन्ते च केचन’ इति ॥ 49 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V20_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V20_I01" data-verse="BS_C02_S03_V20">
-<div class="leading-bhashya-line">‘व्याप्ता ह्यात्मानश्चेतना निर्गुणाश्च सर्वात्मानः सर्वरूपा अनन्ताः’ इति काषायणश्रुतौ व्याप्तत्वं प्रतीयते ।</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V50" data-block-id="BS_C02_S03_V50" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(268)ओम् आभास एव च ओम् ॥ 02-03-50 ॥">(268)ओम् आभास एव च ओम् ॥ 02-03-50 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V20_I02" data-block-id="BS_C02_S03_V20_I02" data-verse="BS_C02_S03_V20">
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अंशाधिकरणम् ॥ 18 ॥">॥ इति अंशाधिकरणम् ॥ 18 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">‘अणुर्ह्येष आत्मा यं वा एते सिनीतः । पुण्यं च पापं च’ इति गौपवनश्रुतावणुत्वमित्यतो विरोध इति । अतो ब्रवीति-</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V50" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V50" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V50_B1" data-verse="BS_C02_S03_V50" data-block-id="BS_C02_S03_V50_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव’(ऋ.सं.६.४७.१८) इति प्रतिबिम्बत्वाच्च न साम्यम् ।">‘रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव’(ऋ.सं.६.४७.१८) इति प्रतिबिम्बत्वाच्च न साम्यम् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V50_B2" data-verse="BS_C02_S03_V50" data-block-id="BS_C02_S03_V50_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘द्विरूपावंशकौ तस्य परमस्य हरेर्विभोः ।
+">‘द्विरूपावंशकौ तस्य परमस्य हरेर्विभोः ।
+</span><p><span data-deva="प्रतिबिम्बांशकश्चाथ स्वरूपांशक एव च ॥
+प्रतिबिम्बांशका जीवाः प्रादुर्भावाः परे स्मृताः ।
+">प्रतिबिम्बांशकश्चाथ स्वरूपांशक एव च ॥
+प्रतिबिम्बांशका जीवाः प्रादुर्भावाः परे स्मृताः ।
+</span></p><span data-deva="
+प्रतिबिम्बेष्वल्पसाम्यं स्वरूपाणीतराणि तु’ इति ॥">
+प्रतिबिम्बेष्वल्पसाम्यं स्वरूपाणीतराणि तु’ इति ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V50_B7" data-verse="BS_C02_S03_V50" data-block-id="BS_C02_S03_V50_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Paingishrutih-id"><span data-deva="‘सोपाधिरनुपाधिश्च प्रतिबिम्बो द्विधेयते ।">‘सोपाधिरनुपाधिश्च प्रतिबिम्बो द्विधेयते ।</span><br><span data-deva="जीव ईशस्यानुपाधिरिन्द्रचापो यथा रवेः’">जीव ईशस्यानुपाधिरिन्द्रचापो यथा रवेः’</span></span></span><span data-deva="इति पैङ्गिश्रुतिः ॥">इति पैङ्गिश्रुतिः ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V50_B9" data-verse="BS_C02_S03_V50" data-block-id="BS_C02_S03_V50_B9" style="position: relative;"><span data-deva="‘यथैषा पुरुषे छाया एतस्मिन्नेतदाततम्’(प्र.३.३) इति च श्रुतिः ॥ 50 ॥">‘यथैषा पुरुषे छाया एतस्मिन्नेतदाततम्’(प्र.३.३) इति च श्रुतिः ॥ 50 ॥</span></div>
 </div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S03_A042" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अदृष्टाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A042"></span></p><h4 id="अदृष्टाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A6.E0.A5.83.E0.A4.B7.E0.A5.8D.E0.A4.9F.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अदृष्टाधिकरणम्">अदृष्टाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V20" data-block-id="BS_C02_S03_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(238)ओम् उत्क्रान्तिगत्यागतीनाम् ओम् ॥ 02-03-20 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V51_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V51_I01" data-verse="BS_C02_S03_V51" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="प्रतिबिम्बानां मिथो वैचित्र्ये कारणमाह –">प्रतिबिम्बानां मिथो वैचित्र्ये कारणमाह –</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V20" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V20">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V20_B1" data-verse="BS_C02_S03_V20" data-block-id="BS_C02_S03_V20_B1">हेतूनाम् सकाशादणुरेव ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V20_B2" data-verse="BS_C02_S03_V20" data-block-id="BS_C02_S03_V20_B2">‘सोऽस्माच्छरीरादुत्क्रम्यामुं लोकमभिगच्छत्यमुष्मादिमं लोकमागच्छति । स गर्भी भवति स प्रसूयते स कर्म कुरुते’इति पौष्यायणश्रुतेः॥ 20 ॥</div>
 </div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V21_I04" data-block-id="BS_C02_S03_V21_I04" data-verse="BS_C02_S03_V21">
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V51" data-block-id="BS_C02_S03_V51" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(269)ओम् अदृष्टानियमात् ओम् ॥ 02-03-51॥">(269)ओम् अदृष्टानियमात् ओम् ॥ 02-03-51॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">तत्र स्वातन्त्र्य प्रतीतेः, ।</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V51" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V51" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V51_B1" data-verse="BS_C02_S03_V51" data-block-id="BS_C02_S03_V51_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अनादिविद्याकर्मादिवैचित्र्याद् वैचित्र्यम् ॥ 51 ॥">अनादिविद्याकर्मादिवैचित्र्याद् वैचित्र्यम् ॥ 51 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V52" data-block-id="BS_C02_S03_V52" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(270)ओम् अभिसन्ध्यादिष्वपि चैवम् ओम् ॥ 02-03-52 ॥">(270)ओम् अभिसन्ध्यादिष्वपि चैवम् ओम् ॥ 02-03-52 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V21_I05" data-block-id="BS_C02_S03_V21_I05" data-verse="BS_C02_S03_V21">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V52" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V52" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">‘एकः प्रसूयते जन्तुरेक एव प्रमीयते। एकोऽनुभुङ्क्ते सुकृतमेक एव च दुष्कृतम्’ ॥ इत्यादेश्च स्वयमेवेत्यतो वक्ति –</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V52_B1" data-verse="BS_C02_S03_V52" data-block-id="BS_C02_S03_V52_B1" style="position: relative;"><span data-deva="इच्छाद्वेषसुखदुःखादिवैचित्र्यं चादृष्टादेव । च शब्देन प्रतिक्षणवैचित्र्यं च ॥52॥">इच्छाद्वेषसुखदुःखादिवैचित्र्यं चादृष्टादेव । च शब्देन प्रतिक्षणवैचित्र्यं च ॥52॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V53" data-block-id="BS_C02_S03_V53" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(271)ओं प्रदेशादिति चेन्नान्तर्भावात् ओम् ॥ 02-03-53 ॥">(271)ओं प्रदेशादिति चेन्नान्तर्भावात् ओम् ॥ 02-03-53 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V21" data-block-id="BS_C02_S03_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(239)ओं स्वात्मना चोत्तरयोः ओम् ॥ 02-03-21 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V53" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V53" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V53_B1" data-verse="BS_C02_S03_V53" data-block-id="BS_C02_S03_V53_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न स्वर्गभूम्यादिप्रदेशविशेषाद् वैचित्र्यम् । तत्प्राप्तेरप्यदृष्टापेक्षत्वात्। एकदेशस्थितानामेव वैचित्र्यदर्शनाच्च ॥ 53 ॥">न स्वर्गभूम्यादिप्रदेशविशेषाद् वैचित्र्यम् । तत्प्राप्तेरप्यदृष्टापेक्षत्वात्। एकदेशस्थितानामेव वैचित्र्यदर्शनाच्च ॥ 53 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V21" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V21">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V21_B1" data-verse="BS_C02_S03_V21" data-block-id="BS_C02_S03_V21_B1">‘स एतेनैव स्वात्मना परेणेमं गर्भमनुप्रविशति परेण जायते परेण कर्म कुरुते परेण नीयते परेणोन्नीयते तं वा एतमभिवदन्ति स्वात्मा’ इति,‘एष ह्यानन्दमादत्ते एष ह्येनं जीवमभिजीवयत्येष उद्गमयत्येष आगमयति।’(पौष्यायण) इति उत्तरयोर्वाक्ययोः परमात्मनैवोत् क्रान्त्यादयः ॥ 21 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V22" data-block-id="BS_C02_S03_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(240)ओं नाणुरतच्छ्रुतेरिति चेन्नेतराधिकारात् ओम् ॥ 02-03-22 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अदृष्टाधिकरणम् ॥ 19 ॥">॥ इति अदृष्टाधिकरणम् ॥ 19 ॥</span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायस्य तृतीयः पादः॥ 02-03 ॥">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायस्य तृतीयः पादः॥ 02-03 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V22" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V22">
+<p><span id="gr-C2-S4" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="चतुर्थः पादः"></span>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V22_B1" data-verse="BS_C02_S03_V22" data-block-id="BS_C02_S03_V22_B1">‘व्याप्ता ह्यात्मानश्चेतना निर्गुणाश्च’(काषायणश्रुतिः) इति व्याप्तिश्रुतेर्नाणुर्जीव इति चेत्, न ।</div>
+</p>
+<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="चतुर्थः_पादः_2"><span id=".E0.A4.9A.E0.A4.A4.E0.A5.81.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.A5.E0.A4.83_.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.83_2"></span><span data-deva="चतुर्थः पादः">चतुर्थः पादः</span></h3></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V22_B2" data-verse="BS_C02_S03_V22" data-block-id="BS_C02_S03_V22_B2">‘स आत्मेदं सृजति स द्विधेदं बिभर्ति अन्तर्बहिश्च स बहुधेदमनुप्रविश्याऽत्मनोऽभिनयति स आत्मा स आत्मानः स ईशः स विष्णुः स परः परोवरीयान्’ इति परमात्माधिकारत्वात् ।</div>
+<div class="introduction" id="BS_C02_S04_I01" data-block-id="BS_C02_S04_I01" data-verse="BS_C02_S04" style="position: relative;">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="युक्तिसहितश्रुतिविरोधं श्रुतीनामपाकरोत्यनेन पादेन ।">युक्तिसहितश्रुतिविरोधं श्रुतीनामपाकरोत्यनेन पादेन ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V22_B3" data-verse="BS_C02_S03_V22" data-block-id="BS_C02_S03_V22_B3">‘एकशब्दैर्द्विशब्दैश्च बहुशब्दैश्च केशवः ।
-एक एवोच्यते वेदैस्तावता नास्य भिन्नता’॥इति भविष्यत्पुराणे ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V22_B5" data-verse="BS_C02_S03_V22" data-block-id="BS_C02_S03_V22_B5">‘तदयं प्राणोऽधितिष्ठति। तदुक्तमृषिणा- ‘आतेन यातम्’(ऐ.आ.२.३.८) इत्यादि च ॥ 22 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V23" data-block-id="BS_C02_S03_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(241)ओं स्वशब्दोन्मानाभ्यां च ओम् ॥ 02-03-23 ॥</span></span></div>
+<div class="introduction" id="BS_C02_S04_I02" data-block-id="BS_C02_S04_I02" data-verse="BS_C02_S04" style="position: relative;">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="‘प्राणा एवेदमग्र आसुस्तेभ्यो भूतानि जज्ञिरे । भूतेभ्योऽण्डमण्डस्यान्तस्त्विमे लोकाः । अथ प्राणा एवानादयः प्राणा नित्याः’ इति काषायणश्रुतौ प्राणानामनुत्पत्तिः प्रतीयते(श्रूयते) ।">‘प्राणा एवेदमग्र आसुस्तेभ्यो भूतानि जज्ञिरे । भूतेभ्योऽण्डमण्डस्यान्तस्त्विमे लोकाः । अथ प्राणा एवानादयः प्राणा नित्याः’ इति काषायणश्रुतौ प्राणानामनुत्पत्तिः प्रतीयते(श्रूयते) ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V23" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V23">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V23_B1" data-verse="BS_C02_S03_V23" data-block-id="BS_C02_S03_V23_B1">‘एषो ह्यात्माऽध्युद्गतो मानशक्तेस्तथाऽप्यसौ प्रमितिं याति वेदैः ।
-पूर्णोऽचिन्त्यः सर्ववेदैकयोनिः सर्वाधीशः सर्ववित् सर्वकर्ता’(काषायणश्रुतिः)</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V23_B3" data-verse="BS_C02_S03_V23" data-block-id="BS_C02_S03_V23_B3">इति वाक्यशेषे आत्मशब्दोन्मानाभ्यां च।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V23_B4" data-verse="BS_C02_S03_V23" data-block-id="BS_C02_S03_V23_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">‘आत्माऽमेयः परं ब्रह्म परानन्दादिकाभिधाः।<br/>वदन्ति विष्णुमेवैकं नान्यत्राऽसां गतिः क्वचित्’</span></span> इति च कौर्मे ॥ 23 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V24" data-block-id="BS_C02_S03_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(242)ओम् अविरोधश्चन्दनवत् ओम् ॥ 02-03-24॥</span></span></div>
+<div class="introduction" id="BS_C02_S04_I03" data-block-id="BS_C02_S04_I03" data-verse="BS_C02_S04" style="position: relative;">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="‘नोपादानं हीन्द्रियाणामतोऽनुत्पत्तिरिष्यते ।">‘नोपादानं हीन्द्रियाणामतोऽनुत्पत्तिरिष्यते ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V24" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V24">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="उपादानकृता सृष्टिः सर्वलोकेषु दृष्यते’ इति भविष्यत्पर्वणि ॥">उपादानकृता सृष्टिः सर्वलोकेषु दृष्यते’ इति भविष्यत्पर्वणि ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V24_B1" data-verse="BS_C02_S03_V24" data-block-id="BS_C02_S03_V24_B1">अणोरपि जीवस्य सर्वशरीरव्याप्तिर्युज्यते। यथा हरिचन्दनविप्लुष एकदेशपतितायाः सर्वशरीरव्याप्तिः ।</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="BS_C02_S04_I05" data-block-id="BS_C02_S04_I05" data-verse="BS_C02_S04" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V24_B2" data-verse="BS_C02_S03_V24" data-block-id="BS_C02_S03_V24_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘अणुमात्रोऽप्ययं जीवः स्वदेहं व्याप्य तिष्ठति ।<br/>यथा व्याप्य शरीराणि हरिचन्दनविप्लुषः’</span></span> इति च ब्रह्माण्डपुराणे ॥ 24 ॥</div>
+<div class="introduction-line"><span data-deva="‘एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च’(मुण्डक.उ.२.१.३ इति च ।">‘एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च’(मुण्डक.उ.२.१.३ इति च ।</span></div>
+</div>
+<div class="introduction" id="BS_C02_S04_I06" data-block-id="BS_C02_S04_I06" data-verse="BS_C02_S04" style="position: relative;">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="अत उच्यते –">अत उच्यते –</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V25" data-block-id="BS_C02_S03_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(243)ओम् अवस्थितिवैशेष्यादिति चेन्नाभ्युपगमाद्धृदि हि ओम् ॥ 02-03-25 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S04_A043" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्राणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A043"></span></p><h4 id="प्राणाधिकरणम्_2" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_2"></span><span data-deva="प्राणाधिकरणम्">प्राणाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V01" data-block-id="BS_C02_S04_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(272)ओं तथा प्राणाः ओम् ॥ 02-04-01 ॥">(272)ओं तथा प्राणाः ओम् ॥ 02-04-01 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V25" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V25">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V01" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V01" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V25_B1" data-verse="BS_C02_S03_V25" data-block-id="BS_C02_S03_V25_B1">सम्यगसम्यगवस्थानविशेषाद् युज्यते चन्दनस्येति चेत्, न।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V01_B1" data-verse="BS_C02_S04_V01" data-block-id="BS_C02_S04_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथाऽऽकाशादयः परमात्मन उत्पद्यन्ते तथा प्राणा अपि ॥ 01 ॥">यथाऽऽकाशादयः परमात्मन उत्पद्यन्ते तथा प्राणा अपि ॥ 01 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V25_B2" data-verse="BS_C02_S03_V25" data-block-id="BS_C02_S03_V25_B2">‘हृदि ह्येषा आत्मा’(प्र.३.६)) इति जीवास्यापि तथाऽभ्युपगमात् ॥ 25 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V26" data-block-id="BS_C02_S03_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(244)ओं गुणाद्वाऽऽलोकवत् ओम् ॥ 02-03-26 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V02" data-block-id="BS_C02_S04_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(273)ओं गौण्यसम्भवात् ओम् ॥ 02-04-02 ॥">(273)ओं गौण्यसम्भवात् ओम् ॥ 02-04-02 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V02" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V02" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V26" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V26">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V02_B1" data-verse="BS_C02_S04_V02" data-block-id="BS_C02_S04_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अनादित्वश्रुतिर्गौणानादित्वापेक्षया । मुख्यासम्भवात् ।">अनादित्वश्रुतिर्गौणानादित्वापेक्षया । मुख्यासम्भवात् ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V26_B1" data-verse="BS_C02_S03_V26" data-block-id="BS_C02_S03_V26_B1">यथाऽऽलोकस्य प्रकाशगुणेन व्याप्तिर्ज्योतीरूपेणाव्याप्तिः एवं चिद्गुणेन व्याप्तिर्जीवरूपेणाव्याप्तिरिति वा ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V02_B2" data-verse="BS_C02_S04_V02" data-block-id="BS_C02_S04_V02_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyathparva-id"><span data-deva="‘नित्यान्येतानि सौक्ष्म्येण हीन्द्रियाणि तु सर्वशः ।">‘नित्यान्येतानि सौक्ष्म्येण हीन्द्रियाणि तु सर्वशः ।</span><br><span data-deva="तेषां भूतैरुपचयः सृष्टिकाले विधीयते ।">तेषां भूतैरुपचयः सृष्टिकाले विधीयते ।</span><br><span data-deva="परेण साम्यसम्प्राप्तेः कस्य स्यान्मुख्यनित्यता’">परेण साम्यसम्प्राप्तेः कस्य स्यान्मुख्यनित्यता’</span></span></span><span data-deva=" इति भविष्यत्पर्वणि ॥ 02 ॥"> इति भविष्यत्पर्वणि ॥ 02 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V26_B2" data-verse="BS_C02_S03_V26" data-block-id="BS_C02_S03_V26_B2">‘असम्यक् सम्यगिति च व्यवस्थाभेदतः सुराः।
-व्याप्त्यव्याप्तियुतास्त्वन्ये चिद्गुणेनैव नान्यथा॥
-चिद्गुणस्य स्वरूपत्वात् तद्व्याप्तिश्चेति युज्यते।
-शक्तियोगात् सुराणां तु विविधा च व्यवस्थितिः’ इति ॥ 26 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति उत्क्रान्त्यधिकरणम् ॥ 12 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V03" data-block-id="BS_C02_S04_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(274)ओं प्रतिज्ञानुपरोधाच्च ओम् ॥ 02-04-03॥">(274)ओं प्रतिज्ञानुपरोधाच्च ओम् ॥ 02-04-03॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V03" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V03" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A036" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="व्यतिरेकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A036"></span><h4 class="gr-section-head">व्यतिरेकाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V03_B1" data-verse="BS_C02_S04_V03" data-block-id="BS_C02_S04_V03_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘इदं सर्वमसृजत’(तै.उ.२.६.१(२.१४)) इति ॥ 03 ॥">‘इदं सर्वमसृजत’(तै.उ.२.६.१(२.१४)) इति ॥ 03 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V27_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V27_I01" data-verse="BS_C02_S03_V27">
-<div class="leading-bhashya-line">‘स नित्यो निरवयवः पुण्ययुक् पापयुक् च स इमं लोकममुं चाऽवर्तते स विमुच्यते स एकधा न सप्तधा न शतधा’ इति गौपवनश्रुतावेकस्याबहुत्वं प्रतीयते ।</div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति प्राणाधिकरणम् (प्राणोत्पत्त्यधिकरणम्)">॥ इति प्राणाधिकरणम् (प्राणोत्पत्त्यधिकरणम्)</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V27_I02" data-block-id="BS_C02_S03_V27_I02" data-verse="BS_C02_S03_V27">
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S04_A044" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मनोधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A044"></span></p><h4 id="मनोधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AE.E0.A4.A8.E0.A5.8B.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="मनोधिकरणम्">मनोधिकरणम्</span></h4>
-<div class="leading-bhashya-line">‘स पञ्चधा स सप्तधा स दशधा भवति स शतधा च सहस्रधा स गच्छति स मुच्यते’ इति पाराशर्यायणश्रुतौ बहुरूपत्वं प्रतीयते ।</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V04_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V04_I01" data-verse="BS_C02_S04_V04" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘द्विधा हैवेन्द्रियाणि नित्यानि चानित्यानि च । तत्र नित्यं मनोऽनादित्वान्न ह्यमनाः पुमांस्तिष्ठत्यनित्यान्यन्यानि’ इति गौपवनश्रुतौ मनसोऽनुत्पत्तिः सयुक्तिका श्रूयते । अत आह-">‘द्विधा हैवेन्द्रियाणि नित्यानि चानित्यानि च । तत्र नित्यं मनोऽनादित्वान्न ह्यमनाः पुमांस्तिष्ठत्यनित्यान्यन्यानि’ इति गौपवनश्रुतौ मनसोऽनुत्पत्तिः सयुक्तिका श्रूयते । अत आह-</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V04" data-block-id="BS_C02_S04_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(275)ओं तत् प्राक्च्छृते‍ेश्च ओम् ॥ 02-04-04 ॥">(275)ओं तत् प्राक्च्छृते‍ेश्च ओम् ॥ 02-04-04 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V27_I03" data-block-id="BS_C02_S03_V27_I03" data-verse="BS_C02_S03_V27">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V04" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V04" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">अतो विरोधं परिहरति-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V04_B1" data-verse="BS_C02_S04_V04" data-block-id="BS_C02_S04_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘मनः सर्वेन्द्रियाणि च’(मुण्डक.२.१.३) इति पूर्वोक्तत्वान्नानुत्पत्तिर्मनसो युज्यते।">‘मनः सर्वेन्द्रियाणि च’(मुण्डक.२.१.३) इति पूर्वोक्तत्वान्नानुत्पत्तिर्मनसो युज्यते।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V04_B2" data-verse="BS_C02_S04_V04" data-block-id="BS_C02_S04_V04_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘पूर्वं मनः समुत्पन्नं ततोऽन्येषां समुद्भवः ।
+">‘पूर्वं मनः समुत्पन्नं ततोऽन्येषां समुद्भवः ।
+</span><p><span data-deva="तदनुत्पत्तिवचनमल्पोपचयकारणात्’॥
+">तदनुत्पत्तिवचनमल्पोपचयकारणात्’॥
+</span></p><span data-deva="
+इति वायुप्रोक्तवचनं चशब्देन गृहीतम् ॥ 04 ॥">
+इति वायुप्रोक्तवचनं चशब्देन गृहीतम् ॥ 04 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति मनोधिकरणम् (तत्प्रागधिकरणम्)">॥ इति मनोधिकरणम् (तत्प्रागधिकरणम्)</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V27" data-block-id="BS_C02_S03_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(245)ओं व्यतिरेको गन्धवत् तथा च दर्शयति ओम् ॥ 02-03-27 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S04_A045" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वागधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A045"></span></p><h4 id="वागधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.97.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="वागधिकरणम्">वागधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V05_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V05_I01" data-verse="BS_C02_S04_V05" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V27" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V27">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘नित्ययाऽनित्यया स्तौमि परमात्मानमच्युतमिति । वाग्वाव नित्या न ह्येषोत्पद्यतेऽस्यां हि श्रुतिरवतिष्ठते’  इति सयुक्तिकं पौष्यायणश्रुतौ वाचोऽनुत्पत्तिरुच्यते । अतो ब्रवीति –">‘नित्ययाऽनित्यया स्तौमि परमात्मानमच्युतमिति । वाग्वाव नित्या न ह्येषोत्पद्यतेऽस्यां हि श्रुतिरवतिष्ठते’  इति सयुक्तिकं पौष्यायणश्रुतौ वाचोऽनुत्पत्तिरुच्यते । अतो ब्रवीति –</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V27_B1" data-verse="BS_C02_S03_V27" data-block-id="BS_C02_S03_V27_B1">यथा पुष्पाद् गन्धः पृथग् गच्छति, एवमंशिनो जीवादंशाः पृथग्गच्छन्ति ।‘अथैक एव सन् गन्धवद् व्यतिरिच्यतेऽथैकीभवत्यथ बह्वीभवति तं यथा यथेश्वरः प्रकुरुते तथा तथा भवति सोऽचिन्त्यः परमो गरीयान्’॥ इति शाण्डिल्यश्रुतिः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V27_B2" data-verse="BS_C02_S03_V27" data-block-id="BS_C02_S03_V27_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘अचिन्त्ययेशशक्त्यैव ह्येकोऽवयववर्जितः ।<br/>आत्मानं बहुधा कृत्वा क्रीडते योगसम्पदा’</span></span>इति च पाद्मे ॥ 27 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति व्यतिरेकाधिकरणम् ॥ 13 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V05" data-block-id="BS_C02_S04_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(276)ओं तत्पूर्वकत्वाद्वाचः ओं॥ 02-04-05 ॥">(276)ओं तत्पूर्वकत्वाद्वाचः ओं॥ 02-04-05 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V05" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V05" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A037" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पृथगुपदेशाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A037"></span><h4 class="gr-section-head">पृथगुपदेशाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V05_B1" data-verse="BS_C02_S04_V05" data-block-id="BS_C02_S04_V05_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘तस्मान्मन एव पूर्वरूपं वागुत्तररूपम्’(ऐ.आ.३.१.१ इति) मनःपूर्वकत्वाद्वाचो नानुत्पत्तिः ।">‘तस्मान्मन एव पूर्वरूपं वागुत्तररूपम्’(ऐ.आ.३.१.१ इति) मनःपूर्वकत्वाद्वाचो नानुत्पत्तिः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V05_B3" data-verse="BS_C02_S04_V05" data-block-id="BS_C02_S04_V05_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vayuprokte-id"><span data-deva="‘वागिन्द्रियस्य नित्यत्वं श्रुतिसन्निधियोग्यता ।">‘वागिन्द्रियस्य नित्यत्वं श्रुतिसन्निधियोग्यता ।</span><br><span data-deva="उत्पत्तिर्मनसो यस्मान्न नित्यत्वं कुतश्चन’">उत्पत्तिर्मनसो यस्मान्न नित्यत्वं कुतश्चन’</span></span></span><span data-deva=" इति वायुप्रोक्ते ॥ 05 ॥"> इति वायुप्रोक्ते ॥ 05 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V28_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V28_I01" data-verse="BS_C02_S03_V28">
-<div class="leading-bhashya-line">‘तत्वमसि’(छां.उ.६.८.७),‘अहं ब्रह्मास्मि’(बृ.उ.४.१०) इत्यादिषु जीवस्य परेणाभेदः प्रतीयते ।‘नित्यो नित्यानां चेतनश्चेतनानाम्’(श्वे.उ.६.१३) ‘द्वा सुपर्णा’(श्वे.उ.४.६) इत्यादिषु भेदः। अत उच्यते-</div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति वागधिकरणम् (तत्पूर्वकत्वाधिकरणम्)॥">॥ इति वागधिकरणम् (तत्पूर्वकत्वाधिकरणम्)॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V28" data-block-id="BS_C02_S03_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(246)ओम् पृथगुपदेशात् ओम् ॥ 02-03-28 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S04_A046" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सप्तगत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A046"></span></p><h4 id="सप्तगत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A4.97.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सप्तगत्यधिकरणम्">सप्तगत्यधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V06_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V06_I01" data-verse="BS_C02_S04_V06" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V28" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V28">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘सप्तप्राणाः प्रभवन्ति तस्मात्’(मुण्डक.उ.२.१.८) इति श्रुतिः।">‘सप्तप्राणाः प्रभवन्ति तस्मात्’(मुण्डक.उ.२.१.८) इति श्रुतिः।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V28_B1" data-verse="BS_C02_S03_V28" data-block-id="BS_C02_S03_V28_B1">‘भिन्नोऽचिन्त्यः परमो जीवसङ्घात्पूर्णः परो जीवसङ्घो ह्यपूर्णाः ।<br/>यतस्त्वसौ नित्यमुक्तो ह्ययं च बन्धान्मोक्षं तत एवाभिवाञ्छेत्’॥इति सोपपत्तिककौशिकश्रुतेर्भिन्न एव जीवः ॥ 28 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V29" data-block-id="BS_C02_S03_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(247)ओं तद्गुणसारत्वात् तु तद्व्यपदेशः प्राज्ञवत् ओम् ॥ 02-03-29 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V06_I02" data-block-id="BS_C02_S04_V06_I02" data-verse="BS_C02_S04_V06" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘सप्तैव मारुता बाह्ये प्राणाः सप्त तथाऽऽत्मनि ।">‘सप्तैव मारुता बाह्ये प्राणाः सप्त तथाऽऽत्मनि ।</span><br><span data-deva=" अधिदैवे तथाऽध्यात्मे सङ्ख्यासाम्यं विदो विदुः’ इति च स्कान्दे।"> अधिदैवे तथाऽध्यात्मे सङ्ख्यासाम्यं विदो विदुः’ इति च स्कान्दे।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V29" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V29">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V29_B1" data-verse="BS_C02_S03_V29" data-block-id="BS_C02_S03_V29_B1">ज्ञानानन्दादिब्रह्मगुणा एवास्य यतः सारः स्वरूपमतोऽभेदव्यपदेशः । यथा सर्वगुणात्मकत्वात् सर्वात्मकत्वं ब्रह्मण उच्यते- ‘सर्वं खल्विदं ब्रह्म’(छां.उ.३.१४.१) इति ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V29_B2" data-verse="BS_C02_S03_V29" data-block-id="BS_C02_S03_V29_B2">‘भिन्ना जीवाः परो भिन्नस्तथाऽपि ज्ञानरूपतः ।
-प्रोच्यन्ते ब्रह्मरूपेण वेदवादेषु सर्वशः’॥ इति॥ 29 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति पृथगुपदेशाधिकरणम् ॥ 14 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V06_I04" data-block-id="BS_C02_S04_V06_I04" data-verse="BS_C02_S04_V06" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘द्वादश वा एते प्राणा द्वादश मासा द्वादशाऽदित्या द्वादशराशयो द्वादश ग्रहाः’ इति कौण्डिण्यश्रुतौ द्वादशप्राणादृष्यन्ते । अतो वक्ति-">‘द्वादश वा एते प्राणा द्वादश मासा द्वादशाऽदित्या द्वादशराशयो द्वादश ग्रहाः’ इति कौण्डिण्यश्रुतौ द्वादशप्राणादृष्यन्ते । अतो वक्ति-</span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A038" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="यावदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A038"></span><h4 class="gr-section-head">यावदधिकरणम्</h4>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V30_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V30_I01" data-verse="BS_C02_S03_V30">
-<div class="leading-bhashya-line">जीवास्याप्युत्पत्तिरुक्ता । अतस्तस्य  ‘सोऽनादिना पुण्येन पापेन चानुबद्धः। परेण निर्मुक्त आनन्त्याय कल्पते’(छां.उ.३.१४.१) इत्यानादिकर्मसम्बन्ध आनन्त्यावाप्तिश्च न युज्यत इत्यत आह –</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V06" data-block-id="BS_C02_S04_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(277)ओं सप्तगतेर्विशेषितत्वाच्च ओम् ॥ 02-04-06 ॥">(277)ओं सप्तगतेर्विशेषितत्वाच्च ओम् ॥ 02-04-06 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V30" data-block-id="BS_C02_S03_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(248)ओं यावदात्मभावित्वाच्च न दोषस्तद्दर्शनात् ओम् ॥ 02-03-30 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V06" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V06" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V06_B1" data-verse="BS_C02_S04_V06" data-block-id="BS_C02_S04_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ज्ञानेन्द्रियापेक्षया सप्तत्वम् ।‘गुहाशयां निहिताः सप्त सप्त’(मुण्डक.उ.२.१.८) इति विशेषणात्।">ज्ञानेन्द्रियापेक्षया सप्तत्वम् ।‘गुहाशयां निहिताः सप्त सप्त’(मुण्डक.उ.२.१.८) इति विशेषणात्।</span><br><span data-deva="‘सप्तप्राणास्त्ववगतेः पञ्चप्राणाश्च कर्मणः ।">‘सप्तप्राणास्त्ववगतेः पञ्चप्राणाश्च कर्मणः ।</span><br><span data-deva="एवं प्राणद्वादशकं शरीरे नित्यसंस्थितम्॥’">एवं प्राणद्वादशकं शरीरे नित्यसंस्थितम्॥’</span><br><span data-deva="इति भविष्यत्पर्ववचनं चशब्दात् ॥ 06 ॥">इति भविष्यत्पर्ववचनं चशब्दात् ॥ 06 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V30" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V30">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V30_B1" data-verse="BS_C02_S03_V30" data-block-id="BS_C02_S03_V30_B1">यावत्परमात्मा तिष्ठत्यनाद्यनन्तत्वेनैवं जीवोऽपि ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V30_B2" data-verse="BS_C02_S03_V30" data-block-id="BS_C02_S03_V30_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Agniveshya-id">‘नित्यः परो नित्यो जीवोऽनित्यास्तस्य धातवः ।<br/>अत उत्पद्यते च म्रियते च विमुच्यते च’</span></span>इति च आग्निवेश्यश्रुतिः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V30_B4" data-verse="BS_C02_S03_V30" data-block-id="BS_C02_S03_V30_B4">‘आत्मा नित्यः सुखदुःखे त्वनित्ये जीवो नित्यो धातुरस्य त्वनित्यः’(म.भा.५.४०.१२)॥इति च भारते ॥ 30 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति यावदधिकरणम् ॥ 15 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V07" data-block-id="BS_C02_S04_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(278)ओं हस्तादयस्तु स्थितेऽतो नैवम् ओम् ॥ 02-04-07॥">(278)ओं हस्तादयस्तु स्थितेऽतो नैवम् ओम् ॥ 02-04-07॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V07" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V07" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A039" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पुंस्त्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A039"></span><h4 class="gr-section-head">पुंस्त्वाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V07_B1" data-verse="BS_C02_S04_V07" data-block-id="BS_C02_S04_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="हस्तादीनां कर्मविषयत्वान्न सहपाठः।">हस्तादीनां कर्मविषयत्वान्न सहपाठः।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V07_B2" data-verse="BS_C02_S04_V07" data-block-id="BS_C02_S04_V07_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vayuprokte-id"><span data-deva="‘संसारस्थितिहेतुत्वात् स्थितं कर्म विदो विदुः ।">‘संसारस्थितिहेतुत्वात् स्थितं कर्म विदो विदुः ।</span><br><span data-deva="तस्मादुद्गतिहेतुत्वाज्ज्ञानं गतिरिहोच्यते॥’">तस्मादुद्गतिहेतुत्वाज्ज्ञानं गतिरिहोच्यते॥’</span></span></span><span data-deva=" इति(च) वायुप्रोक्ते ॥ 07 ॥"> इति(च) वायुप्रोक्ते ॥ 07 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V31_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V31_I01" data-verse="BS_C02_S03_V31">
-<div class="leading-bhashya-line">‘विज्ञानात्मा सह देवैश्च सर्वैः’(प्र.४.११),‘स आनन्दः स बलः स ओजः स परेणामुं लोकं नीयते स विमुच्यते’ इति जीवस्य ज्ञानानन्दादिरूपत्वमुच्यते ।</div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सप्तगत्यधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥ इति सप्तगत्यधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V31_I02" data-block-id="BS_C02_S03_V31_I02" data-verse="BS_C02_S03_V31">
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S04_A047" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अण्व(णुत्वा)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A047"></span></p><h4 id="अण्व(णुत्वा)धिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A3.E0.A5.8D.E0.A4.B5.28.E0.A4.A3.E0.A5.81.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.29.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अण्व(णुत्वा)धिकरणम्">अण्व(णुत्वा)धिकरणम्</span></h4>
-<div class="leading-bhashya-line">स दुःखाद् विमुक्त आनन्दी भवति सोऽज्ञानाद् विमुक्तो ज्ञानी भवति सोऽबलाद् विमुक्तो बली भवति। स नित्यो निरातङ्कोऽतिष्ठते’ इति पैङ्गीश्रुतौ अनानन्दादिरूपत्वं प्रतीयते । अत आह –</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V08_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V08_I01" data-verse="BS_C02_S04_V08" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘दिवीव चक्षुराततम्’(ऋ.सं.१.२२.२०) इति व्याप्तिः प्रतीयते। दूरश्रवणदर्शनादियुक्तिश्च। अणुभिः पश्यत्यणुभिः कृणोति प्राणा वा अणवः प्राणैर्ह्येतद्भवति’ इति च कौण्डिन्यश्रुतिः ।">‘दिवीव चक्षुराततम्’(ऋ.सं.१.२२.२०) इति व्याप्तिः प्रतीयते। दूरश्रवणदर्शनादियुक्तिश्च। अणुभिः पश्यत्यणुभिः कृणोति प्राणा वा अणवः प्राणैर्ह्येतद्भवति’ इति च कौण्डिन्यश्रुतिः ।</span></div>
 </div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V08_I03" data-block-id="BS_C02_S04_V08_I03" data-verse="BS_C02_S04_V08" style="position: relative;">
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V31" data-block-id="BS_C02_S03_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(249)ओं पुंस्त्वादिवत्त्वस्य सतोऽभिव्यक्तियोगात् ओम् ॥ 02-03-31 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अतो वक्ति-">अतो वक्ति-</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V31" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V31">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V31_B1" data-verse="BS_C02_S03_V31" data-block-id="BS_C02_S03_V31_B1">यथा बालस्य सदेव पुंस्त्वं यौवनेऽभिव्यज्यते, एवं सतामेवाऽनन्दादीनां व्यक्त्यपेक्षया तदुक्तिः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V31_B2" data-verse="BS_C02_S03_V31" data-block-id="BS_C02_S03_V31_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Gowpawana-id">‘बलमानन्द ओजश्च सहो ज्ञानमनाकुलम् ।<br/>स्वरूपाण्येव जीवस्य व्यज्यन्ते परमाद् विभोः’</span></span>इति च गौपवनश्रुतिः॥ 31 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V32" data-block-id="BS_C02_S03_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(250)ओं नित्योपलब्ध्यनुपलब्धिप्रसङ्गोऽन्यतरनियमो वाऽन्यथा ओम् ॥ 02-03-32 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V08" data-block-id="BS_C02_S04_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(279)ओम् अणवश्च ओम् ॥ 02-04-08॥">(279)ओम् अणवश्च ओम् ॥ 02-04-08॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V08" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V08" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V32" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V32">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V08_B1" data-verse="BS_C02_S04_V08" data-block-id="BS_C02_S04_V08_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘तद् यथा ह्यणुनश्चक्षसः प्रकाशो व्यातत एवमेवास्य पुरुषस्य प्रकाशो व्याततोऽणुर्ह्येवैष पुरुषो भवति’ इति शाण्डिल्यश्रुतिः॥ 08 ॥">‘तद् यथा ह्यणुनश्चक्षसः प्रकाशो व्यातत एवमेवास्य पुरुषस्य प्रकाशो व्याततोऽणुर्ह्येवैष पुरुषो भवति’ इति शाण्डिल्यश्रुतिः॥ 08 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V32_B1" data-verse="BS_C02_S03_V32" data-block-id="BS_C02_S03_V32_B1">व्यक्तनङ्गीकारे देवानां च नित्योपलब्धिरानन्दादीनाम्, असुराणां नित्यानुपलब्धिः मनुष्याणां च नित्योपलब्ध्यनुपलब्धी च प्रसज्ज्यन्ते ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Agniveshyashruti-id">‘नित्यानन्दो नित्यज्ञानो नित्यबलः परमात्मा नैवमसुरा एवमनेवं च मनुष्याः’</span></span> इति ह्याग्निवेश्यश्रुतिः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V32_B2" data-verse="BS_C02_S03_V32" data-block-id="BS_C02_S03_V32_B2">‘नित्यानन्दज्ञानबला देवा नैवं तु दानवाः ।
-दुःखोपलब्धिमात्रास्ते मानुषस्तूभयात्मकाः ॥
-तेषां यदन्यथा दृश्यं तदुपाधिकृतं मतम् ।
-विज्ञानेनात्मयोगेन निजरूपे व्यवस्थितिः ॥
-सम्यज्ज्ञानं तु देवानां मनुष्याणां विमिश्रितम् ।
-विपरीतं च दैत्यानां ज्ञानस्यैवं व्यवस्थितिः’ इति ॥ 32 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति पुंस्त्वाधिकरणम् ॥ 16 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अण्व(णुत्वा)धिकरणम् ॥ 05 ॥">॥ इति अण्व(णुत्वा)धिकरणम् ॥ 05 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S04_A048" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मुख्यप्राणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A048"></span></p><h4 id="मुख्यप्राणाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AE.E0.A5.81.E0.A4.96.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="मुख्यप्राणाधिकरणम्">मुख्यप्राणाधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A040" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कर्तृत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A040"></span><h4 class="gr-section-head">कर्तृत्वाधिकरणम्</h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V09_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V09_I01" data-verse="BS_C02_S04_V09" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘नैष प्राण उदेति नास्तमेत्येकल एव मध्ये स्थाता । अथैनमाहुर्मध्यम इति’ इति मुख्यप्राणस्यानुत्पत्तिः श्रूयते ।">‘नैष प्राण उदेति नास्तमेत्येकल एव मध्ये स्थाता । अथैनमाहुर्मध्यम इति’ इति मुख्यप्राणस्यानुत्पत्तिः श्रूयते ।</span><br><span data-deva="‘यत्प्राप्तिर्यत्परित्याग उत्पत्तिर्मरणं तथा ।">‘यत्प्राप्तिर्यत्परित्याग उत्पत्तिर्मरणं तथा ।</span><br><span data-deva=" तस्योत्पत्तिर्मृतिश्चैव कथं प्राणस्य युज्यते॥’"> तस्योत्पत्तिर्मृतिश्चैव कथं प्राणस्य युज्यते॥’</span><br><span data-deva=" इति च युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।‘आत्मत एष प्राणो जायते’(ष.प्र.३.२) इति च । अत आह-"> इति च युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।‘आत्मत एष प्राणो जायते’(ष.प्र.३.२) इति च । अत आह-</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V33_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V33_I01" data-verse="BS_C02_S03_V33">
-<div class="leading-bhashya-line">ईश्वरस्यैव कर्तृत्वमुक्तम् । ‘यत् कर्म कुरुते तद् अभिसम्पद्यते’(बृ.उ.६.४.५) इति जीवस्योपलभ्यते । अत आह-</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V09" data-block-id="BS_C02_S04_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(280)ओं श्रेष्ठश्च ओम् ॥ 02-04-09 ॥">(280)ओं श्रेष्ठश्च ओम् ॥ 02-04-09 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V33" data-block-id="BS_C02_S03_V33" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(251)ओं कर्ता शास्त्रार्थवत्त्वात् ओम् ॥ 02-03-33 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V09" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V09" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V09_B1" data-verse="BS_C02_S04_V09" data-block-id="BS_C02_S04_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘सौक्ष्म्येण ह वा एषोऽवतिष्ठते स्थूलत्वेनोदेति सूक्ष्मश्चाथो स्थूलश्च प्रकृतितः सूक्ष्मोऽन्यतः स्थूलोऽथैनमाहुः सादिरनादिरिति’ इति गौपवनश्रुतेः ॥ 09 ॥">‘सौक्ष्म्येण ह वा एषोऽवतिष्ठते स्थूलत्वेनोदेति सूक्ष्मश्चाथो स्थूलश्च प्रकृतितः सूक्ष्मोऽन्यतः स्थूलोऽथैनमाहुः सादिरनादिरिति’ इति गौपवनश्रुतेः ॥ 09 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V33" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V33">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V33_B1" data-verse="BS_C02_S03_V33" data-block-id="BS_C02_S03_V33_B1">जीवस्य कर्तृत्वाभावे शास्त्रस्य अप्रयोजकत्वप्राप्तेः जीवोऽपि कर्ता ॥ 33 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V34" data-block-id="BS_C02_S03_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(252)ओं विहारोपदेशात् ओम् ॥ 02-03-34 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V10" data-block-id="BS_C02_S04_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(281)ओं न वायुक्रिये पृथुगुपदेशात् ओम् ॥ 02-04-10॥">(281)ओं न वायुक्रिये पृथुगुपदेशात् ओम् ॥ 02-04-10॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V10" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V10" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V34" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V34">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V10_B1" data-verse="BS_C02_S04_V10" data-block-id="BS_C02_S04_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘चेष्टायां बाह्यवायौ च मुख्यप्राणे च गीयते ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V34_B1" data-verse="BS_C02_S03_V34" data-block-id="BS_C02_S03_V34_B1">‘स्त्रीभिर्वा यानैर्वा ज्ञातिभिर्वाऽज्ञातिभिर्वा’(छां.उ.८.१२.३) इत्यादि ॥ 34 ॥</div>
+">‘चेष्टायां बाह्यवायौ च मुख्यप्राणे च गीयते ।
+</span><p><span data-deva="प्राणशब्दस्त्रिषु ह्येषु मुखे मुख्यः प्रकीर्तितः॥’
+">प्राणशब्दस्त्रिषु ह्येषु मुखे मुख्यः प्रकीर्तितः॥’
+</span></p><span data-deva="
+इति वायुक्रिययोरपि व्यपदेशादुत्पत्तिश्रुतिस्तयोर्न स्यात् । ‘स प्राणमसृजत’,‘खं वायुर्ज्योतिरापः..’, ’..तपो मन्त्राः कर्म..’(ष.प्र.उ.६.४.)इति पृथगुपदेशात् ।">
+इति वायुक्रिययोरपि व्यपदेशादुत्पत्तिश्रुतिस्तयोर्न स्यात् । ‘स प्राणमसृजत’,‘खं वायुर्ज्योतिरापः..’, ’..तपो मन्त्राः कर्म..’(ष.प्र.उ.६.४.)इति पृथगुपदेशात् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V10_B4" data-verse="BS_C02_S04_V10" data-block-id="BS_C02_S04_V10_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘भूतानि चेष्टा मन्त्राश्च मुख्यप्राणादिदं जगत् ।
+मुख्यप्राणः परस्माच्च न परः कारणान्वितः॥’ इति वायुप्रोक्ते ॥ 10 ॥">‘भूतानि चेष्टा मन्त्राश्च मुख्यप्राणादिदं जगत् ।
+मुख्यप्राणः परस्माच्च न परः कारणान्वितः॥’ इति वायुप्रोक्ते ॥ 10 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V35" data-block-id="BS_C02_S03_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(253)ओम् उपादानात् ओम् ॥ 02-03-35 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति मुख्यप्राणाधिकरणम् (श्रेष्ठाधिकरणम्)">॥ इति मुख्यप्राणाधिकरणम् (श्रेष्ठाधिकरणम्)</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S04_A049" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="चक्षुराद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A049"></span></p><h4 id="चक्षुराद्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.9A.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.B7.E0.A5.81.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="चक्षुराद्यधिकरणम्">चक्षुराद्यधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V35" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V35">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V11_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V11_I01" data-verse="BS_C02_S04_V11" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V35_B1" data-verse="BS_C02_S03_V35" data-block-id="BS_C02_S03_V35_B1">साधनाद्युपादानप्रतीतेश्च ॥ 35 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘प्राणादिदमाविरासीत् प्राणो धत्ते प्राणे लयमभ्युपैति न प्राणः किञ्चिदाश्रितः’ इत्याग्निवेश्यश्रुतौ ।">‘प्राणादिदमाविरासीत् प्राणो धत्ते प्राणे लयमभ्युपैति न प्राणः किञ्चिदाश्रितः’ इत्याग्निवेश्यश्रुतौ ।</span><br><span data-deva="‘यदाश्रयादस्य चेष्टा सोऽन्यं कथमुपाश्रयेत् ।">‘यदाश्रयादस्य चेष्टा सोऽन्यं कथमुपाश्रयेत् ।</span><br><span data-deva=" यथा प्राणस्तथा राजा सर्वस्यैकाश्रयो भवेत्॥’  इति च युक्तिर्भारते।"> यथा प्राणस्तथा राजा सर्वस्यैकाश्रयो भवेत्॥’  इति च युक्तिर्भारते।</span><br><span data-deva="‘प्राणस्यैतद्वशे सर्वं प्राणः परवशे स्थितः ।  न परः (क)किञ्चिदाश्रित्य वर्तते परमो यतः॥’ इति पैङ्गिश्रुतिः ।">‘प्राणस्यैतद्वशे सर्वं प्राणः परवशे स्थितः ।  न परः (क)किञ्चिदाश्रित्य वर्तते परमो यतः॥’ इति पैङ्गिश्रुतिः ।</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V36" data-block-id="BS_C02_S03_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(254)ओं व्यपदेशाच्च क्रियायां न चेन्निर्देशविपर्ययः ओम् ॥ 02-03-36 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V11_I06" data-block-id="BS_C02_S04_V11_I06" data-verse="BS_C02_S04_V11" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अत आह-">अत आह-</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V36" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V36">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V36_B1" data-verse="BS_C02_S03_V36" data-block-id="BS_C02_S03_V36_B1">‘आत्मानमेव लोकमुपासीत’(बृ.उ.३.४.१५) इति क्रियायां व्यपदेशाच्च । अन्यथा ‘आत्मैव लोकम्’ इति निर्देशः स्यात् ॥ 36 ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V36_B2" data-verse="BS_C02_S03_V36" data-block-id="BS_C02_S03_V36_B2">तर्हि कथमीश्वरस्यैव कर्तृत्वम् इत्यतो वक्ति –</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V37" data-block-id="BS_C02_S03_V37" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(255)ओम् उपलब्धिवदनियमः ओम् ॥ 02-03-37 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V11" data-block-id="BS_C02_S04_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(282)ओं चक्षुरादिवत् तु तत्सहशिष्ट्यादिभ्यः ओम् ॥ 02-04-11 ॥">(282)ओं चक्षुरादिवत् तु तत्सहशिष्ट्यादिभ्यः ओम् ॥ 02-04-11 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V11" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V11" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V37" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V37">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V11_B1" data-verse="BS_C02_S04_V11" data-block-id="BS_C02_S04_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="चक्षुरादिवन्मुख्यप्राणोऽपि परमात्मवश एव । ‘सर्वं ह्येवैतत् परमेऽवतिष्ठते प्राणश्च प्राणाश्च प्राणिनश्च स ह्येक एवैतान् नयत्युन्नयति वशीकरोति’ इति गौपवनश्रुतौ चक्षुरादिभिः सह तद्वशत्वेनैव शासनात् ।">चक्षुरादिवन्मुख्यप्राणोऽपि परमात्मवश एव । ‘सर्वं ह्येवैतत् परमेऽवतिष्ठते प्राणश्च प्राणाश्च प्राणिनश्च स ह्येक एवैतान् नयत्युन्नयति वशीकरोति’ इति गौपवनश्रुतौ चक्षुरादिभिः सह तद्वशत्वेनैव शासनात् ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V37_B1" data-verse="BS_C02_S03_V37" data-block-id="BS_C02_S03_V37_B1">यथा ज्ञान ‘इदं ज्ञास्यामि’ इत्यनियमः प्रतीयते, एवं कर्मणि ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V11_B4" data-verse="BS_C02_S04_V11" data-block-id="BS_C02_S04_V11_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वकर्ताऽपि सन् प्राणः परमाधारतः स्थितः ।
+">‘सर्वकर्ताऽपि सन् प्राणः परमाधारतः स्थितः ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V37_B2" data-verse="BS_C02_S03_V37" data-block-id="BS_C02_S03_V37_B2">‘य आत्मानमन्तरो यमयति’(माध्यन्दिनपाठः) इति च श्रुतिः॥ 37 ॥</div>
+</span><p><span data-deva="कथमेवान्यथा न स्याद्यतो नैवेश्वरद्वयम् । अनन्येश्वरता प्राणे तदन्येश्वरवर्जनात् । अवान्तरेश्वरत्वेन तस्येश्वरवचो भवेत् ।
+अतो मध्यमतामाहुस्तस्य वेदेषु वेदिनः ।
+">कथमेवान्यथा न स्याद्यतो नैवेश्वरद्वयम् । अनन्येश्वरता प्राणे तदन्येश्वरवर्जनात् । अवान्तरेश्वरत्वेन तस्येश्वरवचो भवेत् ।
+अतो मध्यमतामाहुस्तस्य वेदेषु वेदिनः ।
+</span></p><span data-deva="
+अनन्येश्वरता प्राणे तदन्येश्वरवर्जनम्(वर्जना) । अनन्येश्वरता प्राणे तदन्येश्वरवर्जनात् । यतो विशेषवाक्येन ह्रियते समतावचः।’">
+अनन्येश्वरता प्राणे तदन्येश्वरवर्जनम्(वर्जना) । अनन्येश्वरता प्राणे तदन्येश्वरवर्जनात् । यतो विशेषवाक्येन ह्रियते समतावचः।’</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V11_B10" data-verse="BS_C02_S04_V11" data-block-id="BS_C02_S04_V11_B10" style="position: relative;"><span data-deva="‘नान्योऽतोऽस्तिद्रष्टा’(बृ.उ.५.७.२३),‘नान्यदतोऽस्ति द्रष्टृ’(बृ.उ.५.८.१२) इत्यादिवचनयुक्तयश्च आदिशब्दोक्ताः ॥ 11 ॥">‘नान्योऽतोऽस्तिद्रष्टा’(बृ.उ.५.७.२३),‘नान्यदतोऽस्ति द्रष्टृ’(बृ.उ.५.८.१२) इत्यादिवचनयुक्तयश्च आदिशब्दोक्ताः ॥ 11 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V38_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V38_I01" data-verse="BS_C02_S03_V38">
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V12" data-block-id="BS_C02_S04_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(283)ओम् अकरणत्वाच्च न दोषस्तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 02-04-12॥">(283)ओम् अकरणत्वाच्च न दोषस्तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 02-04-12॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">कुतः ? –</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V12" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V12" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V12_B1" data-verse="BS_C02_S04_V12" data-block-id="BS_C02_S04_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="इतरेषां प्राणानां करणत्वान्मुख्यस्याकरणत्वात् तस्यानेभ्य उत्तमत्वं युज्यते ।">इतरेषां प्राणानां करणत्वान्मुख्यस्याकरणत्वात् तस्यानेभ्य उत्तमत्वं युज्यते ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V12_B2" data-verse="BS_C02_S04_V12" data-block-id="BS_C02_S04_V12_B2" style="position: relative;"><span data-deva="माण्डव्यश्रुतिश्च-
+‘तानि ह वा एतानि सर्वाणि करणान्यथ प्राण एवाकरणः तस्मान्मुख्यस्तस्मान्मुख्य इत्याचक्षते’ इति ॥ 12 ॥">माण्डव्यश्रुतिश्च-
+‘तानि ह वा एतानि सर्वाणि करणान्यथ प्राण एवाकरणः तस्मान्मुख्यस्तस्मान्मुख्य इत्याचक्षते’ इति ॥ 12 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति चक्षुराद्यधिकरणम् ॥ 07 ॥">॥ इति चक्षुराद्यधिकरणम् ॥ 07 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V38" data-block-id="BS_C02_S03_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(256)ओं शक्तिविपर्ययात् ओम् ॥ 02-03-38॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S04_A050" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पञ्चवृत्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A050"></span></p><h4 id="पञ्चवृत्त्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A4.9E.E0.A5.8D.E0.A4.9A.E0.A4.B5.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="पञ्चवृत्त्यधिकरणम्">पञ्चवृत्त्यधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V13_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V13_I01" data-verse="BS_C02_S04_V13" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V38" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V38">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘सर्वे वा एते मुख्यदासाः प्राणोऽपानो व्यान उदानः समान इत्यथ प्राणो वाव सम्राट्’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।">‘सर्वे वा एते मुख्यदासाः प्राणोऽपानो व्यान उदानः समान इत्यथ प्राणो वाव सम्राट्’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V38_B1" data-verse="BS_C02_S03_V38" data-block-id="BS_C02_S03_V38_B1">अल्पशक्तित्वाज्जीवस्य ॥ 38 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V39" data-block-id="BS_C02_S03_V39" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(257)ओं समाध्यभावाच्च ओम् ॥ 02-03-39॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V13_I03" data-block-id="BS_C02_S04_V13_I03" data-verse="BS_C02_S04_V13" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘प्राणापानादयः सर्वे मुख्यदासा यतेऽनिशम् ।">‘प्राणापानादयः सर्वे मुख्यदासा यतेऽनिशम् ।</span><br><span data-deva="अतस्तदाज्ञया नित्यं स्वानि कर्माणि कुर्वते’ इति युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।">अतस्तदाज्ञया नित्यं स्वानि कर्माणि कुर्वते’ इति युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V39" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V39">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V39_B1" data-verse="BS_C02_S03_V39" data-block-id="BS_C02_S03_V39_B1">समाध्यभावाच्चास्वातन्त्र्यं प्रतीयते, अतः ॥ 39 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V40" data-block-id="BS_C02_S03_V40" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(258)ओं यथा च तक्षोभयथा ओम् ॥ 02-03-40॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V13_I05" data-block-id="BS_C02_S04_V13_I05" data-verse="BS_C02_S04_V13" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘मुख्यस्यैव स्वरूपाणि प्राणाध्याः पञ्चवायवः ।">‘मुख्यस्यैव स्वरूपाणि प्राणाध्याः पञ्चवायवः ।</span><br><span data-deva=" स एव प्राणिनां देहे पञ्चधा वर्ततेऽनिशम्’ इति च गौपवनश्रुतिः ।"> स एव प्राणिनां देहे पञ्चधा वर्ततेऽनिशम्’ इति च गौपवनश्रुतिः ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V40" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V40">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V40_B1" data-verse="BS_C02_S03_V40" data-block-id="BS_C02_S03_V40_B1">यथा तक्ष्णः कारयितृनियतत्वं कर्तृत्वं च विद्यते, एवं जीवस्यापि ॥ 40 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V41" data-block-id="BS_C02_S03_V41" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(259)ओं परात्तु तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 02-03-41 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V13_I07" data-block-id="BS_C02_S04_V13_I07" data-verse="BS_C02_S04_V13" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अतो वक्ति-">अतो वक्ति-</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V41" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V41">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V41_B1" data-verse="BS_C02_S03_V41" data-block-id="BS_C02_S03_V41_B1">सा च कर्तृत्वशक्तिः परादेव ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V41_B2" data-verse="BS_C02_S03_V41" data-block-id="BS_C02_S03_V41_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Paingishruthi-id">‘कर्तृत्वं करणत्वं च स्वभावश्चेतना धृतिः ।<br/>यत्प्रसादादिमे सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’</span></span>इति हि पैङ्गिश्रुतिः ॥ 41 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V42" data-block-id="BS_C02_S03_V42" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(260)ओं कृतप्रयत्नापेक्षस्तुविहितप्रतिषेधावैयर्थ्यादिभ्यः ओम् ॥ 02-03-42 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V13" data-block-id="BS_C02_S04_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(284)ओं पञ्चवृत्तिर्मनोवद्व्यपदिश्यते ओम् ॥ 02-04-13॥">(284)ओं पञ्चवृत्तिर्मनोवद्व्यपदिश्यते ओम् ॥ 02-04-13॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V13" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V13" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V42" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V42">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V13_B1" data-verse="BS_C02_S04_V13" data-block-id="BS_C02_S04_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अथ पञ्चवृत्त्यैतत् प्रवर्तते प्राणो वाव पञ्चवृत्तिः प्राणोऽपानो व्यान उदानः समान इति तेभ्यो वा एतेभ्यः पञ्चदासाः प्रजायन्ते प्राणाद् वाव प्राणेऽपानादपानो व्यानाद् व्यान उदानादुदानः समानादेव समानो यथा ह वै मनः पञ्चधा व्यपदिश्यते मनोबुद्धिरहङ्कारश्चित्तं चेतनेति तेभ्यो वा एतेभ्यः पञ्च दासाः प्रजायन्ते  मनसो वाव मनो बुद्धेर्बुद्धिरहङ्कारादहङ्कारश्चित्ताच्चित्तं चेतनाया एव चेतनैवमिति’ इति">‘अथ पञ्चवृत्त्यैतत् प्रवर्तते प्राणो वाव पञ्चवृत्तिः प्राणोऽपानो व्यान उदानः समान इति तेभ्यो वा एतेभ्यः पञ्चदासाः प्रजायन्ते प्राणाद् वाव प्राणेऽपानादपानो व्यानाद् व्यान उदानादुदानः समानादेव समानो यथा ह वै मनः पञ्चधा व्यपदिश्यते मनोबुद्धिरहङ्कारश्चित्तं चेतनेति तेभ्यो वा एतेभ्यः पञ्च दासाः प्रजायन्ते  मनसो वाव मनो बुद्धेर्बुद्धिरहङ्कारादहङ्कारश्चित्ताच्चित्तं चेतनाया एव चेतनैवमिति’ इति</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V42_B1" data-verse="BS_C02_S03_V42" data-block-id="BS_C02_S03_V42_B1">ततोऽप्रयोजकत्वं शास्त्रस्य नाऽपद्यते । कृतप्रयत्नापेक्षत्वात् तत्प्रेरकत्वस्य । आदिशब्देनावैषम्यादि ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V42_B2" data-verse="BS_C02_S03_V42" data-block-id="BS_C02_S03_V42_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id">‘पूर्वकर्म प्रयत्नं च संस्कारं चाप्यपेक्ष्यतु ।<br/>ईश्वरः कारयेत् सर्वं तच्चेश्वरकृतं स्वयम् ॥<br/>अनादित्वाददोषश्च पूर्णशक्तित्वतो हरेः’</span></span> इति भविष्यत्पर्वणि ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V42_B5" data-verse="BS_C02_S03_V42" data-block-id="BS_C02_S03_V42_B5">‘एतदेवं न चाप्येवम्, एतदस्ति च नास्ति च’ इति च मोक्षधर्मे ॥ 42 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति कर्तृत्वाधिकरणम् ॥ 17 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति पञ्चवृत्त्यधिकरणम् ॥ 08 ॥">॥ इति पञ्चवृत्त्यधिकरणम् ॥ 08 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S04_A051" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अण्वधिकरणम् (प्राणाणुत्वाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A051"></span></p><h4 id="अण्वधिकरणम्_(प्राणाणुत्वाधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A3.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A3.E0.A5.81.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="अण्वधिकरणम् (प्राणाणुत्वाधिकरणम्)">अण्वधिकरणम् (प्राणाणुत्वाधिकरणम्)</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A041" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अंशाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A041"></span><h4 class="gr-section-head">अंशाधिकरणम्</h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V14_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V14_I01" data-verse="BS_C02_S04_V14" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘प्राण एवाधस्तात् प्राण उपरिष्ठात् प्राणो मध्यतः प्राणः सर्वतः प्राण एवेदं सर्वम्’ इति प्राणस्य व्याप्तिः प्रतीयते ।">‘प्राण एवाधस्तात् प्राण उपरिष्ठात् प्राणो मध्यतः प्राणः सर्वतः प्राण एवेदं सर्वम्’ इति प्राणस्य व्याप्तिः प्रतीयते ।</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V43_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V43_I01" data-verse="BS_C02_S03_V43">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘यतः सर्वं जगद्व्याप्य तिष्ठति प्राण एव तु ।">‘यतः सर्वं जगद्व्याप्य तिष्ठति प्राण एव तु ।</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">‘अंशा एव हीमे जीवा अंशी हि परमेश्वरः ।<br/> स्वयमंशैरिदं सर्वं कारयत्यचलो हरिः’ ॥ इति गौपवनश्रुतौ अंशत्वं जीवस्योपलभ्यते ।</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अतो धृतं जगत् सर्वमन्यथा केन धार्यते’ इति च युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।">अतो धृतं जगत् सर्वमन्यथा केन धार्यते’ इति च युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।</span></div>
 </div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V14_I04" data-block-id="BS_C02_S04_V14_I04" data-verse="BS_C02_S04_V14" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V43_I04" data-block-id="BS_C02_S03_V43_I04" data-verse="BS_C02_S03_V43">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘अणुनैतत् सृज्यतेऽणुनैतद् धार्यतेऽणौ लयमभ्युपैति प्राणो वा अणुः प्राणैः(क्वचित् कोशेषु ‘प्राणे,प्राणो’इति पाठः) ह्येतद्भवति’ इति च सौत्रायणश्रुतिः ॥">‘अणुनैतत् सृज्यतेऽणुनैतद् धार्यतेऽणौ लयमभ्युपैति प्राणो वा अणुः प्राणैः(क्वचित् कोशेषु ‘प्राणे,प्राणो’इति पाठः) ह्येतद्भवति’ इति च सौत्रायणश्रुतिः ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">‘नैवांशो न सम्बन्धो नापेक्ष्यो जीवः परस्य ।<br/> तथाऽपि तु यथायोगं फलदः प्रभुरेकराट् ।<br/> न नियम्यः स कस्यापि स सर्वस्य नियामकः’ ॥ इति च भाल्लवेयश्रुतौ ॥</div>
 </div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V14_I05" data-block-id="BS_C02_S04_V14_I05" data-verse="BS_C02_S04_V14" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V43_I07" data-block-id="BS_C02_S03_V43_I07" data-verse="BS_C02_S03_V43">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अत आह –">अत आह –</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">अतो ब्रवीति-</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V14" data-block-id="BS_C02_S04_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(285)ओम् अणुश्च ओम् ॥ 02-04-14॥">(285)ओम् अणुश्च ओम् ॥ 02-04-14॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(261)ओम् अंशो नानाव्यपदेशादन्यथा चापि दाशकितवादित्वमधीयत एके ओम् ॥ 02-03-43 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V14" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V14" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V14_B1" data-verse="BS_C02_S04_V14" data-block-id="BS_C02_S04_V14_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘स वा एष प्राणोऽणुर्महान् नामाऽन्तर्वाऽणुर्बर्हिर्महान् प्राणो वा ईशितव्येश ईशो ह्यसौ सर्वस्येशितव्यश्च परस्य’ इति हि कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 14 ॥">‘स वा एष प्राणोऽणुर्महान् नामाऽन्तर्वाऽणुर्बर्हिर्महान् प्राणो वा ईशितव्येश ईशो ह्यसौ सर्वस्येशितव्यश्च परस्य’ इति हि कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 14 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V43" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V43">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V43_B1" data-verse="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43_B1">‘मां रक्षतु विभुर्नित्यं पुत्रोऽहं परमात्मनः’,‘अवः परेण पितरं यो अस्यानुवेद (पर एनावरेण)’(ऋ.सं.१.१६४.१८),‘यस्तद् वेद स पितुष्टिताऽसत्’(महाना.उ.२.४),‘यस्ता विजानात् स पितुष्पिताऽसत्’(ऋ.सं.१.१६४.१६)।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V43_B5" data-verse="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43_B5">‘द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते ।
-तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वतत्ति अनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति’(मु.उ.३.१.१)इत्यादिना नानाव्यपदेशादंशो जीवः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V43_B7" data-verse="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43_B7">तथा च पाराशर्यायणश्रुतिः-‘अंशो ह्येष परस्य योऽयं पुमानुत्पद्यते च म्रियते च नाना ह्येनं व्यपदिशन्ति पितेति पुत्रेति भ्रातेति च सखेति’ च इति ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V43_B9" data-verse="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43_B9">‘अन्यः परोऽन्यो जीवो नासावस्य कुतश्चन ।
-नायं तस्यापि कश्चन’ इत्यन्यथा च काषायणश्रुतिः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V43_B11" data-verse="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43_B11">‘ब्रह्मदाशा ब्रह्मकितवा ब्रह्मैवेमे दाशाः’इत्यभेदेनाप्येकेऽधीयते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V43_B12" data-verse="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43_B12">तथा चाग्निवेश्यश्रुतिः-‘अंशो ह्येष परस्य भिन्नं ह्येनमधीयिरेऽभिन्नं ह्येनमधीयिरे’ इति ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V43_B14" data-verse="BS_C02_S03_V43" data-block-id="BS_C02_S03_V43_B14">‘पुत्रभ्रातृसखित्वेन स्वामित्वेन यतो हरिः ।
-बहुधा गीयते वेदैर्जीवोंऽशस्तस्य तेन तु ॥
-यतो भेदेन तस्यायमभेदेन च गीयते ।
-अतश्चांशत्वमुद्दिष्टं भेदाभेदौ न मुख्यतः’ इति ॥ 43 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V44" data-block-id="BS_C02_S03_V44" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(262)ओं मन्त्रवर्णात् ओम् ॥ 02-03-44॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति प्राणाणुत्वाधिकरणम् ॥ 09 ॥">॥ इति प्राणाणुत्वाधिकरणम् ॥ 09 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S04_A052" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ज्योतिराद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A052"></span></p><h4 id="ज्योतिराद्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.9C.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A5.8B.E0.A4.A4.E0.A4.BF.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="ज्योतिराद्यधिकरणम्">ज्योतिराद्यधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V44" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V44">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V15_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V15_I01" data-verse="BS_C02_S04_V15" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V44_B1" data-verse="BS_C02_S03_V44" data-block-id="BS_C02_S03_V44_B1">‘पादोऽस्य विश्वा भूतानि’(ऋ.सं.१०.९०.३) इति ॥ 44 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="करणत्वं प्राणानामुक्तम् ।">करणत्वं प्राणानामुक्तम् ।</span></div>
+</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V15_I02" data-block-id="BS_C02_S04_V15_I02" data-verse="BS_C02_S04_V15" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘जीवस्य करणान्याहुः प्राणानेतांस्तु सर्वशः।">‘जीवस्य करणान्याहुः प्राणानेतांस्तु सर्वशः।</span><br><span data-deva="यस्मात् तद्वशगा एते दृश्यन्ते सर्वदेहिषु॥’">यस्मात् तद्वशगा एते दृश्यन्ते सर्वदेहिषु॥’</span><br><span data-deva=" इति सौत्रायणश्रुतौ सयुक्तिकं जीवकरणत्वं प्रतीयते। ‘ब्रह्मणो वा एतानि करणानि चक्षुः श्रोत्रं मनो वागिति तद्ध्येतैः कारयति’ इति काषायणश्रुतौ । अत आह –"> इति सौत्रायणश्रुतौ सयुक्तिकं जीवकरणत्वं प्रतीयते। ‘ब्रह्मणो वा एतानि करणानि चक्षुः श्रोत्रं मनो वागिति तद्ध्येतैः कारयति’ इति काषायणश्रुतौ । अत आह –</span></div>
+</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V15" data-block-id="BS_C02_S04_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(286)ओं ज्योतिराद्यधिष्ठानं तु तदामननात् ओम् ॥ 02-04-15॥">(286)ओं ज्योतिराद्यधिष्ठानं तु तदामननात् ओम् ॥ 02-04-15॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V15" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V15" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V15_B1" data-verse="BS_C02_S04_V15" data-block-id="BS_C02_S04_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यज्ज्योतिराद्यधिष्ठानं ब्रह्म तदेवैतैः करणैः प्रवर्तयति। ‘यः प्राणे तिष्ठन्’(बृ.उ.५.७.१६) इत्यादि तदामननात् ॥ 15 ॥">यज्ज्योतिराद्यधिष्ठानं ब्रह्म तदेवैतैः करणैः प्रवर्तयति। ‘यः प्राणे तिष्ठन्’(बृ.उ.५.७.१६) इत्यादि तदामननात् ॥ 15 ॥</span></div>
+</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V16_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V16_I01" data-verse="BS_C02_S04_V16" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="कथं जीवकरणत्वश्रुतिरित्यतो वक्ति –">कथं जीवकरणत्वश्रुतिरित्यतो वक्ति –</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V45" data-block-id="BS_C02_S03_V45" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(263)ओम् अपि स्मर्यते ओम् ॥ 02-03-45 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V16" data-block-id="BS_C02_S04_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(287)ओं प्राणवता शब्दात् ओम् ॥ 02-04-16 ॥">(287)ओं प्राणवता शब्दात् ओम् ॥ 02-04-16 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V16" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V16" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V45" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V45">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V16_B1" data-verse="BS_C02_S04_V16" data-block-id="BS_C02_S04_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="जीवेनैव (स्व)करणैः कारयति परमात्मा । अतो न विरोधः ।">जीवेनैव (स्व)करणैः कारयति परमात्मा । अतो न विरोधः ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V45_B1" data-verse="BS_C02_S03_V45" data-block-id="BS_C02_S03_V45_B1">‘ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातन’(भ.गी.१५.७) इति ॥ 45 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V16_B1" data-verse="BS_C02_S04_V16" data-block-id="BS_C02_S04_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘एष ह्येनेनाऽत्मना चक्षुषा दर्शयति श्रोत्रेण श्रावयति मनसा मानयति बुद्ध्या बोधयति तस्मादेतावाहुः सृतिरसृतिरिति’ इति भाल्लवेयश्रुतेः ।">‘एष ह्येनेनाऽत्मना चक्षुषा दर्शयति श्रोत्रेण श्रावयति मनसा मानयति बुद्ध्या बोधयति तस्मादेतावाहुः सृतिरसृतिरिति’ इति भाल्लवेयश्रुतेः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V16_B2" data-verse="BS_C02_S04_V16" data-block-id="BS_C02_S04_V16_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘करणैः कारणं ब्रह्म पुरुषापेक्षयाऽखिलम् ।
+श्रोत्रादिभिः कारयति करणानीत्यतो विदुः ।">‘करणैः कारणं ब्रह्म पुरुषापेक्षयाऽखिलम् ।
+श्रोत्रादिभिः कारयति करणानीत्यतो विदुः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V16_B4" data-verse="BS_C02_S04_V16" data-block-id="BS_C02_S04_V16_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id"><span data-deva="न जीवापेक्षया मुख्यं कारयेत् परमेश्वरः ।">न जीवापेक्षया मुख्यं कारयेत् परमेश्वरः ।</span><br><span data-deva="केवलात्मेच्छया तस्मान्मुख्यत्वं तस्य निश्चितम्’">केवलात्मेच्छया तस्मान्मुख्यत्वं तस्य निश्चितम्’</span></span></span><span data-deva=" इति च वाराहे ॥ 16 ॥"> इति च वाराहे ॥ 16 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V46_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V46_I01" data-verse="BS_C02_S03_V46">
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V17" data-block-id="BS_C02_S04_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(288)ओं तस्य च नित्यत्वात् ओम् ॥ 02-04-17॥">(288)ओं तस्य च नित्यत्वात् ओम् ॥ 02-04-17॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">अनंशत्वश्रुतेर्गतिं चाऽह –</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V17" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V17" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V17_B1" data-verse="BS_C02_S04_V17" data-block-id="BS_C02_S04_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अनादिनित्यत्वाच्च जीवकरणसम्बन्धस्य युज्यते तत् करणत्वश्रुतिः ।’">‘अनादिनित्यत्वाच्च जीवकरणसम्बन्धस्य युज्यते तत् करणत्वश्रुतिः ।’</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V17_B2" data-verse="BS_C02_S04_V17" data-block-id="BS_C02_S04_V17_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अथावियोगीनि करणैर्वाव न वियुज्यते देहेनैव वियुज्यत इत्येतद् वाव करणानां करणत्वं यद् वाव न वियुज्यते’ इति गौपवनश्रुतिः ।">‘अथावियोगीनि करणैर्वाव न वियुज्यते देहेनैव वियुज्यत इत्येतद् वाव करणानां करणत्वं यद् वाव न वियुज्यते’ इति गौपवनश्रुतिः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V17_B2" data-verse="BS_C02_S04_V17" data-block-id="BS_C02_S04_V17_B2" style="position: relative;"><span data-deva="चशब्दः करणसम्बन्धग्राही ॥ 17 ॥">चशब्दः करणसम्बन्धग्राही ॥ 17 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति ज्योतिराद्यधिकरणम् ॥ 10 ॥">॥ इति ज्योतिराद्यधिकरणम् ॥ 10 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V46" data-block-id="BS_C02_S03_V46" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(264)ओं प्रकाशादिवन्नैवं परः ओम् ॥ 02-03-46 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S04_A053" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इन्द्रियाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A053"></span></p><h4 id="इन्द्रियाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.87.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BF.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="इन्द्रियाधिकरणम्">इन्द्रियाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V18_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V18_I01" data-verse="BS_C02_S04_V18" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V46" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V46">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘अथेन्द्रियाणि प्राणा वा इन्द्रियाणि प्राणा हीदं द्रवन्ति’ इति सयुक्तिकपौत्रायणश्रुतिः सामान्येन प्राणानामिन्द्रियत्वं वक्ति । ‘द्वादशैवेन्द्रियाण्याहुर्मनोबुद्धी तु द्वादशे’ इति च काषायणश्रुतिः । अतः कस्येन्द्रियत्वं निवार्यत इत्यतो वक्ति-">‘अथेन्द्रियाणि प्राणा वा इन्द्रियाणि प्राणा हीदं द्रवन्ति’ इति सयुक्तिकपौत्रायणश्रुतिः सामान्येन प्राणानामिन्द्रियत्वं वक्ति । ‘द्वादशैवेन्द्रियाण्याहुर्मनोबुद्धी तु द्वादशे’ इति च काषायणश्रुतिः । अतः कस्येन्द्रियत्वं निवार्यत इत्यतो वक्ति-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V46_B1" data-verse="BS_C02_S03_V46" data-block-id="BS_C02_S03_V46_B1">अंशत्वेऽपि न मत्स्यादिरूपी पर एवंविधः। यथा तेजोंऽशस्यैव कालाग्नेः खद्योतस्य च नैकप्रकारता। यथा जलांशस्यामृतसमुद्रस्य मूत्रादेश्च । यथा च पृथिव्यंशस्य मेरोर्विष्ठादेश्च । अभिमानिदेवतापेक्षयैतत् ॥ 46 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V47" data-block-id="BS_C02_S03_V47" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(265)ओं स्मरन्ति च ओम् ॥ 02-03-47 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V18" data-block-id="BS_C02_S04_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(289)ओं त इन्द्रियाणि तद्व्यपदेशादन्यत्र श्रेष्ठात् ओम् ॥ 02-04-18 ॥">(289)ओं त इन्द्रियाणि तद्व्यपदेशादन्यत्र श्रेष्ठात् ओम् ॥ 02-04-18 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V18" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V18" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V47" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V47">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V18_B1" data-verse="BS_C02_S04_V18" data-block-id="BS_C02_S04_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="मुख्यप्राणमृते त एवेन्द्रियाणि ।">मुख्यप्राणमृते त एवेन्द्रियाणि ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V47_B1" data-verse="BS_C02_S03_V47" data-block-id="BS_C02_S03_V47_B1">‘एते स्वांशकलाः पुंसः कृष्णस्तु भगवान् स्वयम्’(भाग.१.३.२८) ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V18_B2" data-verse="BS_C02_S04_V18" data-block-id="BS_C02_S04_V18_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Poutrayana-id"><span data-deva="‘द्वादशैवेन्द्रियाण्याहुः प्राणो मुख्यस्त्वनिन्द्रियम् ।">‘द्वादशैवेन्द्रियाण्याहुः प्राणो मुख्यस्त्वनिन्द्रियम् ।</span><br><span data-deva="द्रवतां हीन्द्रियाणां तु नियन्ता प्राण एकराट्’">द्रवतां हीन्द्रियाणां तु नियन्ता प्राण एकराट्’</span></span></span><span data-deva=" इति पौत्रायणश्रुतिः ।"> इति पौत्रायणश्रुतिः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V18_B4" data-verse="BS_C02_S04_V18" data-block-id="BS_C02_S04_V18_B4" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id"><span data-deva="‘श्रोत्रादीनि तु पञ्चैव तथा वागादिपञ्चकम् ।">‘श्रोत्रादीनि तु पञ्चैव तथा वागादिपञ्चकम् ।</span><br><span data-deva="मनोबुद्धिसहायानि द्वादशैवेन्द्रियाणि तु ।">मनोबुद्धिसहायानि द्वादशैवेन्द्रियाणि तु ।</span><br><span data-deva="विषयद्रवणात् तेषामिन्द्रियत्वमुदाहृतम् ।">विषयद्रवणात् तेषामिन्द्रियत्वमुदाहृतम् ।</span><br><span data-deva="तेषां नियामकः प्राणः स्थित एवाखिलप्रभुः’">तेषां नियामकः प्राणः स्थित एवाखिलप्रभुः’</span></span><span data-deva=" इति बृहत्संहितायाम् ॥18॥"> इति बृहत्संहितायाम् ॥18॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V47_B2" data-verse="BS_C02_S03_V47" data-block-id="BS_C02_S03_V47_B2">‘अतः परं यदव्यक्तमव्यूढगुणबृंहितम् ।
-अदृष्टाश्रुतवस्तुत्वात् स जीवो यः पुनर्भवः’(भाग.१.३.३२) ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V47_B4" data-verse="BS_C02_S03_V47" data-block-id="BS_C02_S03_V47_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">‘स्वांशश्चाथो विभिन्नांश इति द्वेधांऽश इष्यते ।<br/>अंशिनो यत् तु सामर्थ्यं यत् स्वरूपं यथास्थितिः॥<br/>‘तदेव नाणुमात्रोऽपि भेदः स्वांशांशिनोः क्वचित् ।<br/>विभिन्नांशोऽल्पशक्तिः स्यात् किञ्चित्सादृश्यमात्रयुक्’</span></span> ॥ इति वाराहे ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V47_B8" data-verse="BS_C02_S03_V47" data-block-id="BS_C02_S03_V47_B8">‘न त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यः’(भ.गी.११.४३) इति च ॥ 47 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V48" data-block-id="BS_C02_S03_V48" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(266)ओम् अनुज्ञापरिहारौ देहसम्बन्धाज्ज्योतिरादिवत् ओम् ॥ 02-03-48 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V19" data-block-id="BS_C02_S04_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(290)ओं भेदश्रुतेः ओम् ॥ 02-04-19॥">(290)ओं भेदश्रुतेः ओम् ॥ 02-04-19॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V19" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V19" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V48" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V48">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V19_B1" data-verse="BS_C02_S04_V19" data-block-id="BS_C02_S04_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘स्थित एव हीदं मुख्यप्राणः करोति कारयति बलति बालयति धत्ते धारयति प्रभुं वा एनमाहुः अथेन्द्रियाणि न स्थितानि न कुर्वन्ति न कारयन्ति न बलन्ति न बालयन्ति न दधते न धारयन्ति तानि ह वा एतान्यबलानि तस्मादाहुरिन्द्रियाणि करणानि’ इति पौत्रायणश्रुतेः ॥ 19 ॥">‘स्थित एव हीदं मुख्यप्राणः करोति कारयति बलति बालयति धत्ते धारयति प्रभुं वा एनमाहुः अथेन्द्रियाणि न स्थितानि न कुर्वन्ति न कारयन्ति न बलन्ति न बालयन्ति न दधते न धारयन्ति तानि ह वा एतान्यबलानि तस्मादाहुरिन्द्रियाणि करणानि’ इति पौत्रायणश्रुतेः ॥ 19 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V48_B1" data-verse="BS_C02_S03_V48" data-block-id="BS_C02_S03_V48_B1">परानुज्ञया प्रवृत्तिः, परतो बन्धनिवृत्तिश्च जीवस्य प्रतीयते, अंशत्वेऽपि । देहसम्बन्धात्-</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V48_B2" data-verse="BS_C02_S03_V48" data-block-id="BS_C02_S03_V48_B2">‘य आत्मानमन्तरो यमयति’(बृ.उ.), ‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति’(तै.आ.३.१२) इत्यादिना । न तु परस्य।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V48_B3" data-verse="BS_C02_S03_V48" data-block-id="BS_C02_S03_V48_B3">युज्यते च ज्योतिरादिवत् । यथाऽऽदित्यो वियद्गतस्तत् प्रकाशश्चैकप्रकारः । ‘शुक्लं कृष्णं कनीनिका’(ऐ.आ.२.१.५) इति तदंशस्याप्यक्ष्णो देहसम्बन्धान्न तादृशी शक्तिस्तदनुग्राह्यत्वं तेनैवाऽवृतिपरिहारश्च ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V48_B3" data-verse="BS_C02_S03_V48" data-block-id="BS_C02_S03_V48_B3">यथा बाह्यामृतजलस्यामृतसमुद्रस्य चैकत्वं तदंशस्यापि श्लेष्मणस्तदनुग्राह्यत्वं तेनैव विरोधिनिवृत्तिश्च ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V48_B4" data-verse="BS_C02_S03_V48" data-block-id="BS_C02_S03_V48_B4">‘यत् किञ्चिदिह लोकेऽस्मिन् देहबद्धं विशाम्पते ।
-सर्वं पञ्चभिराविष्टं भूतैरीश्वरबुद्धिजैः ॥
-ईश्वरो हि महद्भूतं प्रभुर्नारायणो विराट् ।
-भूतान्तरात्मा विज्ञेयः(वरदः) सगुणो निर्गुणोऽपि च ।
-भूतप्रलयमव्यक्तं शुश्रूषुर्नृपसत्तम’ इति ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V48_B10" data-verse="BS_C02_S03_V48" data-block-id="BS_C02_S03_V48_B10">‘अंशाश्च देहयोग्यत्वाज्जीवा बन्धादिसंयुताः ।
-अनुग्राह्याश्चेश्वरेण न तु मत्स्यादिको हरिः ॥
-अदेहबन्धयोग्यत्वाद् यथासूर्यप्रभाऽक्षिणी ।
-यथाऽमृतसमुद्रस्य श्लेष्मादेश्च द्विरूपता ॥
-अनुग्राह्यत्वमन्यस्य तेनैवाऽवृतिरोधनम्’ इति ॥ 48 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V49" data-block-id="BS_C02_S03_V49" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(267)ओम् असन्ततेश्चाव्यतिकरः ओम् ॥ 02-03-49 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V20" data-block-id="BS_C02_S04_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं वैलक्षण्याच्च ओम् ॥ 20-291 ॥">ओं वैलक्षण्याच्च ओम् ॥ 20-291 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V20" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V20" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V49" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V49">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V20_B1" data-verse="BS_C02_S04_V20" data-block-id="BS_C02_S04_V20_B1" style="position: relative;"><span data-deva="पुरुषापेक्षया प्रवृत्तिरिन्द्रियाणां दृष्यते, न मुख्यस्य । ‘प्राणाग्नय एवैतस्मिन् पुरे जाग्रति’(ष.प्र.४.३) इति च श्रुतेः ॥ 20 ॥">पुरुषापेक्षया प्रवृत्तिरिन्द्रियाणां दृष्यते, न मुख्यस्य । ‘प्राणाग्नय एवैतस्मिन् पुरे जाग्रति’(ष.प्र.४.३) इति च श्रुतेः ॥ 20 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V49_B1" data-verse="BS_C02_S03_V49" data-block-id="BS_C02_S03_V49_B1">अपूर्णशक्तित्वाच्च जीवस्य न मत्स्यादिसाम्यम् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V49_B2" data-verse="BS_C02_S03_V49" data-block-id="BS_C02_S03_V49_B2">‘तस्य ह वा एतस्य परमस्य त्रीणि रूपाणि कृष्णो रामः कपिल इति । तस्य ह वा एतस्य परमस्य पञ्चरूपाणि दशरूपाणि शतरूपाणि सहस्ररूपाण्यमितरूपाणि। तानि ह वा एतानि सर्वाणि पूर्णानि सर्वाण्यनन्तानि सर्वाण्यसम्मितान्यथावराः सर्व एवापूर्णाः सर्वे एव बध्यन्तेऽथ मुच्यन्ते च केचन’ इति ॥ 49 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V50" data-block-id="BS_C02_S03_V50" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(268)ओम् आभास एव च ओम् ॥ 02-03-50 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति इन्द्रियाधिकरणम् ॥ 11 ॥">॥ इति इन्द्रियाधिकरणम् ॥ 11 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S04_A054" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सङ्ज्ञाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A054"></span></p><h4 id="सङ्ज्ञाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.99.E0.A5.8D.E0.A4.9C.E0.A5.8D.E0.A4.9E.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सङ्ज्ञाधिकरणम्">सङ्ज्ञाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अंशाधिकरणम् ॥ 18 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V21_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V21_I01" data-verse="BS_C02_S04_V21" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘विरिञ्चो वा इदं सर्वं विरेचयति विदधाति ब्रह्मा वाव विरिञ्च एतस्माद्धीमे रूपनामनी’ इति गौपवनश्रुतिः ॥">‘विरिञ्चो वा इदं सर्वं विरेचयति विदधाति ब्रह्मा वाव विरिञ्च एतस्माद्धीमे रूपनामनी’ इति गौपवनश्रुतिः ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V50" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V50">
+</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V50_B1" data-verse="BS_C02_S03_V50" data-block-id="BS_C02_S03_V50_B1">‘रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव’(ऋ.सं.६.४७.१८) इति प्रतिबिम्बत्वाच्च न साम्यम् ।</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V21_I02" data-block-id="BS_C02_S04_V21_I02" data-verse="BS_C02_S04_V21" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘यस्माद्विरेचयेत् सर्वं विरिञ्चस्तेन भण्यते ।">‘यस्माद्विरेचयेत् सर्वं विरिञ्चस्तेन भण्यते ।</span><br><span data-deva="एको हि कर्ता जगतो ब्रह्मैव च चतुर्मुखः’ इति च युक्तिर्ब्राह्मे ।">एको हि कर्ता जगतो ब्रह्मैव च चतुर्मुखः’ इति च युक्तिर्ब्राह्मे ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V50_B2" data-verse="BS_C02_S03_V50" data-block-id="BS_C02_S03_V50_B2">‘द्विरूपावंशकौ तस्य परमस्य हरेर्विभोः ।
-प्रतिबिम्बांशकश्चाथ स्वरूपांशक एव च ॥
-प्रतिबिम्बांशका जीवाः प्रादुर्भावाः परे स्मृताः ।
-प्रतिबिम्बेष्वल्पसाम्यं स्वरूपाणीतराणि तु’ इति ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V50_B7" data-verse="BS_C02_S03_V50" data-block-id="BS_C02_S03_V50_B7"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Paingishrutih-id">‘सोपाधिरनुपाधिश्च प्रतिबिम्बो द्विधेयते ।<br/>जीव ईशस्यानुपाधिरिन्द्रचापो यथा रवेः’</span></span>इति पैङ्गिश्रुतिः ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V50_B9" data-verse="BS_C02_S03_V50" data-block-id="BS_C02_S03_V50_B9">‘यथैषा पुरुषे छाया एतस्मिन्नेतदाततम्’(प्र.३.३) इति च श्रुतिः ॥ 50 ॥</div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C02_S03_A042" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अदृष्टाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S03_A042"></span><h4 class="gr-section-head">अदृष्टाधिकरणम्</h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V21_I03" data-block-id="BS_C02_S04_V21_I03" data-verse="BS_C02_S04_V21" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अथ कस्मादुच्यते परम इति परमाद्ध्येते नामरूपे व्याक्रियेते तस्मादेनमाहुः परम इत्यथ कस्मादुच्यते ब्रह्मेति बृहत्त्वाद् बृंहणच्च(बृंहितत्वाच्च)’ इत्याग्निवेश्यश्रुतिः ।">अथ कस्मादुच्यते परम इति परमाद्ध्येते नामरूपे व्याक्रियेते तस्मादेनमाहुः परम इत्यथ कस्मादुच्यते ब्रह्मेति बृहत्त्वाद् बृंहणच्च(बृंहितत्वाच्च)’ इत्याग्निवेश्यश्रुतिः ।</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V51_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V51_I01" data-verse="BS_C02_S03_V51">
-<div class="leading-bhashya-line">प्रतिबिम्बानां मिथो वैचित्र्ये कारणमाह –</div>
 </div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V21_I05" data-block-id="BS_C02_S04_V21_I05" data-verse="BS_C02_S04_V21" style="position: relative;">
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V51" data-block-id="BS_C02_S03_V51" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(269)ओम् अदृष्टानियमात् ओम् ॥ 02-03-51॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अत आह-">अत आह-</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V51" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V51">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V51_B1" data-verse="BS_C02_S03_V51" data-block-id="BS_C02_S03_V51_B1">अनादिविद्याकर्मादिवैचित्र्याद् वैचित्र्यम् ॥ 51 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V52" data-block-id="BS_C02_S03_V52" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(270)ओम् अभिसन्ध्यादिष्वपि चैवम् ओम् ॥ 02-03-52 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V21" data-block-id="BS_C02_S04_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(292)ओं सङ्ज्ञामूर्तिक्लृप्तिस्तु त्रिवृत्कुर्वत उपदेशात् ओं॥ 02-04-21॥">(292)ओं सङ्ज्ञामूर्तिक्लृप्तिस्तु त्रिवृत्कुर्वत उपदेशात् ओं॥ 02-04-21॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V21" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V21" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V52" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V52">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V21_B1" data-verse="BS_C02_S04_V21" data-block-id="BS_C02_S04_V21_B1" style="position: relative;"><span data-deva="नामरूपक्लृप्तिः परादेव। ‘सर्वाणि रूपाणि विचित्य धीरो नामानि कृत्वाऽभिवदन् य(यद्) आस्ते’(तै.आ३.१२)  इति श्रुतेः।">नामरूपक्लृप्तिः परादेव। ‘सर्वाणि रूपाणि विचित्य धीरो नामानि कृत्वाऽभिवदन् य(यद्) आस्ते’(तै.आ३.१२)  इति श्रुतेः।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V52_B1" data-verse="BS_C02_S03_V52" data-block-id="BS_C02_S03_V52_B1">इच्छाद्वेषसुखदुःखादिवैचित्र्यं चादृष्टादेव । च शब्देन प्रतिक्षणवैचित्र्यं च ॥52॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V21_B2" data-verse="BS_C02_S04_V21" data-block-id="BS_C02_S04_V21_B2" style="position: relative;"><span data-deva="त्रिवृत्कुर्वत इति हेतुगर्भः ।">त्रिवृत्कुर्वत इति हेतुगर्भः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V21_B3" data-verse="BS_C02_S04_V21" data-block-id="BS_C02_S04_V21_B3" style="position: relative;"><span data-deva="त्रिवृत्करणापेक्षत्वान्नामरूपयोः ॥">त्रिवृत्करणापेक्षत्वान्नामरूपयोः ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V21_B4" data-verse="BS_C02_S04_V21" data-block-id="BS_C02_S04_V21_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘सर्वनाम्नां च रूपाणां व्यवहारेषु केशवः ।">‘सर्वनाम्नां च रूपाणां व्यवहारेषु केशवः ।</span><br><span data-deva="एक एव यतः स्रष्टा ब्रह्माद्यास्तदवान्तराः’">एक एव यतः स्रष्टा ब्रह्माद्यास्तदवान्तराः’</span></span></span><span data-deva=" इति च पाद्मे ॥"> इति च पाद्मे ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V21_B7" data-verse="BS_C02_S04_V21" data-block-id="BS_C02_S04_V21_B7" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="‘त्रिवृत्क्रिया यतो विष्णो रूपं च तदपेक्षया ।">‘त्रिवृत्क्रिया यतो विष्णो रूपं च तदपेक्षया ।</span><br><span data-deva="रूपापेक्षं तथा नाम व्यवहारस्तदात्मकः ॥">रूपापेक्षं तथा नाम व्यवहारस्तदात्मकः ॥</span><br><span data-deva="अतो नाम्नश्च रूपस्य व्यवहारस्य चैकराट् ।">अतो नाम्नश्च रूपस्य व्यवहारस्य चैकराट् ।</span><br><span data-deva="हरिरेव यतः कर्ता पिताऽतो भगवान् प्रभुः’">हरिरेव यतः कर्ता पिताऽतो भगवान् प्रभुः’</span></span><span data-deva=" इति च ब्रह्माण्डे ॥ 21 ॥"> इति च ब्रह्माण्डे ॥ 21 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S03_V53" data-block-id="BS_C02_S03_V53" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(271)ओं प्रदेशादिति चेन्नान्तर्भावात् ओम् ॥ 02-03-53 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सङ्ज्ञाधिकरणम् ॥ 12 ॥">॥ इति सङ्ज्ञाधिकरणम् ॥ 12 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C02_S04_A055" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मांसा(ध्य)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A055"></span></p><h4 id="मांसा(ध्य)धिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.82.E0.A4.B8.E0.A4.BE.28.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.29.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="मांसा(ध्य)धिकरणम् ">मांसा(ध्य)धिकरणम् </span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S03_V53" data-block-id="bhashya-BS_C02_S03_V53">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V22_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V22_I01" data-verse="BS_C02_S04_V22" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S03_V53_B1" data-verse="BS_C02_S03_V53" data-block-id="BS_C02_S03_V53_B1">न स्वर्गभूम्यादिप्रदेशविशेषाद् वैचित्र्यम् । तत्प्राप्तेरप्यदृष्टापेक्षत्वात्। एकदेशस्थितानामेव वैचित्र्यदर्शनाच्च ॥ 53 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘अद्ब्यो हीदमुत्पद्यते आपो वाव मांसमस्थि च भवत्यापः शरीरमाप एवेदं सर्वम्’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।">‘अद्ब्यो हीदमुत्पद्यते आपो वाव मांसमस्थि च भवत्यापः शरीरमाप एवेदं सर्वम्’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अदृष्टाधिकरणम् ॥ 19 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V22_I02" data-block-id="BS_C02_S04_V22_I02" data-verse="BS_C02_S04_V22" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘	अम्मयं तु यतो मांसमतस्तृप्तिश्च मांसतः’ इति च भारते ।">‘	अम्मयं तु यतो मांसमतस्तृप्तिश्च मांसतः’ इति च भारते ।</span></div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायस्य तृतीयः पादः॥ 02-03 ॥</div>
-<span id="gr-C2-S4" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="चतुर्थः पादः"></span>
-=== चतुर्थः पादः ===
-<div class="introduction" id="BS_C02_S04_I01" data-block-id="BS_C02_S04_I01" data-verse="BS_C02_S04">
-<div class="introduction-line">युक्तिसहितश्रुतिविरोधं श्रुतीनामपाकरोत्यनेन पादेन ।</div>
 </div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V22_I03" data-block-id="BS_C02_S04_V22_I03" data-verse="BS_C02_S04_V22" style="position: relative;">
-<div class="introduction" id="BS_C02_S04_I02" data-block-id="BS_C02_S04_I02" data-verse="BS_C02_S04">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘पृथिवी शरीरमाकाशमात्मा’(बृ.उ.५.२.१६) इति च श्रुतिः। अतो ब्रवीति –">‘पृथिवी शरीरमाकाशमात्मा’(बृ.उ.५.२.१६) इति च श्रुतिः। अतो ब्रवीति –</span></div>
-<div class="introduction-line">‘प्राणा एवेदमग्र आसुस्तेभ्यो भूतानि जज्ञिरे । भूतेभ्योऽण्डमण्डस्यान्तस्त्विमे लोकाः । अथ प्राणा एवानादयः प्राणा नित्याः’ इति काषायणश्रुतौ प्राणानामनुत्पत्तिः प्रतीयते(श्रूयते) ।</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V22" data-block-id="BS_C02_S04_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(293)ओं मांसादि भौमं यथाशब्दमितरयोश्च ओम् ॥ 02-04-22 ॥">(293)ओं मांसादि भौमं यथाशब्दमितरयोश्च ओम् ॥ 02-04-22 ॥</span></span></span></div>
-<div class="introduction" id="BS_C02_S04_I03" data-block-id="BS_C02_S04_I03" data-verse="BS_C02_S04">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V22" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V22" style="position: relative;">
-<div class="introduction-line">‘नोपादानं हीन्द्रियाणामतोऽनुत्पत्तिरिष्यते ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V22_B1" data-verse="BS_C02_S04_V22" data-block-id="BS_C02_S04_V22_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यत् कठिनं सा पृथिवी यद् द्रवं तदापो यदुष्णं तत् तेजः’(गर्भ.३) इति श्रुतेर्मांसाद्येव भौमम्, न सर्वशरीरम्, अप्तेजसोश्च कार्यं यथाशब्दमङ्गीकर्तव्यम् ॥">‘यत् कठिनं सा पृथिवी यद् द्रवं तदापो यदुष्णं तत् तेजः’(गर्भ.३) इति श्रुतेर्मांसाद्येव भौमम्, न सर्वशरीरम्, अप्तेजसोश्च कार्यं यथाशब्दमङ्गीकर्तव्यम् ॥</span></div>
-<div class="introduction-line">उपादानकृता सृष्टिः सर्वलोकेषु दृष्यते’ इति भविष्यत्पर्वणि ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V22_B3" data-verse="BS_C02_S04_V22" data-block-id="BS_C02_S04_V22_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘यद्वा वाऽथो विमिश्रं मिश्राद्ध्येतद्भवति मिश्राणि हि भूतानि तस्मादेवैवमाचक्षते भूतानीति’ इति हि काषायणश्रुतिः ।">‘यद्वा वाऽथो विमिश्रं मिश्राद्ध्येतद्भवति मिश्राणि हि भूतानि तस्मादेवैवमाचक्षते भूतानीति’ इति हि काषायणश्रुतिः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V22_B4" data-verse="BS_C02_S04_V22" data-block-id="BS_C02_S04_V22_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘पञ्चभूतात्मकं सर्वं तथाऽप्येकविवक्षया ।
+एकभूतात्मकत्वेन व्यवहारस्तु वैदिके ।">‘पञ्चभूतात्मकं सर्वं तथाऽप्येकविवक्षया ।
+एकभूतात्मकत्वेन व्यवहारस्तु वैदिके ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V22_B6" data-verse="BS_C02_S04_V22" data-block-id="BS_C02_S04_V22_B6" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vayuprokte-id"><span data-deva="भौममित्येव काठिन्याच्छौक्ल्यादौदकमित्यपि ।">भौममित्येव काठिन्याच्छौक्ल्यादौदकमित्यपि ।</span><br><span data-deva="तेजिष्ठत्वात् तैजसं च यथाऽस्थ्नां वचनं श्रुतौ॥’">तेजिष्ठत्वात् तैजसं च यथाऽस्थ्नां वचनं श्रुतौ॥’</span></span></span><span data-deva="इति वायुप्रोक्ते ॥22॥">इति वायुप्रोक्ते ॥22॥</span></div>
 </div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V23_I05" data-block-id="BS_C02_S04_V23_I05" data-verse="BS_C02_S04_V23" style="position: relative;">
-<div class="introduction" id="BS_C02_S04_I05" data-block-id="BS_C02_S04_I05" data-verse="BS_C02_S04">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="कथं तर्हि विशेषवचनम् इत्यत आह-">कथं तर्हि विशेषवचनम् इत्यत आह-</span></div>
-<div class="introduction-line">‘एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च’(मुण्डक.उ.२.१.३ इति च ।</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V23" data-block-id="BS_C02_S04_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(294)ओं वैशेष्यात् तु तद्वादस्तद्वादः ओम् ॥ 02-04-23॥">(294)ओं वैशेष्यात् तु तद्वादस्तद्वादः ओम् ॥ 02-04-23॥</span></span></span></div>
-<div class="introduction" id="BS_C02_S04_I06" data-block-id="BS_C02_S04_I06" data-verse="BS_C02_S04">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V23" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V23" style="position: relative;">
-<div class="introduction-line">अत उच्यते –</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V23_B1" data-verse="BS_C02_S04_V23" data-block-id="BS_C02_S04_V23_B1" style="position: relative;"><span data-deva="भूतानां(तु) विशेषसंयोगादेव विशेषव्यवहारः ।">भूतानां(तु) विशेषसंयोगादेव विशेषव्यवहारः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V23_B2" data-verse="BS_C02_S04_V23" data-block-id="BS_C02_S04_V23_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-BrahmaSamhitha-id"><span data-deva="‘पार्थिवानां शरीराणामर्धेन पृथिवी स्मृता।">‘पार्थिवानां शरीराणामर्धेन पृथिवी स्मृता।</span><br><span data-deva="इतरेऽर्धे त्रिभागिन्य आपस्तेजस्तुभागतः ॥">इतरेऽर्धे त्रिभागिन्य आपस्तेजस्तुभागतः ॥</span><br><span data-deva="इति सामान्यतो ज्ञेयं भेदश्च प्रतिपूरुषम् ।">इति सामान्यतो ज्ञेयं भेदश्च प्रतिपूरुषम् ।</span><br><span data-deva="स्वर्गस्थानां शरीराणामर्धं तेज उदाहृतम्’">स्वर्गस्थानां शरीराणामर्धं तेज उदाहृतम्’</span></span><span data-deva=" इति च ब्रह्मसंहितायाम् ॥"> इति च ब्रह्मसंहितायाम् ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V23_B7" data-verse="BS_C02_S04_V23" data-block-id="BS_C02_S04_V23_B7" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वाध्यायार्थावधारणार्थऽध्यायान्ते द्विरुक्तिः।">सर्वाध्यायार्थावधारणार्थऽध्यायान्ते द्विरुक्तिः।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V23_B8" data-verse="BS_C02_S04_V23" data-block-id="BS_C02_S04_V23_B8" style="position: relative;"><span data-deva="गारुडे च-">गारुडे च-</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V23_B9" data-verse="BS_C02_S04_V23" data-block-id="BS_C02_S04_V23_B9" style="position: relative;"><span data-deva="‘अध्यायान्ते द्विरुक्तिः स्याद्वेदे वा वैदिकेऽपि वा ।
+">‘अध्यायान्ते द्विरुक्तिः स्याद्वेदे वा वैदिकेऽपि वा ।
+</span><p><span data-deva="विचारो यत्र सज्येत पूर्वोक्तस्यावधारणे ॥
+अनुक्तानां प्रमाणानां स्वीकारश्च कृतो भवेत् ।
+">विचारो यत्र सज्येत पूर्वोक्तस्यावधारणे ॥
+अनुक्तानां प्रमाणानां स्वीकारश्च कृतो भवेत् ।
+</span></p><span data-deva="
+विनिन्द्य चेतरान् मार्गान् सम्पूर्णफलता तथा॥’ इति(च) ॥ 23 ॥">
+विनिन्द्य चेतरान् मार्गान् सम्पूर्णफलता तथा॥’ इति(च) ॥ 23 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="इति मांसा(ध्य)धिकरणम् ॥ 13 ॥">इति मांसा(ध्य)धिकरणम् ॥ 13 ॥</span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C02_S04_A043" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्राणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A043"></span><h4 class="gr-section-head">प्राणाधिकरणम्</h4>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमद्ब्रह्मसूत्रे द्वितीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः॥ 02-04 ॥">॥ इति श्रीमद्ब्रह्मसूत्रे द्वितीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः॥ 02-04 ॥</span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायः (अविरोधाध्यायः) ॥ 02 ॥">॥इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायः (अविरोधाध्यायः) ॥ 02 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V01" data-block-id="BS_C02_S04_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(272)ओं तथा प्राणाः ओम् ॥ 02-04-01 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-C3" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="(साधनाध्यायः) तृतीयाध्यायः॥"></span>
+</p>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V01" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V01">
+<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="(साधनाध्यायः)_तृतीयाध्यायः॥"><span id=".28.E0.A4.B8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.AF.E0.A4.83.29_.E0.A4.A4.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.80.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.AF.E0.A4.83.E0.A5.A5"></span><span data-deva="(साधनाध्यायः) तृतीयाध्यायः॥">(साधनाध्यायः) तृतीयाध्यायः॥</span></h2></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V01_B1" data-verse="BS_C02_S04_V01" data-block-id="BS_C02_S04_V01_B1">यथाऽऽकाशादयः परमात्मन उत्पद्यन्ते तथा प्राणा अपि ॥ 01 ॥</div>
+<p><span id="gr-C3-S1" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="प्रथमः पादः"></span>
+</p>
+<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="प्रथमः_पादः_3"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.A5.E0.A4.AE.E0.A4.83_.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.83_3"></span><span data-deva="प्रथमः पादः">प्रथमः पादः</span></h3></div>
+<div class="introduction" id="BS_C03_S01_I01" data-block-id="BS_C03_S01_I01" data-verse="BS_C03_S01" style="position: relative;">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="साधनविचारोऽयमध्यायः । वैराग्यार्थे(य) गत्यादिनिरूपणा प्रथमपादे।">साधनविचारोऽयमध्यायः । वैराग्यार्थे(य) गत्यादिनिरूपणा प्रथमपादे।</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V02" data-block-id="BS_C02_S04_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(273)ओं गौण्यसम्भवात् ओम् ॥ 02-04-02 ॥</span></span></div>
+<div class="introduction" id="BS_C03_S01_I02" data-block-id="BS_C03_S01_I02" data-verse="BS_C03_S01" style="position: relative;">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="भूतबन्धो हि बन्धः- ‘भूतबन्धस्तु संसारो मुक्तिस्तेभ्यो विमोचनम्’ इति च वाराहे ।">भूतबन्धो हि बन्धः- ‘भूतबन्धस्तु संसारो मुक्तिस्तेभ्यो विमोचनम्’ इति च वाराहे ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V02" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V02">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="तच्च मरणे भवति-">तच्च मरणे भवति-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V02_B1" data-verse="BS_C02_S04_V02" data-block-id="BS_C02_S04_V02_B1">अनादित्वश्रुतिर्गौणानादित्वापेक्षया । मुख्यासम्भवात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V02_B2" data-verse="BS_C02_S04_V02" data-block-id="BS_C02_S04_V02_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyathparva-id">‘नित्यान्येतानि सौक्ष्म्येण हीन्द्रियाणि तु सर्वशः ।<br/>तेषां भूतैरुपचयः सृष्टिकाले विधीयते ।<br/>परेण साम्यसम्प्राप्तेः कस्य स्यान्मुख्यनित्यता’</span></span> इति भविष्यत्पर्वणि ॥ 02 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V03" data-block-id="BS_C02_S04_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(274)ओं प्रतिज्ञानुपरोधाच्च ओम् ॥ 02-04-03॥</span></span></div>
+<div class="introduction" id="BS_C03_S01_I05" data-block-id="BS_C03_S01_I05" data-verse="BS_C03_S01" style="position: relative;">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="भूतानां विनिवृत्तिस्तु मरणं समुदाहृतम् ।">भूतानां विनिवृत्तिस्तु मरणं समुदाहृतम् ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V03" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V03">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="भूतानां सम्प्रयोगश्च जनिरित्येव पण्डितैः॥’ इति च भारते ॥">भूतानां सम्प्रयोगश्च जनिरित्येव पण्डितैः॥’ इति च भारते ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V03_B1" data-verse="BS_C02_S04_V03" data-block-id="BS_C02_S04_V03_B1">‘इदं सर्वमसृजत’(तै.उ.२.६.१(२.१४)) इति ॥ 03 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति प्राणाधिकरणम् (प्राणोत्पत्त्यधिकरणम्)</div>
+<div class="introduction" id="BS_C03_S01_I07" data-block-id="BS_C03_S01_I07" data-verse="BS_C03_S01" style="position: relative;">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="अतः किं साधनैः? इत्यत आह-">अतः किं साधनैः? इत्यत आह-</span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C02_S04_A044" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मनोधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A044"></span><h4 class="gr-section-head">मनोधिकरणम्</h4>
+</div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तदन्तराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A001"></span></p><h4 id="तदन्तराधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A4.E0.A4.A6.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="तदन्तराधिकरणम्">तदन्तराधिकरणम्</span></h4>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V04_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V04_I01" data-verse="BS_C02_S04_V04">
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V01" data-block-id="BS_C03_S01_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(295)ओं तदन्तरप्रतिपत्तौरंहति सम्परिष्वक्तः प्रश्ननिरूपणाभ्याम् ओम् ॥ 03-01-01॥">(295)ओं तदन्तरप्रतिपत्तौरंहति सम्परिष्वक्तः प्रश्ननिरूपणाभ्याम् ओम् ॥ 03-01-01॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">‘द्विधा हैवेन्द्रियाणि नित्यानि चानित्यानि च । तत्र नित्यं मनोऽनादित्वान्न ह्यमनाः पुमांस्तिष्ठत्यनित्यान्यन्यानि’ इति गौपवनश्रुतौ मनसोऽनुत्पत्तिः सयुक्तिका श्रूयते । अत आह-</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V01" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V01" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V01_B1" data-verse="BS_C03_S01_V01" data-block-id="BS_C03_S01_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="शरीरान्तरप्रतिपत्तौ भूतपरिष्वक्त एव गच्छति ।">शरीरान्तरप्रतिपत्तौ भूतपरिष्वक्त एव गच्छति ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V01_B2" data-verse="BS_C03_S01_V01" data-block-id="BS_C03_S01_V01_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘वेत्थ यथा पञ्चम्याम् आहुतावापः पुरुषवचसो भवन्ति’(छां.उ.५.३.२), ‘इति तु पञ्चम्यामाहुतावापः पुरुषवचसो भवन्ति’(छां.उ.५.३.९) इति प्रश्नपरिहाराभ्याम् ॥ 01 ॥">‘वेत्थ यथा पञ्चम्याम् आहुतावापः पुरुषवचसो भवन्ति’(छां.उ.५.३.२), ‘इति तु पञ्चम्यामाहुतावापः पुरुषवचसो भवन्ति’(छां.उ.५.३.९) इति प्रश्नपरिहाराभ्याम् ॥ 01 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="इति तदन्तराधिकरणम् ॥ 01 ॥">इति तदन्तराधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V04" data-block-id="BS_C02_S04_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(275)ओं तत् प्राक्च्छृते‍ेश्च ओम् ॥ 02-04-04 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="त्र्यात्मकत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A002"></span></p><h4 id="त्र्यात्मकत्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.95.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="त्र्यात्मकत्वाधिकरणम्">त्र्यात्मकत्वाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V02" data-block-id="BS_C03_S01_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(296)ओं त्र्यात्मकत्वात् तु भूयस्त्वात् ओम् ॥ 03-01-02 ॥">(296)ओं त्र्यात्मकत्वात् तु भूयस्त्वात् ओम् ॥ 03-01-02 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V04" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V04">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V02" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V02" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V04_B1" data-verse="BS_C02_S04_V04" data-block-id="BS_C02_S04_V04_B1">‘मनः सर्वेन्द्रियाणि च’(मुण्डक.२.१.३) इति पूर्वोक्तत्वान्नानुत्पत्तिर्मनसो युज्यते।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V02_B1" data-verse="BS_C03_S01_V02" data-block-id="BS_C03_S01_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अप्’शब्दस्तु त्र्यात्मकत्वाद् युज्यते ।">‘अप्’शब्दस्तु त्र्यात्मकत्वाद् युज्यते ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V02_B1" data-verse="BS_C03_S01_V02" data-block-id="BS_C03_S01_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="भूयस्त्वाच्चापाम् ।">भूयस्त्वाच्चापाम् ।</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatha-id"><span data-deva="‘तापापनोदो भूयस्त्वमम्भसो वृत्तयस्त्विमाः’(भाग.३.२७.४५)">‘तापापनोदो भूयस्त्वमम्भसो वृत्तयस्त्विमाः’(भाग.३.२७.४५)</span></span></span><span data-deva="इति च भागवते॥02॥">इति च भागवते॥02॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V04_B2" data-verse="BS_C02_S04_V04" data-block-id="BS_C02_S04_V04_B2">‘पूर्वं मनः समुत्पन्नं ततोऽन्येषां समुद्भवः ।
-तदनुत्पत्तिवचनमल्पोपचयकारणात्’॥
-इति वायुप्रोक्तवचनं चशब्देन गृहीतम् ॥ 04 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति मनोधिकरणम् (तत्प्रागधिकरणम्)</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति त्र्यात्मकत्वाधिकरणम् ॥ 02 ॥">॥ इति त्र्यात्मकत्वाधिकरणम् ॥ 02 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्राणागत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A003"></span></p><h4 id="प्राणागत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.97.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="प्राणागत्यधिकरणम्">प्राणागत्यधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C02_S04_A045" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वागधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A045"></span><h4 class="gr-section-head">वागधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V03" data-block-id="BS_C03_S01_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(297)ओं प्राणगतेश्च ओम् ॥ 03-01-03॥">(297)ओं प्राणगतेश्च ओम् ॥ 03-01-03॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V03" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V03" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V05_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V05_I01" data-verse="BS_C02_S04_V05">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V03_B1" data-verse="BS_C03_S01_V03" data-block-id="BS_C03_S01_V03_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यत्र वाव भूतानि तत्र करणानि नित्यानि ह वा एतानि भूतानि च करणानि च नैतानि कदाचिद् वियुज्यन्ते न च विलीयन्ते’ इति भाल्लवेयश्रुतेः प्राणगतेर्भूतान्यपि सह गच्छन्तीति सिद्धम् ॥ 03 ॥">‘यत्र वाव भूतानि तत्र करणानि नित्यानि ह वा एतानि भूतानि च करणानि च नैतानि कदाचिद् वियुज्यन्ते न च विलीयन्ते’ इति भाल्लवेयश्रुतेः प्राणगतेर्भूतान्यपि सह गच्छन्तीति सिद्धम् ॥ 03 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">‘नित्ययाऽनित्यया स्तौमि परमात्मानमच्युतमिति । वाग्वाव नित्या न ह्येषोत्पद्यतेऽस्यां हि श्रुतिरवतिष्ठते’  इति सयुक्तिकं पौष्यायणश्रुतौ वाचोऽनुत्पत्तिरुच्यते । अतो ब्रवीति –</div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति प्राणागत्यधिकरणम् ॥ 03 ॥">॥ इति प्राणागत्यधिकरणम् ॥ 03 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V05" data-block-id="BS_C02_S04_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(276)ओं तत्पूर्वकत्वाद्वाचः ओं॥ 02-04-05 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अग्न्याद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A004"></span></p><h4 id="अग्न्याद्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.97.E0.A5.8D.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अग्न्याद्यधिकरणम्">अग्न्याद्यधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V04" data-block-id="BS_C03_S01_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(298)ओम् अग्न्यादिगतिश्रुतेरिति चेन्न भाक्तत्वात् ओम् ॥ 03-01-04॥">(298)ओम् अग्न्यादिगतिश्रुतेरिति चेन्न भाक्तत्वात् ओम् ॥ 03-01-04॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V05" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V05">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V04" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V04" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V05_B1" data-verse="BS_C02_S04_V05" data-block-id="BS_C02_S04_V05_B1">‘तस्मान्मन एव पूर्वरूपं वागुत्तररूपम्’(ऐ.आ.३.१.१ इति) मनःपूर्वकत्वाद्वाचो नानुत्पत्तिः ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V04_B1" data-verse="BS_C03_S01_V04" data-block-id="BS_C03_S01_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यत्रास्य पुरुषस्य मृतस्याग्निं वागप्येति वातं प्राणः’(बृ.उ.५.२.१३) इत्यादिश्रुतेर्न प्राणानां जीवेन सह गतिरिति चेत्? न। भागतोऽग्न्यादिप्राप्तेः ।">‘यत्रास्य पुरुषस्य मृतस्याग्निं वागप्येति वातं प्राणः’(बृ.उ.५.२.१३) इत्यादिश्रुतेर्न प्राणानां जीवेन सह गतिरिति चेत्? न। भागतोऽग्न्यादिप्राप्तेः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V04_B2" data-verse="BS_C03_S01_V04" data-block-id="BS_C03_S01_V04_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="‘पुरुषस्य मृतौ ब्रह्मन् प्राणा भागत एव तु ।">‘पुरुषस्य मृतौ ब्रह्मन् प्राणा भागत एव तु ।</span><br><span data-deva="अधिदैवं प्राप्नुवन्ति भागतोऽनुव्रजन्ति तम् ।">अधिदैवं प्राप्नुवन्ति भागतोऽनुव्रजन्ति तम् ।</span><br><span data-deva="पुनः शरीरसम्प्राप्तौतमेवानुविशन्ति च’">पुनः शरीरसम्प्राप्तौतमेवानुविशन्ति च’</span></span></span><span data-deva="इति ब्राह्मे ।">इति ब्राह्मे ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V05_B3" data-verse="BS_C02_S04_V05" data-block-id="BS_C02_S04_V05_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vayuprokte-id">‘वागिन्द्रियस्य नित्यत्वं श्रुतिसन्निधियोग्यता ।<br/>उत्पत्तिर्मनसो यस्मान्न नित्यत्वं कुतश्चन’</span></span> इति वायुप्रोक्ते ॥ 05 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V04_B5" data-verse="BS_C03_S01_V04" data-block-id="BS_C03_S01_V04_B5" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्माण्डे च-
+">ब्रह्माण्डे च-
+</span><p><span data-deva="‘मृतिकाले जहत्येनं प्राणा भूतानि पञ्च च ।
+">‘मृतिकाले जहत्येनं प्राणा भूतानि पञ्च च ।
+</span></p><span data-deva="
+भागतो भागतस्त्वेनमनुगच्छन्ति सर्वशः’ इति ॥ 04 ॥">
+भागतो भागतस्त्वेनमनुगच्छन्ति सर्वशः’ इति ॥ 04 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति वागधिकरणम् (तत्पूर्वकत्वाधिकरणम्)॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अग्न्याद्यधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥ इति अग्न्याद्यधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रथमेऽश्रवणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A005"></span></p><h4 id="प्रथमेऽश्रवणाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.A5.E0.A4.AE.E0.A5.87.E0.A4.BD.E0.A4.B6.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.B5.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="प्रथमेऽश्रवणाधिकरणम्">प्रथमेऽश्रवणाधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C02_S04_A046" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सप्तगत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A046"></span><h4 class="gr-section-head">सप्तगत्यधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V05" data-block-id="BS_C03_S01_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं प्रथमेऽश्रवणादिति चेन्न ता एव ह्युपपत्तेः ओम् ॥ 05-299 ॥">ओं प्रथमेऽश्रवणादिति चेन्न ता एव ह्युपपत्तेः ओम् ॥ 05-299 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V05" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V05" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V06_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V06_I01" data-verse="BS_C02_S04_V06">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V05_B1" data-verse="BS_C03_S01_V05" data-block-id="BS_C03_S01_V05_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवाः श्रद्धां जुह्वति’(छां.उ.५.४.२) इति प्रथमाग्नौ श्रूयते न भूतानि जुह्वतीति। अतो नेति चेत्, न।">‘तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवाः श्रद्धां जुह्वति’(छां.उ.५.४.२) इति प्रथमाग्नौ श्रूयते न भूतानि जुह्वतीति। अतो नेति चेत्, न।</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">‘सप्तप्राणाः प्रभवन्ति तस्मात्’(मुण्डक.उ.२.१.८) इति श्रुतिः।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V05_B2" data-verse="BS_C03_S01_V05" data-block-id="BS_C03_S01_V05_B2" style="position: relative;"><span data-deva="ता एव प्रस्तुता आपः श्रद्धारूपेण हूयन्ते । ‘इति तु पञ्चम्यामाहुतावापः पुरुषवचसो भवन्ति’(छां.उ.५.९.१) इत्युपसंहारोपपत्तेः ॥05॥">ता एव प्रस्तुता आपः श्रद्धारूपेण हूयन्ते । ‘इति तु पञ्चम्यामाहुतावापः पुरुषवचसो भवन्ति’(छां.उ.५.९.१) इत्युपसंहारोपपत्तेः ॥05॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति प्रथमश्रवणाधिकरणम् ॥ 05 ॥">॥ इति प्रथमश्रवणाधिकरणम् ॥ 05 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V06_I02" data-block-id="BS_C02_S04_V06_I02" data-verse="BS_C02_S04_V06">
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अश्रुतत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A006"></span></p><h4 id="अश्रुतत्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.B6.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A5.81.E0.A4.A4.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अश्रुतत्वाधिकरणम्">अश्रुतत्वाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="leading-bhashya-line">‘सप्तैव मारुता बाह्ये प्राणाः सप्त तथाऽऽत्मनि ।<br/> अधिदैवे तथाऽध्यात्मे सङ्ख्यासाम्यं विदो विदुः’ इति च स्कान्दे।</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V06" data-block-id="BS_C03_S01_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(300)ओम् अश्रुतत्वादिति चेन्नेष्टादिकारिणं प्रतीतेः ओम् ॥ 03-01-06॥">(300)ओम् अश्रुतत्वादिति चेन्नेष्टादिकारिणं प्रतीतेः ओम् ॥ 03-01-06॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V06" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V06" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V06_B1" data-verse="BS_C03_S01_V06" data-block-id="BS_C03_S01_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अग्न्यादिगतिः प्रत्यक्षतः श्रूयते। अतः प्रत्यक्षाश्रवणान्न युक्तमिति चेत्, न। ‘अथैनं यजमानं किं न जहाति भूतान्येव भूतैरेव गच्छति भूतैर्भुङ्क्ते भूतैरुत्पद्यते भूतैश्चरति भूतैर्विचरति’ इति कौण्ठरव्यश्रुतौ प्रतीतेः ॥ 06 ॥">अग्न्यादिगतिः प्रत्यक्षतः श्रूयते। अतः प्रत्यक्षाश्रवणान्न युक्तमिति चेत्, न। ‘अथैनं यजमानं किं न जहाति भूतान्येव भूतैरेव गच्छति भूतैर्भुङ्क्ते भूतैरुत्पद्यते भूतैश्चरति भूतैर्विचरति’ इति कौण्ठरव्यश्रुतौ प्रतीतेः ॥ 06 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अश्रुतत्वाधिकरणम् ॥ 06 ॥">॥ इति अश्रुतत्वाधिकरणम् ॥ 06 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V06_I04" data-block-id="BS_C02_S04_V06_I04" data-verse="BS_C02_S04_V06">
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="भाक्ताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A007"></span></p><h4 id="भाक्ताधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AD.E0.A4.BE.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="भाक्ताधिकरणम्">भाक्ताधिकरणम्</span></h4>
-<div class="leading-bhashya-line">‘द्वादश वा एते प्राणा द्वादश मासा द्वादशाऽदित्या द्वादशराशयो द्वादश ग्रहाः’ इति कौण्डिण्यश्रुतौ द्वादशप्राणादृष्यन्ते । अतो वक्ति-</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V07_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V07_I01" data-verse="BS_C03_S01_V07" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘अपाम सोमममृता अभूम’(ऋ.सं.८.४८.३) इत्यादिश्रुतिविरोध इत्यतो वक्ति-">‘अपाम सोमममृता अभूम’(ऋ.सं.८.४८.३) इत्यादिश्रुतिविरोध इत्यतो वक्ति-</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V07" data-block-id="BS_C03_S01_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(301)ओं भाक्तं वाऽनात्मवित्त्वात् तथा हि दर्शयति ओं॥ 03-01-07 ॥">(301)ओं भाक्तं वाऽनात्मवित्त्वात् तथा हि दर्शयति ओं॥ 03-01-07 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V06" data-block-id="BS_C02_S04_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(277)ओं सप्तगतेर्विशेषितत्वाच्च ओम् ॥ 02-04-06 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V07" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V07" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V07_B1" data-verse="BS_C03_S01_V07" data-block-id="BS_C03_S01_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="भागतस्तदमृतत्वम् ।‘नान्यः पन्था अयनाय विद्यते’(तै.आ.३.१२.७) इति श्रुतेरात्मविद एव हि मुख्यम् ।">भागतस्तदमृतत्वम् ।‘नान्यः पन्था अयनाय विद्यते’(तै.आ.३.१२.७) इति श्रुतेरात्मविद एव हि मुख्यम् ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V06" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V06">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V07_B2" data-verse="BS_C03_S01_V07" data-block-id="BS_C03_S01_V07_B2" style="position: relative;"><span data-deva="वाशब्दात् पारम्पर्येणाऽत्मविदपेक्षया वा ।">वाशब्दात् पारम्पर्येणाऽत्मविदपेक्षया वा ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V06_B1" data-verse="BS_C02_S04_V06" data-block-id="BS_C02_S04_V06_B1">ज्ञानेन्द्रियापेक्षया सप्तत्वम् ।‘गुहाशयां निहिताः सप्त सप्त’(मुण्डक.उ.२.१.८) इति विशेषणात्।<br/>‘सप्तप्राणास्त्ववगतेः पञ्चप्राणाश्च कर्मणः ।<br/>एवं प्राणद्वादशकं शरीरे नित्यसंस्थितम्॥’<br/>इति भविष्यत्पर्ववचनं चशब्दात् ॥ 06 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V07_B3" data-verse="BS_C03_S01_V07" data-block-id="BS_C03_S01_V07_B3" style="position: relative;"><span data-deva="तथा हि श्रुतिः –‘स एनमविदितो न भुनक्ति यथा वेदो वा अननूक्तोऽन्यद् वा कर्माकृतं यदि ह वा अप्यनेवंविन्महत् पुण्यं कर्म करोति तद्धास्यान्तततः क्षीयत एवाऽत्मानमेव लोकमुपासीत स य आत्मानमेव लोकमुपास्ते न हास्य कर्म क्षीयतेऽस्माद्ध्येवाऽत्मनो यद्यत् कामयते तत्तत् सृजते’(बृ.उ.३.४.१५)">तथा हि श्रुतिः –‘स एनमविदितो न भुनक्ति यथा वेदो वा अननूक्तोऽन्यद् वा कर्माकृतं यदि ह वा अप्यनेवंविन्महत् पुण्यं कर्म करोति तद्धास्यान्तततः क्षीयत एवाऽत्मानमेव लोकमुपासीत स य आत्मानमेव लोकमुपास्ते न हास्य कर्म क्षीयतेऽस्माद्ध्येवाऽत्मनो यद्यत् कामयते तत्तत् सृजते’(बृ.उ.३.४.१५)</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V07_B4" data-verse="BS_C03_S01_V07" data-block-id="BS_C03_S01_V07_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘अमृतो वाव सोमपो भवति यावदिन्द्रो यावन्मनुर्यावदादित्यः’,‘कर्मणा ज्ञानमातनोति ज्ञानेनामृतीभवत्यथामृतानि कर्माणि यत एनममृतत्वं नयन्ति’ इति च ॥ 07 ॥">‘अमृतो वाव सोमपो भवति यावदिन्द्रो यावन्मनुर्यावदादित्यः’,‘कर्मणा ज्ञानमातनोति ज्ञानेनामृतीभवत्यथामृतानि कर्माणि यत एनममृतत्वं नयन्ति’ इति च ॥ 07 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V07" data-block-id="BS_C02_S04_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(278)ओं हस्तादयस्तु स्थितेऽतो नैवम् ओम् ॥ 02-04-07॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति भाक्ताधिकरणम् ॥ 07 ॥">॥ इति भाक्ताधिकरणम् ॥ 07 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कृतात्ययाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A008"></span></p><h4 id="कृतात्ययाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.95.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A4.BE.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="कृतात्ययाधिकरणम्">कृतात्ययाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V07" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V07">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V08_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V08_I01" data-verse="BS_C03_S01_V08" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V07_B1" data-verse="BS_C02_S04_V07" data-block-id="BS_C02_S04_V07_B1">हस्तादीनां कर्मविषयत्वान्न सहपाठः।</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="कृतस्य कर्मणो भोगेन क्षयान्मुक्तिरित्यत आह-">कृतस्य कर्मणो भोगेन क्षयान्मुक्तिरित्यत आह-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V07_B2" data-verse="BS_C02_S04_V07" data-block-id="BS_C02_S04_V07_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vayuprokte-id">‘संसारस्थितिहेतुत्वात् स्थितं कर्म विदो विदुः ।<br/>तस्मादुद्गतिहेतुत्वाज्ज्ञानं गतिरिहोच्यते॥’</span></span> इति(च) वायुप्रोक्ते ॥ 07 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति सप्तगत्यधिकरणम् ॥ 04 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V08" data-block-id="BS_C03_S01_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(302)ओं कृतात्ययेऽनुशयवान् दृष्टस्मृतिभ्याम् ओम् ॥ 03-01-08 ॥">(302)ओं कृतात्ययेऽनुशयवान् दृष्टस्मृतिभ्याम् ओम् ॥ 03-01-08 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V08" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V08" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S04_A047" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अण्व(णुत्वा)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A047"></span><h4 class="gr-section-head">अण्व(णुत्वा)धिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V08_B1" data-verse="BS_C03_S01_V08" data-block-id="BS_C03_S01_V08_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘ततः शेषेणेमं लोकमायाति पुनः कर्म कुरुते पुनर्गच्छति पुनरागच्छति’ इति श्रुतेः ।">‘ततः शेषेणेमं लोकमायाति पुनः कर्म कुरुते पुनर्गच्छति पुनरागच्छति’ इति श्रुतेः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V08_B2" data-verse="BS_C03_S01_V08" data-block-id="BS_C03_S01_V08_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘भुक्तशेषानुशयवानिमां प्राप्य भुवं पुनः ।
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V08_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V08_I01" data-verse="BS_C02_S04_V08">
+कर्म कृत्वा पुनर्गच्छेत् पुनरायाति नित्यशः ॥’">‘भुक्तशेषानुशयवानिमां प्राप्य भुवं पुनः ।
-<div class="leading-bhashya-line">‘दिवीव चक्षुराततम्’(ऋ.सं.१.२२.२०) इति व्याप्तिः प्रतीयते। दूरश्रवणदर्शनादियुक्तिश्च। अणुभिः पश्यत्यणुभिः कृणोति प्राणा वा अणवः प्राणैर्ह्येतद्भवति’ इति च कौण्डिन्यश्रुतिः ।</div>
+कर्म कृत्वा पुनर्गच्छेत् पुनरायाति नित्यशः ॥’</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V08_B4" data-verse="BS_C03_S01_V08" data-block-id="BS_C03_S01_V08_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘आचतुर्दशमाद् वर्षात् कर्माणि नियमेन तु ।
+">‘आचतुर्दशमाद् वर्षात् कर्माणि नियमेन तु ।
+</span><p><span data-deva="दशावराणां देहानां कारणानि करोत्ययम् ॥
+">दशावराणां देहानां कारणानि करोत्ययम् ॥
+</span></p><span data-deva="
+अतः कर्मक्षयान्मुक्तिः कुत एव भविष्यति’॥ इत्यादिस्मृतेश्च शेषवानेवाऽयाति ॥ 08 ॥">
+अतः कर्मक्षयान्मुक्तिः कुत एव भविष्यति’॥ इत्यादिस्मृतेश्च शेषवानेवाऽयाति ॥ 08 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति कृतात्ययाधिकरणम् ॥ 08 ॥">॥ इति कृतात्ययाधिकरणम् ॥ 08 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V08_I03" data-block-id="BS_C02_S04_V08_I03" data-verse="BS_C02_S04_V08">
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="यथेताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A009"></span></p><h4 id="यथेताधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AF.E0.A4.A5.E0.A5.87.E0.A4.A4.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="यथेताधिकरणम्">यथेताधिकरणम्</span></h4>
-<div class="leading-bhashya-line">अतो वक्ति-</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V09_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V09_I01" data-verse="BS_C03_S01_V09" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘यथेतमेव गच्छति यथेतमागच्छति स भुङ्क्ते स कर्म कुरुते स परिवर्तते’ इति गतिप्रकारेणागतिः प्रतीयते । अतो ब्रूते-">‘यथेतमेव गच्छति यथेतमागच्छति स भुङ्क्ते स कर्म कुरुते स परिवर्तते’ इति गतिप्रकारेणागतिः प्रतीयते । अतो ब्रूते-</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V09" data-block-id="BS_C03_S01_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(303)ओं यथेतमनेवं च ओम् ॥ 03-01-09 ॥">(303)ओं यथेतमनेवं च ओम् ॥ 03-01-09 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V08" data-block-id="BS_C02_S04_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(279)ओम् अणवश्च ओम् ॥ 02-04-08॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V09" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V09" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V09_B1" data-verse="BS_C03_S01_V09" data-block-id="BS_C03_S01_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘धूमादभ्रमभ्रादाकाशमाकाशाच्चन्द्रलोकं यथेतमाकाशमाकाशाद् वायुं वायुर्भूत्वा धूमो भवति धूमो भूत्वाऽभ्रं भवत्यभ्रं भूत्वा मेघो भवति मेघो भूत्वा प्रवर्षति’ इति काषायणश्रुतेर्यथागतमन्यथा च॥09॥">‘धूमादभ्रमभ्रादाकाशमाकाशाच्चन्द्रलोकं यथेतमाकाशमाकाशाद् वायुं वायुर्भूत्वा धूमो भवति धूमो भूत्वाऽभ्रं भवत्यभ्रं भूत्वा मेघो भवति मेघो भूत्वा प्रवर्षति’ इति काषायणश्रुतेर्यथागतमन्यथा च॥09॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V08" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V08">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V08_B1" data-verse="BS_C02_S04_V08" data-block-id="BS_C02_S04_V08_B1">‘तद् यथा ह्यणुनश्चक्षसः प्रकाशो व्यातत एवमेवास्य पुरुषस्य प्रकाशो व्याततोऽणुर्ह्येवैष पुरुषो भवति’ इति शाण्डिल्यश्रुतिः॥ 08 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अण्व(णुत्वा)धिकरणम् ॥ 05 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥इति यथेताधिकरणम् ॥ 09 ॥">॥इति यथेताधिकरणम् ॥ 09 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="चरणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A010"></span></p><h4 id="चरणाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.9A.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="चरणाधिकरणम्">चरणाधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C02_S04_A048" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मुख्यप्राणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A048"></span><h4 class="gr-section-head">मुख्यप्राणाधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V10" data-block-id="BS_C03_S01_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(304)ओं चरणादिति चेन्न तदुपलक्षणार्थेति कार्ष्णाजिनिः ओं॥ 03-01-10 ॥">(304)ओं चरणादिति चेन्न तदुपलक्षणार्थेति कार्ष्णाजिनिः ओं॥ 03-01-10 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V10" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V10" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V09_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V09_I01" data-verse="BS_C02_S04_V09">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V10_B1" data-verse="BS_C03_S01_V10" data-block-id="BS_C03_S01_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘तद् य इह रमणीयचरणा रमणीयां योनिमापद्यन्ते कपूयचरणाः कपूयाम्’(छां.उ.५.१०.७) इति श्रुतेश्चरणफलमेव गमनागमनं न यज्ञादिकृतः ।">‘तद् य इह रमणीयचरणा रमणीयां योनिमापद्यन्ते कपूयचरणाः कपूयाम्’(छां.उ.५.१०.७) इति श्रुतेश्चरणफलमेव गमनागमनं न यज्ञादिकृतः ।</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">‘नैष प्राण उदेति नास्तमेत्येकल एव मध्ये स्थाता । अथैनमाहुर्मध्यम इति’ इति मुख्यप्राणस्यानुत्पत्तिः श्रूयते ।<br/>‘यत्प्राप्तिर्यत्परित्याग उत्पत्तिर्मरणं तथा ।<br/> तस्योत्पत्तिर्मृतिश्चैव कथं प्राणस्य युज्यते॥’<br/> इति च युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।‘आत्मत एष प्राणो जायते’(ष.प्र.३.२) इति च । अत आह-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V10_B3" data-verse="BS_C03_S01_V10" data-block-id="BS_C03_S01_V10_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘आचार इति सम्प्रोक्तः कर्माङ्गत्वेन शुद्धिदः ।
+अशुद्धिदस्त्वानाचारश्चरणं तूभयं मतम्’ ॥">‘आचार इति सम्प्रोक्तः कर्माङ्गत्वेन शुद्धिदः ।
+अशुद्धिदस्त्वानाचारश्चरणं तूभयं मतम्’ ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V10_B5" data-verse="BS_C03_S01_V10" data-block-id="BS_C03_S01_V10_B5" style="position: relative;"><span data-deva="इति स्मृतेरिति चेत्, न । यज्ञाद्युपलक्षणार्था चरणादिश्रुतिरिति कार्ष्णाजिनिर्मन्यते ॥ 10 ॥">इति स्मृतेरिति चेत्, न । यज्ञाद्युपलक्षणार्था चरणादिश्रुतिरिति कार्ष्णाजिनिर्मन्यते ॥ 10 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V11" data-block-id="BS_C03_S01_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(305)ओम् आनर्थक्यमिति चेन्न तदपेक्षत्वात् ओम् ॥ 03-01-11 ॥">(305)ओम् आनर्थक्यमिति चेन्न तदपेक्षत्वात् ओम् ॥ 03-01-11 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V09" data-block-id="BS_C02_S04_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(280)ओं श्रेष्ठश्च ओम् ॥ 02-04-09 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V11" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V11" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V11_B1" data-verse="BS_C03_S01_V11" data-block-id="BS_C03_S01_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="तर्हि रमणीयाः कपूया इत्येव स्यात्, चरणशब्दस्याऽनर्थक्यमिति चेत्, न। चरणापेक्षत्वाद् रमणीयत्वादेस्तज्ज्ञापनार्थत्वोपपत्तेः ॥ 11 ॥">तर्हि रमणीयाः कपूया इत्येव स्यात्, चरणशब्दस्याऽनर्थक्यमिति चेत्, न। चरणापेक्षत्वाद् रमणीयत्वादेस्तज्ज्ञापनार्थत्वोपपत्तेः ॥ 11 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V09" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V09">
+</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V09_B1" data-verse="BS_C02_S04_V09" data-block-id="BS_C02_S04_V09_B1">‘सौक्ष्म्येण ह वा एषोऽवतिष्ठते स्थूलत्वेनोदेति सूक्ष्मश्चाथो स्थूलश्च प्रकृतितः सूक्ष्मोऽन्यतः स्थूलोऽथैनमाहुः सादिरनादिरिति’ इति गौपवनश्रुतेः ॥ 09 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V12" data-block-id="BS_C03_S01_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(306)ओं सुकृतदुष्कृते एवेति तु बादरिः ओम् ॥ 03-01-12 ॥">(306)ओं सुकृतदुष्कृते एवेति तु बादरिः ओम् ॥ 03-01-12 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V12" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V12" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V12_B1" data-verse="BS_C03_S01_V12" data-block-id="BS_C03_S01_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘धर्मं चरत माऽधर्मम्’ इत्यादिप्रयोगात् सुकृतदुष्कृते एव चरणशब्दोक्ते इति बादरिर्मन्यते । तुशब्दात् स्वसिद्धान्तोऽपि स एवेति सूचयति।">‘धर्मं चरत माऽधर्मम्’ इत्यादिप्रयोगात् सुकृतदुष्कृते एव चरणशब्दोक्ते इति बादरिर्मन्यते । तुशब्दात् स्वसिद्धान्तोऽपि स एवेति सूचयति।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V12_B2" data-verse="BS_C03_S01_V12" data-block-id="BS_C03_S01_V12_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘तुशब्दस्तुविशेषे स्यात् स्वसिद्धान्तेऽवधारणे’ इति च नाममहोदधौ ॥ 12 ॥">‘तुशब्दस्तुविशेषे स्यात् स्वसिद्धान्तेऽवधारणे’ इति च नाममहोदधौ ॥ 12 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V10" data-block-id="BS_C02_S04_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(281)ओं न वायुक्रिये पृथुगुपदेशात् ओम् ॥ 02-04-10॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति चरणाधिकरणम् ॥ 10 ॥">॥ इति चरणाधिकरणम् ॥ 10 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A011" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनिष्टादिकार्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A011"></span></p><h4 id="अनिष्टादिकार्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A4.BF.E0.A4.B7.E0.A5.8D.E0.A4.9F.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अनिष्टादिकार्यधिकरणम्">अनिष्टादिकार्यधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V10" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V10">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V13_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V13_I01" data-verse="BS_C03_S01_V13" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V10_B1" data-verse="BS_C02_S04_V10" data-block-id="BS_C02_S04_V10_B1">‘चेष्टायां बाह्यवायौ च मुख्यप्राणे च गीयते ।
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="पुण्याकृतामेव गमनागमने नेतरेषामित्यत आह-">पुण्याकृतामेव गमनागमने नेतरेषामित्यत आह-</span></div>
-प्राणशब्दस्त्रिषु ह्येषु मुखे मुख्यः प्रकीर्तितः॥’
-इति वायुक्रिययोरपि व्यपदेशादुत्पत्तिश्रुतिस्तयोर्न स्यात् । ‘स प्राणमसृजत’,‘खं वायुर्ज्योतिरापः..’, ’..तपो मन्त्राः कर्म..’(ष.प्र.उ.६.४.)इति पृथगुपदेशात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V10_B4" data-verse="BS_C02_S04_V10" data-block-id="BS_C02_S04_V10_B4">‘भूतानि चेष्टा मन्त्राश्च मुख्यप्राणादिदं जगत् ।
-मुख्यप्राणः परस्माच्च न परः कारणान्वितः॥’ इति वायुप्रोक्ते ॥ 10 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति मुख्यप्राणाधिकरणम् (श्रेष्ठाधिकरणम्)</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V13" data-block-id="BS_C03_S01_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="ओं अनिष्टादिकारिणामपि च श्रुतम् ओम् ॥ 13-307 ॥">ओं अनिष्टादिकारिणामपि च श्रुतम् ओम् ॥ 13-307 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V13" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V13" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S04_A049" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="चक्षुराद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A049"></span><h4 class="gr-section-head">चक्षुराद्यधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V13_B1" data-verse="BS_C03_S01_V13" data-block-id="BS_C03_S01_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘‘तद् य इह शुभाकृतो ये चाऽशुभकृतस्तेऽशुभमनुभूयाऽवर्तन्ते पुनः कर्म कुर्वन्ति पुनर्गच्छन्ति पुनरागच्छन्ति’ इति भाल्लवेयश्रुतौ ॥ 13 ॥">‘‘तद् य इह शुभाकृतो ये चाऽशुभकृतस्तेऽशुभमनुभूयाऽवर्तन्ते पुनः कर्म कुर्वन्ति पुनर्गच्छन्ति पुनरागच्छन्ति’ इति भाल्लवेयश्रुतौ ॥ 13 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V11_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V11_I01" data-verse="BS_C02_S04_V11">
-<div class="leading-bhashya-line">‘प्राणादिदमाविरासीत् प्राणो धत्ते प्राणे लयमभ्युपैति न प्राणः किञ्चिदाश्रितः’ इत्याग्निवेश्यश्रुतौ ।<br/>‘यदाश्रयादस्य चेष्टा सोऽन्यं कथमुपाश्रयेत् ।<br/> यथा प्राणस्तथा राजा सर्वस्यैकाश्रयो भवेत्॥’  इति च युक्तिर्भारते।<br/>‘प्राणस्यैतद्वशे सर्वं प्राणः परवशे स्थितः ।  न परः (क)किञ्चिदाश्रित्य वर्तते परमो यतः॥’ इति पैङ्गिश्रुतिः ।</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V14" data-block-id="BS_C03_S01_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(308)ओं संयमने त्वनुभूयेतरेषाम् आरोहावरोहौ तद्गतिदर्शनात् ओम् ॥ 03-01-14 ॥">(308)ओं संयमने त्वनुभूयेतरेषाम् आरोहावरोहौ तद्गतिदर्शनात् ओम् ॥ 03-01-14 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V11_I06" data-block-id="BS_C02_S04_V11_I06" data-verse="BS_C02_S04_V11">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V14" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V14" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">अत आह-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V14_B1" data-verse="BS_C03_S01_V14" data-block-id="BS_C03_S01_V14_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘संयमनमनुभूय केषाञ्चिदारोहः केषाञ्चिदवरोहः । तुशब्दोऽवधारणे ॥">‘संयमनमनुभूय केषाञ्चिदारोहः केषाञ्चिदवरोहः । तुशब्दोऽवधारणे ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V14_B2" data-verse="BS_C03_S01_V14" data-block-id="BS_C03_S01_V14_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘‘सर्वे वा एतेऽशुभकृतः संयमने प्रपतन्ति तत्र ह ये परद्विषो गुरुद्विषः श्रुतिद्विषस्तदवमन्तारः शठा मूर्खा इति ते वै ततोऽवरुह्य तमसि प्रपतन्ति नैवैत उत्तिष्ठन्तेऽपि कर्हिचिद् वव्रं वा एतदित्याहुरथ येऽन्ये ब्रह्मद्विषः स्तेनाः सुरापा इति ते वै तदनुभूयेमं लोकमनुव्रजन्ति’ इति कौण्ठरव्यश्रुतेः ॥ 04 ॥">‘‘सर्वे वा एतेऽशुभकृतः संयमने प्रपतन्ति तत्र ह ये परद्विषो गुरुद्विषः श्रुतिद्विषस्तदवमन्तारः शठा मूर्खा इति ते वै ततोऽवरुह्य तमसि प्रपतन्ति नैवैत उत्तिष्ठन्तेऽपि कर्हिचिद् वव्रं वा एतदित्याहुरथ येऽन्ये ब्रह्मद्विषः स्तेनाः सुरापा इति ते वै तदनुभूयेमं लोकमनुव्रजन्ति’ इति कौण्ठरव्यश्रुतेः ॥ 04 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V15" data-block-id="BS_C03_S01_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(309)ओं स्मरन्ति च ओम् ॥ 03-01-15 ॥">(309)ओं स्मरन्ति च ओम् ॥ 03-01-15 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V11" data-block-id="BS_C02_S04_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(282)ओं चक्षुरादिवत् तु तत्सहशिष्ट्यादिभ्यः ओम् ॥ 02-04-11 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V15" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V15" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V15_B1" data-verse="BS_C03_S01_V15" data-block-id="BS_C03_S01_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘गच्छन्ति पापिनः सर्वे नरकं नात्र संशयः ।
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V11" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V11">
+">‘गच्छन्ति पापिनः सर्वे नरकं नात्र संशयः ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V11_B1" data-verse="BS_C02_S04_V11" data-block-id="BS_C02_S04_V11_B1">चक्षुरादिवन्मुख्यप्राणोऽपि परमात्मवश एव । ‘सर्वं ह्येवैतत् परमेऽवतिष्ठते प्राणश्च प्राणाश्च प्राणिनश्च स ह्येक एवैतान् नयत्युन्नयति वशीकरोति’ इति गौपवनश्रुतौ चक्षुरादिभिः सह तद्वशत्वेनैव शासनात् ।</div>
+</span><p><span data-deva="‘तत्र भुक्त्वा पतन्त्येव ये द्विषन्ति जनार्दनम् ।
+‘महातमसि मग्नानां न तेषामुत्थितिः क्वचित् ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V11_B4" data-verse="BS_C02_S04_V11" data-block-id="BS_C02_S04_V11_B4">‘सर्वकर्ताऽपि सन् प्राणः परमाधारतः स्थितः ।
+‘इतरेषां तु पापानां व्युत्थानं विद्यतेऽपि च ।
-कथमेवान्यथा न स्याद्यतो नैवेश्वरद्वयम् । अनन्येश्वरता प्राणे तदन्येश्वरवर्जनात् । अवान्तरेश्वरत्वेन तस्येश्वरवचो भवेत् ।
+‘सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।
-अतो मध्यमतामाहुस्तस्य वेदेषु वेदिनः ।
+">‘तत्र भुक्त्वा पतन्त्येव ये द्विषन्ति जनार्दनम् ।
-अनन्येश्वरता प्राणे तदन्येश्वरवर्जनम्(वर्जना) । अनन्येश्वरता प्राणे तदन्येश्वरवर्जनात् । यतो विशेषवाक्येन ह्रियते समतावचः।’</div>
+‘महातमसि मग्नानां न तेषामुत्थितिः क्वचित् ।
+‘इतरेषां तु पापानां व्युत्थानं विद्यतेऽपि च ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V11_B10" data-verse="BS_C02_S04_V11" data-block-id="BS_C02_S04_V11_B10">‘नान्योऽतोऽस्तिद्रष्टा’(बृ.उ.५.७.२३),‘नान्यदतोऽस्ति द्रष्टृ’(बृ.उ.५.८.१२) इत्यादिवचनयुक्तयश्च आदिशब्दोक्ताः ॥ 11 ॥</div>
+‘सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।
+</span></p><span data-deva="
+‘इति सर्वत्र नियमः पञ्चकष्टे तु तत् सदा’ ॥ इत्यादि ॥ 15 ॥">
+‘इति सर्वत्र नियमः पञ्चकष्टे तु तत् सदा’ ॥ इत्यादि ॥ 15 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V12" data-block-id="BS_C02_S04_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(283)ओम् अकरणत्वाच्च न दोषस्तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 02-04-12॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अनिष्टादिकार्यधिकरणम् ॥ 11 ॥">॥ इति अनिष्टादिकार्यधिकरणम् ॥ 11 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सप्ताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A012"></span></p><h4 id="सप्ताधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सप्ताधिकरणम्">सप्ताधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V12" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V12">
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V16" data-block-id="BS_C03_S01_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(310)ओम् अपि सप्त ओम् ॥ 16-310 ॥">(310)ओम् अपि सप्त ओम् ॥ 16-310 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V12_B1" data-verse="BS_C02_S04_V12" data-block-id="BS_C02_S04_V12_B1">इतरेषां प्राणानां करणत्वान्मुख्यस्याकरणत्वात् तस्यानेभ्य उत्तमत्वं युज्यते ।</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V16" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V16" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V16_B1" data-verse="BS_C03_S01_V16" data-block-id="BS_C03_S01_V16_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bharatha-id"><span data-deva="‘रौरवोऽथ महांश्चैव वह्निर्वैतरणी तथा ।">‘रौरवोऽथ महांश्चैव वह्निर्वैतरणी तथा ।</span><br><span data-deva="कुम्भीपाक इति प्रोक्तान्यनित्यनरकाणि तु ॥">कुम्भीपाक इति प्रोक्तान्यनित्यनरकाणि तु ॥</span><br><span data-deva="तामिस्रश्चान्धतामिस्रो द्वौ नित्यौ सम्प्रकीर्तितौ ।">तामिस्रश्चान्धतामिस्रो द्वौ नित्यौ सम्प्रकीर्तितौ ।</span><br><span data-deva="इति सप्तप्रधानानि बलीयस्तूत्तरोत्तरम् ।">इति सप्तप्रधानानि बलीयस्तूत्तरोत्तरम् ।</span><br><span data-deva="एतानि क्रमशो गत्वैवारोहोऽथावरोहणम्’">एतानि क्रमशो गत्वैवारोहोऽथावरोहणम्’</span></span><span data-deva=" इति च भारते ॥ 16 ॥"> इति च भारते ॥ 16 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V12_B2" data-verse="BS_C02_S04_V12" data-block-id="BS_C02_S04_V12_B2">माण्डव्यश्रुतिश्च-
-‘तानि ह वा एतानि सर्वाणि करणान्यथ प्राण एवाकरणः तस्मान्मुख्यस्तस्मान्मुख्य इत्याचक्षते’ इति ॥ 12 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति चक्षुराद्यधिकरणम् ॥ 07 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सप्ताधिकरणम् ॥ 12 ॥">॥ इति सप्ताधिकरणम् ॥ 12 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A013" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तद्व्यापाराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A013"></span></p><h4 id="तद्व्यापाराधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A4.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="तद्व्यापाराधिकरणम्">तद्व्यापाराधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C02_S04_A050" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पञ्चवृत्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A050"></span><h4 class="gr-section-head">पञ्चवृत्त्यधिकरणम्</h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V17_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V17_I01" data-verse="BS_C03_S01_V17" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="ईश्वरस्य नरकायुक्तेः ‘सर्वं विसृजति सर्वं विलापयति सर्वं रमयति सर्वं न रमयति सर्वं प्रवर्तयत्यन्तरस्मिन् निविष्टः’ इति कौषारवश्रुतिविरोध इत्यतो वक्ति –">ईश्वरस्य नरकायुक्तेः ‘सर्वं विसृजति सर्वं विलापयति सर्वं रमयति सर्वं न रमयति सर्वं प्रवर्तयत्यन्तरस्मिन् निविष्टः’ इति कौषारवश्रुतिविरोध इत्यतो वक्ति –</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V13_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V13_I01" data-verse="BS_C02_S04_V13">
-<div class="leading-bhashya-line">‘सर्वे वा एते मुख्यदासाः प्राणोऽपानो व्यान उदानः समान इत्यथ प्राणो वाव सम्राट्’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V17" data-block-id="BS_C03_S01_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(311)ओं तत्रापि च तद्व्यापारादविरोधः ओम् ॥ 03-01-17 ॥">(311)ओं तत्रापि च तद्व्यापारादविरोधः ओम् ॥ 03-01-17 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V13_I03" data-block-id="BS_C02_S04_V13_I03" data-verse="BS_C02_S04_V13">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V17" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V17" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">‘प्राणापानादयः सर्वे मुख्यदासा यतेऽनिशम् ।<br/>अतस्तदाज्ञया नित्यं स्वानि कर्माणि कुर्वते’ इति युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V17_B1" data-verse="BS_C03_S01_V17" data-block-id="BS_C03_S01_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="चशब्दाददुःखानुभवेन ।">चशब्दाददुःखानुभवेन ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V17_B2" data-verse="BS_C03_S01_V17" data-block-id="BS_C03_S01_V17_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘स स्वर्गे स भूमौ स नरके सोऽन्धे तमसि प्रवृत्तिकृदेक एवानुविष्टो नासौ दुःखभुगीश्वरः प्रभुत्वात् सर्वं पश्यति सर्वं कारयति नासौ दुःखभुग् य एवं वेद’ इति पौत्रायणश्रुतेरविरोधः ।">‘स स्वर्गे स भूमौ स नरके सोऽन्धे तमसि प्रवृत्तिकृदेक एवानुविष्टो नासौ दुःखभुगीश्वरः प्रभुत्वात् सर्वं पश्यति सर्वं कारयति नासौ दुःखभुग् य एवं वेद’ इति पौत्रायणश्रुतेरविरोधः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V17_B3" data-verse="BS_C03_S01_V17" data-block-id="BS_C03_S01_V17_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavathatantra-id"><span data-deva="‘नरकेऽपि वसन्नीशो नासौ दुःखभुगुच्यते ।">‘नरकेऽपि वसन्नीशो नासौ दुःखभुगुच्यते ।</span><br><span data-deva="नीचोच्चतैव दुःखादेर्भोग इत्यभिधीयते ॥">नीचोच्चतैव दुःखादेर्भोग इत्यभिधीयते ॥</span><br><span data-deva="नासौ नीचोच्चतां याति पश्यत्येव प्रभुत्वतः’(छां.उ.५.१०.८)">नासौ नीचोच्चतां याति पश्यत्येव प्रभुत्वतः’(छां.उ.५.१०.८)</span></span></span><span data-deva=" इति भागवततन्त्रे ॥ 17 ॥"> इति भागवततन्त्रे ॥ 17 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति तद्व्यापाराधिकरणम् ॥ 13 ॥">॥ इति तद्व्यापाराधिकरणम् ॥ 13 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V13_I05" data-block-id="BS_C02_S04_V13_I05" data-verse="BS_C02_S04_V13">
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A014" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="विद्याकर्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A014"></span></p><h4 id="विद्याकर्माधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="विद्याकर्माधिकरणम्">विद्याकर्माधिकरणम्</span></h4>
-<div class="leading-bhashya-line">‘मुख्यस्यैव स्वरूपाणि प्राणाध्याः पञ्चवायवः ।<br/> स एव प्राणिनां देहे पञ्चधा वर्ततेऽनिशम्’ इति च गौपवनश्रुतिः ।</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V18_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V18_I01" data-verse="BS_C03_S01_V18" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘अथैतयोः पथोर्न कतरेण च तानीमानि क्षुद्रमिश्राण्यसकृदावर्तीनि भूतानि भवन्ति जायस्व म्रियस्वेत्येतत् तृतीयं स्थानम्’(छां.उ.५.१०.८) इति गतिस्वातन्त्र्यं भूतानां प्रतीयत इत्यत आह-">‘अथैतयोः पथोर्न कतरेण च तानीमानि क्षुद्रमिश्राण्यसकृदावर्तीनि भूतानि भवन्ति जायस्व म्रियस्वेत्येतत् तृतीयं स्थानम्’(छां.उ.५.१०.८) इति गतिस्वातन्त्र्यं भूतानां प्रतीयत इत्यत आह-</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V18" data-block-id="BS_C03_S01_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(312)ओं विद्याकर्मणोरिति तु प्रकृतत्वात् ओम् ॥ 03-01-18 ॥">(312)ओं विद्याकर्मणोरिति तु प्रकृतत्वात् ओम् ॥ 03-01-18 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V13_I07" data-block-id="BS_C02_S04_V13_I07" data-verse="BS_C02_S04_V13">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V18" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V18" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">अतो वक्ति-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V18_B1" data-verse="BS_C03_S01_V18" data-block-id="BS_C03_S01_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="विद्याकर्मापेक्षयैवैतद् वचनम् । तयोरपि प्रकृतत्वात् ।">विद्याकर्मापेक्षयैवैतद् वचनम् । तयोरपि प्रकृतत्वात् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V18_B2" data-verse="BS_C03_S01_V18" data-block-id="BS_C03_S01_V18_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bharatha-id"><span data-deva="‘विद्यापथः कर्मपथो द्वौ पन्थानौ प्रकीर्तितौ ।">‘विद्यापथः कर्मपथो द्वौ पन्थानौ प्रकीर्तितौ ।</span><br><span data-deva="तद्वर्जितस्त्रिधा याति तिर्यग् वा नरकं तमः’">तद्वर्जितस्त्रिधा याति तिर्यग् वा नरकं तमः’</span></span></span><span data-deva="इति च भारते॥ 18 ॥">इति च भारते॥ 18 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="इति विद्याकर्माधिकरणम् ॥ 14 ॥">इति विद्याकर्माधिकरणम् ॥ 14 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V13" data-block-id="BS_C02_S04_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(284)ओं पञ्चवृत्तिर्मनोवद्व्यपदिश्यते ओम् ॥ 02-04-13॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A015" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="महातमोऽधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A015"></span></p><h4 id="महातमोऽधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AE.E0.A4.B9.E0.A4.BE.E0.A4.A4.E0.A4.AE.E0.A5.8B.E0.A4.BD.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="महातमोऽधिकरणम्">महातमोऽधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V19_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V19_I01" data-verse="BS_C03_S01_V19" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V13" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V13">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘यत्र दुःखं सुखं तत्र सर्वत्रापि प्रतीयते ।">‘यत्र दुःखं सुखं तत्र सर्वत्रापि प्रतीयते ।</span><br><span data-deva="अपि नीचगतौ किञ्चित् किमु मानुषदेहिनः’ ॥ इति वचनान्महातमस्यपि सुखप्राप्तिरित्यत आह-">अपि नीचगतौ किञ्चित् किमु मानुषदेहिनः’ ॥ इति वचनान्महातमस्यपि सुखप्राप्तिरित्यत आह-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V13_B1" data-verse="BS_C02_S04_V13" data-block-id="BS_C02_S04_V13_B1">‘अथ पञ्चवृत्त्यैतत् प्रवर्तते प्राणो वाव पञ्चवृत्तिः प्राणोऽपानो व्यान उदानः समान इति तेभ्यो वा एतेभ्यः पञ्चदासाः प्रजायन्ते प्राणाद् वाव प्राणेऽपानादपानो व्यानाद् व्यान उदानादुदानः समानादेव समानो यथा ह वै मनः पञ्चधा व्यपदिश्यते मनोबुद्धिरहङ्कारश्चित्तं चेतनेति तेभ्यो वा एतेभ्यः पञ्च दासाः प्रजायन्ते  मनसो वाव मनो बुद्धेर्बुद्धिरहङ्कारादहङ्कारश्चित्ताच्चित्तं चेतनाया एव चेतनैवमिति’ इति</div>
+</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V19" data-block-id="BS_C03_S01_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(313)ओं न तृतीये तथोपलब्धेः ओम् ॥ 03-01-19 ॥">(313)ओं न तृतीये तथोपलब्धेः ओम् ॥ 03-01-19 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V19" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V19" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V19_B1" data-verse="BS_C03_S01_V19" data-block-id="BS_C03_S01_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अथाविद्वानकर्माऽवाग्गच्छति त्रिधा ह वाऽवाग् गच्छति तिर्यग् यातना तम इति ।  द्वे वाव सुखानुवृत्ते, न तमः सुखानुवृत्तं केवलं ह्येवात्र दुःखं भवति’ इति श्रुतेर्न तृतीयावाग्गतौ सुखम् ॥ 19 ॥">‘अथाविद्वानकर्माऽवाग्गच्छति त्रिधा ह वाऽवाग् गच्छति तिर्यग् यातना तम इति ।  द्वे वाव सुखानुवृत्ते, न तमः सुखानुवृत्तं केवलं ह्येवात्र दुःखं भवति’ इति श्रुतेर्न तृतीयावाग्गतौ सुखम् ॥ 19 ॥</span></div>
+</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V20" data-block-id="BS_C03_S01_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(314)ओं स्मर्यतेऽपि च लोके ओम् ॥ 03-01-20 ॥">(314)ओं स्मर्यतेऽपि च लोके ओम् ॥ 03-01-20 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V20" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V20" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V20_B1" data-verse="BS_C03_S01_V20" data-block-id="BS_C03_S01_V20_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id"><span data-deva="‘तिर्यक्षु नरके चैव सुखलेशो विधीयते ।">‘तिर्यक्षु नरके चैव सुखलेशो विधीयते ।</span><br><span data-deva="नान्धे तमसि मग्नानां सुखलेशोऽपि कश्चन’">नान्धे तमसि मग्नानां सुखलेशोऽपि कश्चन’</span></span></span><span data-deva=" इति भविष्यत्पर्वणि ।"> इति भविष्यत्पर्वणि ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V20_B3" data-verse="BS_C03_S01_V20" data-block-id="BS_C03_S01_V20_B3" style="position: relative;"><span data-deva="लोकसिद्धं चैतत्। चशब्दाल्लोकसिद्धिरपि स्मार्तेत्याह ।">लोकसिद्धं चैतत्। चशब्दाल्लोकसिद्धिरपि स्मार्तेत्याह ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V20_B4" data-verse="BS_C03_S01_V20" data-block-id="BS_C03_S01_V20_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="‘अतिप्रिये यथा राजा न दुःखं सहते क्वचित् ।">‘अतिप्रिये यथा राजा न दुःखं सहते क्वचित् ।</span><br><span data-deva="अत्यप्रिये सुखमपि तथैव परमेश्वरः’">अत्यप्रिये सुखमपि तथैव परमेश्वरः’</span></span></span><span data-deva="इति हि ब्राह्मे ॥ 20 ॥">इति हि ब्राह्मे ॥ 20 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति पञ्चवृत्त्यधिकरणम् ॥ 08 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V21" data-block-id="BS_C03_S01_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(315)ओं दर्शनाच्च ओम् ॥ 03-01-21 ॥">(315)ओं दर्शनाच्च ओम् ॥ 03-01-21 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V21" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V21" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S04_A051" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अण्वधिकरणम् (प्राणाणुत्वाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A051"></span><h4 class="gr-section-head">अण्वधिकरणम् (प्राणाणुत्वाधिकरणम्)</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V21_B1" data-verse="BS_C03_S01_V21" data-block-id="BS_C03_S01_V21_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘नारायणप्रसादेन समिद्धज्ञानचक्षुषा ।
+">‘नारायणप्रसादेन समिद्धज्ञानचक्षुषा ।
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V14_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V14_I01" data-verse="BS_C02_S04_V14">
+</span><p><span data-deva="अत्यन्तदुःखसल्लीनान् निश्येषसुखवर्जितान् ॥
-<div class="leading-bhashya-line">‘प्राण एवाधस्तात् प्राण उपरिष्ठात् प्राणो मध्यतः प्राणः सर्वतः प्राण एवेदं सर्वम्’ इति प्राणस्य व्याप्तिः प्रतीयते ।</div>
+नित्यमेव तथाभूतान् विमिश्रांश्च गणान् बहून् ।
-<div class="leading-bhashya-line">‘यतः सर्वं जगद्व्याप्य तिष्ठति प्राण एव तु ।</div>
+निरस्ताशेषदुःखांश्च नित्यानन्दैकभागिनः ॥
-<div class="leading-bhashya-line">अतो धृतं जगत् सर्वमन्यथा केन धार्यते’ इति च युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।</div>
+">अत्यन्तदुःखसल्लीनान् निश्येषसुखवर्जितान् ॥
+नित्यमेव तथाभूतान् विमिश्रांश्च गणान् बहून् ।
+निरस्ताशेषदुःखांश्च नित्यानन्दैकभागिनः ॥
+</span></p><span data-deva="
+अपश्यत् त्रिविधान् ब्रह्मा साक्षादेव चतुर्मुखः॥’ इति दर्शनवचनाच्च पाद्मे ॥ 21 ॥">
+अपश्यत् त्रिविधान् ब्रह्मा साक्षादेव चतुर्मुखः॥’ इति दर्शनवचनाच्च पाद्मे ॥ 21 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V22" data-block-id="BS_C03_S01_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(316) ओं तृतीये शब्दावरोधः संशोकजस्य ओम् ॥ 03-01-22॥">(316) ओं तृतीये शब्दावरोधः संशोकजस्य ओम् ॥ 03-01-22॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V14_I04" data-block-id="BS_C02_S04_V14_I04" data-verse="BS_C02_S04_V14">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V22" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V22" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">‘अणुनैतत् सृज्यतेऽणुनैतद् धार्यतेऽणौ लयमभ्युपैति प्राणो वा अणुः प्राणैः(क्वचित् कोशेषु ‘प्राणे,प्राणो’इति पाठः) ह्येतद्भवति’ इति च सौत्रायणश्रुतिः ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V22_B1" data-verse="BS_C03_S01_V22" data-block-id="BS_C03_S01_V22_B1" style="position: relative;"><span data-deva="तृतीये तृतीयतमसः श्रवणादेव शब्दानुसारेण संशोकजमोहप्राप्तिः ॥ 22 ॥">तृतीये तृतीयतमसः श्रवणादेव शब्दानुसारेण संशोकजमोहप्राप्तिः ॥ 22 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V23" data-block-id="BS_C03_S01_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(317)ओं स्मरणाच्च ओम् ॥ 03-01-23 ॥">(317)ओं स्मरणाच्च ओम् ॥ 03-01-23 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V14_I05" data-block-id="BS_C02_S04_V14_I05" data-verse="BS_C02_S04_V14">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V23" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V23" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">अत आह –</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V23_B1" data-verse="BS_C03_S01_V23" data-block-id="BS_C03_S01_V23_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id"><span data-deva="‘महातमस्त्रिधा प्रोक्तमूर्ध्वं मध्यं तथाऽधरम् ।">‘महातमस्त्रिधा प्रोक्तमूर्ध्वं मध्यं तथाऽधरम् ।</span><br><span data-deva="श्रवणादेव मूर्च्छादिरधरस्य यतो भवेत् ॥">श्रवणादेव मूर्च्छादिरधरस्य यतो भवेत् ॥</span><br><span data-deva="तस्मान्न विस्तरेणैतत् कथ्यते राजसत्तम॥’">तस्मान्न विस्तरेणैतत् कथ्यते राजसत्तम॥’</span></span></span><span data-deva=" इति कौर्मे ॥ 23 ॥"> इति कौर्मे ॥ 23 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति महातमोऽधिकरणम् (नतृतीयाधिकरणम्) ॥ 15 ॥">॥ इति महातमोऽधिकरणम् (नतृतीयाधिकरणम्) ॥ 15 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V14" data-block-id="BS_C02_S04_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(285)ओम् अणुश्च ओम् ॥ 02-04-14॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A016" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तत्स्वाभाव्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A016"></span></p><h4 id="तत्स्वाभाव्याधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A4.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.AD.E0.A4.BE.E0.A4.B5.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="तत्स्वाभाव्याधिकरणम्">तत्स्वाभाव्याधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V24_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V24_I01" data-verse="BS_C03_S01_V24" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V14" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V14">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘धूमो भूत्वाऽभ्रं भवति’(छां.उ.५.१०.५,काषायणश्रुतौ) इत्याद्यन्यभावः श्रूयते । स कथमित्यतो ब्रवीति-">‘धूमो भूत्वाऽभ्रं भवति’(छां.उ.५.१०.५,काषायणश्रुतौ) इत्याद्यन्यभावः श्रूयते । स कथमित्यतो ब्रवीति-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V14_B1" data-verse="BS_C02_S04_V14" data-block-id="BS_C02_S04_V14_B1">‘स वा एष प्राणोऽणुर्महान् नामाऽन्तर्वाऽणुर्बर्हिर्महान् प्राणो वा ईशितव्येश ईशो ह्यसौ सर्वस्येशितव्यश्च परस्य’ इति हि कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 14 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति प्राणाणुत्वाधिकरणम् ॥ 09 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V24" data-block-id="BS_C03_S01_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(318)ओं तत्स्वाभाव्यापत्तिरुपपत्तेः ओम् ॥ 03-01-24॥">(318)ओं तत्स्वाभाव्यापत्तिरुपपत्तेः ओम् ॥ 03-01-24॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V24" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V24" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S04_A052" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ज्योतिराद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A052"></span><h4 class="gr-section-head">ज्योतिराद्यधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V24_B1" data-verse="BS_C03_S01_V24" data-block-id="BS_C03_S01_V24_B1" style="position: relative;"><span data-deva="धूमादिषु प्रविश्य तद्गतौ गतिः स्थितौ स्थितिरित्यादिरेव तद्भावापत्तिः ।">धूमादिषु प्रविश्य तद्गतौ गतिः स्थितौ स्थितिरित्यादिरेव तद्भावापत्तिः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V24_B2" data-verse="BS_C03_S01_V24" data-block-id="BS_C03_S01_V24_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न ह्यन्यस्यान्यभावो युज्यते । न च तत्पदप्राप्तिः ।">न ह्यन्यस्यान्यभावो युज्यते । न च तत्पदप्राप्तिः ।</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V15_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V15_I01" data-verse="BS_C02_S04_V15">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V24_B2" data-verse="BS_C03_S01_V24" data-block-id="BS_C03_S01_V24_B2" style="position: relative;"><span data-deva="गारुडे च-
-<div class="leading-bhashya-line">करणत्वं प्राणानामुक्तम् ।</div>
+">गारुडे च-
+</span><p><span data-deva="धूमादिभावप्राप्तिश्च तद्गतौ गतिरेव तु ।
+स्थितौ स्थितिः प्रवेशश्च लघुत्वादिस्तथैव च ॥
+न ह्यन्यस्यान्यथाभावो न च तत्पदमिष्यते ।
+विद्यागम्यं पदं यस्मात् न तत्प्राप्यं हि कर्मणा॥
+एकदेशस्वभावेन वागभेदाऽपि युज्यते ।
+">धूमादिभावप्राप्तिश्च तद्गतौ गतिरेव तु ।
+स्थितौ स्थितिः प्रवेशश्च लघुत्वादिस्तथैव च ॥
+न ह्यन्यस्यान्यथाभावो न च तत्पदमिष्यते ।
+विद्यागम्यं पदं यस्मात् न तत्प्राप्यं हि कर्मणा॥
+एकदेशस्वभावेन वागभेदाऽपि युज्यते ।
+</span></p><span data-deva="
+यथा जीवः परं ब्रह्म ब्रह्मेदं जगदित्यपि॥’ इति ॥ 24 ॥">
+यथा जीवः परं ब्रह्म ब्रह्मेदं जगदित्यपि॥’ इति ॥ 24 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति तत्स्वाभाव्याधिकरणम् ॥ 16 ॥">॥ इति तत्स्वाभाव्याधिकरणम् ॥ 16 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V15_I02" data-block-id="BS_C02_S04_V15_I02" data-verse="BS_C02_S04_V15">
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नातिचिरेणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A017"></span></p><h4 id="नातिचिरेणाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A4.E0.A4.BF.E0.A4.9A.E0.A4.BF.E0.A4.B0.E0.A5.87.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="नातिचिरेणाधिकरणम्">नातिचिरेणाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="leading-bhashya-line">‘जीवस्य करणान्याहुः प्राणानेतांस्तु सर्वशः।<br/>यस्मात् तद्वशगा एते दृश्यन्ते सर्वदेहिषु॥’<br/> इति सौत्रायणश्रुतौ सयुक्तिकं जीवकरणत्वं प्रतीयते। ‘ब्रह्मणो वा एतानि करणानि चक्षुः श्रोत्रं मनो वागिति तद्ध्येतैः कारयति’ इति काषायणश्रुतौ । अत आह –</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V25_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V25_I01" data-verse="BS_C03_S01_V25" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="बहुस्थानगमनात् कल्पान्तमप्येवं स्यादित्यत आह-">बहुस्थानगमनात् कल्पान्तमप्येवं स्यादित्यत आह-</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V25" data-block-id="BS_C03_S01_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(319)ओं नातिचिरेण विशेषात् ओम् ॥ 03-01-25 ॥">(319)ओं नातिचिरेण विशेषात् ओम् ॥ 03-01-25 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V15" data-block-id="BS_C02_S04_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(286)ओं ज्योतिराद्यधिष्ठानं तु तदामननात् ओम् ॥ 02-04-15॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V25" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V25" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V25_B1" data-verse="BS_C03_S01_V25" data-block-id="BS_C03_S01_V25_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Naradiya-id"><span data-deva="‘तद्य इह रमणीयचरणा अभ्याशो ह यत् ते रमणीयां योनिमापद्यन्ते’(छां.उ.५.१०.७)">‘तद्य इह रमणीयचरणा अभ्याशो ह यत् ते रमणीयां योनिमापद्यन्ते’(छां.उ.५.१०.७)</span></span></span><span data-deva=" इति विशेषान्नातिचिरेण ॥"> इति विशेषान्नातिचिरेण ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V15" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V15">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V25_B2" data-verse="BS_C03_S01_V25" data-block-id="BS_C03_S01_V25_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishat-id"><span data-deva="‘स्वर्गाल्लोकादवाक् प्राप्तो वत्सरात् पूर्वमेव तु ।">‘स्वर्गाल्लोकादवाक् प्राप्तो वत्सरात् पूर्वमेव तु ।</span><br><span data-deva="मातुः शरीरमाप्नोति पर्यटन् यत्र तत्र च॥’(छां.उ.५.१०.७)">मातुः शरीरमाप्नोति पर्यटन् यत्र तत्र च॥’(छां.उ.५.१०.७)</span></span></span><span data-deva=" इति च नारदीये ॥ 25 ॥"> इति च नारदीये ॥ 25 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V15_B1" data-verse="BS_C02_S04_V15" data-block-id="BS_C02_S04_V15_B1">यज्ज्योतिराद्यधिष्ठानं ब्रह्म तदेवैतैः करणैः प्रवर्तयति। ‘यः प्राणे तिष्ठन्’(बृ.उ.५.७.१६) इत्यादि तदामननात् ॥ 15 ॥</div>
 </div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V16_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V16_I01" data-verse="BS_C02_S04_V16">
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति नातिचिरेणाधिकरणम् (अचिरप्राप्त्यधिकरणम्) ॥ 17 ॥">॥ इति नातिचिरेणाधिकरणम् (अचिरप्राप्त्यधिकरणम्) ॥ 17 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">कथं जीवकरणत्वश्रुतिरित्यतो वक्ति –</div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A018" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्याधिष्ठिताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A018"></span></p><h4 id="अन्याधिष्ठिताधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.B7.E0.A5.8D.E0.A4.A0.E0.A4.BF.E0.A4.A4.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अन्याधिष्ठिताधिकरणम्">अन्याधिष्ठिताधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V26_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V26_I01" data-verse="BS_C03_S01_V26" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘त इह व्रीहियवा ओषधिवनस्पतयस्तिलमाषा इति जायन्ते’(छां.उ.५.१०.६) इति श्रवणादनर्थफलत्वं यज्ञादेरित्यतो वक्ति-">‘त इह व्रीहियवा ओषधिवनस्पतयस्तिलमाषा इति जायन्ते’(छां.उ.५.१०.६) इति श्रवणादनर्थफलत्वं यज्ञादेरित्यतो वक्ति-</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V26" data-block-id="BS_C03_S01_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(320)ओम् अन्याधिष्ठिते पूर्ववदभिलापात् ओम् ॥ 03-01-26॥">(320)ओम् अन्याधिष्ठिते पूर्ववदभिलापात् ओम् ॥ 03-01-26॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V16" data-block-id="BS_C02_S04_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(287)ओं प्राणवता शब्दात् ओम् ॥ 02-04-16 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V26" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V26" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V26_B1" data-verse="BS_C03_S01_V26" data-block-id="BS_C03_S01_V26_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अन्याधिष्ठिते व्रीह्यादिशरीरे प्रवेशः । न तु भोगोऽस्य ।">अन्याधिष्ठिते व्रीह्यादिशरीरे प्रवेशः । न तु भोगोऽस्य ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V16" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V16">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V26_B2" data-verse="BS_C03_S01_V26" data-block-id="BS_C03_S01_V26_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘धूमो भूत्वाऽभ्रं भवति’(छां.उ.५.१०.५) इत्यादिपूर्वोक्तिवत् ॥">‘धूमो भूत्वाऽभ्रं भवति’(छां.उ.५.१०.५) इत्यादिपूर्वोक्तिवत् ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V16_B1" data-verse="BS_C02_S04_V16" data-block-id="BS_C02_S04_V16_B1">जीवेनैव (स्व)करणैः कारयति परमात्मा । अतो न विरोधः ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V26_B3" data-verse="BS_C03_S01_V26" data-block-id="BS_C03_S01_V26_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘सोऽवाग्गतः स्थावरान् प्रविश्याभोगेनैव व्रजन् स्थूलं शरीरमेति स्थूलाच्छरीराद्भोगाननुभुङ्क्ते’ इत्यभिलापात् कौषारवश्रुतौ ।">‘सोऽवाग्गतः स्थावरान् प्रविश्याभोगेनैव व्रजन् स्थूलं शरीरमेति स्थूलाच्छरीराद्भोगाननुभुङ्क्ते’ इत्यभिलापात् कौषारवश्रुतौ ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V26_B4" data-verse="BS_C03_S01_V26" data-block-id="BS_C03_S01_V26_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id"><span data-deva="‘स्वर्गादवाग्गतो देही व्रीह्यादीतरदेहगः ।">‘स्वर्गादवाग्गतो देही व्रीह्यादीतरदेहगः ।</span><br><span data-deva="अभुञ्जंस्तु क्रमेणैव देहमाप्नोति कालतः’">अभुञ्जंस्तु क्रमेणैव देहमाप्नोति कालतः’</span></span></span><span data-deva="इति वाराहे ॥ 26 ॥">इति वाराहे ॥ 26 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V16_B1" data-verse="BS_C02_S04_V16" data-block-id="BS_C02_S04_V16_B1">‘एष ह्येनेनाऽत्मना चक्षुषा दर्शयति श्रोत्रेण श्रावयति मनसा मानयति बुद्ध्या बोधयति तस्मादेतावाहुः सृतिरसृतिरिति’ इति भाल्लवेयश्रुतेः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V16_B2" data-verse="BS_C02_S04_V16" data-block-id="BS_C02_S04_V16_B2">‘करणैः कारणं ब्रह्म पुरुषापेक्षयाऽखिलम् ।
-श्रोत्रादिभिः कारयति करणानीत्यतो विदुः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V16_B4" data-verse="BS_C02_S04_V16" data-block-id="BS_C02_S04_V16_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">न जीवापेक्षया मुख्यं कारयेत् परमेश्वरः ।<br/>केवलात्मेच्छया तस्मान्मुख्यत्वं तस्य निश्चितम्’</span></span> इति च वाराहे ॥ 16 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V17" data-block-id="BS_C02_S04_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(288)ओं तस्य च नित्यत्वात् ओम् ॥ 02-04-17॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V27" data-block-id="BS_C03_S01_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(321)ओम् अशुद्धमिति चेन्न शब्दात् ओम् ॥ 03-01-27॥">(321)ओम् अशुद्धमिति चेन्न शब्दात् ओम् ॥ 03-01-27॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V27" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V27" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V17" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V17">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V27_B5" data-verse="BS_C03_S01_V27" data-block-id="BS_C03_S01_V27_B5" style="position: relative;"><span data-deva="हिंसारूपत्वात् पापस्यापि सम्भवाद्धुःखं च भवत्विति चेन्न। शब्दविहितत्वात्॥">हिंसारूपत्वात् पापस्यापि सम्भवाद्धुःखं च भवत्विति चेन्न। शब्दविहितत्वात्॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V17_B1" data-verse="BS_C02_S04_V17" data-block-id="BS_C02_S04_V17_B1">‘अनादिनित्यत्वाच्च जीवकरणसम्बन्धस्य युज्यते तत् करणत्वश्रुतिः ।’</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V27_B6" data-verse="BS_C03_S01_V27" data-block-id="BS_C03_S01_V27_B6" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id"><span data-deva="‘हिंसा त्ववैदिका या तु तयाऽनर्थो ध्रुवं भवेत्।">‘हिंसा त्ववैदिका या तु तयाऽनर्थो ध्रुवं भवेत्।</span><br><span data-deva="वेदोक्तया हिंसया तु नैवानर्थः कथञ्चन’">वेदोक्तया हिंसया तु नैवानर्थः कथञ्चन’</span></span></span><span data-deva=" इति वाराहे॥ 27 ॥"> इति वाराहे॥ 27 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V17_B2" data-verse="BS_C02_S04_V17" data-block-id="BS_C02_S04_V17_B2">‘अथावियोगीनि करणैर्वाव न वियुज्यते देहेनैव वियुज्यत इत्येतद् वाव करणानां करणत्वं यद् वाव न वियुज्यते’ इति गौपवनश्रुतिः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V17_B2" data-verse="BS_C02_S04_V17" data-block-id="BS_C02_S04_V17_B2">चशब्दः करणसम्बन्धग्राही ॥ 17 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति ज्योतिराद्यधिकरणम् ॥ 10 ॥</div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A019" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="रेतोऽधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A019"></span></p><h4 id="रेतोऽधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B0.E0.A5.87.E0.A4.A4.E0.A5.8B.E0.A4.BD.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="रेतोऽधिकरणम्">रेतोऽधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V28_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V28_I01" data-verse="BS_C03_S01_V28" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S04_A053" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इन्द्रियाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A053"></span><h4 class="gr-section-head">इन्द्रियाधिकरणम्</h4>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘स्वर्गादवाग्गतश्चापि मातुरेवोदरं व्रजेत्’ इति वचनात्  ‘य एव गृही भवति यो वा रेतः सिञ्चति तमेवानुविशति’इति श्रुतिः कथमित्यत आह-">‘स्वर्गादवाग्गतश्चापि मातुरेवोदरं व्रजेत्’ इति वचनात्  ‘य एव गृही भवति यो वा रेतः सिञ्चति तमेवानुविशति’इति श्रुतिः कथमित्यत आह-</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V18_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V18_I01" data-verse="BS_C02_S04_V18">
-<div class="leading-bhashya-line">‘अथेन्द्रियाणि प्राणा वा इन्द्रियाणि प्राणा हीदं द्रवन्ति’ इति सयुक्तिकपौत्रायणश्रुतिः सामान्येन प्राणानामिन्द्रियत्वं वक्ति । ‘द्वादशैवेन्द्रियाण्याहुर्मनोबुद्धी तु द्वादशे’ इति च काषायणश्रुतिः । अतः कस्येन्द्रियत्वं निवार्यत इत्यतो वक्ति-</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V28" data-block-id="BS_C03_S01_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(322)ओं रेतःसिग्योगोऽथ ओम् ॥ 03-01-28॥">(322)ओं रेतःसिग्योगोऽथ ओम् ॥ 03-01-28॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V18" data-block-id="BS_C02_S04_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(289)ओं त इन्द्रियाणि तद्व्यपदेशादन्यत्र श्रेष्ठात् ओम् ॥ 02-04-18 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V28" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V28" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V28_B1" data-verse="BS_C03_S01_V28" data-block-id="BS_C03_S01_V28_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘ततो रेतःसिचमेवानुप्रविशत्यथ मातरमथ प्रसूयते स कर्म कुरुते’ इति कौण्ठरव्यश्रुतेः पितरमेव प्रथमतो विशति।">‘ततो रेतःसिचमेवानुप्रविशत्यथ मातरमथ प्रसूयते स कर्म कुरुते’ इति कौण्ठरव्यश्रुतेः पितरमेव प्रथमतो विशति।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V18" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V18">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V28_B1" data-verse="BS_C03_S01_V28" data-block-id="BS_C03_S01_V28_B1" style="position: relative;"><span data-deva="मातृप्राप्तेः पश्चादपि भाव्यत्वात् ॥ 28 ॥">मातृप्राप्तेः पश्चादपि भाव्यत्वात् ॥ 28 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V18_B1" data-verse="BS_C02_S04_V18" data-block-id="BS_C02_S04_V18_B1">मुख्यप्राणमृते त एवेन्द्रियाणि ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V18_B2" data-verse="BS_C02_S04_V18" data-block-id="BS_C02_S04_V18_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Poutrayana-id">‘द्वादशैवेन्द्रियाण्याहुः प्राणो मुख्यस्त्वनिन्द्रियम् ।<br/>द्रवतां हीन्द्रियाणां तु नियन्ता प्राण एकराट्’</span></span> इति पौत्रायणश्रुतिः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V18_B4" data-verse="BS_C02_S04_V18" data-block-id="BS_C02_S04_V18_B4"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id">‘श्रोत्रादीनि तु पञ्चैव तथा वागादिपञ्चकम् ।<br/>मनोबुद्धिसहायानि द्वादशैवेन्द्रियाणि तु ।<br/>विषयद्रवणात् तेषामिन्द्रियत्वमुदाहृतम् ।<br/>तेषां नियामकः प्राणः स्थित एवाखिलप्रभुः’</span> इति बृहत्संहितायाम् ॥18॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V19" data-block-id="BS_C02_S04_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(290)ओं भेदश्रुतेः ओम् ॥ 02-04-19॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति रेतोऽधिकरणम् ॥ 19 ॥">॥ इति रेतोऽधिकरणम् ॥ 19 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S01_A020" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="योन्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A020"></span></p><h4 id="योन्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AF.E0.A5.8B.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="योन्यधिकरणम्">योन्यधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V19" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V19">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V29_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V29_I01" data-verse="BS_C03_S01_V29" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V19_B1" data-verse="BS_C02_S04_V19" data-block-id="BS_C02_S04_V19_B1">‘स्थित एव हीदं मुख्यप्राणः करोति कारयति बलति बालयति धत्ते धारयति प्रभुं वा एनमाहुः अथेन्द्रियाणि न स्थितानि न कुर्वन्ति न कारयन्ति न बलन्ति न बालयन्ति न दधते न धारयन्ति तानि ह वा एतान्यबलानि तस्मादाहुरिन्द्रियाणि करणानि’ इति पौत्रायणश्रुतेः ॥ 19 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘देहं गर्भस्थितं क्‍वापि प्रविशेत् स्वर्गतो गतः’ इति वचनात् पश्चादेव प्रविशतीत्यत आह-">‘देहं गर्भस्थितं क्‍वापि प्रविशेत् स्वर्गतो गतः’ इति वचनात् पश्चादेव प्रविशतीत्यत आह-</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V20" data-block-id="BS_C02_S04_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं वैलक्षण्याच्च ओम् ॥ 20-291 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V29" data-block-id="BS_C03_S01_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(323)ओं योनेः शरीरम् ओम् ॥ 03-01-29॥">(323)ओं योनेः शरीरम् ओम् ॥ 03-01-29॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V29" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V29" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V20" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V20">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V29_B1" data-verse="BS_C03_S01_V29" data-block-id="BS_C03_S01_V29_B1" style="position: relative;"><span data-deva="पितृशरीरान्मातृयोनिमनुप्रविश्य तत एव शरीरमाप्नोति ।">पितृशरीरान्मातृयोनिमनुप्रविश्य तत एव शरीरमाप्नोति ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V20_B1" data-verse="BS_C02_S04_V20" data-block-id="BS_C02_S04_V20_B1">पुरुषापेक्षया प्रवृत्तिरिन्द्रियाणां दृष्यते, न मुख्यस्य । ‘प्राणाग्नय एवैतस्मिन् पुरे जाग्रति’(ष.प्र.४.३) इति च श्रुतेः ॥ 20 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V29_B2" data-verse="BS_C03_S01_V29" data-block-id="BS_C03_S01_V29_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Poushyayana-id"><span data-deva="‘दिवः स्थास्नून् गच्छति स्थास्नुभ्यः पितरं पितुर्मातरं मातुः शरीरं शरीरेण जायत इति सम्मितमथासम्मितं स्थास्नुभ्यो जायते पितुर्मातुरन्तरे वा गर्भे वा बहिर्वा’">‘दिवः स्थास्नून् गच्छति स्थास्नुभ्यः पितरं पितुर्मातरं मातुः शरीरं शरीरेण जायत इति सम्मितमथासम्मितं स्थास्नुभ्यो जायते पितुर्मातुरन्तरे वा गर्भे वा बहिर्वा’</span></span></span><span data-deva=" इति पौष्यायणश्रुतेः ॥"> इति पौष्यायणश्रुतेः ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V29_B3" data-verse="BS_C03_S01_V29" data-block-id="BS_C03_S01_V29_B3" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="‘स्थावराणि दिवः प्राप्तः स्थावरेभ्यश्च पूरुषम् ।">‘स्थावराणि दिवः प्राप्तः स्थावरेभ्यश्च पूरुषम् ।</span><br><span data-deva="पुरुषात् स्त्रियमापन्नस्ततो देहं यथाक्रमम् ॥">पुरुषात् स्त्रियमापन्नस्ततो देहं यथाक्रमम् ॥</span></span>
+<p><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="देहेन जायते जन्तुरिति सामान्यतो जनिः ।">देहेन जायते जन्तुरिति सामान्यतो जनिः ।</span><br><span data-deva="विशेषवचनं(जननं) चापि प्रोच्यमानं निबोध मे ॥">विशेषवचनं(जननं) चापि प्रोच्यमानं निबोध मे ॥</span></span>
+</p>
+<span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="स्थास्नुष्वथापि पुरुषे प्रमादायामथापि वा ।">स्थास्नुष्वथापि पुरुषे प्रमादायामथापि वा ।</span><br><span data-deva="गर्भे वा बहिरेवाथ क्वचित् स्थानान्तरेषु च॥’">गर्भे वा बहिरेवाथ क्वचित् स्थानान्तरेषु च॥’</span></span><span data-deva=" इति ब्राह्मे ॥ 29 ॥"> इति ब्राह्मे ॥ 29 ॥</span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥ 03-01 ॥">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥ 03-01 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति इन्द्रियाधिकरणम् ॥ 11 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति योन्यधिकरणम् ॥ 20 ॥">॥ इति योन्यधिकरणम् ॥ 20 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-C3-S2" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="द्वितीयः पादः"></span>
-<span id="gr-adh-BS_C02_S04_A054" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सङ्ज्ञाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A054"></span><h4 class="gr-section-head">सङ्ज्ञाधिकरणम्</h4>
+</p>
+<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="द्वितीयः_पादः_3"><span id=".E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.A4.E0.A5.80.E0.A4.AF.E0.A4.83_.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.83_3"></span><span data-deva="द्वितीयः पादः">द्वितीयः पादः</span></h3></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V21_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V21_I01" data-verse="BS_C02_S04_V21">
+<div class="introduction" id="BS_C03_S02_I01" data-block-id="BS_C03_S02_I01" data-verse="BS_C03_S02" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">‘विरिञ्चो वा इदं सर्वं विरेचयति विदधाति ब्रह्मा वाव विरिञ्च एतस्माद्धीमे रूपनामनी’ इति गौपवनश्रुतिः ॥</div>
+<div class="introduction-line"><span data-deva="भक्तिरस्मिन् पाद उच्यते। भक्त्यर्थं भगवन्महिमोक्तिः।">भक्तिरस्मिन् पाद उच्यते। भक्त्यर्थं भगवन्महिमोक्तिः।</span></div>
 </div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A021" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सन्ध्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A021"></span></p><h4 id="सन्ध्याधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सन्ध्याधिकरणम्">सन्ध्याधिकरणम्</span></h4>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V21_I02" data-block-id="BS_C02_S04_V21_I02" data-verse="BS_C02_S04_V21">
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V01" data-block-id="BS_C03_S02_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(324)ओं सन्ध्ये सृष्टिराह हि ओम् ॥ 03-02-01 ॥">(324)ओं सन्ध्ये सृष्टिराह हि ओम् ॥ 03-02-01 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">‘यस्माद्विरेचयेत् सर्वं विरिञ्चस्तेन भण्यते ।<br/>एको हि कर्ता जगतो ब्रह्मैव च चतुर्मुखः’ इति च युक्तिर्ब्राह्मे ।</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V01" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V01" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V01_B1" data-verse="BS_C03_S02_V01" data-block-id="BS_C03_S02_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न स्वप्नोऽपि तं विना प्रतीयते ।">न स्वप्नोऽपि तं विना प्रतीयते ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V01_B1" data-verse="BS_C03_S02_V01" data-block-id="BS_C03_S02_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘न तत्र रथा न रथयोगा न पन्थानो भवन्त्यथ रथान् रथयोगान् पथः सृजते’(बृ.उ.६.३.१०) इत्यादि श्रुतेः ॥ 01 ॥">‘न तत्र रथा न रथयोगा न पन्थानो भवन्त्यथ रथान् रथयोगान् पथः सृजते’(बृ.उ.६.३.१०) इत्यादि श्रुतेः ॥ 01 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V02" data-block-id="BS_C03_S02_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(325)ओं निर्मातारं चैके पुत्रादयश्च ओम् ॥ 03-02-02॥">(325)ओं निर्मातारं चैके पुत्रादयश्च ओम् ॥ 03-02-02॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V21_I03" data-block-id="BS_C02_S04_V21_I03" data-verse="BS_C02_S04_V21">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V02" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V02" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">अथ कस्मादुच्यते परम इति परमाद्ध्येते नामरूपे व्याक्रियेते तस्मादेनमाहुः परम इत्यथ कस्मादुच्यते ब्रह्मेति बृहत्त्वाद् बृंहणच्च(बृंहितत्वाच्च)’ इत्याग्निवेश्यश्रुतिः ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V02_B1" data-verse="BS_C03_S02_V02" data-block-id="BS_C03_S02_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘य एष सुप्तेषु जागर्ति कामं कामं पुरुषो निर्ममाणः’(क.उ.२.२.८) इति च । ‘एतस्माद्ध्येव पुत्रो जायत एतस्माद् भ्रातैतस्माद्भार्या यदेनं पुरुषमेष स्वप्नेनाभिहन्ति’ इति गौपवनश्रुतिश्च ॥ 02 ॥">‘य एष सुप्तेषु जागर्ति कामं कामं पुरुषो निर्ममाणः’(क.उ.२.२.८) इति च । ‘एतस्माद्ध्येव पुत्रो जायत एतस्माद् भ्रातैतस्माद्भार्या यदेनं पुरुषमेष स्वप्नेनाभिहन्ति’ इति गौपवनश्रुतिश्च ॥ 02 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V03_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V03_I01" data-verse="BS_C03_S02_V03" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V21_I05" data-block-id="BS_C02_S04_V21_I05" data-verse="BS_C02_S04_V21">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="केन साधनेन&nbsp;?-">केन साधनेन&nbsp;?-</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">अत आह-</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V03" data-block-id="BS_C03_S02_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(326)ओं मायामात्रं तु कार्त्स्न्येनानभिव्यक्तस्वरूपत्वात् ओम् ॥03-02-03॥">(326)ओं मायामात्रं तु कार्त्स्न्येनानभिव्यक्तस्वरूपत्वात् ओम् ॥03-02-03॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V21" data-block-id="BS_C02_S04_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(292)ओं सङ्ज्ञामूर्तिक्लृप्तिस्तु त्रिवृत्कुर्वत उपदेशात् ओं॥ 02-04-21॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V03" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V03" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V03_B1" data-verse="BS_C03_S02_V03" data-block-id="BS_C03_S02_V03_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अनादिमनोगतान् संस्कारान् स्वेच्छामात्रेण प्रदर्शयति।">अनादिमनोगतान् संस्कारान् स्वेच्छामात्रेण प्रदर्शयति।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V21" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V21">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V03_B2" data-verse="BS_C03_S02_V03" data-block-id="BS_C03_S02_V03_B2" style="position: relative;"><span data-deva="नान्येन साधनेन, सम्यगनभिव्यक्तत्वात् ।">नान्येन साधनेन, सम्यगनभिव्यक्तत्वात् ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V21_B1" data-verse="BS_C02_S04_V21" data-block-id="BS_C02_S04_V21_B1">नामरूपक्लृप्तिः परादेव। ‘सर्वाणि रूपाणि विचित्य धीरो नामानि कृत्वाऽभिवदन् य(यद्) आस्ते’(तै.आ३.१२)  इति श्रुतेः।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V03_B3" data-verse="BS_C03_S02_V03" data-block-id="BS_C03_S02_V03_B3" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्माण्डे च –
+">ब्रह्माण्डे च –
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V21_B2" data-verse="BS_C02_S04_V21" data-block-id="BS_C02_S04_V21_B2">त्रिवृत्कुर्वत इति हेतुगर्भः ।</div>
+</span><p><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="‘मनोगतांस्तु संस्कारान् स्वेच्छया परमेश्वरः ।">‘मनोगतांस्तु संस्कारान् स्वेच्छया परमेश्वरः ।</span><br><span data-deva="प्रदर्शयति जीवाय स्वप्न इति गीयते ॥">प्रदर्शयति जीवाय स्वप्न इति गीयते ॥</span></span>
+</p>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V21_B3" data-verse="BS_C02_S04_V21" data-block-id="BS_C02_S04_V21_B3">त्रिवृत्करणापेक्षत्वान्नामरूपयोः ॥</div>
+<span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="यदन्यथात्वं जाग्रत्त्वं सा भ्रान्तिस्तत्र तत्कृता ।">यदन्यथात्वं जाग्रत्त्वं सा भ्रान्तिस्तत्र तत्कृता ।</span><br><span data-deva="अनभिव्यक्तरूपत्वान्नान्यसाधनजं भवेत्॥’">अनभिव्यक्तरूपत्वान्नान्यसाधनजं भवेत्॥’</span></span><span data-deva=" इति ॥ 03 ॥"> इति ॥ 03 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V21_B4" data-verse="BS_C02_S04_V21" data-block-id="BS_C02_S04_V21_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘सर्वनाम्नां च रूपाणां व्यवहारेषु केशवः ।<br/>एक एव यतः स्रष्टा ब्रह्माद्यास्तदवान्तराः’</span></span> इति च पाद्मे ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V21_B7" data-verse="BS_C02_S04_V21" data-block-id="BS_C02_S04_V21_B7"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘त्रिवृत्क्रिया यतो विष्णो रूपं च तदपेक्षया ।<br/>रूपापेक्षं तथा नाम व्यवहारस्तदात्मकः ॥<br/>अतो नाम्नश्च रूपस्य व्यवहारस्य चैकराट् ।<br/>हरिरेव यतः कर्ता पिताऽतो भगवान् प्रभुः’</span> इति च ब्रह्माण्डे ॥ 21 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति सङ्ज्ञाधिकरणम् ॥ 12 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V04" data-block-id="BS_C03_S02_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(327)ओं सूचकश्च हि श्रुतेराचक्षते च तद्विदः ओम् ॥ 03-02-04 ॥">(327)ओं सूचकश्च हि श्रुतेराचक्षते च तद्विदः ओम् ॥ 03-02-04 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V04" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V04" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C02_S04_A055" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मांसा(ध्य)धिकरणम् " data-block-id="gr-adh-BS_C02_S04_A055"></span><h4 class="gr-section-head">मांसा(ध्य)धिकरणम् </h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V04_B1" data-verse="BS_C03_S02_V04" data-block-id="BS_C03_S02_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="साधनान्तराभावेऽपि भावाभावसूचकत्वेनेश्वरो(न चेश्वरो) दर्शयति ।">साधनान्तराभावेऽपि भावाभावसूचकत्वेनेश्वरो(न चेश्वरो) दर्शयति ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V04_B2" data-verse="BS_C03_S02_V04" data-block-id="BS_C03_S02_V04_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘यदा कर्मसु काम्येषु स्त्रियं स्वप्नेऽभिपश्यति ।
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V22_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V22_I01" data-verse="BS_C02_S04_V22">
+">‘यदा कर्मसु काम्येषु स्त्रियं स्वप्नेऽभिपश्यति ।
-<div class="leading-bhashya-line">‘अद्ब्यो हीदमुत्पद्यते आपो वाव मांसमस्थि च भवत्यापः शरीरमाप एवेदं सर्वम्’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।</div>
+</span><p><span data-deva="समृद्धिं तत्र जानीयात् तस्मिन् स्वप्ननिदर्शने॥’(छां.उ.५.२.८) इत्यादिश्रुतेः ।
+">समृद्धिं तत्र जानीयात् तस्मिन् स्वप्ननिदर्शने॥’(छां.उ.५.२.८) इत्यादिश्रुतेः ।
+</span></p><span data-deva="
+हिशब्दाद्दर्शनाच्च।">
+हिशब्दाद्दर्शनाच्च।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V04_B5" data-verse="BS_C03_S02_V04" data-block-id="BS_C03_S02_V04_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘यद्वाऽपि ब्राह्मणो ब्रूयाद् देवतावृषभोऽपि वा ।
+">‘यद्वाऽपि ब्राह्मणो ब्रूयाद् देवतावृषभोऽपि वा ।
+</span><p><span data-deva="स्वप्नस्थमथवा राजा तत् तथैव भविष्यति॥’
+">स्वप्नस्थमथवा राजा तत् तथैव भविष्यति॥’
+</span></p><span data-deva="
+इत्याद्याचक्षते च स्वप्नविदो व्यासादयः ॥ 04 ॥">
+इत्याद्याचक्षते च स्वप्नविदो व्यासादयः ॥ 04 ॥</span></div>
+</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सन्ध्याधिकरणम् ॥ 01 ॥">॥ इति सन्ध्याधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A022" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पराभिध्यानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A022"></span></p><h4 id="पराभिध्यानाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.AD.E0.A4.BF.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="पराभिध्यानाधिकरणम्">पराभिध्यानाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V05" data-block-id="BS_C03_S02_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(328)ओं पराभिध्यानात् तु तिरोहितं ततो ह्यस्य बन्धविपर्ययौ ओम् ॥03-02-05॥">(328)ओं पराभिध्यानात् तु तिरोहितं ततो ह्यस्य बन्धविपर्ययौ ओम् ॥03-02-05॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V05" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V05" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V05_B1" data-verse="BS_C03_S02_V05" data-block-id="BS_C03_S02_V05_B1" style="position: relative;"><span data-deva="बन्धमोक्षप्रदत्वात् स एव स्वप्नादितिरस्कर्ता ।">बन्धमोक्षप्रदत्वात् स एव स्वप्नादितिरस्कर्ता ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V05_B2" data-verse="BS_C03_S02_V05" data-block-id="BS_C03_S02_V05_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id"><span data-deva="‘स्वप्नादिबुद्धिकर्ता च तिरस्कर्ता स एव च ।">‘स्वप्नादिबुद्धिकर्ता च तिरस्कर्ता स एव च ।</span><br><span data-deva="तदिच्छया यतो ह्यस्य बन्धमोक्षौ प्रतिष्ठितौ’">तदिच्छया यतो ह्यस्य बन्धमोक्षौ प्रतिष्ठितौ’</span></span></span><span data-deva=" इति कौर्मे ॥ 05 ॥"> इति कौर्मे ॥ 05 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति पराभिध्यानाधिकरणम्॥ 02 ॥">॥ इति पराभिध्यानाधिकरणम्॥ 02 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V22_I02" data-block-id="BS_C02_S04_V22_I02" data-verse="BS_C02_S04_V22">
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A023" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="देहयोगाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A023"></span></p><h4 id="देहयोगाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A6.E0.A5.87.E0.A4.B9.E0.A4.AF.E0.A5.8B.E0.A4.97.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="देहयोगाधिकरणम्">देहयोगाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="leading-bhashya-line">‘	अम्मयं तु यतो मांसमतस्तृप्तिश्च मांसतः’ इति च भारते ।</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V06" data-block-id="BS_C03_S02_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(329)ओं देहयोगाद्वासोऽपि ओम् ॥ 03-02-06 ॥">(329)ओं देहयोगाद्वासोऽपि ओम् ॥ 03-02-06 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V06" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V06" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V06_B1" data-verse="BS_C03_S02_V06" data-block-id="BS_C03_S02_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="देहयोगेन वासो जाग्रदपि तत एव ।">देहयोगेन वासो जाग्रदपि तत एव ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V06_B2" data-verse="BS_C03_S02_V06" data-block-id="BS_C03_S02_V06_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘स एव जागरिते स्थापयति स स्वप्ने स प्रभुस्तुराषाट् स एको बहुधा भवति’ इति कौण्ठरव्यश्रुतेः ॥ 06 ॥">‘स एव जागरिते स्थापयति स स्वप्ने स प्रभुस्तुराषाट् स एको बहुधा भवति’ इति कौण्ठरव्यश्रुतेः ॥ 06 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति देहयोगाधिकरणम् ॥ 03 ॥">॥ इति देहयोगाधिकरणम् ॥ 03 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V22_I03" data-block-id="BS_C02_S04_V22_I03" data-verse="BS_C02_S04_V22">
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A024" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तदभावाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A024"></span></p><h4 id="तदभावाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A4.E0.A4.A6.E0.A4.AD.E0.A4.BE.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="तदभावाधिकरणम्">तदभावाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="leading-bhashya-line">‘पृथिवी शरीरमाकाशमात्मा’(बृ.उ.५.२.१६) इति च श्रुतिः। अतो ब्रवीति –</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V07" data-block-id="BS_C03_S02_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(330)ओं तदभावो नाडीषु तच्छ्रुतेरात्मनि ह ओम् ॥ 03-02-07॥">(330)ओं तदभावो नाडीषु तच्छ्रुतेरात्मनि ह ओम् ॥ 03-02-07॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V07" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V07" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V07_B1" data-verse="BS_C03_S02_V07" data-block-id="BS_C03_S02_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="जाग्रत्स्वप्नाभावः सुप्तिर्नाडीस्थे परमात्मनि ।">जाग्रत्स्वप्नाभावः सुप्तिर्नाडीस्थे परमात्मनि ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V07_B2" data-verse="BS_C03_S02_V07" data-block-id="BS_C03_S02_V07_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘आसु तदा नाडीषु सुप्तो भवति’(छां.उ.८.६.३), ‘सता सोम्य तदा सम्पन्नो भवति’(छां.उ.६.८.१) इति श्रुतेः ॥ 07 ॥">‘आसु तदा नाडीषु सुप्तो भवति’(छां.उ.८.६.३), ‘सता सोम्य तदा सम्पन्नो भवति’(छां.उ.६.८.१) इति श्रुतेः ॥ 07 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति तदभावाधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥ इति तदभावाधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V22" data-block-id="BS_C02_S04_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(293)ओं मांसादि भौमं यथाशब्दमितरयोश्च ओम् ॥ 02-04-22 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A025" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रभोधाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A025"></span></p><h4 id="प्रभोधाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.AD.E0.A5.8B.E0.A4.A7.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="प्रभोधाधिकरणम्">प्रभोधाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V08" data-block-id="BS_C03_S02_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(331)ओम् अतः प्रभोधोऽस्मात् ओम् ॥ 03-02-08॥">(331)ओम् अतः प्रभोधोऽस्मात् ओम् ॥ 03-02-08॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V22" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V22">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V08" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V08" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V22_B1" data-verse="BS_C02_S04_V22" data-block-id="BS_C02_S04_V22_B1">‘यत् कठिनं सा पृथिवी यद् द्रवं तदापो यदुष्णं तत् तेजः’(गर्भ.३) इति श्रुतेर्मांसाद्येव भौमम्, न सर्वशरीरम्, अप्तेजसोश्च कार्यं यथाशब्दमङ्गीकर्तव्यम् ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V08_B1" data-verse="BS_C03_S02_V08" data-block-id="BS_C03_S02_V08_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यतस्तस्मिन् सुप्तिः ।
+‘एष एव सुप्तं प्रभोधयत्येतस्माज्जीव उत्तिष्ठत्येष प्रमातैष परमः’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 08 ॥">यतस्तस्मिन् सुप्तिः ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V22_B3" data-verse="BS_C02_S04_V22" data-block-id="BS_C02_S04_V22_B3">‘यद्वा वाऽथो विमिश्रं मिश्राद्ध्येतद्भवति मिश्राणि हि भूतानि तस्मादेवैवमाचक्षते भूतानीति’ इति हि काषायणश्रुतिः ।</div>
+‘एष एव सुप्तं प्रभोधयत्येतस्माज्जीव उत्तिष्ठत्येष प्रमातैष परमः’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 08 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V22_B4" data-verse="BS_C02_S04_V22" data-block-id="BS_C02_S04_V22_B4">‘पञ्चभूतात्मकं सर्वं तथाऽप्येकविवक्षया ।
-एकभूतात्मकत्वेन व्यवहारस्तु वैदिके ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V22_B6" data-verse="BS_C02_S04_V22" data-block-id="BS_C02_S04_V22_B6"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Vayuprokte-id">भौममित्येव काठिन्याच्छौक्ल्यादौदकमित्यपि ।<br/>तेजिष्ठत्वात् तैजसं च यथाऽस्थ्नां वचनं श्रुतौ॥’</span></span>इति वायुप्रोक्ते ॥22॥</div>
 </div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V23_I05" data-block-id="BS_C02_S04_V23_I05" data-verse="BS_C02_S04_V23">
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति प्रभोधाधिकरणम्॥ 05 ॥">॥ इति प्रभोधाधिकरणम्॥ 05 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">कथं तर्हि विशेषवचनम् इत्यत आह-</div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A026" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कर्मानुस्मृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A026"></span></p><h4 id="कर्मानुस्मृत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A5.81.E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="कर्मानुस्मृत्यधिकरणम्">कर्मानुस्मृत्यधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V09" data-block-id="BS_C03_S02_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(332)ओं स एव च कर्मानुस्मृतिशब्दविधिभ्यः ओम् ॥ 03-02-09॥">(332)ओं स एव च कर्मानुस्मृतिशब्दविधिभ्यः ओम् ॥ 03-02-09॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V09" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V09" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V09_B1" data-verse="BS_C03_S02_V09" data-block-id="BS_C03_S02_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न च केषाञ्चित् स्वप्नादिकर्ता न तु सर्वेषामिति ।">न च केषाञ्चित् स्वप्नादिकर्ता न तु सर्वेषामिति ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koushitakibrahmana-id"><span data-deva="‘एष ह्येव(एनं) साधु कर्म कारयति’(कौ.ब्रा.३.९)">‘एष ह्येव(एनं) साधु कर्म कारयति’(कौ.ब्रा.३.९)</span></span></span><span data-deva=" इति कर्मण्यवधारणात् ॥"> इति कर्मण्यवधारणात् ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V09_B3" data-verse="BS_C03_S02_V09" data-block-id="BS_C03_S02_V09_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘प्रदर्शकस्तु सर्वेषां स्वप्नादेरेक एव तु ।
+">‘प्रदर्शकस्तु सर्वेषां स्वप्नादेरेक एव तु ।
+</span><p><span data-deva="परमः पुरुषो विष्णुस्ततोऽन्यो नास्ति कश्चन’ इत्यनुसारिस्मृतेश्च ॥
+">परमः पुरुषो विष्णुस्ततोऽन्यो नास्ति कश्चन’ इत्यनुसारिस्मृतेश्च ॥
+</span></p><span data-deva="
+‘एष स्वप्नान् दर्शयत्येष प्रबोधयत्यथैष एव परम आनन्दः’ इति च श्रुतिः ॥">
+‘एष स्वप्नान् दर्शयत्येष प्रबोधयत्यथैष एव परम आनन्दः’ इति च श्रुतिः ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V09_B7" data-verse="BS_C03_S02_V09" data-block-id="BS_C03_S02_V09_B7" style="position: relative;"><span data-deva="‘आत्मानमेव लोकमुपासीत’(बृ.उ.३.५.९(१.४.१५)) इति च विधिः ॥ 09 ॥">‘आत्मानमेव लोकमुपासीत’(बृ.उ.३.५.९(१.४.१५)) इति च विधिः ॥ 09 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति कर्मानुस्मृत्यधिकरणम् ॥ 06 ॥">॥ इति कर्मानुस्मृत्यधिकरणम् ॥ 06 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C02_S04_V23" data-block-id="BS_C02_S04_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C02" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(294)ओं वैशेष्यात् तु तद्वादस्तद्वादः ओम् ॥ 02-04-23॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A027" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सम्पत्त्यधिकरणम्(मुग्धप्राप्त्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A027"></span></p><h4 id="सम्पत्त्यधिकरणम्(मुग्धप्राप्त्यधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.AE.E0.A5.8D.E0.A4.AA.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.28.E0.A4.AE.E0.A5.81.E0.A4.97.E0.A5.8D.E0.A4.A7.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="सम्पत्त्यधिकरणम्(मुग्धप्राप्त्यधिकरणम्)">सम्पत्त्यधिकरणम्(मुग्धप्राप्त्यधिकरणम्)</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V10" data-block-id="BS_C03_S02_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(333)ओं मुग्धेऽर्धसम्पत्तिः परिशेषात् ओम् ॥ 03-02-10॥">(333)ओं मुग्धेऽर्धसम्पत्तिः परिशेषात् ओम् ॥ 03-02-10॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C02_S04_V23" data-block-id="bhashya-BS_C02_S04_V23">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V10" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V10" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V23_B1" data-verse="BS_C02_S04_V23" data-block-id="BS_C02_S04_V23_B1">भूतानां(तु) विशेषसंयोगादेव विशेषव्यवहारः ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V10_B1" data-verse="BS_C03_S02_V10" data-block-id="BS_C03_S02_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="मोहावस्थायां परमेश्वरेऽर्धप्राप्तिर्जीवस्य ।">मोहावस्थायां परमेश्वरेऽर्धप्राप्तिर्जीवस्य ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V10_B2" data-verse="BS_C03_S02_V10" data-block-id="BS_C03_S02_V10_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id"><span data-deva="‘हृदयस्थात् पराज्जीवो दूरस्थो जाग्रदेष्यति । समीपस्थस्तथा स्वप्नं स्वपित्यस्मिन् लयं व्रजन् ॥">‘हृदयस्थात् पराज्जीवो दूरस्थो जाग्रदेष्यति । समीपस्थस्तथा स्वप्नं स्वपित्यस्मिन् लयं व्रजन् ॥</span><br><span data-deva="यत एवं त्रयोऽवस्था मोहस्तु परिशेषतः ।">यत एवं त्रयोऽवस्था मोहस्तु परिशेषतः ।</span><br><span data-deva="अर्धप्राप्तिरिति ज्ञेयो दुःखमात्रप्रतिस्मृतेः’">अर्धप्राप्तिरिति ज्ञेयो दुःखमात्रप्रतिस्मृतेः’</span></span></span><span data-deva="इति वाराहे ॥">इति वाराहे ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V23_B2" data-verse="BS_C02_S04_V23" data-block-id="BS_C02_S04_V23_B2"><span class="gr-reference gr-ref-BrahmaSamhitha-id">‘पार्थिवानां शरीराणामर्धेन पृथिवी स्मृता।<br/>इतरेऽर्धे त्रिभागिन्य आपस्तेजस्तुभागतः ॥<br/>इति सामान्यतो ज्ञेयं भेदश्च प्रतिपूरुषम् ।<br/>स्वर्गस्थानां शरीराणामर्धं तेज उदाहृतम्’</span> इति च ब्रह्मसंहितायाम् ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V10_B6" data-verse="BS_C03_S02_V10" data-block-id="BS_C03_S02_V10_B6" style="position: relative;"><span data-deva="सोऽपि तत एवेति सिद्धम् ।">सोऽपि तत एवेति सिद्धम् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V10_B7" data-verse="BS_C03_S02_V10" data-block-id="BS_C03_S02_V10_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id"><span data-deva="‘मूर्च्छा प्रबोधनं चैव यत एव प्रवर्तते ।">‘मूर्च्छा प्रबोधनं चैव यत एव प्रवर्तते ।</span><br><span data-deva="स ईशः परमो ज्ञेयः परमानन्दलक्षणः’">स ईशः परमो ज्ञेयः परमानन्दलक्षणः’</span></span></span><span data-deva="इति हि कौर्मे ॥ 10 ॥">इति हि कौर्मे ॥ 10 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V23_B7" data-verse="BS_C02_S04_V23" data-block-id="BS_C02_S04_V23_B7">सर्वाध्यायार्थावधारणार्थऽध्यायान्ते द्विरुक्तिः।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V23_B8" data-verse="BS_C02_S04_V23" data-block-id="BS_C02_S04_V23_B8">गारुडे च-</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C02_S04_V23_B9" data-verse="BS_C02_S04_V23" data-block-id="BS_C02_S04_V23_B9">‘अध्यायान्ते द्विरुक्तिः स्याद्वेदे वा वैदिकेऽपि वा ।
-विचारो यत्र सज्येत पूर्वोक्तस्यावधारणे ॥
-अनुक्तानां प्रमाणानां स्वीकारश्च कृतो भवेत् ।
-विनिन्द्य चेतरान् मार्गान् सम्पूर्णफलता तथा॥’ इति(च) ॥ 23 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">इति मांसा(ध्य)धिकरणम् ॥ 13 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति (मुग्धप्राप्त्यधिकरणम्) सम्पत्त्यधिकरणम् ॥ 07 ॥">॥ इति (मुग्धप्राप्त्यधिकरणम्) सम्पत्त्यधिकरणम् ॥ 07 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A028" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A028"></span></p><h4 id="स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.A5.E0.A4.BE.E0.A4.A8.28.E0.A4.A4.E0.A5.8B.E0.A4.BD.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.AF.29.E0.A4.AD.E0.A5.87.E0.A4.A6.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम्">स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीमद्ब्रह्मसूत्रे द्वितीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः॥ 02-04 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V11_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V11_I01" data-verse="BS_C03_S02_V11" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="स्थानापेक्षया परमात्मनोऽपि भेदादनुग्राह्यानुग्राहकभाव इत्यत आह-">स्थानापेक्षया परमात्मनोऽपि भेदादनुग्राह्यानुग्राहकभाव इत्यत आह-</span></div>
-<div class="gr-author-note">॥इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायः (अविरोधाध्यायः) ॥ 02 ॥</div>
-<span id="gr-C3" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="(साधनाध्यायः) तृतीयाध्यायः॥"></span>
-== (साधनाध्यायः) तृतीयाध्यायः॥ ==
-<span id="gr-C3-S1" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="प्रथमः पादः"></span>
-=== प्रथमः पादः ===
-<div class="introduction" id="BS_C03_S01_I01" data-block-id="BS_C03_S01_I01" data-verse="BS_C03_S01">
-<div class="introduction-line">साधनविचारोऽयमध्यायः । वैराग्यार्थे(य) गत्यादिनिरूपणा प्रथमपादे।</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V11" data-block-id="BS_C03_S02_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(334)ओं न स्थानतोऽपि परस्योभयलिङ्गं सर्वत्र हि ओम् ॥ 03-02-11 ॥">(334)ओं न स्थानतोऽपि परस्योभयलिङ्गं सर्वत्र हि ओम् ॥ 03-02-11 ॥</span></span></span></div>
-<div class="introduction" id="BS_C03_S01_I02" data-block-id="BS_C03_S01_I02" data-verse="BS_C03_S01">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V11" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V11" style="position: relative;">
-<div class="introduction-line">भूतबन्धो हि बन्धः- ‘भूतबन्धस्तु संसारो मुक्तिस्तेभ्यो विमोचनम्’ इति च वाराहे ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V11_B1" data-verse="BS_C03_S02_V11" data-block-id="BS_C03_S02_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="स्थानापेक्षयाऽपि परमात्मनो न भिन्नं रूपम् ।">स्थानापेक्षयाऽपि परमात्मनो न भिन्नं रूपम् ।</span></div>
-<div class="introduction-line">तच्च मरणे भवति-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V11_B2" data-verse="BS_C03_S02_V11" data-block-id="BS_C03_S02_V11_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वेषु भूतेष्वेतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’(ऐ.आ.३.२.३) इति श्रुतिः ।">‘सर्वेषु भूतेष्वेतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’(ऐ.आ.३.२.३) इति श्रुतिः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V11_B3" data-verse="BS_C03_S02_V11" data-block-id="BS_C03_S02_V11_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mathsyapurana-id"><span data-deva="‘एकरूपः परो विष्णुः सर्वत्रापि न संशयः ।">‘एकरूपः परो विष्णुः सर्वत्रापि न संशयः ।</span><br><span data-deva="ऐश्वर्याद् रूपमेकं च सूर्यवद्बहुधेयते’">ऐश्वर्याद् रूपमेकं च सूर्यवद्बहुधेयते’</span></span></span><span data-deva=" इति मात्स्ये ॥"> इति मात्स्ये ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V11_B5" data-verse="BS_C03_S02_V11" data-block-id="BS_C03_S02_V11_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘प्रतिदृशमिव नैकधाऽर्कमेकं समधिगतोऽस्मि विधूतभेदमोहः’(भाग.१.९.४९/४२) ॥ इति च भागवते ॥ 11 ॥">‘प्रतिदृशमिव नैकधाऽर्कमेकं समधिगतोऽस्मि विधूतभेदमोहः’(भाग.१.९.४९/४२) ॥ इति च भागवते ॥ 11 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V12" data-block-id="BS_C03_S02_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(335)ओं न भेदादिति चेन्न प्रत्येकमतद्वचनात् ओं॥ 03-02-12 ॥">(335)ओं न भेदादिति चेन्न प्रत्येकमतद्वचनात् ओं॥ 03-02-12 ॥</span></span></span></div>
-<div class="introduction" id="BS_C03_S01_I05" data-block-id="BS_C03_S01_I05" data-verse="BS_C03_S01">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V12" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V12" style="position: relative;">
-<div class="introduction-line">भूतानां विनिवृत्तिस्तु मरणं समुदाहृतम् ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V12_B1" data-verse="BS_C03_S02_V12" data-block-id="BS_C03_S02_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘कार्यकारणबद्धौ ताविष्येते विश्वतेजसौ ।
-<div class="introduction-line">भूतानां सम्प्रयोगश्च जनिरित्येव पण्डितैः॥’ इति च भारते ॥</div>
+">‘कार्यकारणबद्धौ ताविष्येते विश्वतेजसौ ।
+</span><p><span data-deva="प्राज्ञः कारणबद्धस्तु द्वौ तु तुर्ये न सिद्ध्यतः’(मां.उ.२.३/२.१६) ॥
+">प्राज्ञः कारणबद्धस्तु द्वौ तु तुर्ये न सिद्ध्यतः’(मां.उ.२.३/२.१६) ॥
+</span></p><span data-deva="
+इति भेदवचनान्नेति चेत्, न ।">
+इति भेदवचनान्नेति चेत्, न ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V12_B4" data-verse="BS_C03_S02_V12" data-block-id="BS_C03_S02_V12_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘एष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’(बृ.उ.५.७.३),‘अयमेव स योऽयमात्मेदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम्’(बृ.उ.४.५.१),‘अयं वै हरयोऽयं वै दश च सहस्राणि बहूनि चानन्तानि च । तदेतद् ब्रह्मापूर्वमनपरमनन्तरमबाह्यमयामात्मा ब्रह्म सर्वानुभूरित्यनुशासनम्(बृ.उ.४.५.१९)’ इति प्रत्येकमभेदवचनात् ॥ 12 ॥">‘एष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’(बृ.उ.५.७.३),‘अयमेव स योऽयमात्मेदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम्’(बृ.उ.४.५.१),‘अयं वै हरयोऽयं वै दश च सहस्राणि बहूनि चानन्तानि च । तदेतद् ब्रह्मापूर्वमनपरमनन्तरमबाह्यमयामात्मा ब्रह्म सर्वानुभूरित्यनुशासनम्(बृ.उ.४.५.१९)’ इति प्रत्येकमभेदवचनात् ॥ 12 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V13" data-block-id="BS_C03_S02_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(336)ओम् अपि चैवमेके ओम् ॥ 03-02-13 ॥">(336)ओम् अपि चैवमेके ओम् ॥ 03-02-13 ॥</span></span></span></div>
-<div class="introduction" id="BS_C03_S01_I07" data-block-id="BS_C03_S01_I07" data-verse="BS_C03_S01">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V13" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V13" style="position: relative;">
-<div class="introduction-line">अतः किं साधनैः? इत्यत आह-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V13_B1" data-verse="BS_C03_S02_V13" data-block-id="BS_C03_S02_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अमात्रोऽनन्तमात्रश्च द्वैतस्योपशमः शिवः ।
+ओङ्कारो विदितो येन स मुनिर्नेतरो जनः’(मां.उ.४.७) इति ।">‘अमात्रोऽनन्तमात्रश्च द्वैतस्योपशमः शिवः ।
+ओङ्कारो विदितो येन स मुनिर्नेतरो जनः’(मां.उ.४.७) इति ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V13_B4" data-verse="BS_C03_S02_V13" data-block-id="BS_C03_S02_V13_B4" style="position: relative;"><span data-deva="अभेदेऽपि भेदव्यपदेशः स्थानभेदादैश्वर्ययोगाच्च युज्यते ।">अभेदेऽपि भेदव्यपदेशः स्थानभेदादैश्वर्ययोगाच्च युज्यते ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V13_B5" data-verse="BS_C03_S02_V13" data-block-id="BS_C03_S02_V13_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘बद्धो बन्धादिसाक्षित्वाद् भिन्नो भिन्नेषु संस्थितेः ।
+निर्दोषाद्वयरूपोऽपि कथ्यते परमेश्वरः’ इति ॥ 13 ॥">‘बद्धो बन्धादिसाक्षित्वाद् भिन्नो भिन्नेषु संस्थितेः ।
+निर्दोषाद्वयरूपोऽपि कथ्यते परमेश्वरः’ इति ॥ 13 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम् ॥ 08 ॥">॥ इति स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम् ॥ 08 ॥</span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तदन्तराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A001"></span><h4 class="gr-section-head">तदन्तराधिकरणम्</h4>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A029" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अरूपाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A029"></span></p><h4 id="अरूपाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.B0.E0.A5.82.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अरूपाधिकरणम्">अरूपाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V14_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V14_I01" data-verse="BS_C03_S02_V14" style="position: relative;">
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V01" data-block-id="BS_C03_S01_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(295)ओं तदन्तरप्रतिपत्तौरंहति सम्परिष्वक्तः प्रश्ननिरूपणाभ्याम् ओम् ॥ 03-01-01॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="रूपवत्त्वादनित्यत्वमित्यतो वक्ति-">रूपवत्त्वादनित्यत्वमित्यतो वक्ति-</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V01" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V01">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V01_B1" data-verse="BS_C03_S01_V01" data-block-id="BS_C03_S01_V01_B1">शरीरान्तरप्रतिपत्तौ भूतपरिष्वक्त एव गच्छति ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V01_B2" data-verse="BS_C03_S01_V01" data-block-id="BS_C03_S01_V01_B2">‘वेत्थ यथा पञ्चम्याम् आहुतावापः पुरुषवचसो भवन्ति’(छां.उ.५.३.२), ‘इति तु पञ्चम्यामाहुतावापः पुरुषवचसो भवन्ति’(छां.उ.५.३.९) इति प्रश्नपरिहाराभ्याम् ॥ 01 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">इति तदन्तराधिकरणम् ॥ 01 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V14" data-block-id="BS_C03_S02_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(337)ओम् अरूपवदेव हि तत्प्रधानत्वात् ओम् ॥ 14-337 ॥">(337)ओम् अरूपवदेव हि तत्प्रधानत्वात् ओम् ॥ 14-337 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V14" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V14" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="त्र्यात्मकत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A002"></span><h4 class="gr-section-head">त्र्यात्मकत्वाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V14_B1" data-verse="BS_C03_S02_V14" data-block-id="BS_C03_S02_V14_B1" style="position: relative;"><span data-deva="प्रकृत्यादिप्रवर्तकत्वेन तदुत्तमत्वान्नैव रूपवद् ब्रह्म । हि शब्दाद् ‘अस्थूलमनणु’(बृ.उ.५.८.८) इत्यादिश्रुतेश्च ।">प्रकृत्यादिप्रवर्तकत्वेन तदुत्तमत्वान्नैव रूपवद् ब्रह्म । हि शब्दाद् ‘अस्थूलमनणु’(बृ.उ.५.८.८) इत्यादिश्रुतेश्च ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V14_B2" data-verse="BS_C03_S02_V14" data-block-id="BS_C03_S02_V14_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mathsya-id"><span data-deva="‘भौतिकानि हि रूपाणि भूतेभ्योऽसौ परो यतः ।">‘भौतिकानि हि रूपाणि भूतेभ्योऽसौ परो यतः ।</span><br><span data-deva="अरूपवानतः प्रोक्तः क्व तदव्यक्ततः परे’">अरूपवानतः प्रोक्तः क्व तदव्यक्ततः परे’</span></span></span><span data-deva=" इति च मात्स्ये॥ 14 ॥"> इति च मात्स्ये॥ 14 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V02" data-block-id="BS_C03_S01_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(296)ओं त्र्यात्मकत्वात् तु भूयस्त्वात् ओम् ॥ 03-01-02 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V02" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V02">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V02_B1" data-verse="BS_C03_S01_V02" data-block-id="BS_C03_S01_V02_B1">‘अप्’शब्दस्तु त्र्यात्मकत्वाद् युज्यते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V02_B1" data-verse="BS_C03_S01_V02" data-block-id="BS_C03_S01_V02_B1">भूयस्त्वाच्चापाम् ।<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavatha-id">‘तापापनोदो भूयस्त्वमम्भसो वृत्तयस्त्विमाः’(भाग.३.२७.४५)</span></span>इति च भागवते॥02॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति त्र्यात्मकत्वाधिकरणम् ॥ 02 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V15" data-block-id="BS_C03_S02_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(338)ओं प्रकाशवच्चावैयर्थ्यम् ओम् ॥ 03-02-15 ॥">(338)ओं प्रकाशवच्चावैयर्थ्यम् ओम् ॥ 03-02-15 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V15" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V15" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्राणागत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A003"></span><h4 class="gr-section-head">प्राणागत्यधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V15_B1" data-verse="BS_C03_S02_V15" data-block-id="BS_C03_S02_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यदा पश्यः पश्यते रुग्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम्’(मुं.उ.३.१.३),‘श्यामाच्छबलं प्रपद्ये’(छां.उ.८.१३.१),‘सुवर्णज्योतिः’(तै.उ.३.१०) इत्यादिश्रुतीनां च न वैयर्थ्यम् । विलक्षणरूपवत्वात् ।">‘यदा पश्यः पश्यते रुग्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम्’(मुं.उ.३.१.३),‘श्यामाच्छबलं प्रपद्ये’(छां.उ.८.१३.१),‘सुवर्णज्योतिः’(तै.उ.३.१०) इत्यादिश्रुतीनां च न वैयर्थ्यम् । विलक्षणरूपवत्वात् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V15_B2" data-verse="BS_C03_S02_V15" data-block-id="BS_C03_S02_V15_B2" style="position: relative;"><span data-deva="यथा चक्षुरादिप्रकाशे विद्यमानेऽपि वैलक्षण्यादप्रकाशादिव्यवहारः ॥ 15 ॥">यथा चक्षुरादिप्रकाशे विद्यमानेऽपि वैलक्षण्यादप्रकाशादिव्यवहारः ॥ 15 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V03" data-block-id="BS_C03_S01_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(297)ओं प्राणगतेश्च ओम् ॥ 03-01-03॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V03" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V03">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V03_B1" data-verse="BS_C03_S01_V03" data-block-id="BS_C03_S01_V03_B1">‘यत्र वाव भूतानि तत्र करणानि नित्यानि ह वा एतानि भूतानि च करणानि च नैतानि कदाचिद् वियुज्यन्ते न च विलीयन्ते’ इति भाल्लवेयश्रुतेः प्राणगतेर्भूतान्यपि सह गच्छन्तीति सिद्धम् ॥ 03 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति प्राणागत्यधिकरणम् ॥ 03 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V16" data-block-id="BS_C03_S02_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(339)ओम् आह च तन्मात्रम् ओम् ॥ 03-02-16 ॥">(339)ओम् आह च तन्मात्रम् ओम् ॥ 03-02-16 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V16" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V16" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अग्न्याद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A004"></span><h4 class="gr-section-head">अग्न्याद्यधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V16_B1" data-verse="BS_C03_S02_V16" data-block-id="BS_C03_S02_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="वैलक्षण्यं चोच्यते रूपस्य विज्ञानानन्दमात्रत्वं ‘ऐकात्म्यप्रत्ययसारम्’(मां.उ.२.१) इति ।">वैलक्षण्यं चोच्यते रूपस्य विज्ञानानन्दमात्रत्वं ‘ऐकात्म्यप्रत्ययसारम्’(मां.उ.२.१) इति ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chaturveda-id"><span data-deva="आनन्दमात्रमजरं पुराणमेकं सन्तं बहुधा दृष्यमानम् ।">आनन्दमात्रमजरं पुराणमेकं सन्तं बहुधा दृष्यमानम् ।</span><br><span data-deva="तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीरास्तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम्’">तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीरास्तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम्’</span></span></span><span data-deva="इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 16 ॥">इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 16 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V04" data-block-id="BS_C03_S01_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(298)ओम् अग्न्यादिगतिश्रुतेरिति चेन्न भाक्तत्वात् ओम् ॥ 03-01-04॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V04" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V04">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V04_B1" data-verse="BS_C03_S01_V04" data-block-id="BS_C03_S01_V04_B1">‘यत्रास्य पुरुषस्य मृतस्याग्निं वागप्येति वातं प्राणः’(बृ.उ.५.२.१३) इत्यादिश्रुतेर्न प्राणानां जीवेन सह गतिरिति चेत्? न। भागतोऽग्न्यादिप्राप्तेः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V04_B2" data-verse="BS_C03_S01_V04" data-block-id="BS_C03_S01_V04_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘पुरुषस्य मृतौ ब्रह्मन् प्राणा भागत एव तु ।<br/>अधिदैवं प्राप्नुवन्ति भागतोऽनुव्रजन्ति तम् ।<br/>पुनः शरीरसम्प्राप्तौतमेवानुविशन्ति च’</span></span>इति ब्राह्मे ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V04_B5" data-verse="BS_C03_S01_V04" data-block-id="BS_C03_S01_V04_B5">ब्रह्माण्डे च-
-‘मृतिकाले जहत्येनं प्राणा भूतानि पञ्च च ।
-भागतो भागतस्त्वेनमनुगच्छन्ति सर्वशः’ इति ॥ 04 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अग्न्याद्यधिकरणम् ॥ 04 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V17" data-block-id="BS_C03_S02_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(340)ओं दर्शयति चाथो अपि स्मर्यते ओम् ॥ 03-02-17 ॥">(340)ओं दर्शयति चाथो अपि स्मर्यते ओम् ॥ 03-02-17 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V17" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V17" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रथमेऽश्रवणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A005"></span><h4 class="gr-section-head">प्रथमेऽश्रवणाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V17_B1" data-verse="BS_C03_S02_V17" data-block-id="BS_C03_S02_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="दर्शयति चानन्दस्य रूपत्वं ‘तद्विज्ञानेन परिपश्यन्ति धीरा आनन्दरूपममृतं यद्विभाति’(मुं.उ.२.२.८) इति ॥">दर्शयति चानन्दस्य रूपत्वं ‘तद्विज्ञानेन परिपश्यन्ति धीरा आनन्दरूपममृतं यद्विभाति’(मुं.उ.२.२.८) इति ॥</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mathsya-id"><span data-deva="‘शुद्धस्फटिकसङ्काशं वासुदेवं निरञ्जनम् ।">‘शुद्धस्फटिकसङ्काशं वासुदेवं निरञ्जनम् ।</span><br><span data-deva="चिन्तयीति यतिर्नान्यं ज्ञानरूपादृते हरेः’">चिन्तयीति यतिर्नान्यं ज्ञानरूपादृते हरेः’</span></span></span><span data-deva=" इति च मात्स्ये॥ 17 ॥"> इति च मात्स्ये॥ 17 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V05" data-block-id="BS_C03_S01_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं प्रथमेऽश्रवणादिति चेन्न ता एव ह्युपपत्तेः ओम् ॥ 05-299 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V05" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V05">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V05_B1" data-verse="BS_C03_S01_V05" data-block-id="BS_C03_S01_V05_B1">‘तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवाः श्रद्धां जुह्वति’(छां.उ.५.४.२) इति प्रथमाग्नौ श्रूयते न भूतानि जुह्वतीति। अतो नेति चेत्, न।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V05_B2" data-verse="BS_C03_S01_V05" data-block-id="BS_C03_S01_V05_B2">ता एव प्रस्तुता आपः श्रद्धारूपेण हूयन्ते । ‘इति तु पञ्चम्यामाहुतावापः पुरुषवचसो भवन्ति’(छां.उ.५.९.१) इत्युपसंहारोपपत्तेः ॥05॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति प्रथमश्रवणाधिकरणम् ॥ 05 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अरूपाधिकरणम् ॥ 09॥">॥ इति अरूपाधिकरणम् ॥ 09॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A030" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उपमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A030"></span></p><h4 id="उपमाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.89.E0.A4.AA.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="उपमाधिकरणम्">उपमाधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अश्रुतत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A006"></span><h4 class="gr-section-head">अश्रुतत्वाधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V18" data-block-id="BS_C03_S02_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(341)ओम् अत एव चोपमा सूर्यकादिवत् ओम् ॥ 03-02-18 ॥">(341)ओम् अत एव चोपमा सूर्यकादिवत् ओम् ॥ 03-02-18 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V18" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V18" style="position: relative;">
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V06" data-block-id="BS_C03_S01_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(300)ओम् अश्रुतत्वादिति चेन्नेष्टादिकारिणं प्रतीतेः ओम् ॥ 03-01-06॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V18_B1" data-verse="BS_C03_S02_V18" data-block-id="BS_C03_S02_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यस्मादेवं परमेश्वरस्वरूपाणां मिथो न कश्चिद् भेदः, अत एव सादृश्याज्जीवस्यापि तथा स्यादिति तस्य प्रतिबिम्बत्वमुक्त्वा ‘च’शब्देन भेदं दर्शयति ।">यस्मादेवं परमेश्वरस्वरूपाणां मिथो न कश्चिद् भेदः, अत एव सादृश्याज्जीवस्यापि तथा स्यादिति तस्य प्रतिबिम्बत्वमुक्त्वा ‘च’शब्देन भेदं दर्शयति ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V18_B2" data-verse="BS_C03_S02_V18" data-block-id="BS_C03_S02_V18_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव’(बृ.उ.४.५.१९)।">‘रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव’(बृ.उ.४.५.१९)।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V06" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V06">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V18_B3" data-verse="BS_C03_S02_V18" data-block-id="BS_C03_S02_V18_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘बहवः सूर्यका यद्वत् सूर्यस्य सदृशा जले ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V06_B1" data-verse="BS_C03_S01_V06" data-block-id="BS_C03_S01_V06_B1">अग्न्यादिगतिः प्रत्यक्षतः श्रूयते। अतः प्रत्यक्षाश्रवणान्न युक्तमिति चेत्, न। ‘अथैनं यजमानं किं न जहाति भूतान्येव भूतैरेव गच्छति भूतैर्भुङ्क्ते भूतैरुत्पद्यते भूतैश्चरति भूतैर्विचरति’ इति कौण्ठरव्यश्रुतौ प्रतीतेः ॥ 06 ॥</div>
+एवमेवाऽत्मका लोके परात्मसदृशा मताः’ इत्यादि ॥">‘बहवः सूर्यका यद्वत् सूर्यस्य सदृशा जले ।
+एवमेवाऽत्मका लोके परात्मसदृशा मताः’ इत्यादि ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V18_B5" data-verse="BS_C03_S02_V18" data-block-id="BS_C03_S02_V18_B5" style="position: relative;"><span data-deva="अत एव भिन्नत्वतदधीनत्वतत्सादृश्यैरेव सूर्यकाद्युपमा नोपाध्यधीनत्वादिना ॥ 18 ॥">अत एव भिन्नत्वतदधीनत्वतत्सादृश्यैरेव सूर्यकाद्युपमा नोपाध्यधीनत्वादिना ॥ 18 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अश्रुतत्वाधिकरणम् ॥ 06 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति उपमाधिकरणम्॥ 10 ॥">॥ इति उपमाधिकरणम्॥ 10 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A031" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अम्बुवदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A031"></span></p><h4 id="अम्बुवदधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.AE.E0.A5.8D.E0.A4.AC.E0.A5.81.E0.A4.B5.E0.A4.A6.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अम्बुवदधिकरणम्">अम्बुवदधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="भाक्ताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A007"></span><h4 class="gr-section-head">भाक्ताधिकरणम्</h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V19_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V19_I01" data-verse="BS_C03_S02_V19" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="नित्यसिद्धत्वात् सादृश्यस्य नित्यानन्दज्ञानादेर्न भक्तिज्ञानादि(ना)प्रयोजनमित्यतो ब्रवीति-">नित्यसिद्धत्वात् सादृश्यस्य नित्यानन्दज्ञानादेर्न भक्तिज्ञानादि(ना)प्रयोजनमित्यतो ब्रवीति-</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V07_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V07_I01" data-verse="BS_C03_S01_V07">
-<div class="leading-bhashya-line">‘अपाम सोमममृता अभूम’(ऋ.सं.८.४८.३) इत्यादिश्रुतिविरोध इत्यतो वक्ति-</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V19" data-block-id="BS_C03_S02_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(342)ओम् अम्बुवदग्रहणात् तु न तथात्वम् ओम् ॥ 03-02-19॥">(342)ओम् अम्बुवदग्रहणात् तु न तथात्वम् ओम् ॥ 03-02-19॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V07" data-block-id="BS_C03_S01_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(301)ओं भाक्तं वाऽनात्मवित्त्वात् तथा हि दर्शयति ओं॥ 03-01-07 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V19" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V19" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V19_B1" data-verse="BS_C03_S02_V19" data-block-id="BS_C03_S02_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अम्बुवद् स्नेहेन । ग्रहणं ज्ञानम्। भक्तिं विना न तत्सादृश्यं सम्यगभिव्यज्यते ।">अम्बुवद् स्नेहेन । ग्रहणं ज्ञानम्। भक्तिं विना न तत्सादृश्यं सम्यगभिव्यज्यते ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V07" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V07">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V19_B2" data-verse="BS_C03_S02_V19" data-block-id="BS_C03_S02_V19_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम्’(क.उ.१.२.२३) इति हि श्रुतिः।">‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम्’(क.उ.१.२.२३) इति हि श्रुतिः।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V07_B1" data-verse="BS_C03_S01_V07" data-block-id="BS_C03_S01_V07_B1">भागतस्तदमृतत्वम् ।‘नान्यः पन्था अयनाय विद्यते’(तै.आ.३.१२.७) इति श्रुतेरात्मविद एव हि मुख्यम् ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V19_B4" data-verse="BS_C03_S02_V19" data-block-id="BS_C03_S02_V19_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘महित्वबुद्धिर्भक्तिस्तु स्नेहपूर्वाऽभिधीयते ।">‘महित्वबुद्धिर्भक्तिस्तु स्नेहपूर्वाऽभिधीयते ।</span><br><span data-deva="तयैव व्यज्यते सम्यग्जीवरूपं सुखादिकम्’">तयैव व्यज्यते सम्यग्जीवरूपं सुखादिकम्’</span></span></span><span data-deva=" इति पाद्मे ॥ 19 ॥"> इति पाद्मे ॥ 19 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V07_B2" data-verse="BS_C03_S01_V07" data-block-id="BS_C03_S01_V07_B2">वाशब्दात् पारम्पर्येणाऽत्मविदपेक्षया वा ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V07_B3" data-verse="BS_C03_S01_V07" data-block-id="BS_C03_S01_V07_B3">तथा हि श्रुतिः –‘स एनमविदितो न भुनक्ति यथा वेदो वा अननूक्तोऽन्यद् वा कर्माकृतं यदि ह वा अप्यनेवंविन्महत् पुण्यं कर्म करोति तद्धास्यान्तततः क्षीयत एवाऽत्मानमेव लोकमुपासीत स य आत्मानमेव लोकमुपास्ते न हास्य कर्म क्षीयतेऽस्माद्ध्येवाऽत्मनो यद्यत् कामयते तत्तत् सृजते’(बृ.उ.३.४.१५)</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V07_B4" data-verse="BS_C03_S01_V07" data-block-id="BS_C03_S01_V07_B4">‘अमृतो वाव सोमपो भवति यावदिन्द्रो यावन्मनुर्यावदादित्यः’,‘कर्मणा ज्ञानमातनोति ज्ञानेनामृतीभवत्यथामृतानि कर्माणि यत एनममृतत्वं नयन्ति’ इति च ॥ 07 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति भाक्ताधिकरणम् ॥ 07 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अम्बुवदधिकरणम् ॥ 11 ॥">॥ इति अम्बुवदधिकरणम् ॥ 11 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A032" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वृद्धिह्रासाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A032"></span></p><h4 id="वृद्धिह्रासाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A5.83.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.B9.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.B8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="वृद्धिह्रासाधिकरणम्">वृद्धिह्रासाधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कृतात्ययाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A008"></span><h4 class="gr-section-head">कृतात्ययाधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V20" data-block-id="BS_C03_S02_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(343)ओं वृद्धिह्रासभाक्त्वमन्तर्भावादुभयसामञ्जस्यादेवम् ओम् ॥03-02-20॥">(343)ओं वृद्धिह्रासभाक्त्वमन्तर्भावादुभयसामञ्जस्यादेवम् ओम् ॥03-02-20॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V20" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V20" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V08_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V08_I01" data-verse="BS_C03_S01_V08">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V20_B1" data-verse="BS_C03_S02_V20" data-block-id="BS_C03_S02_V20_B1" style="position: relative;"><span data-deva="तस्य च भक्तिज्ञानदेर्वृद्धिह्रासभाक्त्वं विद्यते । ब्रह्मादीनामुत्तमानां सर्वेषां भक्तत्वेऽन्तर्भावात् ।">तस्य च भक्तिज्ञानदेर्वृद्धिह्रासभाक्त्वं विद्यते । ब्रह्मादीनामुत्तमानां सर्वेषां भक्तत्वेऽन्तर्भावात् ।</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">कृतस्य कर्मणो भोगेन क्षयान्मुक्तिरित्यत आह-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V20_B2" data-verse="BS_C03_S02_V20" data-block-id="BS_C03_S02_V20_B2" style="position: relative;"><span data-deva="एवं भक्त्यादिविशेषाङ्गीकारादेवेश्वरस्य ब्रह्मादीन् अन्यान् प्रति च सामञ्जस्यं भवति।">एवं भक्त्यादिविशेषाङ्गीकारादेवेश्वरस्य ब्रह्मादीन् अन्यान् प्रति च सामञ्जस्यं भवति।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V20_B3" data-verse="BS_C03_S02_V20" data-block-id="BS_C03_S02_V20_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="‘साधनस्योत्तमत्वेन साध्यं चोत्तममाप्नुयुः ।">‘साधनस्योत्तमत्वेन साध्यं चोत्तममाप्नुयुः ।</span><br><span data-deva="ब्रह्मादयः क्रमेणैव यथाऽऽनन्दश्रुतौ श्रुताः’">ब्रह्मादयः क्रमेणैव यथाऽऽनन्दश्रुतौ श्रुताः’</span></span></span><span data-deva=" इति च ब्राह्मे ॥ 20 ॥"> इति च ब्राह्मे ॥ 20 ॥</span></div>
+</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V21_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V21_I01" data-verse="BS_C03_S02_V21" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="कुतः? –">कुतः? –</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V21" data-block-id="BS_C03_S02_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(344)ओं दर्शनाच्च ओम् ॥ 03-02-21 ॥">(344)ओं दर्शनाच्च ओम् ॥ 03-02-21 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V08" data-block-id="BS_C03_S01_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(302)ओं कृतात्ययेऽनुशयवान् दृष्टस्मृतिभ्याम् ओम् ॥ 03-01-08 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V21" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V21" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V21_B1" data-verse="BS_C03_S02_V21" data-block-id="BS_C03_S02_V21_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अथात ‘आनन्दस्य मीमांसा भवति’(तै.उ.२.८.१) इत्यारभ्य ब्रह्मपर्यन्तेषु सुखे विशेषदर्शनात् ।
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V08" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V08">
+">अथात ‘आनन्दस्य मीमांसा भवति’(तै.उ.२.८.१) इत्यारभ्य ब्रह्मपर्यन्तेषु सुखे विशेषदर्शनात् ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V08_B1" data-verse="BS_C03_S01_V08" data-block-id="BS_C03_S01_V08_B1">‘ततः शेषेणेमं लोकमायाति पुनः कर्म कुरुते पुनर्गच्छति पुनरागच्छति’ इति श्रुतेः ।</div>
+</span><p><span data-deva="चशब्दात् स्मृतिः-
+‘यथा भक्तिविशेषोऽत्र दृष्यते पुरुषोत्तमे ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V08_B2" data-verse="BS_C03_S01_V08" data-block-id="BS_C03_S01_V08_B2">‘भुक्तशेषानुशयवानिमां प्राप्य भुवं पुनः ।
+">चशब्दात् स्मृतिः-
-कर्म कृत्वा पुनर्गच्छेत् पुनरायाति नित्यशः ॥’</div>
+‘यथा भक्तिविशेषोऽत्र दृष्यते पुरुषोत्तमे ।
+</span></p><span data-deva="
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V08_B4" data-verse="BS_C03_S01_V08" data-block-id="BS_C03_S01_V08_B4">‘आचतुर्दशमाद् वर्षात् कर्माणि नियमेन तु ।
+तथा मुक्तिविशेषोऽपि ज्ञानिनां लिङ्गभेदने’ इति ॥ 21 ॥">
-दशावराणां देहानां कारणानि करोत्ययम् ॥
+तथा मुक्तिविशेषोऽपि ज्ञानिनां लिङ्गभेदने’ इति ॥ 21 ॥</span></div>
-अतः कर्मक्षयान्मुक्तिः कुत एव भविष्यति’॥ इत्यादिस्मृतेश्च शेषवानेवाऽयाति ॥ 08 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति कृतात्ययाधिकरणम् ॥ 08 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति वृद्धिह्रासाधिकरणम् ॥ 12 ॥">॥ इति वृद्धिह्रासाधिकरणम् ॥ 12 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A033" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पालकत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A033"></span></p><h4 id="पालकत्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.B2.E0.A4.95.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="पालकत्वाधिकरणम्">पालकत्वाधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="यथेताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A009"></span><h4 class="gr-section-head">यथेताधिकरणम्</h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V22_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V22_I01" data-verse="BS_C03_S02_V22" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="सृष्टिसंहारकर्तृत्वमेवास्य न पालकत्वं स्वतः सिद्धेरित्यत आह-">सृष्टिसंहारकर्तृत्वमेवास्य न पालकत्वं स्वतः सिद्धेरित्यत आह-</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V09_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V09_I01" data-verse="BS_C03_S01_V09">
-<div class="leading-bhashya-line">‘यथेतमेव गच्छति यथेतमागच्छति स भुङ्क्ते स कर्म कुरुते स परिवर्तते’ इति गतिप्रकारेणागतिः प्रतीयते । अतो ब्रूते-</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V22" data-block-id="BS_C03_S02_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(345)ओं प्रकृतैतावत्त्वं हि प्रतिषेधति ततो ब्रवीति च भूयः ओम् ॥ 03-02-22 ॥">(345)ओं प्रकृतैतावत्त्वं हि प्रतिषेधति ततो ब्रवीति च भूयः ओम् ॥ 03-02-22 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V09" data-block-id="BS_C03_S01_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(303)ओं यथेतमनेवं च ओम् ॥ 03-01-09 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V22" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V22" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V22_B1" data-verse="BS_C03_S02_V22" data-block-id="BS_C03_S02_V22_B1" style="position: relative;"><span data-deva="उक्तं सृष्टिसंहारकर्तृत्वमात्रं प्रतिषिध्य ततोऽधिकं ब्रवीति- ‘नैतावदेना परो अन्यदस्त्युक्षा स द्यावापृथिवी बिभर्ति’(ऋ.सं.१०.३१.८) इति ।">उक्तं सृष्टिसंहारकर्तृत्वमात्रं प्रतिषिध्य ततोऽधिकं ब्रवीति- ‘नैतावदेना परो अन्यदस्त्युक्षा स द्यावापृथिवी बिभर्ति’(ऋ.सं.१०.३१.८) इति ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V09" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V09">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V22_B3" data-verse="BS_C03_S02_V22" data-block-id="BS_C03_S02_V22_B3" style="position: relative;"><span data-deva="च शब्दात् स्मृतिश्च ।">च शब्दात् स्मृतिश्च ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="‘सृष्टिं च पालनं चैव संहारं नियमं तथा ।">‘सृष्टिं च पालनं चैव संहारं नियमं तथा ।</span><br><span data-deva="एक एव करोतीशः सर्वस्य जगतो हरिः’">एक एव करोतीशः सर्वस्य जगतो हरिः’</span></span></span><span data-deva="इति ब्रह्माण्डे ॥ 22 ॥">इति ब्रह्माण्डे ॥ 22 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V09_B1" data-verse="BS_C03_S01_V09" data-block-id="BS_C03_S01_V09_B1">‘धूमादभ्रमभ्रादाकाशमाकाशाच्चन्द्रलोकं यथेतमाकाशमाकाशाद् वायुं वायुर्भूत्वा धूमो भवति धूमो भूत्वाऽभ्रं भवत्यभ्रं भूत्वा मेघो भवति मेघो भूत्वा प्रवर्षति’ इति काषायणश्रुतेर्यथागतमन्यथा च॥09॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥इति यथेताधिकरणम् ॥ 09 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥इति पालकत्वाधिकरणम् (प्रकृत्यधिकरणम्) ॥ 13 ॥">॥इति पालकत्वाधिकरणम् (प्रकृत्यधिकरणम्) ॥ 13 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A034" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अव्यक्ताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A034"></span></p><h4 id="अव्यक्ताधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.B5.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अव्यक्ताधिकरणम्">अव्यक्ताधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="चरणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A010"></span><h4 class="gr-section-head">चरणाधिकरणम्</h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V23_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V23_I01" data-verse="BS_C03_S02_V23" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="परमात्मापरोक्ष्यं च तत्प्रसादादेव न जीवशक्त्येति वक्तुमुच्यते-">परमात्मापरोक्ष्यं च तत्प्रसादादेव न जीवशक्त्येति वक्तुमुच्यते-</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V10" data-block-id="BS_C03_S01_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(304)ओं चरणादिति चेन्न तदुपलक्षणार्थेति कार्ष्णाजिनिः ओं॥ 03-01-10 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V10" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V10">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V10_B1" data-verse="BS_C03_S01_V10" data-block-id="BS_C03_S01_V10_B1">‘तद् य इह रमणीयचरणा रमणीयां योनिमापद्यन्ते कपूयचरणाः कपूयाम्’(छां.उ.५.१०.७) इति श्रुतेश्चरणफलमेव गमनागमनं न यज्ञादिकृतः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V10_B3" data-verse="BS_C03_S01_V10" data-block-id="BS_C03_S01_V10_B3">‘आचार इति सम्प्रोक्तः कर्माङ्गत्वेन शुद्धिदः ।
-अशुद्धिदस्त्वानाचारश्चरणं तूभयं मतम्’ ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V10_B5" data-verse="BS_C03_S01_V10" data-block-id="BS_C03_S01_V10_B5">इति स्मृतेरिति चेत्, न । यज्ञाद्युपलक्षणार्था चरणादिश्रुतिरिति कार्ष्णाजिनिर्मन्यते ॥ 10 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V11" data-block-id="BS_C03_S01_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(305)ओम् आनर्थक्यमिति चेन्न तदपेक्षत्वात् ओम् ॥ 03-01-11 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V23" data-block-id="BS_C03_S02_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(346)ओं तदव्यक्तमाह हि ओम् ॥ 03-02-23॥">(346)ओं तदव्यक्तमाह हि ओम् ॥ 03-02-23॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V23" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V23" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V11" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V11">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V23_B1" data-verse="BS_C03_S02_V23" data-block-id="BS_C03_S02_V23_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अव्यक्तमेव तद्ब्रह्म स्वतः । ">अव्यक्तमेव तद्ब्रह्म स्वतः । </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-KauntharavyaShruthi-id"><span data-deva="‘अरूपमक्षरं ब्रह्म सदाऽव्यक्तं च निष्क(ष्फ)लम्।">‘अरूपमक्षरं ब्रह्म सदाऽव्यक्तं च निष्क(ष्फ)लम्।</span><br><span data-deva="यज्ज्ञात्वा मुच्यते जन्तुरानन्दश्चाक्षयो भवेत्॥’">यज्ज्ञात्वा मुच्यते जन्तुरानन्दश्चाक्षयो भवेत्॥’</span></span></span><span data-deva=" इति हि कौण्ठरव्यश्रुतिः ॥ 23 ॥"> इति हि कौण्ठरव्यश्रुतिः ॥ 23 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V11_B1" data-verse="BS_C03_S01_V11" data-block-id="BS_C03_S01_V11_B1">तर्हि रमणीयाः कपूया इत्येव स्यात्, चरणशब्दस्याऽनर्थक्यमिति चेत्, न। चरणापेक्षत्वाद् रमणीयत्वादेस्तज्ज्ञापनार्थत्वोपपत्तेः ॥ 11 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V12" data-block-id="BS_C03_S01_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(306)ओं सुकृतदुष्कृते एवेति तु बादरिः ओम् ॥ 03-01-12 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V24" data-block-id="BS_C03_S02_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(347)ओम् अपि संराधने प्रत्यक्षानुमानाभ्याम् ओम् ॥ 03-02-24 ॥">(347)ओम् अपि संराधने प्रत्यक्षानुमानाभ्याम् ओम् ॥ 03-02-24 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V24" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V24" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V12" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V12">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V24_B1" data-verse="BS_C03_S02_V24" data-block-id="BS_C03_S02_V24_B1" style="position: relative;"><span data-deva="आराधनेऽप्यव्यक्तमेव । ज्ञानिप्रत्यक्षेणेतरेषामतिसूक्ष्मत्वलिङ्गादनुमानेन।">आराधनेऽप्यव्यक्तमेव । ज्ञानिप्रत्यक्षेणेतरेषामतिसूक्ष्मत्वलिङ्गादनुमानेन।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V12_B1" data-verse="BS_C03_S01_V12" data-block-id="BS_C03_S01_V12_B1">‘धर्मं चरत माऽधर्मम्’ इत्यादिप्रयोगात् सुकृतदुष्कृते एव चरणशब्दोक्ते इति बादरिर्मन्यते । तुशब्दात् स्वसिद्धान्तोऽपि स एवेति सूचयति।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V24_B2" data-verse="BS_C03_S02_V24" data-block-id="BS_C03_S02_V24_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmavaivarte-id"><span data-deva="‘न तमाराधयित्वाऽपि कश्चिद् व्यक्तीकरिष्यति ।">‘न तमाराधयित्वाऽपि कश्चिद् व्यक्तीकरिष्यति ।</span><br><span data-deva="नित्याव्यक्तो यतो देवः परमात्मा सनातनः॥’">नित्याव्यक्तो यतो देवः परमात्मा सनातनः॥’</span></span></span><span data-deva=" इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 24 ॥"> इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 24 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V12_B2" data-verse="BS_C03_S01_V12" data-block-id="BS_C03_S01_V12_B2">‘तुशब्दस्तुविशेषे स्यात् स्वसिद्धान्तेऽवधारणे’ इति च नाममहोदधौ ॥ 12 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति चरणाधिकरणम् ॥ 10 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V25_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V25_I01" data-verse="BS_C03_S02_V25" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="नित्याव्यक्तरूपेण तथैव तिष्ठति; व्यक्तं किञ्चिद् रूपं गृहीत्वा दृश्यते; यधाऽग्न्यादयस्तन्मात्रारूपेणादृश्या अपि स्थूलरूपेण दृश्यन्ते। एवं इति चेत्, न-">नित्याव्यक्तरूपेण तथैव तिष्ठति; व्यक्तं किञ्चिद् रूपं गृहीत्वा दृश्यते; यधाऽग्न्यादयस्तन्मात्रारूपेणादृश्या अपि स्थूलरूपेण दृश्यन्ते। एवं इति चेत्, न-</span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A011" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनिष्टादिकार्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A011"></span><h4 class="gr-section-head">अनिष्टादिकार्यधिकरणम्</h4>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V13_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V13_I01" data-verse="BS_C03_S01_V13">
-<div class="leading-bhashya-line">पुण्याकृतामेव गमनागमने नेतरेषामित्यत आह-</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V25" data-block-id="BS_C03_S02_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(348)ओं प्रकाशवच्चावैशेष्यम् ओम् ॥ 03-02-25 ॥">(348)ओं प्रकाशवच्चावैशेष्यम् ओम् ॥ 03-02-25 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V13" data-block-id="BS_C03_S01_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं अनिष्टादिकारिणामपि च श्रुतम् ओम् ॥ 13-307 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V25" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V25" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V25_B1" data-verse="BS_C03_S02_V25" data-block-id="BS_C03_S02_V25_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अग्न्यादिवत् स्थूलसूक्ष्मत्वविशेषाभावात्।">अग्न्यादिवत् स्थूलसूक्ष्मत्वविशेषाभावात्।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V13" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V13">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V25_B2" data-verse="BS_C03_S02_V25" data-block-id="BS_C03_S02_V25_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘नासौ सूक्ष्मो न स्थूलः पर एव स भवति तस्मादाहुः परमः’ इति माण्डव्यश्रुतेः ।">‘नासौ सूक्ष्मो न स्थूलः पर एव स भवति तस्मादाहुः परमः’ इति माण्डव्यश्रुतेः ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V13_B1" data-verse="BS_C03_S01_V13" data-block-id="BS_C03_S01_V13_B1">‘‘तद् य इह शुभाकृतो ये चाऽशुभकृतस्तेऽशुभमनुभूयाऽवर्तन्ते पुनः कर्म कुर्वन्ति पुनर्गच्छन्ति पुनरागच्छन्ति’ इति भाल्लवेयश्रुतौ ॥ 13 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V25_B4" data-verse="BS_C03_S02_V25" data-block-id="BS_C03_S02_V25_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id"><span data-deva="‘स्थूलसूक्ष्मविशेषोऽत्र न क्‍वचित् परमेश्वरे ।">‘स्थूलसूक्ष्मविशेषोऽत्र न क्‍वचित् परमेश्वरे ।</span><br><span data-deva="सर्वत्रैकप्रकारोऽसौ सर्वरूपेष्वजो यतः’">सर्वत्रैकप्रकारोऽसौ सर्वरूपेष्वजो यतः’</span></span></span><span data-deva=" इति च गारुडे ॥"> इति च गारुडे ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V25_B6" data-verse="BS_C03_S02_V25" data-block-id="BS_C03_S02_V25_B6" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id"><span data-deva="‘अव्यक्तव्यक्तभावौ च न क्‍वचित् परमेश्वरे ।">‘अव्यक्तव्यक्तभावौ च न क्‍वचित् परमेश्वरे ।</span><br><span data-deva="सर्वत्राव्यक्तरूपोऽयं यत एव जनार्दनः’">सर्वत्राव्यक्तरूपोऽयं यत एव जनार्दनः’</span></span></span><span data-deva=" इति च कौर्मे ॥ 25 ॥"> इति च कौर्मे ॥ 25 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V14" data-block-id="BS_C03_S01_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(308)ओं संयमने त्वनुभूयेतरेषाम् आरोहावरोहौ तद्गतिदर्शनात् ओम् ॥ 03-01-14 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V26_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V26_I01" data-verse="BS_C03_S02_V26" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="तर्हि किं यत्नेन? इत्यत आह-">तर्हि किं यत्नेन? इत्यत आह-</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V14" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V14">
+</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V14_B1" data-verse="BS_C03_S01_V14" data-block-id="BS_C03_S01_V14_B1">‘संयमनमनुभूय केषाञ्चिदारोहः केषाञ्चिदवरोहः । तुशब्दोऽवधारणे ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V26" data-block-id="BS_C03_S02_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(349)ओं प्रकाशश्च कर्मण्यभ्यासात् ओम् ॥ 03-02-26॥">(349)ओं प्रकाशश्च कर्मण्यभ्यासात् ओम् ॥ 03-02-26॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V26" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V26" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V14_B2" data-verse="BS_C03_S01_V14" data-block-id="BS_C03_S01_V14_B2">‘‘सर्वे वा एतेऽशुभकृतः संयमने प्रपतन्ति तत्र ह ये परद्विषो गुरुद्विषः श्रुतिद्विषस्तदवमन्तारः शठा मूर्खा इति ते वै ततोऽवरुह्य तमसि प्रपतन्ति नैवैत उत्तिष्ठन्तेऽपि कर्हिचिद् वव्रं वा एतदित्याहुरथ येऽन्ये ब्रह्मद्विषः स्तेनाः सुरापा इति ते वै तदनुभूयेमं लोकमनुव्रजन्ति’ इति कौण्ठरव्यश्रुतेः ॥ 04 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V26_B1" data-verse="BS_C03_S02_V26" data-block-id="BS_C03_S02_V26_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shruthi-id"><span data-deva="विषयभूते तस्मिन्नेव श्रवाणाध्यभ्यासात् प्रकाशश्च भवति ।">विषयभूते तस्मिन्नेव श्रवाणाध्यभ्यासात् प्रकाशश्च भवति ।</span></span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V26_B2" data-verse="BS_C03_S02_V26" data-block-id="BS_C03_S02_V26_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shruthi-id"><span data-deva="‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोदव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यः’(बृ.उ.४.४.५)">‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोदव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यः’(बृ.उ.४.४.५)</span></span></span><span data-deva="इति श्रुतेः ॥ 26 ॥">इति श्रुतेः ॥ 26 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V15" data-block-id="BS_C03_S01_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(309)ओं स्मरन्ति च ओम् ॥ 03-01-15 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V27_I04" data-block-id="BS_C03_S02_V27_I04" data-verse="BS_C03_S02_V27" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="नित्याव्यक्तस्य कथं प्रकाशः&nbsp;? इत्यत उच्यते-">नित्याव्यक्तस्य कथं प्रकाशः&nbsp;? इत्यत उच्यते-</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V15" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V15">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V15_B1" data-verse="BS_C03_S01_V15" data-block-id="BS_C03_S01_V15_B1">‘गच्छन्ति पापिनः सर्वे नरकं नात्र संशयः ।
-‘तत्र भुक्त्वा पतन्त्येव ये द्विषन्ति जनार्दनम् ।
-‘महातमसि मग्नानां न तेषामुत्थितिः क्वचित् ।
-‘इतरेषां तु पापानां व्युत्थानं विद्यतेऽपि च ।
-‘सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।
-‘इति सर्वत्र नियमः पञ्चकष्टे तु तत् सदा’ ॥ इत्यादि ॥ 15 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अनिष्टादिकार्यधिकरणम् ॥ 11 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V27" data-block-id="BS_C03_S02_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(350)ओम् अतोऽनन्तेन तथा हि लिङ्गम् ओम् ॥ 03-02-27॥">(350)ओम् अतोऽनन्तेन तथा हि लिङ्गम् ओम् ॥ 03-02-27॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V27" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V27" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सप्ताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A012"></span><h4 class="gr-section-head">सप्ताधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V27_B1" data-verse="BS_C03_S02_V27" data-block-id="BS_C03_S02_V27_B1" style="position: relative;"><span data-deva="उभयत्र प्रमाणभावात् तत् प्रसादादेव प्रकाशो भवति ।">उभयत्र प्रमाणभावात् तत् प्रसादादेव प्रकाशो भवति ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V27_B2" data-verse="BS_C03_S02_V27" data-block-id="BS_C03_S02_V27_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘तस्याभिध्यानाद्योजनात् तत्त्वभावाद्भूयश्चान्ते विश्वमायानिवृत्तिः’(श्वे.उ.१.१०) इति लिङ्गात् ।
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V16" data-block-id="BS_C03_S01_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(310)ओम् अपि सप्त ओम् ॥ 16-310 ॥</span></span></div>
+युज्यते च तस्यानन्तशक्तित्वात् ।">‘तस्याभिध्यानाद्योजनात् तत्त्वभावाद्भूयश्चान्ते विश्वमायानिवृत्तिः’(श्वे.उ.१.१०) इति लिङ्गात् ।
+युज्यते च तस्यानन्तशक्तित्वात् ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V16" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V16">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V27_B5" data-verse="BS_C03_S02_V27" data-block-id="BS_C03_S02_V27_B5" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaAdhyatma-id"><span data-deva="नित्याव्यक्तोऽपि भगवानीक्ष्यते निजशक्तितः।">नित्याव्यक्तोऽपि भगवानीक्ष्यते निजशक्तितः।</span><br><span data-deva="तमृते परमात्मानं कः पश्येतामितं प्रभुम्’">तमृते परमात्मानं कः पश्येतामितं प्रभुम्’</span></span></span><span data-deva="इति नारायणाध्यात्मे॥27॥">इति नारायणाध्यात्मे॥27॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V16_B1" data-verse="BS_C03_S01_V16" data-block-id="BS_C03_S01_V16_B1"><span class="gr-reference gr-ref-Bharatha-id">‘रौरवोऽथ महांश्चैव वह्निर्वैतरणी तथा ।<br/>कुम्भीपाक इति प्रोक्तान्यनित्यनरकाणि तु ॥<br/>तामिस्रश्चान्धतामिस्रो द्वौ नित्यौ सम्प्रकीर्तितौ ।<br/>इति सप्तप्रधानानि बलीयस्तूत्तरोत्तरम् ।<br/>एतानि क्रमशो गत्वैवारोहोऽथावरोहणम्’</span> इति च भारते ॥ 16 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति सप्ताधिकरणम् ॥ 12 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अव्यक्ताधिकरणम् ॥ 14 ॥">॥ इति अव्यक्ताधिकरणम् ॥ 14 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A035" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उभयव्यपदेशाधिकरणम्(अहिकुण्डलाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A035"></span></p><h4 id="उभयव्यपदेशाधिकरणम्(अहिकुण्डलाधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.89.E0.A4.AD.E0.A4.AF.E0.A4.B5.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.AA.E0.A4.A6.E0.A5.87.E0.A4.B6.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.28.E0.A4.85.E0.A4.B9.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A5.81.E0.A4.A3.E0.A5.8D.E0.A4.A1.E0.A4.B2.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="उभयव्यपदेशाधिकरणम्(अहिकुण्डलाधिकरणम्)">उभयव्यपदेशाधिकरणम्(अहिकुण्डलाधिकरणम्)</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A013" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तद्व्यापाराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A013"></span><h4 class="gr-section-head">तद्व्यापाराधिकरणम्</h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V28_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V28_I01" data-verse="BS_C03_S02_V28" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="स्वरूपेणानन्दादिना कथमानन्दित्वादिः? इत्यत(तत्रो) उच्यते-">स्वरूपेणानन्दादिना कथमानन्दित्वादिः? इत्यत(तत्रो) उच्यते-</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V17_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V17_I01" data-verse="BS_C03_S01_V17">
-<div class="leading-bhashya-line">ईश्वरस्य नरकायुक्तेः ‘सर्वं विसृजति सर्वं विलापयति सर्वं रमयति सर्वं न रमयति सर्वं प्रवर्तयत्यन्तरस्मिन् निविष्टः’ इति कौषारवश्रुतिविरोध इत्यतो वक्ति –</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V28" data-block-id="BS_C03_S02_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(351)ओम् उभयव्यपदेशात्त्वहिकुण्डलवत् ओम् ॥ 03-02-28॥">(351)ओम् उभयव्यपदेशात्त्वहिकुण्डलवत् ओम् ॥ 03-02-28॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V17" data-block-id="BS_C03_S01_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(311)ओं तत्रापि च तद्व्यापारादविरोधः ओम् ॥ 03-01-17 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V28" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V28" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V28_B1" data-verse="BS_C03_S02_V28" data-block-id="BS_C03_S02_V28_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान्’(तै.उ.२.४.), ‘अथैष एव परम आनन्दः’(बृ.उ.६.३.३३)  इत्युभयव्यपदेशात्, अहिकुण्डलवदेव युज्यते ।">‘आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान्’(तै.उ.२.४.), ‘अथैष एव परम आनन्दः’(बृ.उ.६.३.३३)  इत्युभयव्यपदेशात्, अहिकुण्डलवदेव युज्यते ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V17" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V17">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V28_B2" data-verse="BS_C03_S02_V28" data-block-id="BS_C03_S02_V28_B2" style="position: relative;"><span data-deva="यथाऽहिः कुण्डली कुण्डलं च । तुशब्दात् केवलश्रुतिगम्यत्वं दर्शयति ॥ 28 ॥">यथाऽहिः कुण्डली कुण्डलं च । तुशब्दात् केवलश्रुतिगम्यत्वं दर्शयति ॥ 28 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V17_B1" data-verse="BS_C03_S01_V17" data-block-id="BS_C03_S01_V17_B1">चशब्दाददुःखानुभवेन ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V17_B2" data-verse="BS_C03_S01_V17" data-block-id="BS_C03_S01_V17_B2">‘स स्वर्गे स भूमौ स नरके सोऽन्धे तमसि प्रवृत्तिकृदेक एवानुविष्टो नासौ दुःखभुगीश्वरः प्रभुत्वात् सर्वं पश्यति सर्वं कारयति नासौ दुःखभुग् य एवं वेद’ इति पौत्रायणश्रुतेरविरोधः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V17_B3" data-verse="BS_C03_S01_V17" data-block-id="BS_C03_S01_V17_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavathatantra-id">‘नरकेऽपि वसन्नीशो नासौ दुःखभुगुच्यते ।<br/>नीचोच्चतैव दुःखादेर्भोग इत्यभिधीयते ॥<br/>नासौ नीचोच्चतां याति पश्यत्येव प्रभुत्वतः’(छां.उ.५.१०.८)</span></span> इति भागवततन्त्रे ॥ 17 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति तद्व्यापाराधिकरणम् ॥ 13 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V29" data-block-id="BS_C03_S02_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(352) ओं प्रकाशाश्रयवद्वा तेजस्त्वात् ओम् ॥ 03-02-29॥">(352) ओं प्रकाशाश्रयवद्वा तेजस्त्वात् ओम् ॥ 03-02-29॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V29" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V29" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A014" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="विद्याकर्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A014"></span><h4 class="gr-section-head">विद्याकर्माधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V29_B1" data-verse="BS_C03_S02_V29" data-block-id="BS_C03_S02_V29_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथाऽऽदित्यस्य प्रकाशत्वं प्रकाशित्वं च, एवं वा दृष्टान्तः। तेजोरूपत्वाद् ब्रह्मणः ॥ 29 ॥">यथाऽऽदित्यस्य प्रकाशत्वं प्रकाशित्वं च, एवं वा दृष्टान्तः। तेजोरूपत्वाद् ब्रह्मणः ॥ 29 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V18_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V18_I01" data-verse="BS_C03_S01_V18">
-<div class="leading-bhashya-line">‘अथैतयोः पथोर्न कतरेण च तानीमानि क्षुद्रमिश्राण्यसकृदावर्तीनि भूतानि भवन्ति जायस्व म्रियस्वेत्येतत् तृतीयं स्थानम्’(छां.उ.५.१०.८) इति गतिस्वातन्त्र्यं भूतानां प्रतीयत इत्यत आह-</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V30" data-block-id="BS_C03_S02_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(353)ओं पूर्ववद् वा ओम् ॥ 03-02-30 ॥">(353)ओं पूर्ववद् वा ओम् ॥ 03-02-30 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V18" data-block-id="BS_C03_S01_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(312)ओं विद्याकर्मणोरिति तु प्रकृतत्वात् ओम् ॥ 03-01-18 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V30" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V30" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V30_B1" data-verse="BS_C03_S02_V30" data-block-id="BS_C03_S02_V30_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथा एक एव कालः पूर्व इत्यवच्छेदकोऽवच्छेद्यश्च भवति। अतिसूक्ष्मत्वापेक्षयैष दृष्टान्तः।">यथा एक एव कालः पूर्व इत्यवच्छेदकोऽवच्छेद्यश्च भवति। अतिसूक्ष्मत्वापेक्षयैष दृष्टान्तः।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V18" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V18">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V30_B2" data-verse="BS_C03_S02_V30" data-block-id="BS_C03_S02_V30_B2" style="position: relative;"><span data-deva="स्थूलमतीनां च प्रदर्शनार्थमहिकुण्डलदृष्टान्तः ।">स्थूलमतीनां च प्रदर्शनार्थमहिकुण्डलदृष्टान्तः ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V18_B1" data-verse="BS_C03_S01_V18" data-block-id="BS_C03_S01_V18_B1">विद्याकर्मापेक्षयैवैतद् वचनम् । तयोरपि प्रकृतत्वात् ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V30_B3" data-verse="BS_C03_S02_V30" data-block-id="BS_C03_S02_V30_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaAdhyatma-id"><span data-deva="‘प्रकाशवत् कालवद्वा यथाऽङ्गे शयनादिकम् ।">‘प्रकाशवत् कालवद्वा यथाऽङ्गे शयनादिकम् ।</span><br><span data-deva="ब्रह्मणश्चैव मुक्तानामानन्दोऽभिन्न एव तु’">ब्रह्मणश्चैव मुक्तानामानन्दोऽभिन्न एव तु’</span></span></span><span data-deva=" इति नारायणाध्यात्मे।"> इति नारायणाध्यात्मे।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V30_B4" data-verse="BS_C03_S02_V30" data-block-id="BS_C03_S02_V30_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="‘आनन्देन त्वभिन्नेन व्यवहारः प्रकाशवत्।">‘आनन्देन त्वभिन्नेन व्यवहारः प्रकाशवत्।</span><br><span data-deva="कालवद् वा यथा कालः स्वावच्छेदकतां व्रजेत्॥’">कालवद् वा यथा कालः स्वावच्छेदकतां व्रजेत्॥’</span></span></span><span data-deva=" इति पाद्मे(ब्राह्मे) ॥ 30 ॥"> इति पाद्मे(ब्राह्मे) ॥ 30 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V18_B2" data-verse="BS_C03_S01_V18" data-block-id="BS_C03_S01_V18_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bharatha-id">‘विद्यापथः कर्मपथो द्वौ पन्थानौ प्रकीर्तितौ ।<br/>तद्वर्जितस्त्रिधा याति तिर्यग् वा नरकं तमः’</span></span>इति च भारते॥ 18 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">इति विद्याकर्माधिकरणम् ॥ 14 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V31" data-block-id="BS_C03_S02_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(354)ओं प्रतिषेधाच्च ओम् ॥ 03-02-31॥">(354)ओं प्रतिषेधाच्च ओम् ॥ 03-02-31॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V31" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V31" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A015" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="महातमोऽधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A015"></span><h4 class="gr-section-head">महातमोऽधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V31_B1" data-verse="BS_C03_S02_V31" data-block-id="BS_C03_S02_V31_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘एकमेवाद्वितीयम्’(छां.उ.६.२.१) ।‘नेह नानाऽस्ति किञ्चन’(क.उ.२.४.११) इति भेदस्य ॥ 31 ॥">‘एकमेवाद्वितीयम्’(छां.उ.६.२.१) ।‘नेह नानाऽस्ति किञ्चन’(क.उ.२.४.११) इति भेदस्य ॥ 31 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V19_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V19_I01" data-verse="BS_C03_S01_V19">
-<div class="leading-bhashya-line">‘यत्र दुःखं सुखं तत्र सर्वत्रापि प्रतीयते ।<br/>अपि नीचगतौ किञ्चित् किमु मानुषदेहिनः’ ॥ इति वचनान्महातमस्यपि सुखप्राप्तिरित्यत आह-</div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति उभयव्यपदेशाधिकरणम् (अहिकुण्डलाधिकरणम्) ॥ 15 ॥">॥ इति उभयव्यपदेशाधिकरणम् (अहिकुण्डलाधिकरणम्) ॥ 15 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V19" data-block-id="BS_C03_S01_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(313)ओं न तृतीये तथोपलब्धेः ओम् ॥ 03-01-19 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A036" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="परानन्दा(परमता)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A036"></span></p><h4 id="परानन्दा(परमता)धिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A6.E0.A4.BE.28.E0.A4.AA.E0.A4.B0.E0.A4.AE.E0.A4.A4.E0.A4.BE.29.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="परानन्दा(परमता)धिकरणम्">परानन्दा(परमता)धिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V32" data-block-id="BS_C03_S02_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(355)ओं परमतः सेतून्मानसम्बन्धभेदव्यपदेशेभ्यः ओम् ॥ 03-02-32॥">(355)ओं परमतः सेतून्मानसम्बन्धभेदव्यपदेशेभ्यः ओम् ॥ 03-02-32॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V19" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V19">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V32" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V32" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V19_B1" data-verse="BS_C03_S01_V19" data-block-id="BS_C03_S01_V19_B1">‘अथाविद्वानकर्माऽवाग्गच्छति त्रिधा ह वाऽवाग् गच्छति तिर्यग् यातना तम इति ।  द्वे वाव सुखानुवृत्ते, न तमः सुखानुवृत्तं केवलं ह्येवात्र दुःखं भवति’ इति श्रुतेर्न तृतीयावाग्गतौ सुखम् ॥ 19 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V32_B1" data-verse="BS_C03_S02_V32" data-block-id="BS_C03_S02_V32_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न चानन्दादित्वाल्लोकानन्दादिवत् । ‘एष सेतुर्विधृतिः’(छां.उ.८.४.१), ‘य एष आनन्दः परस्य’, ‘एष नित्यो महिमा ब्राह्मणस्य’(बृ.उ.६.४.२३) इति सेतुत्वं ह्युच्यते। ‘यतो वाचो निवर्तन्ते’(तै.उ.२.४) इत्युन्मानत्वम्। ‘एतस्यैवाऽनन्दस्यान्यानि भूतानि मात्रामुपजीवन्ति’(बृ.उ.६.३.३२) इति सम्बन्धः।">न चानन्दादित्वाल्लोकानन्दादिवत् । ‘एष सेतुर्विधृतिः’(छां.उ.८.४.१), ‘य एष आनन्दः परस्य’, ‘एष नित्यो महिमा ब्राह्मणस्य’(बृ.उ.६.४.२३) इति सेतुत्वं ह्युच्यते। ‘यतो वाचो निवर्तन्ते’(तै.उ.२.४) इत्युन्मानत्वम्। ‘एतस्यैवाऽनन्दस्यान्यानि भूतानि मात्रामुपजीवन्ति’(बृ.उ.६.३.३२) इति सम्बन्धः।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘अन्यज्ञानं तु जीवानामन्यज्ज्ञानं परस्य च">‘अन्यज्ञानं तु जीवानामन्यज्ज्ञानं परस्य च</span><br><span data-deva="नित्यानन्दाव्ययं पूर्णं परज्ञानं विधीयते’">नित्यानन्दाव्ययं पूर्णं परज्ञानं विधीयते’</span></span></span><span data-deva=" इति भेदः ॥"> इति भेदः ॥</span><br><span data-deva=" अतोऽलौकिकत्वात् परमेव ब्रह्मानन्दादिकम् ॥ 32 ॥"> अतोऽलौकिकत्वात् परमेव ब्रह्मानन्दादिकम् ॥ 32 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V20" data-block-id="BS_C03_S01_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(314)ओं स्मर्यतेऽपि च लोके ओम् ॥ 03-01-20 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V33" data-block-id="BS_C03_S02_V33" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(356)ओं दर्शनात् तु ओम् ॥ 03-02-33॥">(356)ओं दर्शनात् तु ओम् ॥ 03-02-33॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V33" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V33" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V20" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V20">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V33_B1" data-verse="BS_C03_S02_V33" data-block-id="BS_C03_S02_V33_B1" style="position: relative;"><span data-deva="दर्शनादेव चान्यानन्दादीनाम् । ‘अदृष्टमव्यवहार्यमव्यपदेश्यं सुखं ज्ञानमोजो बलमिति ब्रह्मणस्तस्माद्ब्रह्मेत्याचक्षते तस्माद्ब्रह्मेत्याचक्षते’ इति हि कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 33 ॥">दर्शनादेव चान्यानन्दादीनाम् । ‘अदृष्टमव्यवहार्यमव्यपदेश्यं सुखं ज्ञानमोजो बलमिति ब्रह्मणस्तस्माद्ब्रह्मेत्याचक्षते तस्माद्ब्रह्मेत्याचक्षते’ इति हि कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 33 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V20_B1" data-verse="BS_C03_S01_V20" data-block-id="BS_C03_S01_V20_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id">‘तिर्यक्षु नरके चैव सुखलेशो विधीयते ।<br/>नान्धे तमसि मग्नानां सुखलेशोऽपि कश्चन’</span></span> इति भविष्यत्पर्वणि ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V20_B3" data-verse="BS_C03_S01_V20" data-block-id="BS_C03_S01_V20_B3">लोकसिद्धं चैतत्। चशब्दाल्लोकसिद्धिरपि स्मार्तेत्याह ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V20_B4" data-verse="BS_C03_S01_V20" data-block-id="BS_C03_S01_V20_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘अतिप्रिये यथा राजा न दुःखं सहते क्वचित् ।<br/>अत्यप्रिये सुखमपि तथैव परमेश्वरः’</span></span>इति हि ब्राह्मे ॥ 20 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V21" data-block-id="BS_C03_S01_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(315)ओं दर्शनाच्च ओम् ॥ 03-01-21 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V34_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V34_I01" data-verse="BS_C03_S02_V34" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="अप्रसिद्धस्य कथमानन्द इत्यादिव्यपदेशः? इत्यतो वक्ति –">अप्रसिद्धस्य कथमानन्द इत्यादिव्यपदेशः? इत्यतो वक्ति –</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V21" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V21">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V21_B1" data-verse="BS_C03_S01_V21" data-block-id="BS_C03_S01_V21_B1">‘नारायणप्रसादेन समिद्धज्ञानचक्षुषा ।
-अत्यन्तदुःखसल्लीनान् निश्येषसुखवर्जितान् ॥
-नित्यमेव तथाभूतान् विमिश्रांश्च गणान् बहून् ।
-निरस्ताशेषदुःखांश्च नित्यानन्दैकभागिनः ॥
-अपश्यत् त्रिविधान् ब्रह्मा साक्षादेव चतुर्मुखः॥’ इति दर्शनवचनाच्च पाद्मे ॥ 21 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V22" data-block-id="BS_C03_S01_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(316) ओं तृतीये शब्दावरोधः संशोकजस्य ओम् ॥ 03-01-22॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V34" data-block-id="BS_C03_S02_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(357)ओं बुद्ध्यर्थः पादवत् ओम् ॥ 03-02-34॥">(357)ओं बुद्ध्यर्थः पादवत् ओम् ॥ 03-02-34॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V34" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V34" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V22" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V22">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V34_B1" data-verse="BS_C03_S02_V34" data-block-id="BS_C03_S02_V34_B1" style="position: relative;"><span data-deva="जीवेश्वरसम्बन्धज्ञापनार्थमप्रसिद्धोऽपि पादो यथा ‘पाद’शब्देन व्यपदिश्यते ‘पादोऽस्य विश्वा भूतानि’(ऋ.सं.१०.९०.३) इति, तथा ।">जीवेश्वरसम्बन्धज्ञापनार्थमप्रसिद्धोऽपि पादो यथा ‘पाद’शब्देन व्यपदिश्यते ‘पादोऽस्य विश्वा भूतानि’(ऋ.सं.१०.९०.३) इति, तथा ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V22_B1" data-verse="BS_C03_S01_V22" data-block-id="BS_C03_S01_V22_B1">तृतीये तृतीयतमसः श्रवणादेव शब्दानुसारेण संशोकजमोहप्राप्तिः ॥ 22 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V34_B2" data-verse="BS_C03_S02_V34" data-block-id="BS_C03_S02_V34_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘अलौकिकोऽपि ज्ञानादिस्तच्छब्दैरेव भण्यते ।">‘अलौकिकोऽपि ज्ञानादिस्तच्छब्दैरेव भण्यते ।</span><br><span data-deva="ज्ञापनार्थाय लोकस्य यथा राजेव देवराट्’">ज्ञापनार्थाय लोकस्य यथा राजेव देवराट्’</span></span></span><span data-deva=" इति च पाद्मे ॥ 34 ॥"> इति च पाद्मे ॥ 34 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V23" data-block-id="BS_C03_S01_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(317)ओं स्मरणाच्च ओम् ॥ 03-01-23 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति परानन्दा(परमता)धिकरणम् ॥16॥">॥ इति परानन्दा(परमता)धिकरणम् ॥16॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A037" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="स्थानविशेषाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A037"></span></p><h4 id="स्थानविशेषाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.A5.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.B6.E0.A5.87.E0.A4.B7.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="स्थानविशेषाधिकरणम्">स्थानविशेषाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V23" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V23">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V35_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V35_I01" data-verse="BS_C03_S02_V35" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V23_B1" data-verse="BS_C03_S01_V23" data-block-id="BS_C03_S01_V23_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">‘महातमस्त्रिधा प्रोक्तमूर्ध्वं मध्यं तथाऽधरम् ।<br/>श्रवणादेव मूर्च्छादिरधरस्य यतो भवेत् ॥<br/>तस्मान्न विस्तरेणैतत् कथ्यते राजसत्तम॥’</span></span> इति कौर्मे ॥ 23 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="परानन्दमात्रात्वे कथं ब्रह्माद्यानन्दादीनां विशेषः? इत्यत उच्यते –">परानन्दमात्रात्वे कथं ब्रह्माद्यानन्दादीनां विशेषः? इत्यत उच्यते –</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति महातमोऽधिकरणम् (नतृतीयाधिकरणम्) ॥ 15 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V35" data-block-id="BS_C03_S02_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(358)ओं स्थानविशेषात् प्रकाशादिवत् ओम् ॥ 03-02-35 ॥">(358)ओं स्थानविशेषात् प्रकाशादिवत् ओम् ॥ 03-02-35 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V35" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V35" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A016" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तत्स्वाभाव्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A016"></span><h4 class="gr-section-head">तत्स्वाभाव्याधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V35_B1" data-verse="BS_C03_S02_V35" data-block-id="BS_C03_S02_V35_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथाऽऽदित्यस्य दर्पणादिस्थानविशेषात् प्रतिबिम्बविशेष एवमानन्दादेरपि ।">यथाऽऽदित्यस्य दर्पणादिस्थानविशेषात् प्रतिबिम्बविशेष एवमानन्दादेरपि ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V35_B2" data-verse="BS_C03_S02_V35" data-block-id="BS_C03_S02_V35_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id"><span data-deva="‘ब्रह्मादिगुणवैशेष्यादानन्दादिः परस्य(आनन्दः परमस्य) च ।">‘ब्रह्मादिगुणवैशेष्यादानन्दादिः परस्य(आनन्दः परमस्य) च ।</span><br><span data-deva="प्रतिबिम्बत्वमायाति मध्योच्चादिविशेषतः’">प्रतिबिम्बत्वमायाति मध्योच्चादिविशेषतः’</span></span></span><span data-deva=" इति वाराहे ॥ 35 ॥"> इति वाराहे ॥ 35 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V24_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V24_I01" data-verse="BS_C03_S01_V24">
-<div class="leading-bhashya-line">‘धूमो भूत्वाऽभ्रं भवति’(छां.उ.५.१०.५,काषायणश्रुतौ) इत्याद्यन्यभावः श्रूयते । स कथमित्यतो ब्रवीति-</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V36" data-block-id="BS_C03_S02_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(359)ओम् उपपत्तेश्च ओम् ॥ 03-02-36॥">(359)ओम् उपपत्तेश्च ओम् ॥ 03-02-36॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V24" data-block-id="BS_C03_S01_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(318)ओं तत्स्वाभाव्यापत्तिरुपपत्तेः ओम् ॥ 03-01-24॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V36" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V36" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V36_B1" data-verse="BS_C03_S02_V36" data-block-id="BS_C03_S02_V36_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘ऐश्वर्यात् परमाद्विष्णोर्भक्त्यादीनामनादितः ।">‘ऐश्वर्यात् परमाद्विष्णोर्भक्त्यादीनामनादितः ।</span><br><span data-deva="ब्रह्मादीनां सूपपन्ना ह्यानन्दादेर्विचित्रता’">ब्रह्मादीनां सूपपन्ना ह्यानन्दादेर्विचित्रता’</span></span></span><span data-deva=" इति हि पाद्मे ॥ 36 ॥"> इति हि पाद्मे ॥ 36 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V24" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V24">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V24_B1" data-verse="BS_C03_S01_V24" data-block-id="BS_C03_S01_V24_B1">धूमादिषु प्रविश्य तद्गतौ गतिः स्थितौ स्थितिरित्यादिरेव तद्भावापत्तिः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V24_B2" data-verse="BS_C03_S01_V24" data-block-id="BS_C03_S01_V24_B2">न ह्यन्यस्यान्यभावो युज्यते । न च तत्पदप्राप्तिः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V24_B2" data-verse="BS_C03_S01_V24" data-block-id="BS_C03_S01_V24_B2">गारुडे च-
-धूमादिभावप्राप्तिश्च तद्गतौ गतिरेव तु ।
-स्थितौ स्थितिः प्रवेशश्च लघुत्वादिस्तथैव च ॥
-न ह्यन्यस्यान्यथाभावो न च तत्पदमिष्यते ।
-विद्यागम्यं पदं यस्मात् न तत्प्राप्यं हि कर्मणा॥
-एकदेशस्वभावेन वागभेदाऽपि युज्यते ।
-यथा जीवः परं ब्रह्म ब्रह्मेदं जगदित्यपि॥’ इति ॥ 24 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति तत्स्वाभाव्याधिकरणम् ॥ 16 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति स्थानविशेषाधिकरणम् ॥ 17 ॥">॥ इति स्थानविशेषाधिकरणम् ॥ 17 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A038" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रतिषेधाधिकरणम् (तथान्यत्वाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A038"></span></p><h4 id="प्रतिषेधाधिकरणम्_(तथान्यत्वाधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.A4.E0.A4.BF.E0.A4.B7.E0.A5.87.E0.A4.A7.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.A4.E0.A4.A5.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="प्रतिषेधाधिकरणम् (तथान्यत्वाधिकरणम्)">प्रतिषेधाधिकरणम् (तथान्यत्वाधिकरणम्)</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नातिचिरेणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A017"></span><h4 class="gr-section-head">नातिचिरेणाधिकरणम्</h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V37_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V37_I01" data-verse="BS_C03_S02_V37" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="ध्यानकाले यच्चित्ते प्रदृष्यते तदेव हि ब्रह्मरूपम् । अतः कथमव्यक्तता&nbsp;? इत्यत आह-">ध्यानकाले यच्चित्ते प्रदृष्यते तदेव हि ब्रह्मरूपम् । अतः कथमव्यक्तता&nbsp;? इत्यत आह-</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V25_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V25_I01" data-verse="BS_C03_S01_V25">
-<div class="leading-bhashya-line">बहुस्थानगमनात् कल्पान्तमप्येवं स्यादित्यत आह-</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V37" data-block-id="BS_C03_S02_V37" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(360)ओं तथाऽन्यत् प्रतिषेधात् ओम् ॥ 03-02-37 ॥">(360)ओं तथाऽन्यत् प्रतिषेधात् ओम् ॥ 03-02-37 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V25" data-block-id="BS_C03_S01_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(319)ओं नातिचिरेण विशेषात् ओम् ॥ 03-01-25 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V37" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V37" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V37_B1" data-verse="BS_C03_S02_V37" data-block-id="BS_C03_S02_V37_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथा जीवानन्दादेरन्यद् ब्रह्म तथोपासाकृतादपि ।">यथा जीवानन्दादेरन्यद् ब्रह्म तथोपासाकृतादपि ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V25" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V25">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V37_B2" data-verse="BS_C03_S02_V37" data-block-id="BS_C03_S02_V37_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kenopanishat-id"><span data-deva="‘यन्मनसा न मनुते येनाहुर्मनो मतम् ।">‘यन्मनसा न मनुते येनाहुर्मनो मतम् ।</span><br><span data-deva="तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते’(केन.उ.१.६)">तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते’(केन.उ.१.६)</span></span></span><span data-deva=" इति प्रतिषेधात् ।"> इति प्रतिषेधात् ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V25_B1" data-verse="BS_C03_S01_V25" data-block-id="BS_C03_S01_V25_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Naradiya-id">‘तद्य इह रमणीयचरणा अभ्याशो ह यत् ते रमणीयां योनिमापद्यन्ते’(छां.उ.५.१०.७)</span></span> इति विशेषान्नातिचिरेण ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V37_B4" data-verse="BS_C03_S02_V37" data-block-id="BS_C03_S02_V37_B4" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmatarka-id"><span data-deva="‘पश्यन्ति परमं ब्रह्म चित्ते यत्प्रतिबिम्बितम् ।">‘पश्यन्ति परमं ब्रह्म चित्ते यत्प्रतिबिम्बितम् ।</span><br><span data-deva="ब्रह्मैव प्रतिबिम्बे यदतस्तेषां फलप्रदम् ॥">ब्रह्मैव प्रतिबिम्बे यदतस्तेषां फलप्रदम् ॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V37_B6" data-verse="BS_C03_S02_V37" data-block-id="BS_C03_S02_V37_B6" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmatarka-id"><span data-deva="तदुपासनं च भवति प्रतिमोपासनं यथा ।">तदुपासनं च भवति प्रतिमोपासनं यथा ।</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V25_B2" data-verse="BS_C03_S01_V25" data-block-id="BS_C03_S01_V25_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishat-id">‘स्वर्गाल्लोकादवाक् प्राप्तो वत्सरात् पूर्वमेव तु ।<br/>मातुः शरीरमाप्नोति पर्यटन् यत्र तत्र च॥’(छां.उ.५.१०.७)</span></span> इति च नारदीये ॥ 25 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V37_B6" data-verse="BS_C03_S02_V37" data-block-id="BS_C03_S02_V37_B6" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmatarka-id"><span data-deva="दृश्यते त्वपरोक्षेण ज्ञानेनैव परं पदम् ।">दृश्यते त्वपरोक्षेण ज्ञानेनैव परं पदम् ।</span><br><span data-deva="उपासना त्वापरोक्ष्यं गमयेत् तत्प्रसादतः’">उपासना त्वापरोक्ष्यं गमयेत् तत्प्रसादतः’</span></span></span><span data-deva="इति च ब्रह्मतर्के ॥ 37 ॥">इति च ब्रह्मतर्के ॥ 37 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति नातिचिरेणाधिकरणम् (अचिरप्राप्त्यधिकरणम्) ॥ 17 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति प्रतिषेधाधिकरणम् (तथान्यत्वाधिकरणम्) ॥ 18 ॥">॥ इति प्रतिषेधाधिकरणम् (तथान्यत्वाधिकरणम्) ॥ 18 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A039" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वगतत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A039"></span></p><h4 id="सर्वगतत्वाधिकरणम्_2" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.97.E0.A4.A4.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_2"></span><span data-deva="सर्वगतत्वाधिकरणम्">सर्वगतत्वाधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A018" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्याधिष्ठिताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A018"></span><h4 class="gr-section-head">अन्याधिष्ठिताधिकरणम्</h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V38_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V38_I01" data-verse="BS_C03_S02_V38" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="देशकालान्तरेऽन्यतोऽपि सृष्ट्याधिर्युक्तेत्यतो ब्रूते-">देशकालान्तरेऽन्यतोऽपि सृष्ट्याधिर्युक्तेत्यतो ब्रूते-</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V26_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V26_I01" data-verse="BS_C03_S01_V26">
-<div class="leading-bhashya-line">‘त इह व्रीहियवा ओषधिवनस्पतयस्तिलमाषा इति जायन्ते’(छां.उ.५.१०.६) इति श्रवणादनर्थफलत्वं यज्ञादेरित्यतो वक्ति-</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V38" data-block-id="BS_C03_S02_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(361)ओम् अनेन सर्वगतत्वमायामयशब्दादिभ्यः ओम् ॥ 03-02-38 ॥">(361)ओम् अनेन सर्वगतत्वमायामयशब्दादिभ्यः ओम् ॥ 03-02-38 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V26" data-block-id="BS_C03_S01_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(320)ओम् अन्याधिष्ठिते पूर्ववदभिलापात् ओम् ॥ 03-01-26॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V38" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V38" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V38_B1" data-verse="BS_C03_S02_V38" data-block-id="BS_C03_S02_V38_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वदेशकालवस्तुष्वनेनैव सृष्ट्यादिकं प्रवर्तते । ‘एष सर्व एष सर्वगत एष ईश्वर एषोऽचिन्त्य एष परमः’ इति हि भाल्लवेयश्रुतिः">सर्वदेशकालवस्तुष्वनेनैव सृष्ट्यादिकं प्रवर्तते । ‘एष सर्व एष सर्वगत एष ईश्वर एषोऽचिन्त्य एष परमः’ इति हि भाल्लवेयश्रुतिः</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V26" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V26">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V38_B2" data-verse="BS_C03_S02_V38" data-block-id="BS_C03_S02_V38_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id"><span data-deva="‘सर्वत्र सर्वमेतस्मात् सर्वदा सर्ववस्तुषु ।">‘सर्वत्र सर्वमेतस्मात् सर्वदा सर्ववस्तुषु ।</span><br><span data-deva="स्वरूपभूतया नित्यशक्त्या मायाख्यया यतः।">स्वरूपभूतया नित्यशक्त्या मायाख्यया यतः।</span><br><span data-deva=" अतो मायामयं विष्णुं प्रवदन्ति सनातनम्॥’"> अतो मायामयं विष्णुं प्रवदन्ति सनातनम्॥’</span></span></span><span data-deva="इति हि चतुर्वेदशिखायाम् । ">इति हि चतुर्वेदशिखायाम् । </span><br><span data-deva="आदिशब्दादन्यत्र प्रमाणाभावाच्च ॥ 38 ॥">आदिशब्दादन्यत्र प्रमाणाभावाच्च ॥ 38 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V26_B1" data-verse="BS_C03_S01_V26" data-block-id="BS_C03_S01_V26_B1">अन्याधिष्ठिते व्रीह्यादिशरीरे प्रवेशः । न तु भोगोऽस्य ।</div>
+</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सर्वगतत्वाधिकरणम् ॥ 19 ॥">॥ इति सर्वगतत्वाधिकरणम् ॥ 19 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V26_B2" data-verse="BS_C03_S01_V26" data-block-id="BS_C03_S01_V26_B2">‘धूमो भूत्वाऽभ्रं भवति’(छां.उ.५.१०.५) इत्यादिपूर्वोक्तिवत् ॥</div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S02_A040" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="फलदानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A040"></span></p><h4 id="फलदानाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AB.E0.A4.B2.E0.A4.A6.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="फलदानाधिकरणम्">फलदानाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V39_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V39_I01" data-verse="BS_C03_S02_V39" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V26_B3" data-verse="BS_C03_S01_V26" data-block-id="BS_C03_S01_V26_B3">‘सोऽवाग्गतः स्थावरान् प्रविश्याभोगेनैव व्रजन् स्थूलं शरीरमेति स्थूलाच्छरीराद्भोगाननुभुङ्क्ते’ इत्यभिलापात् कौषारवश्रुतौ ।</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="कर्मापेक्षत्वात् फलदानस्य तदेव ददातीति न वाच्यम् । कुतः&nbsp;?-">कर्मापेक्षत्वात् फलदानस्य तदेव ददातीति न वाच्यम् । कुतः&nbsp;?-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V26_B4" data-verse="BS_C03_S01_V26" data-block-id="BS_C03_S01_V26_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">‘स्वर्गादवाग्गतो देही व्रीह्यादीतरदेहगः ।<br/>अभुञ्जंस्तु क्रमेणैव देहमाप्नोति कालतः’</span></span>इति वाराहे ॥ 26 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V27" data-block-id="BS_C03_S01_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(321)ओम् अशुद्धमिति चेन्न शब्दात् ओम् ॥ 03-01-27॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V39" data-block-id="BS_C03_S02_V39" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(362)ओं फलमत उपपत्तेः ओम् ॥ 03-02-39॥">(362)ओं फलमत उपपत्तेः ओम् ॥ 03-02-39॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V39" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V39" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V27" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V27">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V39_B1" data-verse="BS_C03_S02_V39" data-block-id="BS_C03_S02_V39_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अत एवेश्वरात् फलं भवति । न ह्यचेतनस्य स्वतः प्रवृत्तिर्युज्यते ॥ 39 ॥">अत एवेश्वरात् फलं भवति । न ह्यचेतनस्य स्वतः प्रवृत्तिर्युज्यते ॥ 39 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V27_B5" data-verse="BS_C03_S01_V27" data-block-id="BS_C03_S01_V27_B5">हिंसारूपत्वात् पापस्यापि सम्भवाद्धुःखं च भवत्विति चेन्न। शब्दविहितत्वात्॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V27_B6" data-verse="BS_C03_S01_V27" data-block-id="BS_C03_S01_V27_B6"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">‘हिंसा त्ववैदिका या तु तयाऽनर्थो ध्रुवं भवेत्।<br/>वेदोक्तया हिंसया तु नैवानर्थः कथञ्चन’</span></span> इति वाराहे॥ 27 ॥</div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A019" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="रेतोऽधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A019"></span><h4 class="gr-section-head">रेतोऽधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V40" data-block-id="BS_C03_S02_V40" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(363)ओं श्रुतत्वाच्च ओम् ॥ 03-02-40 ॥">(363)ओं श्रुतत्वाच्च ओम् ॥ 03-02-40 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V40" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V40" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V28_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V28_I01" data-verse="BS_C03_S01_V28">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V40_B1" data-verse="BS_C03_S02_V40" data-block-id="BS_C03_S02_V40_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म रातिर्दातुः परायणम्’(बृ.उ.५.९.२८) इति ॥ 40 ॥">‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म रातिर्दातुः परायणम्’(बृ.उ.५.९.२८) इति ॥ 40 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">‘स्वर्गादवाग्गतश्चापि मातुरेवोदरं व्रजेत्’ इति वचनात्  ‘य एव गृही भवति यो वा रेतः सिञ्चति तमेवानुविशति’इति श्रुतिः कथमित्यत आह-</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V41" data-block-id="BS_C03_S02_V41" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(364)ओं धर्मं जैमिनिरत एव ओम् ॥ 03-02-41 ॥">(364)ओं धर्मं जैमिनिरत एव ओम् ॥ 03-02-41 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V28" data-block-id="BS_C03_S01_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(322)ओं रेतःसिग्योगोऽथ ओम् ॥ 03-01-28॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V41" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V41" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V41_B1" data-verse="BS_C03_S02_V41" data-block-id="BS_C03_S02_V41_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यतः फलं तदेव कर्मेश्वराद् भवति । ‘एष ह्येव साधु कर्म कारयति’(कौशीतकि ब्राह्मण.३.८) इति श्रुतेरिति जैमिनिः ॥ 41 ॥">यतः फलं तदेव कर्मेश्वराद् भवति । ‘एष ह्येव साधु कर्म कारयति’(कौशीतकि ब्राह्मण.३.८) इति श्रुतेरिति जैमिनिः ॥ 41 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V28" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V28">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V28_B1" data-verse="BS_C03_S01_V28" data-block-id="BS_C03_S01_V28_B1">‘ततो रेतःसिचमेवानुप्रविशत्यथ मातरमथ प्रसूयते स कर्म कुरुते’ इति कौण्ठरव्यश्रुतेः पितरमेव प्रथमतो विशति।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V28_B1" data-verse="BS_C03_S01_V28" data-block-id="BS_C03_S01_V28_B1">मातृप्राप्तेः पश्चादपि भाव्यत्वात् ॥ 28 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति रेतोऽधिकरणम् ॥ 19 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V42" data-block-id="BS_C03_S02_V42" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(365)ओं पूर्वं तु बादरायणो हेतु व्यपदेशात् ओम् ॥ 03-02-42॥">(365)ओं पूर्वं तु बादरायणो हेतु व्यपदेशात् ओम् ॥ 03-02-42॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V42" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V42" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S01_A020" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="योन्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S01_A020"></span><h4 class="gr-section-head">योन्यधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V42_B1" data-verse="BS_C03_S02_V42" data-block-id="BS_C03_S02_V42_B1" style="position: relative;"><span data-deva="परस्य कर्मणश्चोभयोः फलकारणत्वेऽपि न कर्म परप्रवर्तकम् । पर एव कर्मणः प्रवर्तकः । ‘पुण्येन पुण्यं लोकं नयति पापेन पापम्’(प्र.उ.३.७) इति हेतुव्यपदेशात् । ‘द्रव्यं कर्म च कालश्च’(भाग.२.५.१४) इति च ॥ 42 ॥">परस्य कर्मणश्चोभयोः फलकारणत्वेऽपि न कर्म परप्रवर्तकम् । पर एव कर्मणः प्रवर्तकः । ‘पुण्येन पुण्यं लोकं नयति पापेन पापम्’(प्र.उ.३.७) इति हेतुव्यपदेशात् । ‘द्रव्यं कर्म च कालश्च’(भाग.२.५.१४) इति च ॥ 42 ॥</span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्य विरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 03-02">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्य विरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 03-02</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V29_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V29_I01" data-verse="BS_C03_S01_V29">
-<div class="leading-bhashya-line">‘देहं गर्भस्थितं क्‍वापि प्रविशेत् स्वर्गतो गतः’ इति वचनात् पश्चादेव प्रविशतीत्यत आह-</div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति फलदानाधिकरणम् ॥ 20 ॥">॥ इति फलदानाधिकरणम् ॥ 20 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S01_V29" data-block-id="BS_C03_S01_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(323)ओं योनेः शरीरम् ओम् ॥ 03-01-29॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-C3-S3" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="तृतीयः पादः"></span>
+</p>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S01_V29" data-block-id="bhashya-BS_C03_S01_V29">
+<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="तृतीयः_पादः_3"><span id=".E0.A4.A4.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.80.E0.A4.AF.E0.A4.83_.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.83_3"></span><span data-deva="तृतीयः पादः">तृतीयः पादः</span></h3></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V29_B1" data-verse="BS_C03_S01_V29" data-block-id="BS_C03_S01_V29_B1">पितृशरीरान्मातृयोनिमनुप्रविश्य तत एव शरीरमाप्नोति ।</div>
+<div class="introduction" id="BS_C03_S03_I01" data-block-id="BS_C03_S03_I01" data-verse="BS_C03_S03" style="position: relative;">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="उपासनाऽस्मिन् पाद उच्यते। सर्वपरिज्ञानं प्रथमत उच्यते-">उपासनाऽस्मिन् पाद उच्यते। सर्वपरिज्ञानं प्रथमत उच्यते-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V29_B2" data-verse="BS_C03_S01_V29" data-block-id="BS_C03_S01_V29_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Poushyayana-id">‘दिवः स्थास्नून् गच्छति स्थास्नुभ्यः पितरं पितुर्मातरं मातुः शरीरं शरीरेण जायत इति सम्मितमथासम्मितं स्थास्नुभ्यो जायते पितुर्मातुरन्तरे वा गर्भे वा बहिर्वा’</span></span> इति पौष्यायणश्रुतेः ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S01_V29_B3" data-verse="BS_C03_S01_V29" data-block-id="BS_C03_S01_V29_B3"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘स्थावराणि दिवः प्राप्तः स्थावरेभ्यश्च पूरुषम् ।<br/>पुरुषात् स्त्रियमापन्नस्ततो देहं यथाक्रमम् ॥</span>
-<span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">देहेन जायते जन्तुरिति सामान्यतो जनिः ।<br/>विशेषवचनं(जननं) चापि प्रोच्यमानं निबोध मे ॥</span>
-<span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">स्थास्नुष्वथापि पुरुषे प्रमादायामथापि वा ।<br/>गर्भे वा बहिरेवाथ क्वचित् स्थानान्तरेषु च॥’</span> इति ब्राह्मे ॥ 29 ॥</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥ 03-01 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति योन्यधिकरणम् ॥ 20 ॥</div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A041" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वेवेदाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A041"></span></p><h4 id="सर्वेवेदाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A5.87.E0.A4.B5.E0.A5.87.E0.A4.A6.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सर्वेवेदाधिकरणम्">सर्वेवेदाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V01" data-block-id="BS_C03_S03_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(366)ओं सर्ववेदान्तप्रत्ययं चोदनाद्यविशेषात् ओम् ॥ 03-03-01 ॥">(366)ओं सर्ववेदान्तप्रत्ययं चोदनाद्यविशेषात् ओम् ॥ 03-03-01 ॥</span></span></span></div>
-<span id="gr-C3-S2" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="द्वितीयः पादः"></span>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V01" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V01" style="position: relative;">
-=== द्वितीयः पादः ===
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V01_B1" data-verse="BS_C03_S03_V01" data-block-id="BS_C03_S03_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अन्तो निर्णयः । ‘उभयोरपि दृष्टोऽन्तः’(भ.गी.२.१६) इति वचनात् ।">अन्तो निर्णयः । ‘उभयोरपि दृष्टोऽन्तः’(भ.गी.२.१६) इति वचनात् ।</span></div>
-<div class="introduction" id="BS_C03_S02_I01" data-block-id="BS_C03_S02_I01" data-verse="BS_C03_S02">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V01_B2" data-verse="BS_C03_S03_V01" data-block-id="BS_C03_S03_V01_B2" style="position: relative;"><span data-deva="सर्ववेद निर्णयोत्पाद्यज्ञानं ब्रह्म ।‘आत्मेत्येवोपासीत’(बृ.उ.३.४.७) इत्यादिविधीनां तदुक्तयुक्तीनां चाविशिष्टत्वात् ॥ 01 ॥">सर्ववेद निर्णयोत्पाद्यज्ञानं ब्रह्म ।‘आत्मेत्येवोपासीत’(बृ.उ.३.४.७) इत्यादिविधीनां तदुक्तयुक्तीनां चाविशिष्टत्वात् ॥ 01 ॥</span></div>
-<div class="introduction-line">भक्तिरस्मिन् पाद उच्यते। भक्त्यर्थं भगवन्महिमोक्तिः।</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V02" data-block-id="BS_C03_S03_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(367)ओं भेदान्नेति चेदेकस्यामपि ओम् ॥ 03-03-02 ॥">(367)ओं भेदान्नेति चेदेकस्यामपि ओम् ॥ 03-03-02 ॥</span></span></span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A021" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सन्ध्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A021"></span><h4 class="gr-section-head">सन्ध्याधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V02" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V02" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V02_B1" data-verse="BS_C03_S03_V02" data-block-id="BS_C03_S03_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म’(बृ.उ.५.९.२८)‘सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म’(तै.उ.२.१) इत्यादि प्रतिशाखमुक्तिभेदान्नैकाधिकारिविषयाः सर्वशाखा इति चेन्न ।">‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म’(बृ.उ.५.९.२८)‘सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म’(तै.उ.२.१) इत्यादि प्रतिशाखमुक्तिभेदान्नैकाधिकारिविषयाः सर्वशाखा इति चेन्न ।</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V01" data-block-id="BS_C03_S02_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(324)ओं सन्ध्ये सृष्टिराह हि ओम् ॥ 03-02-01 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V02_B2" data-verse="BS_C03_S03_V02" data-block-id="BS_C03_S03_V02_B2" style="position: relative;"><span data-deva="एकस्यामपि शाखायां ‘आत्मेत्येवोपासीत’(बृ.उ.३.४.७)‘कं ब्रह्म खं ब्रह्म’(छां.उ.४.१०.५) इत्यादिभेददर्शनात् ॥ 02 ॥">एकस्यामपि शाखायां ‘आत्मेत्येवोपासीत’(बृ.उ.३.४.७)‘कं ब्रह्म खं ब्रह्म’(छां.उ.४.१०.५) इत्यादिभेददर्शनात् ॥ 02 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V01" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V01">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V01_B1" data-verse="BS_C03_S02_V01" data-block-id="BS_C03_S02_V01_B1">न स्वप्नोऽपि तं विना प्रतीयते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V01_B1" data-verse="BS_C03_S02_V01" data-block-id="BS_C03_S02_V01_B1">‘न तत्र रथा न रथयोगा न पन्थानो भवन्त्यथ रथान् रथयोगान् पथः सृजते’(बृ.उ.६.३.१०) इत्यादि श्रुतेः ॥ 01 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V02" data-block-id="BS_C03_S02_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(325)ओं निर्मातारं चैके पुत्रादयश्च ओम् ॥ 03-02-02॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V03" data-block-id="BS_C03_S03_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(368)ओं स्वाध्यायस्य तथात्वेन हि समाचारेऽधिकाराच्च ओम् ॥ 03-03-03 ॥">(368)ओं स्वाध्यायस्य तथात्वेन हि समाचारेऽधिकाराच्च ओम् ॥ 03-03-03 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V03" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V03" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V02" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V02">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V03_B1" data-verse="BS_C03_S03_V03" data-block-id="BS_C03_S03_V03_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka--id"><span data-deva="‘स्वाध्यायोऽध्येतव्यः’(तै.आ.२.१५)">‘स्वाध्यायोऽध्येतव्यः’(तै.आ.२.१५)</span></span></span><span data-deva=" इति सामान्यविधेः ।"> इति सामान्यविधेः ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V02_B1" data-verse="BS_C03_S02_V02" data-block-id="BS_C03_S02_V02_B1">‘य एष सुप्तेषु जागर्ति कामं कामं पुरुषो निर्ममाणः’(क.उ.२.२.८) इति च । ‘एतस्माद्ध्येव पुत्रो जायत एतस्माद् भ्रातैतस्माद्भार्या यदेनं पुरुषमेष स्वप्नेनाभिहन्ति’ इति गौपवनश्रुतिश्च ॥ 02 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V03_B2" data-verse="BS_C03_S03_V03" data-block-id="BS_C03_S03_V03_B2" style="position: relative;"><span data-deva="हिशब्दात् ">हिशब्दात् </span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id"><span data-deva="वेदः कृत्स्नोऽधिगन्तव्यः सरहस्यो द्विजन्मना’">वेदः कृत्स्नोऽधिगन्तव्यः सरहस्यो द्विजन्मना’</span></span></span><span data-deva="इति स्मृतेः ।">इति स्मृतेः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V03_B3" data-verse="BS_C03_S03_V03" data-block-id="BS_C03_S03_V03_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्ववेदोक्तमार्गेण कर्म कुर्वीत नित्यशः ।
+आनन्दो हि फलं यस्माच्छाखाभेदो ह्यशक्तिजः ॥">‘सर्ववेदोक्तमार्गेण कर्म कुर्वीत नित्यशः ।
+आनन्दो हि फलं यस्माच्छाखाभेदो ह्यशक्तिजः ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V03_B5" data-verse="BS_C03_S03_V03" data-block-id="BS_C03_S03_V03_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वकर्मकृतौ यस्मादशक्ताः सर्वजन्तवः ।
+">‘सर्वकर्मकृतौ यस्मादशक्ताः सर्वजन्तवः ।
+</span><p><span data-deva="शाखाभेदं कर्मभेदं व्यासस्तस्मादचीक्लृपत्’
+">शाखाभेदं कर्मभेदं व्यासस्तस्मादचीक्लृपत्’
+</span></p><span data-deva="
+इति समाचारे सर्वेषामधिकाराच्च ॥ 03 ॥">
+इति समाचारे सर्वेषामधिकाराच्च ॥ 03 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V03_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V03_I01" data-verse="BS_C03_S02_V03">
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V04" data-block-id="BS_C03_S03_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(369)ओं सलिलवच्च तन्नियमः ओम् ॥ 03-03-04 ॥">(369)ओं सलिलवच्च तन्नियमः ओम् ॥ 03-03-04 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">केन साधनेन ?-</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V04" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V04" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V04_B1" data-verse="BS_C03_S03_V04" data-block-id="BS_C03_S03_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथा सर्वं सलिलं समुद्रं गच्छति एवं सर्वाणि वचनानि ब्रह्मज्ञानार्थानीति नियमः ।">यथा सर्वं सलिलं समुद्रं गच्छति एवं सर्वाणि वचनानि ब्रह्मज्ञानार्थानीति नियमः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V04_B2" data-verse="BS_C03_S03_V04" data-block-id="BS_C03_S03_V04_B2" style="position: relative;"><span data-deva="आग्नेये च –
+">आग्नेये च –
+</span><p><span data-deva="‘यथा नदीनां सलिलं शक्ये सागरगं भवेत् ।
+">‘यथा नदीनां सलिलं शक्ये सागरगं भवेत् ।
+</span></p><span data-deva="
+एवं वाक्यानि सर्वाणि पुंशक्त्या ब्रह्मवित्तये’ इति ॥ 04 ॥">
+एवं वाक्यानि सर्वाणि पुंशक्त्या ब्रह्मवित्तये’ इति ॥ 04 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V05" data-block-id="BS_C03_S03_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(370)ओं दर्शयति च ओम् ॥ 03-03-05 ॥">(370)ओं दर्शयति च ओम् ॥ 03-03-05 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V03" data-block-id="BS_C03_S02_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(326)ओं मायामात्रं तु कार्त्स्न्येनानभिव्यक्तस्वरूपत्वात् ओम् ॥03-02-03॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V05" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V05" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V05_B1" data-verse="BS_C03_S03_V05" data-block-id="BS_C03_S03_V05_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chaturveda-id"><span data-deva="‘सर्वैश्च वेदैः परमो हि देवो जीज्ञास्योऽसौ नाल्पवेदैः प्रसिद्ध्येत् ।">‘सर्वैश्च वेदैः परमो हि देवो जीज्ञास्योऽसौ नाल्पवेदैः प्रसिद्ध्येत् ।</span><br><span data-deva="तस्मादेनं सर्वेवेदानदीत्य विचार्य च ज्ञातुमिच्छेन्मुमुक्षुः’">तस्मादेनं सर्वेवेदानदीत्य विचार्य च ज्ञातुमिच्छेन्मुमुक्षुः’</span></span></span><span data-deva=" इति चतुर्वेदशिखायाम् ।"> इति चतुर्वेदशिखायाम् ।</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id"><span data-deva="‘सर्वान् वेदान् सेतिहासान् सपुराणान् सयुक्तिकान् ।">‘सर्वान् वेदान् सेतिहासान् सपुराणान् सयुक्तिकान् ।</span><br><span data-deva="सपञ्चरात्रान् विज्ञाय विष्णुर्ज्ञेयो न चान्यथा’">सपञ्चरात्रान् विज्ञाय विष्णुर्ज्ञेयो न चान्यथा’</span></span></span><span data-deva="इति ब्रह्मतर्के ॥ 05 ॥">इति ब्रह्मतर्के ॥ 05 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V03" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V03">
+</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V03_B1" data-verse="BS_C03_S02_V03" data-block-id="BS_C03_S02_V03_B1">अनादिमनोगतान् संस्कारान् स्वेच्छामात्रेण प्रदर्शयति।</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सर्वेवेदाधिकरणम् ॥ 01 ॥">॥ इति सर्वेवेदाधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A042" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उपसंहाराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A042"></span></p><h4 id="उपसंहाराधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.89.E0.A4.AA.E0.A4.B8.E0.A4.82.E0.A4.B9.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="उपसंहाराधिकरणम्">उपसंहाराधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V03_B2" data-verse="BS_C03_S02_V03" data-block-id="BS_C03_S02_V03_B2">नान्येन साधनेन, सम्यगनभिव्यक्तत्वात् ।</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V06_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V06_I01" data-verse="BS_C03_S03_V06" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="सर्वैर्वेदैर्ज्ञेयो नोपास्योऽशक्यत्वादित्यत आह-">सर्वैर्वेदैर्ज्ञेयो नोपास्योऽशक्यत्वादित्यत आह-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V03_B3" data-verse="BS_C03_S02_V03" data-block-id="BS_C03_S02_V03_B3">ब्रह्माण्डे च –
+</div>
-<span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘मनोगतांस्तु संस्कारान् स्वेच्छया परमेश्वरः ।<br/>प्रदर्शयति जीवाय स्वप्न इति गीयते ॥</span>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V06" data-block-id="BS_C03_S03_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(371)ओम् उपसंहारोऽर्थाभेदाद्विधिशेषवत् समाने च ओम् ॥ 03-03-06 ॥">(371)ओम् उपसंहारोऽर्थाभेदाद्विधिशेषवत् समाने च ओम् ॥ 03-03-06 ॥</span></span></span></div>
-<span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">यदन्यथात्वं जाग्रत्त्वं सा भ्रान्तिस्तत्र तत्कृता ।<br/>अनभिव्यक्तरूपत्वान्नान्यसाधनजं भवेत्॥’</span> इति ॥ 03 ॥</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V06" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V06" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V06_B1" data-verse="BS_C03_S03_V06" data-block-id="BS_C03_S03_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्ववेदोक्तान् गुणान् दोषाभावांश्चोपसंहृत्यैव परमात्मोपास्यः ।">सर्ववेदोक्तान् गुणान् दोषाभावांश्चोपसंहृत्यैव परमात्मोपास्यः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V06_B2" data-verse="BS_C03_S03_V06" data-block-id="BS_C03_S03_V06_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhallava-id"><span data-deva="‘उपास्य एकः परतः परो यो वेदैश्च सर्वैः सह चेतीहासैः ।">‘उपास्य एकः परतः परो यो वेदैश्च सर्वैः सह चेतीहासैः ।</span><br><span data-deva="सपञ्चरात्र्यै सपुराणैश्च देवः सर्वगुणैस्तत्र तत्र प्रतीतैः’">सपञ्चरात्र्यै सपुराणैश्च देवः सर्वगुणैस्तत्र तत्र प्रतीतैः’</span></span></span><span data-deva="इति भाल्लवेयश्रुतिः ।">इति भाल्लवेयश्रुतिः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V06_B5" data-verse="BS_C03_S03_V06" data-block-id="BS_C03_S03_V06_B5" style="position: relative;"><span data-deva="आग्नेये च-
+">आग्नेये च-
+</span><p><span data-deva="विधिशेषाणि कर्माणि सर्ववेदोदितान्यपि ।
+यथा कार्याणि सर्वैश्च सर्वाण्येवाविशेषतः ॥
+एवं सर्वगुणान् सर्वदोषाभावांश्च यत्नतः ।
+">विधिशेषाणि कर्माणि सर्ववेदोदितान्यपि ।
+यथा कार्याणि सर्वैश्च सर्वाण्येवाविशेषतः ॥
+एवं सर्वगुणान् सर्वदोषाभावांश्च यत्नतः ।
+</span></p><span data-deva="
+योजयित्वैव भगवानुपास्यो नान्यथा क्वचित्’ ॥ इति ॥">
+योजयित्वैव भगवानुपास्यो नान्यथा क्वचित्’ ॥ इति ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V06_B10" data-verse="BS_C03_S03_V06" data-block-id="BS_C03_S03_V06_B10" style="position: relative;"><span data-deva="समानविषये चोपसंहारः । न तु ‘सोऽरोदीत्’(तै.सं.१.५.१) इत्यादिनाम् ।">समानविषये चोपसंहारः । न तु ‘सोऽरोदीत्’(तै.सं.१.५.१) इत्यादिनाम् ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhattantra-id"><span data-deva="गुणैरेव स तूपास्यो नैव दोषैः कथञ्चन।">गुणैरेव स तूपास्यो नैव दोषैः कथञ्चन।</span><br><span data-deva="गुणैरपि न तूपास्यो यो पूर्णत्वविरोधिनः’">गुणैरपि न तूपास्यो यो पूर्णत्वविरोधिनः’</span></span></span><span data-deva="इति बृहत्तन्त्रे ॥ 06 ॥">इति बृहत्तन्त्रे ॥ 06 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V04" data-block-id="BS_C03_S02_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(327)ओं सूचकश्च हि श्रुतेराचक्षते च तद्विदः ओम् ॥ 03-02-04 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V07" data-block-id="BS_C03_S03_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(372)ओम् अन्यथात्वं शब्दादिति चेन्नाविशेषात् ओम् ॥ 03-03-07 ॥">(372)ओम् अन्यथात्वं शब्दादिति चेन्नाविशेषात् ओम् ॥ 03-03-07 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V07" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V07" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V04" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V04">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V07_B1" data-verse="BS_C03_S03_V07" data-block-id="BS_C03_S03_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘आत्मेत्येवैपासीत’(बृ.उ.३.४.७) इतिशब्दादुपसंहारस्यान्यथात्वमिति चेत्,">‘आत्मेत्येवैपासीत’(बृ.उ.३.४.७) इतिशब्दादुपसंहारस्यान्यथात्वमिति चेत्,</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V04_B1" data-verse="BS_C03_S02_V04" data-block-id="BS_C03_S02_V04_B1">साधनान्तराभावेऽपि भावाभावसूचकत्वेनेश्वरो(न चेश्वरो) दर्शयति ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V07_B1" data-verse="BS_C03_S03_V07" data-block-id="BS_C03_S03_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न। एते गुणा नोपास्य इति विशेषवचनाभावात् । ‘सर्वैर्गुणैरेक एवेशिताऽसावुपासितव्यो न तु दोषैः कदाचित्’ इति विशेषवचनाच्च ।">न। एते गुणा नोपास्य इति विशेषवचनाभावात् । ‘सर्वैर्गुणैरेक एवेशिताऽसावुपासितव्यो न तु दोषैः कदाचित्’ इति विशेषवचनाच्च ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V07_B4" data-verse="BS_C03_S03_V07" data-block-id="BS_C03_S03_V07_B4" style="position: relative;"><span data-deva="आत्मेत्यवधारणमनात्मत्वनिवृत्त्यर्थम् ॥ 07 ॥">आत्मेत्यवधारणमनात्मत्वनिवृत्त्यर्थम् ॥ 07 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V04_B2" data-verse="BS_C03_S02_V04" data-block-id="BS_C03_S02_V04_B2">‘यदा कर्मसु काम्येषु स्त्रियं स्वप्नेऽभिपश्यति ।
-समृद्धिं तत्र जानीयात् तस्मिन् स्वप्ननिदर्शने॥’(छां.उ.५.२.८) इत्यादिश्रुतेः ।
-हिशब्दाद्दर्शनाच्च।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V04_B5" data-verse="BS_C03_S02_V04" data-block-id="BS_C03_S02_V04_B5">‘यद्वाऽपि ब्राह्मणो ब्रूयाद् देवतावृषभोऽपि वा ।
-स्वप्नस्थमथवा राजा तत् तथैव भविष्यति॥’
-इत्याद्याचक्षते च स्वप्नविदो व्यासादयः ॥ 04 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति सन्ध्याधिकरणम् ॥ 01 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V08" data-block-id="BS_C03_S03_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(373)ओं न वा प्रकरणभेदात् परोवरीयस्त्वादिवत् ओम् ॥ 03-03-08 ॥">(373)ओं न वा प्रकरणभेदात् परोवरीयस्त्वादिवत् ओम् ॥ 03-03-08 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V08" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V08" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A022" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पराभिध्यानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A022"></span><h4 class="gr-section-head">पराभिध्यानाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V08_B1" data-verse="BS_C03_S03_V08" data-block-id="BS_C03_S03_V08_B1" style="position: relative;"><span data-deva="प्रकरणभेदान्नवोपसंहारः कार्यः ।">प्रकरणभेदान्नवोपसंहारः कार्यः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V08_B2" data-verse="BS_C03_S03_V08" data-block-id="BS_C03_S03_V08_B2" style="position: relative;"><span data-deva="परोवरीयस्त्वादिषु तावदेव ह्युक्तम् ॥ 08 ॥">परोवरीयस्त्वादिषु तावदेव ह्युक्तम् ॥ 08 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V05" data-block-id="BS_C03_S02_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(328)ओं पराभिध्यानात् तु तिरोहितं ततो ह्यस्य बन्धविपर्ययौ ओम् ॥03-02-05॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V05" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V05">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V05_B1" data-verse="BS_C03_S02_V05" data-block-id="BS_C03_S02_V05_B1">बन्धमोक्षप्रदत्वात् स एव स्वप्नादितिरस्कर्ता ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V05_B2" data-verse="BS_C03_S02_V05" data-block-id="BS_C03_S02_V05_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">‘स्वप्नादिबुद्धिकर्ता च तिरस्कर्ता स एव च ।<br/>तदिच्छया यतो ह्यस्य बन्धमोक्षौ प्रतिष्ठितौ’</span></span> इति कौर्मे ॥ 05 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति पराभिध्यानाधिकरणम्॥ 02 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V09" data-block-id="BS_C03_S03_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(374)ओं सङ्ज्ञातश्चेत् तदुक्तमस्ति तु तदपि ओम् ॥ 03-03-09 ॥">(374)ओं सङ्ज्ञातश्चेत् तदुक्तमस्ति तु तदपि ओम् ॥ 03-03-09 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V09" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V09" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A023" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="देहयोगाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A023"></span><h4 class="gr-section-head">देहयोगाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V09_B1" data-verse="BS_C03_S03_V09" data-block-id="BS_C03_S03_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वविद्या’उक्त्वासोऽहं नामविदेवास्मि नाऽत्मवित्’(छां.उ.७.१.३) इति वचनात् सर्वस्य ब्रह्मनामत्वात् तदुपसंहारः कार्यः ।">सर्वविद्या’उक्त्वासोऽहं नामविदेवास्मि नाऽत्मवित्’(छां.उ.७.१.३) इति वचनात् सर्वस्य ब्रह्मनामत्वात् तदुपसंहारः कार्यः ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id"><span data-deva="‘नामत्वात् सर्वविद्यानां गुणानामुपसंहृतिः ।">‘नामत्वात् सर्वविद्यानां गुणानामुपसंहृतिः ।</span><br><span data-deva="कार्यैव ब्रह्मणि परे नात्र कार्या विचारणा’">कार्यैव ब्रह्मणि परे नात्र कार्या विचारणा’</span></span></span><span data-deva=" इति च ब्रह्मतर्के ॥"> इति च ब्रह्मतर्के ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V09_B2" data-verse="BS_C03_S03_V09" data-block-id="BS_C03_S03_V09_B2" style="position: relative;"><span data-deva="इति चेत् सत्यम् । उक्तो ह्युपसंहारः ।">इति चेत् सत्यम् । उक्तो ह्युपसंहारः ।</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V06" data-block-id="BS_C03_S02_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(329)ओं देहयोगाद्वासोऽपि ओम् ॥ 03-02-06 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V09_B3" data-verse="BS_C03_S03_V09" data-block-id="BS_C03_S03_V09_B3" style="position: relative;"><span data-deva="तत्प्रमाणमप्यस्त्येव । ‘नाम वा एता ब्रह्मणः सर्वविद्यास्तस्मादेकः सर्वगुणैर्विचिन्त्यः’ इति कौण्डिन्यश्रुतौ ॥ 09 ॥">तत्प्रमाणमप्यस्त्येव । ‘नाम वा एता ब्रह्मणः सर्वविद्यास्तस्मादेकः सर्वगुणैर्विचिन्त्यः’ इति कौण्डिन्यश्रुतौ ॥ 09 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V06" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V06">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V06_B1" data-verse="BS_C03_S02_V06" data-block-id="BS_C03_S02_V06_B1">देहयोगेन वासो जाग्रदपि तत एव ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V06_B2" data-verse="BS_C03_S02_V06" data-block-id="BS_C03_S02_V06_B2">‘स एव जागरिते स्थापयति स स्वप्ने स प्रभुस्तुराषाट् स एको बहुधा भवति’ इति कौण्ठरव्यश्रुतेः ॥ 06 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति देहयोगाधिकरणम् ॥ 03 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति उपसंहाराधिकरणम्॥ 2 ॥">॥ इति उपसंहाराधिकरणम्॥ 2 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A043" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्राप्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A043"></span></p><h4 id="प्राप्त्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="प्राप्त्यधिकरणम्">प्राप्त्यधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A024" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तदभावाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A024"></span><h4 class="gr-section-head">तदभावाधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V10" data-block-id="BS_C03_S03_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(375)ओं प्राप्तेश्च समञ्जसम् ओम् ॥ 03-03-10 ॥">(375)ओं प्राप्तेश्च समञ्जसम् ओम् ॥ 03-03-10 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V10" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V10" style="position: relative;">
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V07" data-block-id="BS_C03_S02_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(330)ओं तदभावो नाडीषु तच्छ्रुतेरात्मनि ह ओम् ॥ 03-02-07॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V10_B1" data-verse="BS_C03_S03_V10" data-block-id="BS_C03_S03_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="युज्यते चोपसंहारोऽनुपसंहारश्च योग्यताविशेषात् ।">युज्यते चोपसंहारोऽनुपसंहारश्च योग्यताविशेषात् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V10_B2" data-verse="BS_C03_S03_V10" data-block-id="BS_C03_S03_V10_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id"><span data-deva="‘गुणैः सर्वैरुपास्योऽसौ ब्रह्मणा परमेश्वरः ।">‘गुणैः सर्वैरुपास्योऽसौ ब्रह्मणा परमेश्वरः ।</span><br><span data-deva="अन्यैर्यथाक्रमं चैव मानुषैः कैश्चिदेव तु’">अन्यैर्यथाक्रमं चैव मानुषैः कैश्चिदेव तु’</span></span></span><span data-deva=" इति भविष्यत्पर्वणि ॥ 10 ॥"> इति भविष्यत्पर्वणि ॥ 10 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V07" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V07">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V07_B1" data-verse="BS_C03_S02_V07" data-block-id="BS_C03_S02_V07_B1">जाग्रत्स्वप्नाभावः सुप्तिर्नाडीस्थे परमात्मनि ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V07_B2" data-verse="BS_C03_S02_V07" data-block-id="BS_C03_S02_V07_B2">‘आसु तदा नाडीषु सुप्तो भवति’(छां.उ.८.६.३), ‘सता सोम्य तदा सम्पन्नो भवति’(छां.उ.६.८.१) इति श्रुतेः ॥ 07 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति तदभावाधिकरणम् ॥ 04 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति प्राप्त्यधिकरणम् ॥ 03 ॥">॥ इति प्राप्त्यधिकरणम् ॥ 03 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A044" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वभेदाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A044"></span></p><h4 id="सर्वभेदाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.AD.E0.A5.87.E0.A4.A6.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सर्वभेदाधिकरणम्">सर्वभेदाधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A025" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रभोधाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A025"></span><h4 class="gr-section-head">प्रभोधाधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V11" data-block-id="BS_C03_S03_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(376)ओं सर्वाभेदादन्यत्रेमे ओम् ॥ 03-03-11 ॥">(376)ओं सर्वाभेदादन्यत्रेमे ओम् ॥ 03-03-11 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V11" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V11" style="position: relative;">
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V08" data-block-id="BS_C03_S02_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(331)ओम् अतः प्रभोधोऽस्मात् ओम् ॥ 03-02-08॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V11_B1" data-verse="BS_C03_S03_V11" data-block-id="BS_C03_S03_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वगुणयुक्तत्वेनोपासनादन्यत्रैव फले ब्रह्मादयो भवन्ति ।">सर्वगुणयुक्तत्वेनोपासनादन्यत्रैव फले ब्रह्मादयो भवन्ति ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V11_B2" data-verse="BS_C03_S03_V11" data-block-id="BS_C03_S03_V11_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘सम्पूर्णोपासनाद्ब्रह्मा सम्पूर्णानन्दभाग् भवेत् ।">‘सम्पूर्णोपासनाद्ब्रह्मा सम्पूर्णानन्दभाग् भवेत् ।</span><br><span data-deva="इतरे तु यथायोगं सम्यङ् मुक्तौ भवन्ति हि’">इतरे तु यथायोगं सम्यङ् मुक्तौ भवन्ति हि’</span></span></span><span data-deva=" इति पाद्मे ॥ 11 ॥"> इति पाद्मे ॥ 11 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V08" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V08">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V08_B1" data-verse="BS_C03_S02_V08" data-block-id="BS_C03_S02_V08_B1">यतस्तस्मिन् सुप्तिः ।
-‘एष एव सुप्तं प्रभोधयत्येतस्माज्जीव उत्तिष्ठत्येष प्रमातैष परमः’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 08 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति प्रभोधाधिकरणम्॥ 05 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सर्वाभेदाधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥ इति सर्वाभेदाधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A045" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आनन्दाद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A045"></span></p><h4 id="आनन्दाद्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.A8.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A6.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="आनन्दाद्यधिकरणम्">आनन्दाद्यधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A026" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कर्मानुस्मृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A026"></span><h4 class="gr-section-head">कर्मानुस्मृत्यधिकरणम्</h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V12_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V12_I01" data-verse="BS_C03_S03_V12" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="सर्वेषां मुमुक्षूणां कियन्नियमेनोपास्यमिति अत आह-">सर्वेषां मुमुक्षूणां कियन्नियमेनोपास्यमिति अत आह-</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V09" data-block-id="BS_C03_S02_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(332)ओं स एव च कर्मानुस्मृतिशब्दविधिभ्यः ओम् ॥ 03-02-09॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V09" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V09">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V09_B1" data-verse="BS_C03_S02_V09" data-block-id="BS_C03_S02_V09_B1">न च केषाञ्चित् स्वप्नादिकर्ता न तु सर्वेषामिति ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koushitakibrahmana-id">‘एष ह्येव(एनं) साधु कर्म कारयति’(कौ.ब्रा.३.९)</span></span> इति कर्मण्यवधारणात् ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V09_B3" data-verse="BS_C03_S02_V09" data-block-id="BS_C03_S02_V09_B3">‘प्रदर्शकस्तु सर्वेषां स्वप्नादेरेक एव तु ।
-परमः पुरुषो विष्णुस्ततोऽन्यो नास्ति कश्चन’ इत्यनुसारिस्मृतेश्च ॥
-‘एष स्वप्नान् दर्शयत्येष प्रबोधयत्यथैष एव परम आनन्दः’ इति च श्रुतिः ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V09_B7" data-verse="BS_C03_S02_V09" data-block-id="BS_C03_S02_V09_B7">‘आत्मानमेव लोकमुपासीत’(बृ.उ.३.५.९(१.४.१५)) इति च विधिः ॥ 09 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति कर्मानुस्मृत्यधिकरणम् ॥ 06 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V12" data-block-id="BS_C03_S03_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(377)ओम् आनन्दादयः प्रधानस्य ओम् ॥ 03-03-12 ॥">(377)ओम् आनन्दादयः प्रधानस्य ओम् ॥ 03-03-12 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V12" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V12" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A027" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सम्पत्त्यधिकरणम्(मुग्धप्राप्त्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A027"></span><h4 class="gr-section-head">सम्पत्त्यधिकरणम्(मुग्धप्राप्त्यधिकरणम्)</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V12_B1" data-verse="BS_C03_S03_V12" data-block-id="BS_C03_S03_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="प्रधानफलस्य मोक्षस्यार्थे आनन्दो ज्ञानं सदात्मेत्युपास्य एव ।">प्रधानफलस्य मोक्षस्यार्थे आनन्दो ज्ञानं सदात्मेत्युपास्य एव ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V12_B2" data-verse="BS_C03_S03_V12" data-block-id="BS_C03_S03_V12_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id"><span data-deva="‘सच्चिदानन्द आत्मेति ब्रह्मोपासा विनिश्चिता ।">‘सच्चिदानन्द आत्मेति ब्रह्मोपासा विनिश्चिता ।</span><br><span data-deva="सर्वेषां च मुमुक्षूणां फलसाम्यादपेक्षिता’">सर्वेषां च मुमुक्षूणां फलसाम्यादपेक्षिता’</span></span></span><span data-deva="इति ब्रह्मतर्के ॥ 12 ॥">इति ब्रह्मतर्के ॥ 12 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V10" data-block-id="BS_C03_S02_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(333)ओं मुग्धेऽर्धसम्पत्तिः परिशेषात् ओम् ॥ 03-02-10॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V10" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V10">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V10_B1" data-verse="BS_C03_S02_V10" data-block-id="BS_C03_S02_V10_B1">मोहावस्थायां परमेश्वरेऽर्धप्राप्तिर्जीवस्य ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V10_B2" data-verse="BS_C03_S02_V10" data-block-id="BS_C03_S02_V10_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">‘हृदयस्थात् पराज्जीवो दूरस्थो जाग्रदेष्यति । समीपस्थस्तथा स्वप्नं स्वपित्यस्मिन् लयं व्रजन् ॥<br/>यत एवं त्रयोऽवस्था मोहस्तु परिशेषतः ।<br/>अर्धप्राप्तिरिति ज्ञेयो दुःखमात्रप्रतिस्मृतेः’</span></span>इति वाराहे ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V10_B6" data-verse="BS_C03_S02_V10" data-block-id="BS_C03_S02_V10_B6">सोऽपि तत एवेति सिद्धम् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V10_B7" data-verse="BS_C03_S02_V10" data-block-id="BS_C03_S02_V10_B7"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">‘मूर्च्छा प्रबोधनं चैव यत एव प्रवर्तते ।<br/>स ईशः परमो ज्ञेयः परमानन्दलक्षणः’</span></span>इति हि कौर्मे ॥ 10 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति (मुग्धप्राप्त्यधिकरणम्) सम्पत्त्यधिकरणम् ॥ 07 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति आनन्दाद्यधिकरणम् ॥ 05 ॥">॥ इति आनन्दाद्यधिकरणम् ॥ 05 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A046" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रियशिरस्त्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A046"></span></p><h4 id="प्रियशिरस्त्वाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BF.E0.A4.AF.E0.A4.B6.E0.A4.BF.E0.A4.B0.E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="प्रियशिरस्त्वाधिकरणम्">प्रियशिरस्त्वाधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A028" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A028"></span><h4 class="gr-section-head">स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V13" data-block-id="BS_C03_S03_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(378)ओं प्रियशिरस्त्वाद्यप्राप्तिरुपचयापचयौ हि भेदे ओम् ॥ 03-03-13 ॥">(378)ओं प्रियशिरस्त्वाद्यप्राप्तिरुपचयापचयौ हि भेदे ओम् ॥ 03-03-13 ॥</span></span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति प्रियशिरस्त्वाधिकरणम् ॥ 06 ॥">॥ इति प्रियशिरस्त्वाधिकरणम् ॥ 06 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V11_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V11_I01" data-verse="BS_C03_S02_V11">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V13" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V13" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">स्थानापेक्षया परमात्मनोऽपि भेदादनुग्राह्यानुग्राहकभाव इत्यत आह-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V13_B1" data-verse="BS_C03_S03_V13" data-block-id="BS_C03_S03_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="फलभेदार्थमुपचयापचययोर्भावान्न सर्वेषां प्रियशिरस्त्वादिगुणोपासाप्राप्तिः ।">फलभेदार्थमुपचयापचययोर्भावान्न सर्वेषां प्रियशिरस्त्वादिगुणोपासाप्राप्तिः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V13_B2" data-verse="BS_C03_S03_V13" data-block-id="BS_C03_S03_V13_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Parasamhitayam-id"><span data-deva="‘नैव सर्वगुणाः सर्वैरुपास्या मुक्तिभेदतः ।">‘नैव सर्वगुणाः सर्वैरुपास्या मुक्तिभेदतः ।</span><br><span data-deva="विरिञ्चस्यैव यन्मुक्तावानन्दस्य सुपूर्णता’">विरिञ्चस्यैव यन्मुक्तावानन्दस्य सुपूर्णता’</span></span></span><span data-deva=" इति (हि) वाराहे ॥ 13 ॥"> इति (हि) वाराहे ॥ 13 ॥</span></div>
 </div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A047" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इतराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A047"></span></p><h4 id="इतराधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.87.E0.A4.A4.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="इतराधिकरणम्">इतराधिकरणम्</span></h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V11" data-block-id="BS_C03_S02_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(334)ओं न स्थानतोऽपि परस्योभयलिङ्गं सर्वत्र हि ओम् ॥ 03-02-11 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V14" data-block-id="BS_C03_S03_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(379)ओम् इतरे त्वर्थसामान्यात् ओम् ॥ 03-03-14 ॥">(379)ओम् इतरे त्वर्थसामान्यात् ओम् ॥ 03-03-14 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V14" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V14" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V11" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V11">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V14_B1" data-verse="BS_C03_S03_V14" data-block-id="BS_C03_S03_V14_B1" style="position: relative;"><span data-deva="इतरे गुणाः फलसाम्यापेक्षयोपसंहर्थव्याः ॥ 14 ॥">इतरे गुणाः फलसाम्यापेक्षयोपसंहर्थव्याः ॥ 14 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V11_B1" data-verse="BS_C03_S02_V11" data-block-id="BS_C03_S02_V11_B1">स्थानापेक्षयाऽपि परमात्मनो न भिन्नं रूपम् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V11_B2" data-verse="BS_C03_S02_V11" data-block-id="BS_C03_S02_V11_B2">‘सर्वेषु भूतेष्वेतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’(ऐ.आ.३.२.३) इति श्रुतिः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V11_B3" data-verse="BS_C03_S02_V11" data-block-id="BS_C03_S02_V11_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mathsyapurana-id">‘एकरूपः परो विष्णुः सर्वत्रापि न संशयः ।<br/>ऐश्वर्याद् रूपमेकं च सूर्यवद्बहुधेयते’</span></span> इति मात्स्ये ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V11_B5" data-verse="BS_C03_S02_V11" data-block-id="BS_C03_S02_V11_B5">‘प्रतिदृशमिव नैकधाऽर्कमेकं समधिगतोऽस्मि विधूतभेदमोहः’(भाग.१.९.४९/४२) ॥ इति च भागवते ॥ 11 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V12" data-block-id="BS_C03_S02_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(335)ओं न भेदादिति चेन्न प्रत्येकमतद्वचनात् ओं॥ 03-02-12 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति इतराधिकरणम् (फलसाम्याधिकरणम्) ॥ 07 ॥">॥ इति इतराधिकरणम् (फलसाम्याधिकरणम्) ॥ 07 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A048" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आध्यानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A048"></span></p><h4 id="आध्यानाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="आध्यानाधिकरणम्">आध्यानाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V12" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V12">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V15_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V15_I01" data-verse="BS_C03_S03_V15" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V12_B1" data-verse="BS_C03_S02_V12" data-block-id="BS_C03_S02_V12_B1">‘कार्यकारणबद्धौ ताविष्येते विश्वतेजसौ ।
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="उपसंहारानुपसंहारप्रमाणमाह –">उपसंहारानुपसंहारप्रमाणमाह –</span></div>
-प्राज्ञः कारणबद्धस्तु द्वौ तु तुर्ये न सिद्ध्यतः’(मां.उ.२.३/२.१६) ॥
-इति भेदवचनान्नेति चेत्, न ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V12_B4" data-verse="BS_C03_S02_V12" data-block-id="BS_C03_S02_V12_B4">‘एष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’(बृ.उ.५.७.३),‘अयमेव स योऽयमात्मेदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम्’(बृ.उ.४.५.१),‘अयं वै हरयोऽयं वै दश च सहस्राणि बहूनि चानन्तानि च । तदेतद् ब्रह्मापूर्वमनपरमनन्तरमबाह्यमयामात्मा ब्रह्म सर्वानुभूरित्यनुशासनम्(बृ.उ.४.५.१९)’ इति प्रत्येकमभेदवचनात् ॥ 12 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V13" data-block-id="BS_C03_S02_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(336)ओम् अपि चैवमेके ओम् ॥ 03-02-13 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V15" data-block-id="BS_C03_S03_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(380)ओम् आध्यानाय प्रयोजनाभावात् ओम् ॥ 03-03-15 ॥">(380)ओम् आध्यानाय प्रयोजनाभावात् ओम् ॥ 03-03-15 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V15" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V15" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V13" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V13">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V15_B1" data-verse="BS_C03_S03_V15" data-block-id="BS_C03_S03_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="आध्यानार्थं हि सर्वे गुणा उच्यन्ते प्रयोजनान्तराभावात् ॥">आध्यानार्थं हि सर्वे गुणा उच्यन्ते प्रयोजनान्तराभावात् ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V13_B1" data-verse="BS_C03_S02_V13" data-block-id="BS_C03_S02_V13_B1">‘अमात्रोऽनन्तमात्रश्च द्वैतस्योपशमः शिवः ।
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V15_B2" data-verse="BS_C03_S03_V15" data-block-id="BS_C03_S03_V15_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Parasamhitayam-id"><span data-deva="‘ज्ञानार्थमथ ध्यानार्थं गुणानां समुदीरणा ।">‘ज्ञानार्थमथ ध्यानार्थं गुणानां समुदीरणा ।</span><br><span data-deva="ज्ञातव्याश्चैव ध्यातव्या गुणाः सर्वेऽप्यतो हरेः ॥">ज्ञातव्याश्चैव ध्यातव्या गुणाः सर्वेऽप्यतो हरेः ॥</span><br><span data-deva="नान्यत् प्रयोजनं ज्ञानात् ध्यानात् कर्मकृतेरपि ।">नान्यत् प्रयोजनं ज्ञानात् ध्यानात् कर्मकृतेरपि ।</span><br><span data-deva="श्रवणाच्चाथ पाठाद्वा विद्याभिः कञ्चिदिष्यते’">श्रवणाच्चाथ पाठाद्वा विद्याभिः कञ्चिदिष्यते’</span></span><span data-deva=" इति परमसंहितायाम् ॥"> इति परमसंहितायाम् ॥</span></div>
-ओङ्कारो विदितो येन स मुनिर्नेतरो जनः’(मां.उ.४.७) इति ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V15_B6" data-verse="BS_C03_S03_V15" data-block-id="BS_C03_S03_V15_B6" style="position: relative;"><span data-deva="‘गुणाः सर्वेऽपि वेत्तव्या ध्यातव्याश्च न संशयः ।
+नान्यत् प्रयोजनं मुख्यं गुणानां कथने भवेत्’ ॥">‘गुणाः सर्वेऽपि वेत्तव्या ध्यातव्याश्च न संशयः ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V13_B4" data-verse="BS_C03_S02_V13" data-block-id="BS_C03_S02_V13_B4">अभेदेऽपि भेदव्यपदेशः स्थानभेदादैश्वर्ययोगाच्च युज्यते ।</div>
+नान्यत् प्रयोजनं मुख्यं गुणानां कथने भवेत्’ ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V15_B8" data-verse="BS_C03_S03_V15" data-block-id="BS_C03_S03_V15_B8" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhattantra-id"><span data-deva="ज्ञानाध्यानसमायोगाद्गुणानां सर्वशः फलम् ।">ज्ञानाध्यानसमायोगाद्गुणानां सर्वशः फलम् ।</span><br><span data-deva="मुख्यं भवेन्न चान्येन फलं मुख्यं क्वचिद्भवेत्’">मुख्यं भवेन्न चान्येन फलं मुख्यं क्वचिद्भवेत्’</span></span></span><span data-deva="इति बृहत्तन्त्रे ॥ 15 ॥">इति बृहत्तन्त्रे ॥ 15 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V13_B5" data-verse="BS_C03_S02_V13" data-block-id="BS_C03_S02_V13_B5">‘बद्धो बन्धादिसाक्षित्वाद् भिन्नो भिन्नेषु संस्थितेः ।
-निर्दोषाद्वयरूपोऽपि कथ्यते परमेश्वरः’ इति ॥ 13 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम् ॥ 08 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V16" data-block-id="BS_C03_S03_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(381)ओम् आत्मशब्दाच्च ओम् ॥ 03-03-16 ॥">(381)ओम् आत्मशब्दाच्च ओम् ॥ 03-03-16 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V16" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V16" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A029" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अरूपाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A029"></span><h4 class="gr-section-head">अरूपाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V16_B10" data-verse="BS_C03_S03_V16" data-block-id="BS_C03_S03_V16_B10" style="position: relative;"><span data-deva="‘आत्मेत्येवोपासीत’(बृ.उ.६.४.७) इत्यनुपसंहारप्रमाणम् ॥ 16 ॥">‘आत्मेत्येवोपासीत’(बृ.उ.६.४.७) इत्यनुपसंहारप्रमाणम् ॥ 16 ॥</span></div>
+</div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V14_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V14_I01" data-verse="BS_C03_S02_V14">
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अध्यानाधिकरणम् ॥ 08 ॥">॥ इति अध्यानाधिकरणम् ॥ 08 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">रूपवत्त्वादनित्यत्वमित्यतो वक्ति-</div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A049" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आत्मगृहीत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A049"></span></p><h4 id="आत्मगृहीत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.97.E0.A5.83.E0.A4.B9.E0.A5.80.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="आत्मगृहीत्यधिकरणम्">आत्मगृहीत्यधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V17" data-block-id="BS_C03_S03_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(382)ओम् आत्मगृहीतिरितवदुत्तरात् ओम् ॥ 17-382 ॥">(382)ओम् आत्मगृहीतिरितवदुत्तरात् ओम् ॥ 17-382 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V17" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V17" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V17_B1" data-verse="BS_C03_S03_V17" data-block-id="BS_C03_S03_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न च ‘आनन्दादयः प्रधानस्य’(ब्र.सू.३.३.१२) इत्युक्तिविरोधः । यतः ‘सत्यं ज्ञानमनन्तम् ब्रह्म’(तै.उ.२.१)।‘विज्ञानमानन्दम् ब्रह्म’ इतिवदेवात्मशब्दगृहीतिः ।">न च ‘आनन्दादयः प्रधानस्य’(ब्र.सू.३.३.१२) इत्युक्तिविरोधः । यतः ‘सत्यं ज्ञानमनन्तम् ब्रह्म’(तै.उ.२.१)।‘विज्ञानमानन्दम् ब्रह्म’ इतिवदेवात्मशब्दगृहीतिः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V17_B2" data-verse="BS_C03_S03_V17" data-block-id="BS_C03_S03_V17_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अत्र ह्येते सर्व एकीभवन्ति’(बृ.उ.३.४.७) इत्युत्तरात् ।">‘अत्र ह्येते सर्व एकीभवन्ति’(बृ.उ.३.४.७) इत्युत्तरात् ।</span><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhattantra-id"><span data-deva="‘आनन्दानुभवत्त्वाच्च निर्दोषत्वाच्च भण्यते ।">‘आनन्दानुभवत्त्वाच्च निर्दोषत्वाच्च भण्यते ।</span><br><span data-deva="नित्यत्वाच्च तथाऽऽत्मेति वेदवादिभिरीश्वरः’">नित्यत्वाच्च तथाऽऽत्मेति वेदवादिभिरीश्वरः’</span></span></span><span data-deva=" इति (हि) बृहत्तन्त्रे ॥ 17 ॥"> इति (हि) बृहत्तन्त्रे ॥ 17 ॥</span></div>
+</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति आत्मगृहीत्यधिकरणम्॥ 09 ॥">॥ इति आत्मगृहीत्यधिकरणम्॥ 09 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A050" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्वयाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A050"></span></p><h4 id="अन्वयाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अन्वयाधिकरणम्">अन्वयाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V18" data-block-id="BS_C03_S03_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(383)ओम् अन्वयादिति चेत् स्यादवधारणात् ओम् ॥ 03-03-18 ॥">(383)ओम् अन्वयादिति चेत् स्यादवधारणात् ओम् ॥ 03-03-18 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V18" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V18" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V18_B1" data-verse="BS_C03_S03_V18" data-block-id="BS_C03_S03_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वगुणानामान्वय आत्म शब्दे भवति । ‘आप्तव्याप्तेरात्मशब्दः परमस्य प्रयुज्यते’ इति वचनादिति चेत्,">सर्वगुणानामान्वय आत्म शब्दे भवति । ‘आप्तव्याप्तेरात्मशब्दः परमस्य प्रयुज्यते’ इति वचनादिति चेत्,</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V18_B2" data-verse="BS_C03_S03_V18" data-block-id="BS_C03_S03_V18_B2" style="position: relative;"><span data-deva="सत्यम् । स्याच्च्यैवम् । ‘आत्मेत्येव’(बृ.उ.३.४.७) इत्यवधारणात् । अन्यथा सर्वोपसंहारवचनविरोधात् ॥ 18 ॥">सत्यम् । स्याच्च्यैवम् । ‘आत्मेत्येव’(बृ.उ.३.४.७) इत्यवधारणात् । अन्यथा सर्वोपसंहारवचनविरोधात् ॥ 18 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अन्वयाधिकरणम् ॥ 10 ॥">॥ इति अन्वयाधिकरणम् ॥ 10 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V14" data-block-id="BS_C03_S02_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(337)ओम् अरूपवदेव हि तत्प्रधानत्वात् ओम् ॥ 14-337 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A051" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कार्याख्यानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A051"></span></p><h4 id="कार्याख्यानाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.96.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="कार्याख्यानाधिकरणम्">कार्याख्यानाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V19" data-block-id="BS_C03_S03_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(384)ओं कार्याख्यानादपूर्वम् ओम् ॥ 03-03-19 ॥">(384)ओं कार्याख्यानादपूर्वम् ओम् ॥ 03-03-19 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V14" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V14">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V19" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V19" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V14_B1" data-verse="BS_C03_S02_V14" data-block-id="BS_C03_S02_V14_B1">प्रकृत्यादिप्रवर्तकत्वेन तदुत्तमत्वान्नैव रूपवद् ब्रह्म । हि शब्दाद् ‘अस्थूलमनणु’(बृ.उ.५.८.८) इत्यादिश्रुतेश्च ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V19_B1" data-verse="BS_C03_S03_V19" data-block-id="BS_C03_S03_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अलौकिकास्तस्य गुणा ह्युपास्य अलौकिकं मुक्तिकार्यं यतोऽस्य’इति कार्याख्यानादन्यत्रादृष्टा एव गुणा उपास्याः ॥ 19 ॥">‘अलौकिकास्तस्य गुणा ह्युपास्य अलौकिकं मुक्तिकार्यं यतोऽस्य’इति कार्याख्यानादन्यत्रादृष्टा एव गुणा उपास्याः ॥ 19 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V14_B2" data-verse="BS_C03_S02_V14" data-block-id="BS_C03_S02_V14_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mathsya-id">‘भौतिकानि हि रूपाणि भूतेभ्योऽसौ परो यतः ।<br/>अरूपवानतः प्रोक्तः क्व तदव्यक्ततः परे’</span></span> इति च मात्स्ये॥ 14 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V15" data-block-id="BS_C03_S02_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(338)ओं प्रकाशवच्चावैयर्थ्यम् ओम् ॥ 03-02-15 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति कार्याख्यानाधिकरणम् ॥ 11 ॥">॥ इति कार्याख्यानाधिकरणम् ॥ 11 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A052" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="समानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A052"></span></p><h4 id="समानाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="समानाधिकरणम्">समानाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V15" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V15">
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V20" data-block-id="BS_C03_S03_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(385)ओं समान एवं चाभेदात् ओम् ॥ 03-03-20 ॥">(385)ओं समान एवं चाभेदात् ओम् ॥ 03-03-20 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V15_B1" data-verse="BS_C03_S02_V15" data-block-id="BS_C03_S02_V15_B1">‘यदा पश्यः पश्यते रुग्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम्’(मुं.उ.३.१.३),‘श्यामाच्छबलं प्रपद्ये’(छां.उ.८.१३.१),‘सुवर्णज्योतिः’(तै.उ.३.१०) इत्यादिश्रुतीनां च न वैयर्थ्यम् । विलक्षणरूपवत्वात् ।</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V20" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V20" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V20_B1" data-verse="BS_C03_S03_V20" data-block-id="BS_C03_S03_V20_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अपूर्वत्वेऽपि समानानामेवोपसंहारः। न तु त्रिविक्रमत्वादीनां कादाचित्कानां पृथक्त्वेन । नित्यविक्रान्त्यादिष्वन्तर्भावात् ॥ 20 ॥">अपूर्वत्वेऽपि समानानामेवोपसंहारः। न तु त्रिविक्रमत्वादीनां कादाचित्कानां पृथक्त्वेन । नित्यविक्रान्त्यादिष्वन्तर्भावात् ॥ 20 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V15_B2" data-verse="BS_C03_S02_V15" data-block-id="BS_C03_S02_V15_B2">यथा चक्षुरादिप्रकाशे विद्यमानेऽपि वैलक्षण्यादप्रकाशादिव्यवहारः ॥ 15 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V16" data-block-id="BS_C03_S02_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(339)ओम् आह च तन्मात्रम् ओम् ॥ 03-02-16 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A053" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नवाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A053"></span></p><h4 id="नवाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A8.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="नवाधिकरणम्">नवाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V21" data-block-id="BS_C03_S03_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(386)ओं सम्बन्धादेवमन्यत्रापि ओम् ॥ 03-03-21 ॥">(386)ओं सम्बन्धादेवमन्यत्रापि ओम् ॥ 03-03-21 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V16" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V16">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V21" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V21" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V16_B1" data-verse="BS_C03_S02_V16" data-block-id="BS_C03_S02_V16_B1">वैलक्षण्यं चोच्यते रूपस्य विज्ञानानन्दमात्रत्वं ‘ऐकात्म्यप्रत्ययसारम्’(मां.उ.२.१) इति ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chaturveda-id">आनन्दमात्रमजरं पुराणमेकं सन्तं बहुधा दृष्यमानम् ।<br/>तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीरास्तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम्’</span></span>इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 16 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V21_B1" data-verse="BS_C03_S03_V21" data-block-id="BS_C03_S03_V21_B1" style="position: relative;"><span data-deva="परमात्मसम्बन्धित्वेन नित्यत्वात् त्रिविक्रमत्वादिष्वप्युपसंहार्यत्वं युज्यते।">परमात्मसम्बन्धित्वेन नित्यत्वात् त्रिविक्रमत्वादिष्वप्युपसंहार्यत्वं युज्यते।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V21_B2" data-verse="BS_C03_S03_V21" data-block-id="BS_C03_S03_V21_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhattantra-id"><span data-deva="‘गुणास्त्रैविक्रमाद्याश्च संहर्तव्या न संशयः ।">‘गुणास्त्रैविक्रमाद्याश्च संहर्तव्या न संशयः ।</span><br><span data-deva="विरिञ्चस्यैव नान्येषां स हि सर्वगुणाधिकः’">विरिञ्चस्यैव नान्येषां स हि सर्वगुणाधिकः’</span></span></span><span data-deva=" इति बृहत्तन्त्रे ॥ 21 ॥"> इति बृहत्तन्त्रे ॥ 21 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V17" data-block-id="BS_C03_S02_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(340)ओं दर्शयति चाथो अपि स्मर्यते ओम् ॥ 03-02-17 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति समानाधिकरणम् ॥ 12 ॥">॥ इति समानाधिकरणम् ॥ 12 ॥</span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V22" data-block-id="BS_C03_S03_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(387)ओं न वा विशेषात् ओम् ॥ 03-03-22 ॥">(387)ओं न वा विशेषात् ओम् ॥ 03-03-22 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V17" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V17">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V22" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V22" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V17_B1" data-verse="BS_C03_S02_V17" data-block-id="BS_C03_S02_V17_B1">दर्शयति चानन्दस्य रूपत्वं ‘तद्विज्ञानेन परिपश्यन्ति धीरा आनन्दरूपममृतं यद्विभाति’(मुं.उ.२.२.८) इति ॥<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mathsya-id">‘शुद्धस्फटिकसङ्काशं वासुदेवं निरञ्जनम् ।<br/>चिन्तयीति यतिर्नान्यं ज्ञानरूपादृते हरेः’</span></span> इति च मात्स्ये॥ 17 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V22_B1" data-verse="BS_C03_S03_V22" data-block-id="BS_C03_S03_V22_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न वाऽऽत्मशब्देन सर्वगुणगृहीतिः । अधिकारिविशेषात् ॥ 22 ॥">न वाऽऽत्मशब्देन सर्वगुणगृहीतिः । अधिकारिविशेषात् ॥ 22 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अरूपाधिकरणम् ॥ 09॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V23" data-block-id="BS_C03_S03_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(388)ओं दर्शयति च ओम् ॥ 03-03-23 ॥">(388)ओं दर्शयति च ओम् ॥ 03-03-23 ॥</span></span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति नवाधिकरणम् (विशेषणाधिकरणम्) ॥ 13 ॥">॥ इति नवाधिकरणम् (विशेषणाधिकरणम्) ॥ 13 ॥</span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A030" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उपमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A030"></span><h4 class="gr-section-head">उपमाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V23" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V23" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V23_B1" data-verse="BS_C03_S03_V23" data-block-id="BS_C03_S03_V23_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वान् गुणानात्मशब्दो ब्रवीति ब्रह्मादीनामितरेषां न चैव’ इति भाल्लवेयश्रुतिः ॥ 23 ॥">‘सर्वान् गुणानात्मशब्दो ब्रवीति ब्रह्मादीनामितरेषां न चैव’ इति भाल्लवेयश्रुतिः ॥ 23 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V18" data-block-id="BS_C03_S02_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(341)ओम् अत एव चोपमा सूर्यकादिवत् ओम् ॥ 03-02-18 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V18" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V18">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V18_B1" data-verse="BS_C03_S02_V18" data-block-id="BS_C03_S02_V18_B1">यस्मादेवं परमेश्वरस्वरूपाणां मिथो न कश्चिद् भेदः, अत एव सादृश्याज्जीवस्यापि तथा स्यादिति तस्य प्रतिबिम्बत्वमुक्त्वा ‘च’शब्देन भेदं दर्शयति ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V18_B2" data-verse="BS_C03_S02_V18" data-block-id="BS_C03_S02_V18_B2">‘रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव’(बृ.उ.४.५.१९)।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V18_B3" data-verse="BS_C03_S02_V18" data-block-id="BS_C03_S02_V18_B3">‘बहवः सूर्यका यद्वत् सूर्यस्य सदृशा जले ।
-एवमेवाऽत्मका लोके परात्मसदृशा मताः’ इत्यादि ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V18_B5" data-verse="BS_C03_S02_V18" data-block-id="BS_C03_S02_V18_B5">अत एव भिन्नत्वतदधीनत्वतत्सादृश्यैरेव सूर्यकाद्युपमा नोपाध्यधीनत्वादिना ॥ 18 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति उपमाधिकरणम्॥ 10 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति नवाधिकरणम् ॥ 12 ॥">॥ इति नवाधिकरणम् ॥ 12 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A054" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सम्भृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A054"></span></p><h4 id="सम्भृत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.AE.E0.A5.8D.E0.A4.AD.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सम्भृत्यधिकरणम्">सम्भृत्यधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A031" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अम्बुवदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A031"></span><h4 class="gr-section-head">अम्बुवदधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V24" data-block-id="BS_C03_S03_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(389)ओं सम्भृतिद्युव्याप्त्यपि चातः ओम् ॥ 03-03-24 ॥">(389)ओं सम्भृतिद्युव्याप्त्यपि चातः ओम् ॥ 03-03-24 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V24" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V24" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V19_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V19_I01" data-verse="BS_C03_S02_V19">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V24_B1" data-verse="BS_C03_S03_V24" data-block-id="BS_C03_S03_V24_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सम्भृतिद्युव्याप्ती अपि देवादीनामुपसंहर्तव्ये नान्येषाम् । अत एव योग्यताविशेषात् ।">सम्भृतिद्युव्याप्ती अपि देवादीनामुपसंहर्तव्ये नान्येषाम् । अत एव योग्यताविशेषात् ।</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">नित्यसिद्धत्वात् सादृश्यस्य नित्यानन्दज्ञानादेर्न भक्तिज्ञानादि(ना)प्रयोजनमित्यतो ब्रवीति-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V24_B2" data-verse="BS_C03_S03_V24" data-block-id="BS_C03_S03_V24_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id"><span data-deva="‘देवादीनामुपास्यास्तु भृतिव्याप्त्यादयो गुणाः ।">‘देवादीनामुपास्यास्तु भृतिव्याप्त्यादयो गुणाः ।</span><br><span data-deva="आनन्दाद्यास्तु सर्वेषामन्यथाऽनर्थकृद्भवेत्’">आनन्दाद्यास्तु सर्वेषामन्यथाऽनर्थकृद्भवेत्’</span></span></span><span data-deva=" इति च ब्रह्मतर्के ॥ 24 ॥"> इति च ब्रह्मतर्के ॥ 24 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सम्भृत्यधिकरणम् ॥ 14 ॥">॥ इति सम्भृत्यधिकरणम् ॥ 14 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V19" data-block-id="BS_C03_S02_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(342)ओम् अम्बुवदग्रहणात् तु न तथात्वम् ओम् ॥ 03-02-19॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A055" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पुरुषविद्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A055"></span></p><h4 id="पुरुषविद्याधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.81.E0.A4.B0.E0.A5.81.E0.A4.B7.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="पुरुषविद्याधिकरणम्">पुरुषविद्याधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V25_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V25_I01" data-verse="BS_C03_S03_V25" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V19" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V19">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="यस्यां विद्यायां महागुणा उच्यन्ते सोत्तमानामितराऽन्येषामिति चेत्, न –">यस्यां विद्यायां महागुणा उच्यन्ते सोत्तमानामितराऽन्येषामिति चेत्, न –</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V19_B1" data-verse="BS_C03_S02_V19" data-block-id="BS_C03_S02_V19_B1">अम्बुवद् स्नेहेन । ग्रहणं ज्ञानम्। भक्तिं विना न तत्सादृश्यं सम्यगभिव्यज्यते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V19_B2" data-verse="BS_C03_S02_V19" data-block-id="BS_C03_S02_V19_B2">‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम्’(क.उ.१.२.२३) इति हि श्रुतिः।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V19_B4" data-verse="BS_C03_S02_V19" data-block-id="BS_C03_S02_V19_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘महित्वबुद्धिर्भक्तिस्तु स्नेहपूर्वाऽभिधीयते ।<br/>तयैव व्यज्यते सम्यग्जीवरूपं सुखादिकम्’</span></span> इति पाद्मे ॥ 19 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अम्बुवदधिकरणम् ॥ 11 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V25" data-block-id="BS_C03_S03_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(390)ओं पुरुषविद्यायामपि चेतरेषामनाम्नानात् ओम् ॥ 03-03-25 ॥">(390)ओं पुरुषविद्यायामपि चेतरेषामनाम्नानात् ओम् ॥ 03-03-25 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V25" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V25" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A032" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वृद्धिह्रासाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A032"></span><h4 class="gr-section-head">वृद्धिह्रासाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V25_B1" data-verse="BS_C03_S03_V25" data-block-id="BS_C03_S03_V25_B1" style="position: relative;"><span data-deva="पुरुषसूक्तोक्तविद्यायामपि केषाञ्चिद्गुणानामनाम्नानात् ।">पुरुषसूक्तोक्तविद्यायामपि केषाञ्चिद्गुणानामनाम्नानात् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V25_B2" data-verse="BS_C03_S03_V25" data-block-id="BS_C03_S03_V25_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id"><span data-deva="‘सर्वतः पौरुषे सूक्ते गुणा विष्णोरुदीरिताः ।">‘सर्वतः पौरुषे सूक्ते गुणा विष्णोरुदीरिताः ।</span><br><span data-deva="तत्रापि नैव सर्वेऽपि तस्मात् कार्योपसंहृतिः’">तत्रापि नैव सर्वेऽपि तस्मात् कार्योपसंहृतिः’</span></span></span><span data-deva="इति ब्रह्मतर्के ॥ 25 ॥">इति ब्रह्मतर्के ॥ 25 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V20" data-block-id="BS_C03_S02_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(343)ओं वृद्धिह्रासभाक्त्वमन्तर्भावादुभयसामञ्जस्यादेवम् ओम् ॥03-02-20॥</span></span></div>
+</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति पुरुषविद्याधिकरणम् ॥ 15 ॥">॥ इति पुरुषविद्याधिकरणम् ॥ 15 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V20" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V20">
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A056" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वेधाद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A056"></span></p><h4 id="वेधाद्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A5.87.E0.A4.A7.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="वेधाद्यधिकरणम्">वेधाद्यधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V20_B1" data-verse="BS_C03_S02_V20" data-block-id="BS_C03_S02_V20_B1">तस्य च भक्तिज्ञानदेर्वृद्धिह्रासभाक्त्वं विद्यते । ब्रह्मादीनामुत्तमानां सर्वेषां भक्तत्वेऽन्तर्भावात् ।</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V26" data-block-id="BS_C03_S03_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(391)ओं वेधाद्यर्थभेदात् ओम् ॥ 03-03-26 ॥">(391)ओं वेधाद्यर्थभेदात् ओम् ॥ 03-03-26 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V26" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V26" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V20_B2" data-verse="BS_C03_S02_V20" data-block-id="BS_C03_S02_V20_B2">एवं भक्त्यादिविशेषाङ्गीकारादेवेश्वरस्य ब्रह्मादीन् अन्यान् प्रति च सामञ्जस्यं भवति।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V26_B1" data-verse="BS_C03_S03_V26" data-block-id="BS_C03_S03_V26_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id"><span data-deva="‘भिन्धि विद्ध्यश्रुणीहीति फलभेदेन सर्वशः ।">‘भिन्धि विद्ध्यश्रुणीहीति फलभेदेन सर्वशः ।</span><br><span data-deva="यत्यादीनां तेष्वयोगान्नाधिकार्येकता भवेत् ।">यत्यादीनां तेष्वयोगान्नाधिकार्येकता भवेत् ।</span><br><span data-deva="अयोग्योपासनादीयुरनर्थं चार्थनाशनम्’">अयोग्योपासनादीयुरनर्थं चार्थनाशनम्’</span></span></span><span data-deva=" इति बृहत्तन्त्रे ॥"> इति बृहत्तन्त्रे ॥</span></div>
+</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V20_B3" data-verse="BS_C03_S02_V20" data-block-id="BS_C03_S02_V20_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘साधनस्योत्तमत्वेन साध्यं चोत्तममाप्नुयुः ।<br/>ब्रह्मादयः क्रमेणैव यथाऽऽनन्दश्रुतौ श्रुताः’</span></span> इति च ब्राह्मे ॥ 20 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति वेधाद्यधिकरणम् ॥ 16 ॥">॥ इति वेधाद्यधिकरणम् ॥ 16 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A057" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="(मुक्तोपासनाधिकरणम्) हान्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A057"></span></p><h4 id="(मुक्तोपासनाधिकरणम्)_हान्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".28.E0.A4.AE.E0.A5.81.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8B.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.B8.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29_.E0.A4.B9.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="(मुक्तोपासनाधिकरणम्) हान्यधिकरणम्">(मुक्तोपासनाधिकरणम्) हान्यधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V27_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V27_I01" data-verse="BS_C03_S03_V27" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="मुक्तस्योपासना कर्तव्या न वा&nbsp;? इत्यतोऽब्रवीत् –">मुक्तस्योपासना कर्तव्या न वा&nbsp;? इत्यतोऽब्रवीत् –</span></div>
 </div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V21_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V21_I01" data-verse="BS_C03_S02_V21">
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V27" data-block-id="BS_C03_S03_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(392)ओं हानौ तूपायनशब्दशेषत्वात् कुशाछन्दस्तुत्युपगानवत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-27॥">(392)ओं हानौ तूपायनशब्दशेषत्वात् कुशाछन्दस्तुत्युपगानवत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-27॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">कुतः? –</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V27" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V27" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V27_B1" data-verse="BS_C03_S03_V27" data-block-id="BS_C03_S03_V27_B1" style="position: relative;"><span data-deva="नियतस्वाध्यायानन्तरं स्वेच्छया कुशाग्रहणस्तुत्युपगानवदेव मोक्ष उपासनादिः ।‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१.१) इति मोक्षवाक्यशेषत्वादितरेषाम् ॥ तच्चोक्तम् ‘एतत् सामगायन्नास्ते’(तै.उ.३.१०) इत्यादि ।">नियतस्वाध्यायानन्तरं स्वेच्छया कुशाग्रहणस्तुत्युपगानवदेव मोक्ष उपासनादिः ।‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१.१) इति मोक्षवाक्यशेषत्वादितरेषाम् ॥ तच्चोक्तम् ‘एतत् सामगायन्नास्ते’(तै.उ.३.१०) इत्यादि ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V27_B2" data-verse="BS_C03_S03_V27" data-block-id="BS_C03_S03_V27_B2" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मतर्के च-
+">ब्रह्मतर्के च-
+</span><p><span data-deva="‘मुक्ता अपि हि कुर्वन्ति स्वेच्छयोपासनं हरेः ।
+">‘मुक्ता अपि हि कुर्वन्ति स्वेच्छयोपासनं हरेः ।
+</span></p><span data-deva="
+नियमानन्तरं विप्राः कुशाद्यैरप्यधीयते’ इति ॥">
+नियमानन्तरं विप्राः कुशाद्यैरप्यधीयते’ इति ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V27_B4" data-verse="BS_C03_S03_V27" data-block-id="BS_C03_S03_V27_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘कृष्णो मुक्तैरिज्यते वीतमोहैः’ इति च भारते ॥ 27 ॥">‘कृष्णो मुक्तैरिज्यते वीतमोहैः’ इति च भारते ॥ 27 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V28" data-block-id="BS_C03_S03_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(393)ओं साम्पराये तर्तव्याभावात् तथा ह्यन्ये ओम् ॥ 03-03-28 ॥">(393)ओं साम्पराये तर्तव्याभावात् तथा ह्यन्ये ओम् ॥ 03-03-28 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V21" data-block-id="BS_C03_S02_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(344)ओं दर्शनाच्च ओम् ॥ 03-02-21 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V28" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V28" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V28_B1" data-verse="BS_C03_S03_V28" data-block-id="BS_C03_S03_V28_B1" style="position: relative;"><span data-deva="स्वेच्छयैवेत्यङ्गीकर्तव्यम् । मुक्तस्य तीर्णत्वात् ।‘तीर्णो हि तदा सर्वान् शोकान् हृदयस्य भवति’(बृ.उ.३.३.२२) इति ह्यन्ये पठन्ति ।">स्वेच्छयैवेत्यङ्गीकर्तव्यम् । मुक्तस्य तीर्णत्वात् ।‘तीर्णो हि तदा सर्वान् शोकान् हृदयस्य भवति’(बृ.उ.३.३.२२) इति ह्यन्ये पठन्ति ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V21" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V21">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V28_B2" data-verse="BS_C03_S03_V28" data-block-id="BS_C03_S03_V28_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘स्थितप्रज्ञत्वमाप्ता ये ज्ञानेन परमात्मनः ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V21_B1" data-verse="BS_C03_S02_V21" data-block-id="BS_C03_S02_V21_B1">अथात ‘आनन्दस्य मीमांसा भवति’(तै.उ.२.८.१) इत्यारभ्य ब्रह्मपर्यन्तेषु सुखे विशेषदर्शनात् ।
+">‘स्थितप्रज्ञत्वमाप्ता ये ज्ञानेन परमात्मनः ।
-चशब्दात् स्मृतिः-
+</span><p><span data-deva="ब्रह्मलोकं गताः सर्वे ब्रह्मणा च परं गताः ।
-‘यथा भक्तिविशेषोऽत्र दृष्यते पुरुषोत्तमे ।
+">ब्रह्मलोकं गताः सर्वे ब्रह्मणा च परं गताः ।
-तथा मुक्तिविशेषोऽपि ज्ञानिनां लिङ्गभेदने’ इति ॥ 21 ॥</div>
+</span></p><span data-deva="
+तीर्णतर्तव्यभागाश्च स्वेच्छयोपासते परम्’ इति ॥ 28 ॥">
+तीर्णतर्तव्यभागाश्च स्वेच्छयोपासते परम्’ इति ॥ 28 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति वृद्धिह्रासाधिकरणम् ॥ 12 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति (मुक्तोपासनाधिकरणम्) हान्यधिकरणम् ॥ 17 ॥">॥ इति (मुक्तोपासनाधिकरणम्) हान्यधिकरणम् ॥ 17 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A058" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="छन्दाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A058"></span></p><h4 id="छन्दाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.9B.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A6.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="छन्दाधिकरणम्">छन्दाधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A033" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पालकत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A033"></span><h4 class="gr-section-head">पालकत्वाधिकरणम्</h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V29_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V29_I01" data-verse="BS_C03_S03_V29" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="कर्मापि कुर्वन्ति न वा&nbsp;? इत्यत आह –">कर्मापि कुर्वन्ति न वा&nbsp;? इत्यत आह –</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V22_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V22_I01" data-verse="BS_C03_S02_V22">
-<div class="leading-bhashya-line">सृष्टिसंहारकर्तृत्वमेवास्य न पालकत्वं स्वतः सिद्धेरित्यत आह-</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V29" data-block-id="BS_C03_S03_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(394)ओं छन्दत उभयाविरोधात् ओम् ॥ 03-03-29 ॥">(394)ओं छन्दत उभयाविरोधात् ओम् ॥ 03-03-29 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V22" data-block-id="BS_C03_S02_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(345)ओं प्रकृतैतावत्त्वं हि प्रतिषेधति ततो ब्रवीति च भूयः ओम् ॥ 03-02-22 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V29" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V29" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V29_B1" data-verse="BS_C03_S03_V29" data-block-id="BS_C03_S03_V29_B1" style="position: relative;"><span data-deva="स्वेच्छया कुर्वन्ति न वा । बन्धप्रत्यवाययोरभावात् ॥ 29 ॥">स्वेच्छया कुर्वन्ति न वा । बन्धप्रत्यवाययोरभावात् ॥ 29 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V22" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V22">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V22_B1" data-verse="BS_C03_S02_V22" data-block-id="BS_C03_S02_V22_B1">उक्तं सृष्टिसंहारकर्तृत्वमात्रं प्रतिषिध्य ततोऽधिकं ब्रवीति- ‘नैतावदेना परो अन्यदस्त्युक्षा स द्यावापृथिवी बिभर्ति’(ऋ.सं.१०.३१.८) इति ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V22_B3" data-verse="BS_C03_S02_V22" data-block-id="BS_C03_S02_V22_B3">च शब्दात् स्मृतिश्च ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘सृष्टिं च पालनं चैव संहारं नियमं तथा ।<br/>एक एव करोतीशः सर्वस्य जगतो हरिः’</span></span>इति ब्रह्माण्डे ॥ 22 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥इति पालकत्वाधिकरणम् (प्रकृत्यधिकरणम्) ॥ 13 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V30" data-block-id="BS_C03_S03_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(395)ओं गतेरर्थवत्त्वमुभयथाऽन्यथा हि विरोधः ओम् ॥ 03-03-30 ॥">(395)ओं गतेरर्थवत्त्वमुभयथाऽन्यथा हि विरोधः ओम् ॥ 03-03-30 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V30" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V30" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A034" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अव्यक्ताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A034"></span><h4 class="gr-section-head">अव्यक्ताधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V30_B1" data-verse="BS_C03_S03_V30" data-block-id="BS_C03_S03_V30_B1" style="position: relative;"><span data-deva="बन्धप्रत्यवायाभावे हि मोक्षस्यार्थवत्त्वम् । अन्यथा मोक्षत्वमेव न स्यात् ॥">बन्धप्रत्यवायाभावे हि मोक्षस्यार्थवत्त्वम् । अन्यथा मोक्षत्वमेव न स्यात् ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V30_B2" data-verse="BS_C03_S03_V30" data-block-id="BS_C03_S03_V30_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘कदाचित् कर्म कुर्वन्ति कदाचिन्नैव कुर्वते ।
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V23_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V23_I01" data-verse="BS_C03_S02_V23">
+नित्यज्ञानस्वरूपत्वान्नित्यं ध्यायन्ति केशवम्’ ॥">‘कदाचित् कर्म कुर्वन्ति कदाचिन्नैव कुर्वते ।
-<div class="leading-bhashya-line">परमात्मापरोक्ष्यं च तत्प्रसादादेव न जीवशक्त्येति वक्तुमुच्यते-</div>
+नित्यज्ञानस्वरूपत्वान्नित्यं ध्यायन्ति केशवम्’ ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V30_B4" data-verse="BS_C03_S03_V30" data-block-id="BS_C03_S03_V30_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="तीर्णतर्तव्यभागा ये प्राप्तानन्दाः परात्मनः ।">तीर्णतर्तव्यभागा ये प्राप्तानन्दाः परात्मनः ।</span><br><span data-deva="प्रत्यवायस्य बन्धस्याप्यभावात् स्वेच्छया भवेत्’">प्रत्यवायस्य बन्धस्याप्यभावात् स्वेच्छया भवेत्’</span></span></span><span data-deva="इति हि ब्रह्माण्डे ॥ 30 ॥">इति हि ब्रह्माण्डे ॥ 30 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V31" data-block-id="BS_C03_S03_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(396)ओम् उपपन्नस्तल्लक्षणार्थोपलब्धेर्लोकवत् ओम् ॥ 03-03-31 ॥">(396)ओम् उपपन्नस्तल्लक्षणार्थोपलब्धेर्लोकवत् ओम् ॥ 03-03-31 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V23" data-block-id="BS_C03_S02_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(346)ओं तदव्यक्तमाह हि ओम् ॥ 03-02-23॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V31" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V31" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V31_B1" data-verse="BS_C03_S03_V31" data-block-id="BS_C03_S03_V31_B1" style="position: relative;"><span data-deva="उपपन्नश्चैवम्भावः । प्राप्तत्वात् तल्लक्षणस्य फलस्य । यथा लोके विद्यर्थत्वेन विष्णुक्रमणादिकं कृत्वा समाप्तकर्मेच्छया करोति न करोति च ॥ 31 ॥">उपपन्नश्चैवम्भावः । प्राप्तत्वात् तल्लक्षणस्य फलस्य । यथा लोके विद्यर्थत्वेन विष्णुक्रमणादिकं कृत्वा समाप्तकर्मेच्छया करोति न करोति च ॥ 31 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V23" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V23">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V23_B1" data-verse="BS_C03_S02_V23" data-block-id="BS_C03_S02_V23_B1">अव्यक्तमेव तद्ब्रह्म स्वतः । <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-KauntharavyaShruthi-id">‘अरूपमक्षरं ब्रह्म सदाऽव्यक्तं च निष्क(ष्फ)लम्।<br/>यज्ज्ञात्वा मुच्यते जन्तुरानन्दश्चाक्षयो भवेत्॥’</span></span> इति हि कौण्ठरव्यश्रुतिः ॥ 23 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V24" data-block-id="BS_C03_S02_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(347)ओम् अपि संराधने प्रत्यक्षानुमानाभ्याम् ओम् ॥ 03-02-24 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="इति छन्दादिकरणम्">इति छन्दादिकरणम्</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A059" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनियमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A059"></span></p><h4 id="अनियमाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A4.BF.E0.A4.AF.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अनियमाधिकरणम्">अनियमाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V24" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V24">
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V32" data-block-id="BS_C03_S03_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(397)ओम् अनियमः सर्वेषामविरोधाच्छब्दानुमानाभ्याम् ओम् ॥ 03-03-32 ॥">(397)ओम् अनियमः सर्वेषामविरोधाच्छब्दानुमानाभ्याम् ओम् ॥ 03-03-32 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V24_B1" data-verse="BS_C03_S02_V24" data-block-id="BS_C03_S02_V24_B1">आराधनेऽप्यव्यक्तमेव । ज्ञानिप्रत्यक्षेणेतरेषामतिसूक्ष्मत्वलिङ्गादनुमानेन।</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V32" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V32" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V32_B1" data-verse="BS_C03_S03_V32" data-block-id="BS_C03_S03_V32_B1" style="position: relative;"><span data-deva="प्राप्तज्ञानानामपि केषाञ्चिन्मुक्तिप्राप्तिः केषाञ्चिन्न, यथोपसंहारनियम इति न मन्तव्यम् ।">प्राप्तज्ञानानामपि केषाञ्चिन्मुक्तिप्राप्तिः केषाञ्चिन्न, यथोपसंहारनियम इति न मन्तव्यम् ।</span><br><span data-deva="‘सर्वेगुणा ब्रह्मणैव ह्युपास्या नान्यैर्देवैः किमु सर्वैर्मनुष्यैः’ इत्युपसंहारविरोधादन्यत्राविरोधात् ।">‘सर्वेगुणा ब्रह्मणैव ह्युपास्या नान्यैर्देवैः किमु सर्वैर्मनुष्यैः’ इत्युपसंहारविरोधादन्यत्राविरोधात् ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V24_B2" data-verse="BS_C03_S02_V24" data-block-id="BS_C03_S02_V24_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmavaivarte-id">‘न तमाराधयित्वाऽपि कश्चिद् व्यक्तीकरिष्यति ।<br/>नित्याव्यक्तो यतो देवः परमात्मा सनातनः॥’</span></span> इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 24 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V32_B4" data-verse="BS_C03_S03_V32" data-block-id="BS_C03_S03_V32_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘न कश्चिद्ब्रह्मवित् सृतिमनुभवति मुक्तो ह्येव भवति तस्मादाहुः सृतिहेति’ इति कौण्डन्यश्रुतेश्च ।">‘न कश्चिद्ब्रह्मवित् सृतिमनुभवति मुक्तो ह्येव भवति तस्मादाहुः सृतिहेति’ इति कौण्डन्यश्रुतेश्च ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V32_B5" data-verse="BS_C03_S03_V32" data-block-id="BS_C03_S03_V32_B5" style="position: relative;"><span data-deva="यथा केषाञ्चिन्मोक्ष एवमन्येषामित्यनुमानाच्च॥ 32 ॥">यथा केषाञ्चिन्मोक्ष एवमन्येषामित्यनुमानाच्च॥ 32 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V25_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V25_I01" data-verse="BS_C03_S02_V25">
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अनियमाधिकरणम् ॥ 19 ॥">॥ इति अनियमाधिकरणम् ॥ 19 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">नित्याव्यक्तरूपेण तथैव तिष्ठति; व्यक्तं किञ्चिद् रूपं गृहीत्वा दृश्यते; यधाऽग्न्यादयस्तन्मात्रारूपेणादृश्या अपि स्थूलरूपेण दृश्यन्ते। एवं इति चेत्, न-</div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A060" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="यावदधिकाराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A060"></span></p><h4 id="यावदधिकाराधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.B5.E0.A4.A6.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="यावदधिकाराधिकरणम्">यावदधिकाराधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V33" data-block-id="BS_C03_S03_V33" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(398)ओं यावदधिकारमवस्थितिराधिकारिकाणाम् ओम् ॥ 03-03-33 ॥">(398)ओं यावदधिकारमवस्थितिराधिकारिकाणाम् ओम् ॥ 03-03-33 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V33" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V33" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V33_B1" data-verse="BS_C03_S03_V33" data-block-id="BS_C03_S03_V33_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथा यथाऽधिकारो विशिष्यते एवं मुक्तावानन्दो विशिष्यते ।‘मनुष्येभ्यो गन्धर्वाणां गन्धर्वेभ्यः ऋषीणामृषिभ्यो देवानां देवेभ्य इन्द्रस्य इन्द्राद्रुद्रस्य रुद्राद्ब्रह्मण एष ह्येव शतानन्दः’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ।">यथा यथाऽधिकारो विशिष्यते एवं मुक्तावानन्दो विशिष्यते ।‘मनुष्येभ्यो गन्धर्वाणां गन्धर्वेभ्यः ऋषीणामृषिभ्यो देवानां देवेभ्य इन्द्रस्य इन्द्राद्रुद्रस्य रुद्राद्ब्रह्मण एष ह्येव शतानन्दः’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V33_B2" data-verse="BS_C03_S03_V33" data-block-id="BS_C03_S03_V33_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘ज्ञानं चोपासनं चैव मुक्तावानन्द एव च ।
+यथाधिकारं देवानां भवन्त्येवोत्तरोत्तरम्’ इति ॥ 33 ॥">‘ज्ञानं चोपासनं चैव मुक्तावानन्द एव च ।
+यथाधिकारं देवानां भवन्त्येवोत्तरोत्तरम्’ इति ॥ 33 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V34" data-block-id="BS_C03_S03_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(399)ओम् अक्षरधियां त्वविरोधः सामान्यतद्भावाभ्यामौपसदवत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-34 ॥">(399)ओम् अक्षरधियां त्वविरोधः सामान्यतद्भावाभ्यामौपसदवत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-34 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V25" data-block-id="BS_C03_S02_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(348)ओं प्रकाशवच्चावैशेष्यम् ओम् ॥ 03-02-25 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V34" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V34" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V34_B1" data-verse="BS_C03_S03_V34" data-block-id="BS_C03_S03_V34_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न चासमत्वेन विरोधो भवति । ब्रह्मधीत्वाद्दोषाभावसाम्यादुत्तमेभ्योऽन्येषां भावाच्च । औपसदवच्छिष्यवत् ।">न चासमत्वेन विरोधो भवति । ब्रह्मधीत्वाद्दोषाभावसाम्यादुत्तमेभ्योऽन्येषां भावाच्च । औपसदवच्छिष्यवत् ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V25" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V25">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V34_B2" data-verse="BS_C03_S03_V34" data-block-id="BS_C03_S03_V34_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘नानाविधा जीवसङ्घा विमुक्तौन चैव तेषां ब्रह्मधियां विरोधः।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V25_B1" data-verse="BS_C03_S02_V25" data-block-id="BS_C03_S02_V25_B1">अग्न्यादिवत् स्थूलसूक्ष्मत्वविशेषाभावात्।</div>
+दोषाभावाद्गुरुशिष्यादिभावाल्लोकेऽपि नासौ किमु तेषां विमुक्तेः’ इति ॥ 34 ॥">‘नानाविधा जीवसङ्घा विमुक्तौन चैव तेषां ब्रह्मधियां विरोधः।
+दोषाभावाद्गुरुशिष्यादिभावाल्लोकेऽपि नासौ किमु तेषां विमुक्तेः’ इति ॥ 34 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V25_B2" data-verse="BS_C03_S02_V25" data-block-id="BS_C03_S02_V25_B2">‘नासौ सूक्ष्मो न स्थूलः पर एव स भवति तस्मादाहुः परमः’ इति माण्डव्यश्रुतेः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V25_B4" data-verse="BS_C03_S02_V25" data-block-id="BS_C03_S02_V25_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Garuda-id">‘स्थूलसूक्ष्मविशेषोऽत्र न क्‍वचित् परमेश्वरे ।<br/>सर्वत्रैकप्रकारोऽसौ सर्वरूपेष्वजो यतः’</span></span> इति च गारुडे ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V25_B6" data-verse="BS_C03_S02_V25" data-block-id="BS_C03_S02_V25_B6"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">‘अव्यक्तव्यक्तभावौ च न क्‍वचित् परमेश्वरे ।<br/>सर्वत्राव्यक्तरूपोऽयं यत एव जनार्दनः’</span></span> इति च कौर्मे ॥ 25 ॥</div>
 </div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V26_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V26_I01" data-verse="BS_C03_S02_V26">
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति यावदधिकाराधिकरणम् ॥ 20 ॥">॥ इति यावदधिकाराधिकरणम् ॥ 20 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">तर्हि किं यत्नेन? इत्यत आह-</div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A061" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इयदामननाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A061"></span></p><h4 id="इयदामननाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.87.E0.A4.AF.E0.A4.A6.E0.A4.BE.E0.A4.AE.E0.A4.A8.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="इयदामननाधिकरणम्">इयदामननाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V35" data-block-id="BS_C03_S03_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(400)ओम् इयदामननात् ओम् ॥ 03-03-35 ॥">(400)ओम् इयदामननात् ओम् ॥ 03-03-35 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V35" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V35" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V35_B1" data-verse="BS_C03_S03_V35" data-block-id="BS_C03_S03_V35_B1" style="position: relative;"><span data-deva="नामाध्यारभ्य प्राणान्तमुत्तरोत्तरमुत्तमत्वमुक्तम्। न प्राणात् किञ्चिद् भूय उक्तम् । तथाऽपि पूर्ववत् स्यात् इति(स्यादपीति) न वाच्यम् ।">नामाध्यारभ्य प्राणान्तमुत्तरोत्तरमुत्तमत्वमुक्तम्। न प्राणात् किञ्चिद् भूय उक्तम् । तथाऽपि पूर्ववत् स्यात् इति(स्यादपीति) न वाच्यम् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V35_B2" data-verse="BS_C03_S03_V35" data-block-id="BS_C03_S03_V35_B2" style="position: relative;"><span data-deva="प्राणो वाव सर्वेभ्यो भूयान्न हि प्राणाद्भूयान् प्राणो ह्येव भूयांस्तस्माद्भूयान् नाम’ इति कौण्ठरव्यश्रुतेः ॥ 35 ॥">प्राणो वाव सर्वेभ्यो भूयान्न हि प्राणाद्भूयान् प्राणो ह्येव भूयांस्तस्माद्भूयान् नाम’ इति कौण्ठरव्यश्रुतेः ॥ 35 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V36" data-block-id="BS_C03_S03_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(401)ओम् अन्तरा भूतग्रामवदिति चेत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-36 ॥">(401)ओम् अन्तरा भूतग्रामवदिति चेत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-36 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V26" data-block-id="BS_C03_S02_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(349)ओं प्रकाशश्च कर्मण्यभ्यासात् ओम् ॥ 03-02-26॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V36" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V36" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V21_B3" data-verse="BS_C03_S03_V36" data-block-id="BS_C03_S03_V21_B3" style="position: relative;"><span data-deva="यथा भूतग्राम एकस्मादेक उत्तमोऽस्त्येव, एवं प्राणादपि परमात्मानमन्तरा विद्यत इति चेत्,">यथा भूतग्राम एकस्मादेक उत्तमोऽस्त्येव, एवं प्राणादपि परमात्मानमन्तरा विद्यत इति चेत्,</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V26" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V26">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V21_B4" data-verse="BS_C03_S03_V36" data-block-id="BS_C03_S03_V21_B4" style="position: relative;"><span data-deva="न। प्राणादुत्तमाभावे प्रमाणमुक्तम् । अन्यत्रोत्तमाभावे न प्रमाणम्। दृष्यते चान्यत्रोत्तमत्वम् ॥ 36 ॥">न। प्राणादुत्तमाभावे प्रमाणमुक्तम् । अन्यत्रोत्तमाभावे न प्रमाणम्। दृष्यते चान्यत्रोत्तमत्वम् ॥ 36 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V26_B1" data-verse="BS_C03_S02_V26" data-block-id="BS_C03_S02_V26_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shruthi-id">विषयभूते तस्मिन्नेव श्रवाणाध्यभ्यासात् प्रकाशश्च भवति ।</span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V26_B2" data-verse="BS_C03_S02_V26" data-block-id="BS_C03_S02_V26_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Shruthi-id">‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोदव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यः’(बृ.उ.४.४.५)</span></span>इति श्रुतेः ॥ 26 ॥</div>
 </div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V27_I04" data-block-id="BS_C03_S02_V27_I04" data-verse="BS_C03_S02_V27">
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V37" data-block-id="BS_C03_S03_V37" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(402)ओम् अन्यथा भेदानुपपत्तिरिति चेन्नोपदेशवत् ओम् ॥ 03-03-37 ॥">(402)ओम् अन्यथा भेदानुपपत्तिरिति चेन्नोपदेशवत् ओम् ॥ 03-03-37 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">नित्याव्यक्तस्य कथं प्रकाशः ? इत्यत उच्यते-</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V37" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V37" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V21_B4" data-verse="BS_C03_S03_V37" data-block-id="BS_C03_S03_V21_B4" style="position: relative;"><span data-deva="प्राणस्य सर्वोत्तमत्वे परमात्मना भेदानुपपत्तिरिति चेत्,">प्राणस्य सर्वोत्तमत्वे परमात्मना भेदानुपपत्तिरिति चेत्,</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V21_B5" data-verse="BS_C03_S03_V37" data-block-id="BS_C03_S03_V21_B5" style="position: relative;"><span data-deva="न। श्रुत्युपदिष्टवदुपपत्तेः । अन्येभ्यः प्राणस्योत्तमत्वं तस्मात् परमात्मनो ह्युपदिष्टम् ॥ 37 ॥">न। श्रुत्युपदिष्टवदुपपत्तेः । अन्येभ्यः प्राणस्योत्तमत्वं तस्मात् परमात्मनो ह्युपदिष्टम् ॥ 37 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति इयदामननाधिकरणम् ॥ 21 ॥">॥ इति इयदामननाधिकरणम् ॥ 21 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V27" data-block-id="BS_C03_S02_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(350)ओम् अतोऽनन्तेन तथा हि लिङ्गम् ओम् ॥ 03-02-27॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A062" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="व्यतिहाराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A062"></span></p><h4 id="व्यतिहाराधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A4.E0.A4.BF.E0.A4.B9.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="व्यतिहाराधिकरणम्">व्यतिहाराधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V38_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V38_I01" data-verse="BS_C03_S03_V38" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V27" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V27">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="नेति चेत्, न-">नेति चेत्, न-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V27_B1" data-verse="BS_C03_S02_V27" data-block-id="BS_C03_S02_V27_B1">उभयत्र प्रमाणभावात् तत् प्रसादादेव प्रकाशो भवति ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V27_B2" data-verse="BS_C03_S02_V27" data-block-id="BS_C03_S02_V27_B2">‘तस्याभिध्यानाद्योजनात् तत्त्वभावाद्भूयश्चान्ते विश्वमायानिवृत्तिः’(श्वे.उ.१.१०) इति लिङ्गात् ।
-युज्यते च तस्यानन्तशक्तित्वात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V27_B5" data-verse="BS_C03_S02_V27" data-block-id="BS_C03_S02_V27_B5"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaAdhyatma-id">नित्याव्यक्तोऽपि भगवानीक्ष्यते निजशक्तितः।<br/>तमृते परमात्मानं कः पश्येतामितं प्रभुम्’</span></span>इति नारायणाध्यात्मे॥27॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अव्यक्ताधिकरणम् ॥ 14 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V38" data-block-id="BS_C03_S03_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(403)ओं व्यतिहारो विशिंषन्ति हीतरवत् ओम् ॥ 03-03-38 ॥">(403)ओं व्यतिहारो विशिंषन्ति हीतरवत् ओम् ॥ 03-03-38 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V38" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V38" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A035" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उभयव्यपदेशाधिकरणम्(अहिकुण्डलाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A035"></span><h4 class="gr-section-head">उभयव्यपदेशाधिकरणम्(अहिकुण्डलाधिकरणम्)</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V38_B1" data-verse="BS_C03_S03_V38" data-block-id="BS_C03_S03_V38_B1" style="position: relative;"><span data-deva="उक्तं प्राणात् परमात्मन उत्तमत्वं पूर्वोक्ताध्याहारेण‘एष तु वा अतिवदति’(छां.उ.७.१६) इति विशिंषन्ति हि । यथेतरेषु विशेषणम् ।">उक्तं प्राणात् परमात्मन उत्तमत्वं पूर्वोक्ताध्याहारेण‘एष तु वा अतिवदति’(छां.उ.७.१६) इति विशिंषन्ति हि । यथेतरेषु विशेषणम् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V38_B2" data-verse="BS_C03_S03_V38" data-block-id="BS_C03_S03_V38_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘उत्तमत्वं हि देवानां मुक्तावपि हि मानवात् ।
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V28_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V28_I01" data-verse="BS_C03_S02_V28">
+तेभ्यः प्राणस्य तस्माच्च नित्यमुक्तस्य वै हरेः’ ॥इति च बृहत्तन्त्रे ॥ 38 ॥">‘उत्तमत्वं हि देवानां मुक्तावपि हि मानवात् ।
-<div class="leading-bhashya-line">स्वरूपेणानन्दादिना कथमानन्दित्वादिः? इत्यत(तत्रो) उच्यते-</div>
+तेभ्यः प्राणस्य तस्माच्च नित्यमुक्तस्य वै हरेः’ ॥इति च बृहत्तन्त्रे ॥ 38 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति व्यतिहाराधिकरणम् ॥ 22 ॥">॥ इति व्यतिहाराधिकरणम् ॥ 22 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V28" data-block-id="BS_C03_S02_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(351)ओम् उभयव्यपदेशात्त्वहिकुण्डलवत् ओम् ॥ 03-02-28॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A063" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सत्याद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A063"></span></p><h4 id="सत्याद्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सत्याद्यधिकरणम्">सत्याद्यधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V39_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V39_I01" data-verse="BS_C03_S03_V39" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V28" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V28">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="कृतिर्निष्ठा ज्ञानमित्यादीनां भेदाद्बहव उत्तमा इति चेत्, न –">कृतिर्निष्ठा ज्ञानमित्यादीनां भेदाद्बहव उत्तमा इति चेत्, न –</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V28_B1" data-verse="BS_C03_S02_V28" data-block-id="BS_C03_S02_V28_B1">‘आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान्’(तै.उ.२.४.), ‘अथैष एव परम आनन्दः’(बृ.उ.६.३.३३)  इत्युभयव्यपदेशात्, अहिकुण्डलवदेव युज्यते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V28_B2" data-verse="BS_C03_S02_V28" data-block-id="BS_C03_S02_V28_B2">यथाऽहिः कुण्डली कुण्डलं च । तुशब्दात् केवलश्रुतिगम्यत्वं दर्शयति ॥ 28 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V29" data-block-id="BS_C03_S02_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(352) ओं प्रकाशाश्रयवद्वा तेजस्त्वात् ओम् ॥ 03-02-29॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V39" data-block-id="BS_C03_S03_V39" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(404)ओं सैव हि सत्यादयः ओम् ॥ 03-03-39 ॥">(404)ओं सैव हि सत्यादयः ओम् ॥ 03-03-39 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V39" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V39" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V29" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V29">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V39_B1" data-verse="BS_C03_S03_V39" data-block-id="BS_C03_S03_V39_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सत्यादिगुणास्तस्या एव परदेवतायाः स्वरूपभूताः ।">सत्यादिगुणास्तस्या एव परदेवतायाः स्वरूपभूताः ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V29_B1" data-verse="BS_C03_S02_V29" data-block-id="BS_C03_S02_V29_B1">यथाऽऽदित्यस्य प्रकाशत्वं प्रकाशित्वं च, एवं वा दृष्टान्तः। तेजोरूपत्वाद् ब्रह्मणः ॥ 29 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V39_B2" data-verse="BS_C03_S03_V39" data-block-id="BS_C03_S03_V39_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘नामादिप्राणपर्यन्ताद्योहि सत्यादिरूपवान् ।
+तस्मै नमो भगवते विष्णवे सर्वजिष्णवे’ इति ॥">‘नामादिप्राणपर्यन्ताद्योहि सत्यादिरूपवान् ।
+तस्मै नमो भगवते विष्णवे सर्वजिष्णवे’ इति ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V39_B4" data-verse="BS_C03_S03_V39" data-block-id="BS_C03_S03_V39_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chadhyatma-id"><span data-deva="‘सत्याद्या अहमात्मान्ताः यद्गुणाः समुदीरिताः ।">‘सत्याद्या अहमात्मान्ताः यद्गुणाः समुदीरिताः ।</span><br><span data-deva="तस्मै नमो भगवते यस्मादेव विमुच्यते’">तस्मै नमो भगवते यस्मादेव विमुच्यते’</span></span></span><span data-deva="इति चाध्यात्मे ॥ 39 ॥">इति चाध्यात्मे ॥ 39 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V30" data-block-id="BS_C03_S02_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(353)ओं पूर्ववद् वा ओम् ॥ 03-02-30 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सत्याद्यधिकरणम् ॥ 23 ॥">॥ इति सत्याद्यधिकरणम् ॥ 23 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A064" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कामाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A064"></span></p><h4 id="कामाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="कामाधिकरणम्">कामाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V30" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V30">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V40_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V40_I01" data-verse="BS_C03_S03_V40" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V30_B1" data-verse="BS_C03_S02_V30" data-block-id="BS_C03_S02_V30_B1">यथा एक एव कालः पूर्व इत्यवच्छेदकोऽवच्छेद्यश्च भवति। अतिसूक्ष्मत्वापेक्षयैष दृष्टान्तः।</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="प्रकृतेरपि जन्मादेः संसारप्राप्तेः किमिति नामादिष्वपाठ इति अत्रोच्यते-">प्रकृतेरपि जन्मादेः संसारप्राप्तेः किमिति नामादिष्वपाठ इति अत्रोच्यते-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V30_B2" data-verse="BS_C03_S02_V30" data-block-id="BS_C03_S02_V30_B2">स्थूलमतीनां च प्रदर्शनार्थमहिकुण्डलदृष्टान्तः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V30_B3" data-verse="BS_C03_S02_V30" data-block-id="BS_C03_S02_V30_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaAdhyatma-id">‘प्रकाशवत् कालवद्वा यथाऽङ्गे शयनादिकम् ।<br/>ब्रह्मणश्चैव मुक्तानामानन्दोऽभिन्न एव तु’</span></span> इति नारायणाध्यात्मे।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V30_B4" data-verse="BS_C03_S02_V30" data-block-id="BS_C03_S02_V30_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘आनन्देन त्वभिन्नेन व्यवहारः प्रकाशवत्।<br/>कालवद् वा यथा कालः स्वावच्छेदकतां व्रजेत्॥’</span></span> इति पाद्मे(ब्राह्मे) ॥ 30 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V31" data-block-id="BS_C03_S02_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(354)ओं प्रतिषेधाच्च ओम् ॥ 03-02-31॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V40" data-block-id="BS_C03_S03_V40" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(405)ओं कामादितरत्र तत्र चायतनादिभ्यः ओम् ॥ 03-03-40 ॥">(405)ओं कामादितरत्र तत्र चायतनादिभ्यः ओम् ॥ 03-03-40 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V40" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V40" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V31" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V31">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V40_B1" data-verse="BS_C03_S03_V40" data-block-id="BS_C03_S03_V40_B1" style="position: relative;"><span data-deva="स्वेच्छयैव मूलस्थाने स्थिताऽन्यत्र चावतारान् करोतीश्वरेच्छानुसारेण ।‘सर्वायतना सर्वकाला सर्वेच्छा सर्वज्ञा सर्वावस्था न बद्धा बन्धिका सैषा प्रकृतिविकृतिः’ इति वत्सश्रुतेः ।">स्वेच्छयैव मूलस्थाने स्थिताऽन्यत्र चावतारान् करोतीश्वरेच्छानुसारेण ।‘सर्वायतना सर्वकाला सर्वेच्छा सर्वज्ञा सर्वावस्था न बद्धा बन्धिका सैषा प्रकृतिविकृतिः’ इति वत्सश्रुतेः ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V31_B1" data-verse="BS_C03_S02_V31" data-block-id="BS_C03_S02_V31_B1">‘एकमेवाद्वितीयम्’(छां.उ.६.२.१) ।‘नेह नानाऽस्ति किञ्चन’(क.उ.२.४.११) इति भेदस्य ॥ 31 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V40_B4" data-verse="BS_C03_S03_V40" data-block-id="BS_C03_S03_V40_B4" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id"><span data-deva="‘नामादयस्तु बद्धत्वान्मोचकत्वात् परोऽपि च ।">‘नामादयस्तु बद्धत्वान्मोचकत्वात् परोऽपि च ।</span><br><span data-deva="उभयोरप्यभावेन यथाऽव्यक्तं न तूदितम् ॥">उभयोरप्यभावेन यथाऽव्यक्तं न तूदितम् ॥</span><br><span data-deva="श्रुतौ तथा जीवपरावुच्येते किञ्चिनेतरत् ।">श्रुतौ तथा जीवपरावुच्येते किञ्चिनेतरत् ।</span><br><span data-deva="नोच्यते च तदा तत्त्वद्वयं वै समुदाहृतम्’">नोच्यते च तदा तत्त्वद्वयं वै समुदाहृतम्’</span></span><span data-deva=" इति ब्रह्मतर्के ॥ 40 ॥"> इति ब्रह्मतर्के ॥ 40 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति उभयव्यपदेशाधिकरणम् (अहिकुण्डलाधिकरणम्) ॥ 15 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V41" data-block-id="BS_C03_S03_V41" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(406)ओम् आदरादलोपः ओम् ॥ 03-03-41 ॥">(406)ओम् आदरादलोपः ओम् ॥ 03-03-41 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V41" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V41" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A036" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="परानन्दा(परमता)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A036"></span><h4 class="gr-section-head">परानन्दा(परमता)धिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V41_B1" data-verse="BS_C03_S03_V41" data-block-id="BS_C03_S03_V41_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अबद्धत्वेऽपि भक्तिविशेषादेवोपासनाद्यलोपस्तस्या भवति ।">अबद्धत्वेऽपि भक्तिविशेषादेवोपासनाद्यलोपस्तस्या भवति ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V41_B2" data-verse="BS_C03_S03_V41" data-block-id="BS_C03_S03_V41_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id"><span data-deva="‘यथा श्रीर्नित्यमुक्ताऽपि प्राप्तकामाऽपि सर्वदा ।">‘यथा श्रीर्नित्यमुक्ताऽपि प्राप्तकामाऽपि सर्वदा ।</span><br><span data-deva="उपास्ते नित्यशो विष्णमेवं भक्तो हरेर्भवेत्’">उपास्ते नित्यशो विष्णमेवं भक्तो हरेर्भवेत्’</span></span></span><span data-deva=" इति बृहत्तन्त्रे ॥ 41 ॥"> इति बृहत्तन्त्रे ॥ 41 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V32" data-block-id="BS_C03_S02_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(355)ओं परमतः सेतून्मानसम्बन्धभेदव्यपदेशेभ्यः ओम् ॥ 03-02-32॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V32" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V32">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V32_B1" data-verse="BS_C03_S02_V32" data-block-id="BS_C03_S02_V32_B1">न चानन्दादित्वाल्लोकानन्दादिवत् । ‘एष सेतुर्विधृतिः’(छां.उ.८.४.१), ‘य एष आनन्दः परस्य’, ‘एष नित्यो महिमा ब्राह्मणस्य’(बृ.उ.६.४.२३) इति सेतुत्वं ह्युच्यते। ‘यतो वाचो निवर्तन्ते’(तै.उ.२.४) इत्युन्मानत्वम्। ‘एतस्यैवाऽनन्दस्यान्यानि भूतानि मात्रामुपजीवन्ति’(बृ.उ.६.३.३२) इति सम्बन्धः।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘अन्यज्ञानं तु जीवानामन्यज्ज्ञानं परस्य च<br/>नित्यानन्दाव्ययं पूर्णं परज्ञानं विधीयते’</span></span> इति भेदः ॥<br/> अतोऽलौकिकत्वात् परमेव ब्रह्मानन्दादिकम् ॥ 32 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V33" data-block-id="BS_C03_S02_V33" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(356)ओं दर्शनात् तु ओम् ॥ 03-02-33॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V42" data-block-id="BS_C03_S03_V42" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(407)ओम् उपस्थितेस्तद्वचनात् ओम् ॥ 03-03-42 ॥">(407)ओम् उपस्थितेस्तद्वचनात् ओम् ॥ 03-03-42 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V42" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V42" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V33" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V33">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V42_B1" data-verse="BS_C03_S03_V42" data-block-id="BS_C03_S03_V42_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अनादिकाले भगवत्सम्बन्धित्वाद्युज्यते च नित्यमुक्तत्वं तस्याः । ‘द्वावेतावनादिनित्यावनादियुक्तौ नित्यमुक्तावनादिकृतौ नित्यकृतौ योऽयं परमो या च प्रकृती रमते ह्यस्यां परमो रमते ह्यस्मिन् प्रकृतिः स्वस्मिन् हि रमते परमो न स्वस्मिन् प्रकृतिरत एनमाहुः परम इति’ इति गौपवनश्रुतिवचनात्॥42 ॥">अनादिकाले भगवत्सम्बन्धित्वाद्युज्यते च नित्यमुक्तत्वं तस्याः । ‘द्वावेतावनादिनित्यावनादियुक्तौ नित्यमुक्तावनादिकृतौ नित्यकृतौ योऽयं परमो या च प्रकृती रमते ह्यस्यां परमो रमते ह्यस्मिन् प्रकृतिः स्वस्मिन् हि रमते परमो न स्वस्मिन् प्रकृतिरत एनमाहुः परम इति’ इति गौपवनश्रुतिवचनात्॥42 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V33_B1" data-verse="BS_C03_S02_V33" data-block-id="BS_C03_S02_V33_B1">दर्शनादेव चान्यानन्दादीनाम् । ‘अदृष्टमव्यवहार्यमव्यपदेश्यं सुखं ज्ञानमोजो बलमिति ब्रह्मणस्तस्माद्ब्रह्मेत्याचक्षते तस्माद्ब्रह्मेत्याचक्षते’ इति हि कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 33 ॥</div>
 </div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V34_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V34_I01" data-verse="BS_C03_S02_V34">
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति कामाधिकरणम् ॥ 24 ॥">॥ इति कामाधिकरणम् ॥ 24 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">अप्रसिद्धस्य कथमानन्द इत्यादिव्यपदेशः? इत्यतो वक्ति –</div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A065" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="निर्धारणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A065"></span></p><h4 id="निर्धारणाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A8.E0.A4.BF.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.A7.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="निर्धारणाधिकरणम्">निर्धारणाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V43_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V43_I01" data-verse="BS_C03_S03_V43" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="दर्शनार्थं ह्युपासनम् । तच्च श्रवणादेरेव भवति । अतः किमर्थमिति अत्रोच्यते–">दर्शनार्थं ह्युपासनम् । तच्च श्रवणादेरेव भवति । अतः किमर्थमिति अत्रोच्यते–</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V43" data-block-id="BS_C03_S03_V43" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(408)ओं तन्निर्धारणार्थनियमस्तद्दृष्टेः पृथग्ध्यप्रतिबन्धः पलम् ओं॥ 03-03-43 ॥">(408)ओं तन्निर्धारणार्थनियमस्तद्दृष्टेः पृथग्ध्यप्रतिबन्धः पलम् ओं॥ 03-03-43 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V34" data-block-id="BS_C03_S02_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(357)ओं बुद्ध्यर्थः पादवत् ओम् ॥ 03-02-34॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V43" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V43" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V43_B1" data-verse="BS_C03_S03_V43" data-block-id="BS_C03_S03_V43_B1" style="position: relative;"><span data-deva="तत्त्वनिश्चयो वेदार्थनियमश्च ब्रह्मदृष्टेः पृथगेव ।">तत्त्वनिश्चयो वेदार्थनियमश्च ब्रह्मदृष्टेः पृथगेव ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V34" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V34">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V43_B2" data-verse="BS_C03_S03_V43" data-block-id="BS_C03_S03_V43_B2" style="position: relative;"><span data-deva="हिशब्देन ‘आत्मा वाऽरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्य’(बृ.उ.४.४.५) इति श्रुतिं सूचयति ।">हिशब्देन ‘आत्मा वाऽरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्य’(बृ.उ.४.४.५) इति श्रुतिं सूचयति ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V34_B1" data-verse="BS_C03_S02_V34" data-block-id="BS_C03_S02_V34_B1">जीवेश्वरसम्बन्धज्ञापनार्थमप्रसिद्धोऽपि पादो यथा ‘पाद’शब्देन व्यपदिश्यते ‘पादोऽस्य विश्वा भूतानि’(ऋ.सं.१०.९०.३) इति, तथा ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V43_B3" data-verse="BS_C03_S03_V43" data-block-id="BS_C03_S03_V43_B3" style="position: relative;"><span data-deva="श्रवणादिफलं चाज्ञानविपर्ययादिदर्शनप्रतिबन्धनिवृत्तिः ।
+">श्रवणादिफलं चाज्ञानविपर्ययादिदर्शनप्रतिबन्धनिवृत्तिः ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V34_B2" data-verse="BS_C03_S02_V34" data-block-id="BS_C03_S02_V34_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘अलौकिकोऽपि ज्ञानादिस्तच्छब्दैरेव भण्यते ।<br/>ज्ञापनार्थाय लोकस्य यथा राजेव देवराट्’</span></span> इति च पाद्मे ॥ 34 ॥</div>
+</span><p><span data-deva="ब्रह्मतर्के च –
+‘श्रुत्वा मत्वा तथा ध्यात्वा तदज्ञानविपर्ययौ ।
+">ब्रह्मतर्के च –
+‘श्रुत्वा मत्वा तथा ध्यात्वा तदज्ञानविपर्ययौ ।
+</span></p><span data-deva="
+संशयं च पराणुद्य लभते ब्रह्मदर्शनम्’ इति ॥ 43 ॥">
+संशयं च पराणुद्य लभते ब्रह्मदर्शनम्’ इति ॥ 43 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति परानन्दा(परमता)धिकरणम् ॥16॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति निर्धारणाधिकरणम् ॥ 25 ॥">॥ इति निर्धारणाधिकरणम् ॥ 25 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A066" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रदानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A066"></span></p><h4 id="प्रदानाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.A6.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="प्रदानाधिकरणम्">प्रदानाधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A037" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="स्थानविशेषाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A037"></span><h4 class="gr-section-head">स्थानविशेषाधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V44" data-block-id="BS_C03_S03_V44" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(409)ओं प्रदानवदेव हि तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-44 ॥">(409)ओं प्रदानवदेव हि तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-44 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V44" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V44" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V35_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V35_I01" data-verse="BS_C03_S02_V35">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V44_B1" data-verse="BS_C03_S03_V44" data-block-id="BS_C03_S03_V44_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न च श्रवणादिमात्रेण ब्रह्मदृष्टिर्भवति, किन्तु सेतिकर्तव्येन । यथा गुरुदत्तं तथैव भवति।‘आचार्यवान् पुरुषो वेद’(छां.उ.६.१४.२) इति ह्युक्तम् ॥ 44 ॥">न च श्रवणादिमात्रेण ब्रह्मदृष्टिर्भवति, किन्तु सेतिकर्तव्येन । यथा गुरुदत्तं तथैव भवति।‘आचार्यवान् पुरुषो वेद’(छां.उ.६.१४.२) इति ह्युक्तम् ॥ 44 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">परानन्दमात्रात्वे कथं ब्रह्माद्यानन्दादीनां विशेषः? इत्यत उच्यते –</div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति प्रदानाधिकरणम् ॥ 26 ॥">॥ इति प्रदानाधिकरणम् ॥ 26 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V35" data-block-id="BS_C03_S02_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(358)ओं स्थानविशेषात् प्रकाशादिवत् ओम् ॥ 03-02-35 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A067" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="गुरुप्रसादाधिकरणम् (लिङ्गभूयस्त्वाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A067"></span></p><h4 id="गुरुप्रसादाधिकरणम्_(लिङ्गभूयस्त्वाधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.97.E0.A5.81.E0.A4.B0.E0.A5.81.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.B8.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.B2.E0.A4.BF.E0.A4.99.E0.A5.8D.E0.A4.97.E0.A4.AD.E0.A5.82.E0.A4.AF.E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="गुरुप्रसादाधिकरणम् (लिङ्गभूयस्त्वाधिकरणम्)">गुरुप्रसादाधिकरणम् (लिङ्गभूयस्त्वाधिकरणम्)</span></h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V45_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V45_I01" data-verse="BS_C03_S03_V45" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V35" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V35">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="गुरुप्रसादः स्वप्रयत्नो वा बलवानिति निगद्यते-">गुरुप्रसादः स्वप्रयत्नो वा बलवानिति निगद्यते-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V35_B1" data-verse="BS_C03_S02_V35" data-block-id="BS_C03_S02_V35_B1">यथाऽऽदित्यस्य दर्पणादिस्थानविशेषात् प्रतिबिम्बविशेष एवमानन्दादेरपि ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V35_B2" data-verse="BS_C03_S02_V35" data-block-id="BS_C03_S02_V35_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">‘ब्रह्मादिगुणवैशेष्यादानन्दादिः परस्य(आनन्दः परमस्य) च ।<br/>प्रतिबिम्बत्वमायाति मध्योच्चादिविशेषतः’</span></span> इति वाराहे ॥ 35 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V36" data-block-id="BS_C03_S02_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(359)ओम् उपपत्तेश्च ओम् ॥ 03-02-36॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V45" data-block-id="BS_C03_S03_V45" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(410)ओं लिङ्गभूयस्त्वात् तद्धि बलीयस्तदपि ओम् ॥ 03-03-45 ॥">(410)ओं लिङ्गभूयस्त्वात् तद्धि बलीयस्तदपि ओम् ॥ 03-03-45 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V45" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V45" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V36" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V36">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V45_B1" data-verse="BS_C03_S03_V45" data-block-id="BS_C03_S03_V45_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ऋषभादिभ्यो विद्यां ज्ञात्वाऽपि सत्यकामेन‘भगवांस्त्वेव मे कामं ब्रूयात्’(छां.उ.४.९.२), श्रुतं ह्येव भगवद्दृशेभ्य आचार्याद्‍ध्वेव विद्या विदिता साधिष्ठं प्रापयति’(छां.उ.४.९.३) इति वचनात् ।‘अत्र ह न किञ्चन वीयाय’(छां.उ.४.९.३) इत्यनुज्ञानादुपकोसलवचनाच्च लिङ्गभूयस्त्वाद्गुरुप्रसाद एव बलवान्(गुरुप्रदानमेव बलवत्) ।">ऋषभादिभ्यो विद्यां ज्ञात्वाऽपि सत्यकामेन‘भगवांस्त्वेव मे कामं ब्रूयात्’(छां.उ.४.९.२), श्रुतं ह्येव भगवद्दृशेभ्य आचार्याद्‍ध्वेव विद्या विदिता साधिष्ठं प्रापयति’(छां.उ.४.९.३) इति वचनात् ।‘अत्र ह न किञ्चन वीयाय’(छां.उ.४.९.३) इत्यनुज्ञानादुपकोसलवचनाच्च लिङ्गभूयस्त्वाद्गुरुप्रसाद एव बलवान्(गुरुप्रदानमेव बलवत्) ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V36_B1" data-verse="BS_C03_S02_V36" data-block-id="BS_C03_S02_V36_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘ऐश्वर्यात् परमाद्विष्णोर्भक्त्यादीनामनादितः ।<br/>ब्रह्मादीनां सूपपन्ना ह्यानन्दादेर्विचित्रता’</span></span> इति हि पाद्मे ॥ 36 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V45_B2" data-verse="BS_C03_S03_V45" data-block-id="BS_C03_S03_V45_B2" style="position: relative;"><span data-deva="तर्हि तावताऽलमिति न मन्तव्यम् ।‘श्रोतव्यो मन्तव्यः’(बृ.उ.४.४.५) इत्यादेस्तदपि कर्तव्यम् ।
+">तर्हि तावताऽलमिति न मन्तव्यम् ।‘श्रोतव्यो मन्तव्यः’(बृ.उ.४.४.५) इत्यादेस्तदपि कर्तव्यम् ।
+</span><p><span data-deva="वाराहे च –
+‘गुरुप्रसादो बलवान्न तस्माद्बलवत्तरम् ।
+">वाराहे च –
+‘गुरुप्रसादो बलवान्न तस्माद्बलवत्तरम् ।
+</span></p><span data-deva="
+तथाऽपि श्रवणादिश्च कर्तव्यो मोक्षसिद्धये’ इति ॥ 45 ॥">
+तथाऽपि श्रवणादिश्च कर्तव्यो मोक्षसिद्धये’ इति ॥ 45 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति स्थानविशेषाधिकरणम् ॥ 17 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति गुरुप्रसादाधिकरणम् (लिङ्गभूयस्त्वाधिकरणम्) ॥ 27 ॥">॥ इति गुरुप्रसादाधिकरणम् (लिङ्गभूयस्त्वाधिकरणम्) ॥ 27 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A068" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पूर्वविकल्पाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A068"></span></p><h4 id="पूर्वविकल्पाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.82.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B2.E0.A5.8D.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="पूर्वविकल्पाधिकरणम्">पूर्वविकल्पाधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A038" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रतिषेधाधिकरणम् (तथान्यत्वाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A038"></span><h4 class="gr-section-head">प्रतिषेधाधिकरणम् (तथान्यत्वाधिकरणम्)</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V46" data-block-id="BS_C03_S03_V46" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(411)ओं पूर्वविकल्पः प्रकरणात् स्यात् क्रियामानसवत् ओम् ॥ 03-03-46 ॥">(411)ओं पूर्वविकल्पः प्रकरणात् स्यात् क्रियामानसवत् ओम् ॥ 03-03-46 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V46" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V46" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V37_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V37_I01" data-verse="BS_C03_S02_V37">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V46_B1" data-verse="BS_C03_S03_V46" data-block-id="BS_C03_S03_V46_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न च पूर्वप्राप्त एव गुरुरिति नियमः । समग्रानुग्रहं चेत् पश्चात्तनः करोति स्वयमेव तदा विकल्पः स्यात् ।">न च पूर्वप्राप्त एव गुरुरिति नियमः । समग्रानुग्रहं चेत् पश्चात्तनः करोति स्वयमेव तदा विकल्पः स्यात् ।</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">ध्यानकाले यच्चित्ते प्रदृष्यते तदेव हि ब्रह्मरूपम् । अतः कथमव्यक्तता ? इत्यत आह-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V46_B2" data-verse="BS_C03_S03_V46" data-block-id="BS_C03_S03_V46_B2" style="position: relative;"><span data-deva="मानसक्रियावत्, यथोभयोर्ध्यानयोः समयोः ।
+">मानसक्रियावत्, यथोभयोर्ध्यानयोः समयोः ।
+</span><p><span data-deva="‘पूर्वस्मादुत्तमो लब्धः स्वयमेव गुरुर्यदि ।
+">‘पूर्वस्मादुत्तमो लब्धः स्वयमेव गुरुर्यदि ।
+</span></p><span data-deva="
+गृह्णीयादविचारेण विकल्पः समयोर्भवेत्’ ॥">
+गृह्णीयादविचारेण विकल्पः समयोर्भवेत्’ ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V46_B3" data-verse="BS_C03_S03_V46" data-block-id="BS_C03_S03_V46_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhattantra-id"><span data-deva="समग्रानुग्रहाभावात् सत्यकामः स्वकं गुरुम् ।">समग्रानुग्रहाभावात् सत्यकामः स्वकं गुरुम् ।</span><br><span data-deva="ऋषभाद्यनुज्ञया चैष प्राप तस्माद्धि युज्यते’">ऋषभाद्यनुज्ञया चैष प्राप तस्माद्धि युज्यते’</span></span></span><span data-deva="इति बृहत्तन्त्रे ॥">इति बृहत्तन्त्रे ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V46_B4" data-verse="BS_C03_S03_V46" data-block-id="BS_C03_S03_V46_B4" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Mahasamhitayam-id"><span data-deva="‘समग्रानुग्रहं कश्चित् स्वयमेव समो यदि ।">‘समग्रानुग्रहं कश्चित् स्वयमेव समो यदि ।</span><br><span data-deva="कुर्यात् पुनश्च गृह्णीयादविरोधेन कामतः ॥">कुर्यात् पुनश्च गृह्णीयादविरोधेन कामतः ॥</span><br><span data-deva="ध्यानयोः समयोर्यद्वद्विकल्पः कामतो भवेत् ।">ध्यानयोः समयोर्यद्वद्विकल्पः कामतो भवेत् ।</span><br><span data-deva="एवं गुरोर्द्वितीयस्य विकल्पो ग्रहणेऽपि च’">एवं गुरोर्द्वितीयस्य विकल्पो ग्रहणेऽपि च’</span></span><span data-deva=" इति महासंहितायाम् ॥ 46 ॥"> इति महासंहितायाम् ॥ 46 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V47" data-block-id="BS_C03_S03_V47" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(412)ओम् अतिदेशाच्च ओम् ॥ 03-03-47 ॥">(412)ओम् अतिदेशाच्च ओम् ॥ 03-03-47 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V37" data-block-id="BS_C03_S02_V37" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(360)ओं तथाऽन्यत् प्रतिषेधात् ओम् ॥ 03-02-37 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V47" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V47" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V47_B11" data-verse="BS_C03_S03_V47" data-block-id="BS_C03_S03_V47_B11" style="position: relative;"><span data-deva="‘ब्रह्मोपास्त्व बह्मोपचरस्व तच्छ्रुणु हि तत्त्वामवतु । या ब्रह्मोपचरेर्यथा मामुपचरेर्ये चान्येऽस्मद्विधाः श्रेयसश्च तानुपास्व तानुपचरस्व तेभ्यः शृणु हि ते त्वामवन्तु’ इति पौष्यायणश्रुतावतिदेशाच्च॥ 47 ॥">‘ब्रह्मोपास्त्व बह्मोपचरस्व तच्छ्रुणु हि तत्त्वामवतु । या ब्रह्मोपचरेर्यथा मामुपचरेर्ये चान्येऽस्मद्विधाः श्रेयसश्च तानुपास्व तानुपचरस्व तेभ्यः शृणु हि ते त्वामवन्तु’ इति पौष्यायणश्रुतावतिदेशाच्च॥ 47 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V37" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V37">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V37_B1" data-verse="BS_C03_S02_V37" data-block-id="BS_C03_S02_V37_B1">यथा जीवानन्दादेरन्यद् ब्रह्म तथोपासाकृतादपि ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V37_B2" data-verse="BS_C03_S02_V37" data-block-id="BS_C03_S02_V37_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kenopanishat-id">‘यन्मनसा न मनुते येनाहुर्मनो मतम् ।<br/>तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते’(केन.उ.१.६)</span></span> इति प्रतिषेधात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V37_B4" data-verse="BS_C03_S02_V37" data-block-id="BS_C03_S02_V37_B4"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmatarka-id">‘पश्यन्ति परमं ब्रह्म चित्ते यत्प्रतिबिम्बितम् ।<br/>ब्रह्मैव प्रतिबिम्बे यदतस्तेषां फलप्रदम् ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V37_B6" data-verse="BS_C03_S02_V37" data-block-id="BS_C03_S02_V37_B6"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmatarka-id">तदुपासनं च भवति प्रतिमोपासनं यथा ।</span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V37_B6" data-verse="BS_C03_S02_V37" data-block-id="BS_C03_S02_V37_B6"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmatarka-id">दृश्यते त्वपरोक्षेण ज्ञानेनैव परं पदम् ।<br/>उपासना त्वापरोक्ष्यं गमयेत् तत्प्रसादतः’</span></span>इति च ब्रह्मतर्के ॥ 37 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति प्रतिषेधाधिकरणम् (तथान्यत्वाधिकरणम्) ॥ 18 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति पूर्वविकल्पाधिकरणम् ॥ 28 ॥">॥ इति पूर्वविकल्पाधिकरणम् ॥ 28 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A069" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="विद्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A069"></span></p><h4 id="विद्याधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="विद्याधिकरणम्">विद्याधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A039" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वगतत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A039"></span><h4 class="gr-section-head">सर्वगतत्वाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V48_B1" data-verse="BS_C03_S03_V48" data-block-id="BS_C03_S03_V48_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न च‘कर्मण्यैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः’(भ.गी.३.२०)इत्यादिनाऽन्यन्मोक्षसाधनम् ।">न च‘कर्मण्यैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः’(भ.गी.३.२०)इत्यादिनाऽन्यन्मोक्षसाधनम् ।</span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V48" data-block-id="BS_C03_S03_V48" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(413)ओं विद्यैव तु निर्धारणात् ओम् ॥ 03-03-48 ॥">(413)ओं विद्यैव तु निर्धारणात् ओम् ॥ 03-03-48 ॥</span></span></span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V38_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V38_I01" data-verse="BS_C03_S02_V38">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V48" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V48" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya-line">देशकालान्तरेऽन्यतोऽपि सृष्ट्याधिर्युक्तेत्यतो ब्रूते-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V48_B2" data-verse="BS_C03_S03_V48" data-block-id="BS_C03_S03_V48_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘तमेवं विदित्वाऽतिमृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यते अयनाय’(श्वे.उ.३.८) इति निर्धारणाद् विद्ययैव मोक्षः ॥ 48 ॥">‘तमेवं विदित्वाऽतिमृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यते अयनाय’(श्वे.उ.३.८) इति निर्धारणाद् विद्ययैव मोक्षः ॥ 48 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V49" data-block-id="BS_C03_S03_V49" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(414)ओं दर्शनाच्च ओम् ॥ 03-03-49 ॥">(414)ओं दर्शनाच्च ओम् ॥ 03-03-49 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V38" data-block-id="BS_C03_S02_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(361)ओम् अनेन सर्वगतत्वमायामयशब्दादिभ्यः ओम् ॥ 03-02-38 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V49" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V49" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V49_B1" data-verse="BS_C03_S03_V49" data-block-id="BS_C03_S03_V49_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न केवलं विद्यया किन्त्वपरोक्षज्ञानेनैव च।">न केवलं विद्यया किन्त्वपरोक्षज्ञानेनैव च।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V38" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V38">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V49_B2" data-verse="BS_C03_S03_V49" data-block-id="BS_C03_S03_V49_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वान् परो माययाऽयं सिनीते दृष्ट्वैव तं मुच्यते नापरेण’ इति कौशिकश्रुतेः ॥ 49 ॥">‘सर्वान् परो माययाऽयं सिनीते दृष्ट्वैव तं मुच्यते नापरेण’ इति कौशिकश्रुतेः ॥ 49 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V38_B1" data-verse="BS_C03_S02_V38" data-block-id="BS_C03_S02_V38_B1">सर्वदेशकालवस्तुष्वनेनैव सृष्ट्यादिकं प्रवर्तते । ‘एष सर्व एष सर्वगत एष ईश्वर एषोऽचिन्त्य एष परमः’ इति हि भाल्लवेयश्रुतिः</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V38_B2" data-verse="BS_C03_S02_V38" data-block-id="BS_C03_S02_V38_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chaturvedashikha-id">‘सर्वत्र सर्वमेतस्मात् सर्वदा सर्ववस्तुषु ।<br/>स्वरूपभूतया नित्यशक्त्या मायाख्यया यतः।<br/> अतो मायामयं विष्णुं प्रवदन्ति सनातनम्॥’</span></span>इति हि चतुर्वेदशिखायाम् । <br/>आदिशब्दादन्यत्र प्रमाणाभावाच्च ॥ 38 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति सर्वगतत्वाधिकरणम् ॥ 19 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति विद्याधिकरणम् ॥ 29 ॥">॥ इति विद्याधिकरणम् ॥ 29 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A070" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अबाधाधिकरणम् (श्रुत्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A070"></span></p><h4 id="अबाधाधिकरणम्_(श्रुत्यधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.AC.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.B6.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A5.81.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="अबाधाधिकरणम् (श्रुत्यधिकरणम्)">अबाधाधिकरणम् (श्रुत्यधिकरणम्)</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S02_A040" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="फलदानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S02_A040"></span><h4 class="gr-section-head">फलदानाधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V50" data-block-id="BS_C03_S03_V50" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(415)ओं श्रुत्यादिबलीयास्त्वाच्च न बाधः ओम् ॥ 03-03-50 ॥">(415)ओं श्रुत्यादिबलीयास्त्वाच्च न बाधः ओम् ॥ 03-03-50 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V50" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V50" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V39_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V39_I01" data-verse="BS_C03_S02_V39">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V50_B1" data-verse="BS_C03_S03_V50" data-block-id="BS_C03_S03_V50_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सावधारणा बलवति श्रुतिः ।">सावधारणा बलवति श्रुतिः ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Balavallingam-id"><span data-deva="‘इन्द्रोऽश्वमेधांश्चतमिष्ट्वाऽपि राजा ब्रह्माणमीढ्यं समुवाचोपसन्नः॥">‘इन्द्रोऽश्वमेधांश्चतमिष्ट्वाऽपि राजा ब्रह्माणमीढ्यं समुवाचोपसन्नः॥</span><br><span data-deva="न कर्मभिर्न धनैर्नैव चान्यैः पश्येत् सुखं तेन तत्त्वं ब्रवीहि’">न कर्मभिर्न धनैर्नैव चान्यैः पश्येत् सुखं तेन तत्त्वं ब्रवीहि’</span></span></span><span data-deva="इति बलवल्लिङ्गम् ॥">इति बलवल्लिङ्गम् ॥</span><br><span data-deva="‘नास्त्यकृतः कृतेन’(मुं.उ.१.२.१२) इत्युपपत्तिश्च ।">‘नास्त्यकृतः कृतेन’(मुं.उ.१.२.१२) इत्युपपत्तिश्च ।</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">कर्मापेक्षत्वात् फलदानस्य तदेव ददातीति न वाच्यम् । कुतः ?-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V50_B2" data-verse="BS_C03_S03_V50" data-block-id="BS_C03_S03_V50_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘कर्मणा बध्यते जन्तुर्विद्यया च विमुच्यते ।">‘कर्मणा बध्यते जन्तुर्विद्यया च विमुच्यते ।</span><br><span data-deva="तस्मात् कर्म न कुर्वन्ति यतयः पारदर्शिनः’">तस्मात् कर्म न कुर्वन्ति यतयः पारदर्शिनः’</span></span></span><span data-deva="इति युक्तिमद्बगवद्वचनम् ॥">इति युक्तिमद्बगवद्वचनम् ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V50_B9" data-verse="BS_C03_S03_V50" data-block-id="BS_C03_S03_V50_B9" style="position: relative;"><span data-deva="अतो न प्रमाणान्तरबाधः ।‘कर्मण्यैव’(भ.गी.३.२०) इत्ययोगव्यवच्छेदः ॥ 50 ॥">अतो न प्रमाणान्तरबाधः ।‘कर्मण्यैव’(भ.गी.३.२०) इत्ययोगव्यवच्छेदः ॥ 50 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अबाधाधिकरणम् (श्रुत्यधिकरणम्) ॥ 30 ॥">॥ इति अबाधाधिकरणम् (श्रुत्यधिकरणम्) ॥ 30 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V39" data-block-id="BS_C03_S02_V39" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(362)ओं फलमत उपपत्तेः ओम् ॥ 03-02-39॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A071" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनुबन्धाद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A071"></span></p><h4 id="अनुबन्धाद्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A5.81.E0.A4.AC.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A7.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अनुबन्धाद्यधिकरणम्">अनुबन्धाद्यधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V51" data-block-id="BS_C03_S03_V51" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(416)ओम् अनुबन्धादिभ्यः ओम् ॥ 03-03-51 ॥">(416)ओम् अनुबन्धादिभ्यः ओम् ॥ 03-03-51 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V39" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V39">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V51" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V51" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V39_B1" data-verse="BS_C03_S02_V39" data-block-id="BS_C03_S02_V39_B1">अत एवेश्वरात् फलं भवति । न ह्यचेतनस्य स्वतः प्रवृत्तिर्युज्यते ॥ 39 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V51_B1" data-verse="BS_C03_S03_V51" data-block-id="BS_C03_S03_V51_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न केवलं श्रवणादिभिर्गुरुप्रसादेन च ब्रह्मदर्शनम् । किन्तु भक्त्यादिभिश्च ।">न केवलं श्रवणादिभिर्गुरुप्रसादेन च ब्रह्मदर्शनम् । किन्तु भक्त्यादिभिश्च ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V51_B2" data-verse="BS_C03_S03_V51" data-block-id="BS_C03_S03_V51_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वलक्षणसम्पन्नः सर्वज्ञो विष्णुतत्परः ।
+">‘सर्वलक्षणसम्पन्नः सर्वज्ञो विष्णुतत्परः ।
+</span><p><span data-deva="यद्गुरुः सुप्रसन्नः सन् दद्यात् तन्नान्यथा भवेत् ॥
+तथाऽप्यनादिसंसिद्धो भक्त्यादिगुणपूगतः ।
+">यद्गुरुः सुप्रसन्नः सन् दद्यात् तन्नान्यथा भवेत् ॥
+तथाऽप्यनादिसंसिद्धो भक्त्यादिगुणपूगतः ।
+</span></p><span data-deva="
+लभेद्गुरुप्रसादं च तस्मादेव च तद्भवेत्’ इति ॥">
+लभेद्गुरुप्रसादं च तस्मादेव च तद्भवेत्’ इति ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V51_B3" data-verse="BS_C03_S03_V51" data-block-id="BS_C03_S03_V51_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘भक्तिर्विष्णौ गुरौ चैव गुरोर्नित्यप्रसन्नताम् ।
+">‘भक्तिर्विष्णौ गुरौ चैव गुरोर्नित्यप्रसन्नताम् ।
+</span><p><span data-deva="दद्याच्छमदमादिं च तेन चैते गुणाः पुनः ॥
+">दद्याच्छमदमादिं च तेन चैते गुणाः पुनः ॥
+</span></p><span data-deva="
+तैः सर्वैर्दर्शनं विष्णोः श्रवणादिकृतं भवेत्’ ॥इति नारायणतन्त्रे ॥ 51 ॥">
+तैः सर्वैर्दर्शनं विष्णोः श्रवणादिकृतं भवेत्’ ॥इति नारायणतन्त्रे ॥ 51 ॥</span></div>
+</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अनुबन्धाद्यधिकरणम् ॥ 31॥">॥ इति अनुबन्धाद्यधिकरणम् ॥ 31॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A072" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="दर्शनभेधादिकरणम् (प्रज्ञान्तराधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A072"></span></p><h4 id="दर्शनभेधादिकरणम्_(प्रज्ञान्तराधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A6.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.B6.E0.A4.A8.E0.A4.AD.E0.A5.87.E0.A4.A7.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.9C.E0.A5.8D.E0.A4.9E.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="दर्शनभेधादिकरणम् (प्रज्ञान्तराधिकरणम्)">दर्शनभेधादिकरणम् (प्रज्ञान्तराधिकरणम्)</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V52" data-block-id="BS_C03_S03_V52" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(417)ओं प्रज्ञान्तरपृथक्त्ववद्दृष्टिश्च तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-52 ॥">(417)ओं प्रज्ञान्तरपृथक्त्ववद्दृष्टिश्च तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-52 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V52" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V52" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V52_B1" data-verse="BS_C03_S03_V52" data-block-id="BS_C03_S03_V52_B1" style="position: relative;"><span data-deva="उपासनाभेदवद्दर्शनभेदः । तच्चोक्तं कमठश्रुतौ –">उपासनाभेदवद्दर्शनभेदः । तच्चोक्तं कमठश्रुतौ –</span><br><span data-deva="‘अन्तर्दृष्टयो बहिर्दृष्टयोऽवतारदृष्टयः सर्वदृष्टय इति । देवावाव सर्वदृष्टयस्तेषु चोत्तरोत्तरमाब्रह्मणोऽन्येषु तु यथायोगं यथा ह्याचार्या आचक्षते’ इति ।">‘अन्तर्दृष्टयो बहिर्दृष्टयोऽवतारदृष्टयः सर्वदृष्टय इति । देवावाव सर्वदृष्टयस्तेषु चोत्तरोत्तरमाब्रह्मणोऽन्येषु तु यथायोगं यथा ह्याचार्या आचक्षते’ इति ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V52_B3" data-verse="BS_C03_S03_V52" data-block-id="BS_C03_S03_V52_B3" style="position: relative;"><span data-deva="आध्यात्मे च –
+">आध्यात्मे च –
+</span><p><span data-deva="‘दृष्ट्वैव ह्यवताराणां मुच्यन्ते केचिदञ्जसा ।
+दर्शनेनान्तरेणान्ये देवाः सर्वत्र दर्शनात् ॥
+">‘दृष्ट्वैव ह्यवताराणां मुच्यन्ते केचिदञ्जसा ।
+दर्शनेनान्तरेणान्ये देवाः सर्वत्र दर्शनात् ॥
+</span></p><span data-deva="
+तेषां विशेषमाचार्यो वेत्ति सर्वज्ञतां गतः’ इति ॥ 52 ॥">
+तेषां विशेषमाचार्यो वेत्ति सर्वज्ञतां गतः’ इति ॥ 52 ॥</span></div>
+</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति दर्शनभेधादिकरणम् (प्रज्ञान्तराधिकरणम्) ॥ 52 ॥">॥ इति दर्शनभेधादिकरणम् (प्रज्ञान्तराधिकरणम्) ॥ 52 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A073" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="न सामान्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A073"></span></p><h4 id="न_सामान्याधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A8_.E0.A4.B8.E0.A4.BE.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="न सामान्याधिकरणम्">न सामान्याधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V53" data-block-id="BS_C03_S03_V53" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(418)ओं न सामान्यादप्युपलब्धेर्मृत्युवन्न हि लोकापत्तिः ओम् ॥ 03-03-53 ॥">(418)ओं न सामान्यादप्युपलब्धेर्मृत्युवन्न हि लोकापत्तिः ओम् ॥ 03-03-53 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V53" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V53" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V53_B1" data-verse="BS_C03_S03_V53" data-block-id="BS_C03_S03_V53_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न सामान्यदर्शनमात्रेण मुक्तिः । यथा मृत्युमात्रात् । न हि लोकापत्तिमात्रं मुक्तिः ।">न सामान्यदर्शनमात्रेण मुक्तिः । यथा मृत्युमात्रात् । न हि लोकापत्तिमात्रं मुक्तिः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V53_B2" data-verse="BS_C03_S03_V53" data-block-id="BS_C03_S03_V53_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaTantre-id"><span data-deva="‘सामान्यदर्शनाल्लोका मुक्तिर्योग्यात्मदर्शनात्’">‘सामान्यदर्शनाल्लोका मुक्तिर्योग्यात्मदर्शनात्’</span></span></span><span data-deva="इति हि नारायणतन्त्रे॥‘मुच्यते नात्र सन्देहो दृष्ट्वा तु स्वात्मयोग्यया’ इति च ॥‘दर्शनेनात्मयोग्येन मुक्तिर्नान्येन केनचित्’ इति चाध्यात्मे ॥ 53 ॥">इति हि नारायणतन्त्रे॥‘मुच्यते नात्र सन्देहो दृष्ट्वा तु स्वात्मयोग्यया’ इति च ॥‘दर्शनेनात्मयोग्येन मुक्तिर्नान्येन केनचित्’ इति चाध्यात्मे ॥ 53 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V40" data-block-id="BS_C03_S02_V40" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(363)ओं श्रुतत्वाच्च ओम् ॥ 03-02-40 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति नसामान्याधिकरणम् ॥ 33 ॥">॥ इति नसामान्याधिकरणम् ॥ 33 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A074" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ताद्विध्याधिकरणम् (परेणाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A074"></span></p><h4 id="ताद्विध्याधिकरणम्_(परेणाधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A4.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.AA.E0.A4.B0.E0.A5.87.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="ताद्विध्याधिकरणम् (परेणाधिकरणम्)">ताद्विध्याधिकरणम् (परेणाधिकरणम्)</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V40" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V40">
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V54_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V54_I01" data-verse="BS_C03_S03_V54" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V40_B1" data-verse="BS_C03_S02_V40" data-block-id="BS_C03_S02_V40_B1">‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म रातिर्दातुः परायणम्’(बृ.उ.५.९.२८) इति ॥ 40 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="‘भक्तिरेवैनं नयति भक्तिरेवैनं दर्शयति भक्तिवशः पुरुषो भक्तिरेव भूयसी’ इति माठरश्रुतेर्न परमात्मना दर्शनमिति चेत्, न ।‘तस्यैष आत्मा विशते ब्रह्मधाम’(मुं.उ.३.२.४) इति श्रुतेः ।">‘भक्तिरेवैनं नयति भक्तिरेवैनं दर्शयति भक्तिवशः पुरुषो भक्तिरेव भूयसी’ इति माठरश्रुतेर्न परमात्मना दर्शनमिति चेत्, न ।‘तस्यैष आत्मा विशते ब्रह्मधाम’(मुं.उ.३.२.४) इति श्रुतेः ।</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V41" data-block-id="BS_C03_S02_V41" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(364)ओं धर्मं जैमिनिरत एव ओम् ॥ 03-02-41 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V54_I03" data-block-id="BS_C03_S03_V54_I03" data-verse="BS_C03_S03_V54" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="कथं तर्ह्येषा श्रुतिः –">कथं तर्ह्येषा श्रुतिः –</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V41" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V41">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V41_B1" data-verse="BS_C03_S02_V41" data-block-id="BS_C03_S02_V41_B1">यतः फलं तदेव कर्मेश्वराद् भवति । ‘एष ह्येव साधु कर्म कारयति’(कौशीतकि ब्राह्मण.३.८) इति श्रुतेरिति जैमिनिः ॥ 41 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S02_V42" data-block-id="BS_C03_S02_V42" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(365)ओं पूर्वं तु बादरायणो हेतु व्यपदेशात् ओम् ॥ 03-02-42॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V54" data-block-id="BS_C03_S03_V54" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(419)ओं परेण च शब्दस्य ताद्विध्यं भूयस्त्वात् त्वनुबन्धः ओम् ॥ 03-03-54 ॥">(419)ओं परेण च शब्दस्य ताद्विध्यं भूयस्त्वात् त्वनुबन्धः ओम् ॥ 03-03-54 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V54" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V54" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S02_V42" data-block-id="bhashya-BS_C03_S02_V42">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V54_B1" data-verse="BS_C03_S03_V54" data-block-id="BS_C03_S03_V54_B1" style="position: relative;"><span data-deva="परमात्मैवं भक्त्या दर्शनं प्राप्य मुक्तिं ददाति । प्रधानसाधनत्वाद्भक्तिः करणत्वेनोच्यते।">परमात्मैवं भक्त्या दर्शनं प्राप्य मुक्तिं ददाति । प्रधानसाधनत्वाद्भक्तिः करणत्वेनोच्यते।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S02_V42_B1" data-verse="BS_C03_S02_V42" data-block-id="BS_C03_S02_V42_B1">परस्य कर्मणश्चोभयोः फलकारणत्वेऽपि न कर्म परप्रवर्तकम् । पर एव कर्मणः प्रवर्तकः । ‘पुण्येन पुण्यं लोकं नयति पापेन पापम्’(प्र.उ.३.७) इति हेतुव्यपदेशात् । ‘द्रव्यं कर्म च कालश्च’(भाग.२.५.१४) इति च ॥ 42 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V54_B2" data-verse="BS_C03_S03_V54" data-block-id="BS_C03_S03_V54_B2" style="position: relative;"><span data-deva="मायावैभवे च
+">मायावैभवे च
-<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्य विरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 03-02</div>
+</span><p><span data-deva="‘भक्तिस्थः परमो विष्णुस्तयैवैनं वशं नयेत् ।
+तयैव दर्शनं यातः प्रदद्यान्मुक्तिमेतया ॥
+स्नेहानुबन्धो यस्तस्मिन् बहुमानपुरस्सरः ।
+">‘भक्तिस्थः परमो विष्णुस्तयैवैनं वशं नयेत् ।
+तयैव दर्शनं यातः प्रदद्यान्मुक्तिमेतया ॥
+स्नेहानुबन्धो यस्तस्मिन् बहुमानपुरस्सरः ।
+</span></p><span data-deva="
+भक्तिरित्युच्यते सैव करणं परमीशितुः’॥इति सर्वशब्दानां ब्रह्मणि प्रवृत्तेश्च ॥ 54 ॥">
+भक्तिरित्युच्यते सैव करणं परमीशितुः’॥इति सर्वशब्दानां ब्रह्मणि प्रवृत्तेश्च ॥ 54 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति फलदानाधिकरणम् ॥ 20 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति ताद्विध्याधिकरणम् (परेणाधिकरणम्) ॥ 34 ॥">॥ इति ताद्विध्याधिकरणम् (परेणाधिकरणम्) ॥ 34 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A075" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="एकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A075"></span></p><h4 id="एकाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.8F.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="एकाधिकरणम्">एकाधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-C3-S3" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="तृतीयः पादः"></span>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V55_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V55_I01" data-verse="BS_C03_S03_V55" style="position: relative;">
-=== तृतीयः पादः ===
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="जीवांशानां पृथगुत्पत्तेर्नानादियोग्यतापेक्षेति न मन्तव्यम् । कुतः&nbsp;?">जीवांशानां पृथगुत्पत्तेर्नानादियोग्यतापेक्षेति न मन्तव्यम् । कुतः&nbsp;?</span></div>
-<div class="introduction" id="BS_C03_S03_I01" data-block-id="BS_C03_S03_I01" data-verse="BS_C03_S03">
-<div class="introduction-line">उपासनाऽस्मिन् पाद उच्यते। सर्वपरिज्ञानं प्रथमत उच्यते-</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V55" data-block-id="BS_C03_S03_V55" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(420)ओम् एक आत्मनः शरीरे भावात् ओम् ॥ 03-03-55 ॥">(420)ओम् एक आत्मनः शरीरे भावात् ओम् ॥ 03-03-55 ॥</span></span></span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A041" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वेवेदाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A041"></span><h4 class="gr-section-head">सर्वेवेदाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V55" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V55" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V55_B1" data-verse="BS_C03_S03_V55" data-block-id="BS_C03_S03_V55_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अंशांशिनोरेकत्वमेव । अंशिकर्मनिर्मितशरीर एवांशस्य भावात् ॥ 55 ॥">अंशांशिनोरेकत्वमेव । अंशिकर्मनिर्मितशरीर एवांशस्य भावात् ॥ 55 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V01" data-block-id="BS_C03_S03_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(366)ओं सर्ववेदान्तप्रत्ययं चोदनाद्यविशेषात् ओम् ॥ 03-03-01 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V01" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V01">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V01_B1" data-verse="BS_C03_S03_V01" data-block-id="BS_C03_S03_V01_B1">अन्तो निर्णयः । ‘उभयोरपि दृष्टोऽन्तः’(भ.गी.२.१६) इति वचनात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V01_B2" data-verse="BS_C03_S03_V01" data-block-id="BS_C03_S03_V01_B2">सर्ववेद निर्णयोत्पाद्यज्ञानं ब्रह्म ।‘आत्मेत्येवोपासीत’(बृ.उ.३.४.७) इत्यादिविधीनां तदुक्तयुक्तीनां चाविशिष्टत्वात् ॥ 01 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V02" data-block-id="BS_C03_S03_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(367)ओं भेदान्नेति चेदेकस्यामपि ओम् ॥ 03-03-02 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V56" data-block-id="BS_C03_S03_V56" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(421)ओं व्यतिरेकस्तद्भावभावित्वान्न तूपलब्धिवत् ओम् ॥ 03-03-56 ॥">(421)ओं व्यतिरेकस्तद्भावभावित्वान्न तूपलब्धिवत् ओम् ॥ 03-03-56 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V56" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V56" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V02" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V02">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V56_B2" data-verse="BS_C03_S03_V56" data-block-id="BS_C03_S03_V56_B2" style="position: relative;"><span data-deva="ज्ञानादिभेधे विद्यमानेऽपि नांशांशिनोः पृथग्भाव एव । तदुपासनादिभोगादंशस्य ।">ज्ञानादिभेधे विद्यमानेऽपि नांशांशिनोः पृथग्भाव एव । तदुपासनादिभोगादंशस्य ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V02_B1" data-verse="BS_C03_S03_V02" data-block-id="BS_C03_S03_V02_B1">‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म’(बृ.उ.५.९.२८)‘सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म’(तै.उ.२.१) इत्यादि प्रतिशाखमुक्तिभेदान्नैकाधिकारिविषयाः सर्वशाखा इति चेन्न ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V56_B3" data-verse="BS_C03_S03_V56" data-block-id="BS_C03_S03_V56_B3" style="position: relative;"><span data-deva="परमसंहितायां च –
+">परमसंहितायां च –
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V02_B2" data-verse="BS_C03_S03_V02" data-block-id="BS_C03_S03_V02_B2">एकस्यामपि शाखायां ‘आत्मेत्येवोपासीत’(बृ.उ.३.४.७)‘कं ब्रह्म खं ब्रह्म’(छां.उ.४.१०.५) इत्यादिभेददर्शनात् ॥ 02 ॥</div>
+</span><p><span data-deva="‘अंशिनस्तु पृथग्जाता अंशास्तस्यैव कर्मणा ।
+">‘अंशिनस्तु पृथग्जाता अंशास्तस्यैव कर्मणा ।
+</span></p><span data-deva="
+पुनरैक्यं प्रपद्यन्ते नात्र कार्य विचारणा’ इति ॥ 56 ॥">
+पुनरैक्यं प्रपद्यन्ते नात्र कार्य विचारणा’ इति ॥ 56 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V03" data-block-id="BS_C03_S03_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(368)ओं स्वाध्यायस्य तथात्वेन हि समाचारेऽधिकाराच्च ओम् ॥ 03-03-03 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति एकाधिकरणम् ॥ 35 ॥">॥ इति एकाधिकरणम् ॥ 35 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A076" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अङ्गावबद्धाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A076"></span></p><h4 id="अङ्गावबद्धाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.99.E0.A5.8D.E0.A4.97.E0.A4.BE.E0.A4.B5.E0.A4.AC.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.A7.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अङ्गावबद्धाधिकरणम्">अङ्गावबद्धाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V03" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V03">
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V57" data-block-id="BS_C03_S03_V57" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(422)ओम् अङ्गावबद्धास्तु न शाखासु हि प्रतिवेदम् ओम् ॥ 03-03-57 ॥">(422)ओम् अङ्गावबद्धास्तु न शाखासु हि प्रतिवेदम् ओम् ॥ 03-03-57 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V03_B1" data-verse="BS_C03_S03_V03" data-block-id="BS_C03_S03_V03_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka--id">‘स्वाध्यायोऽध्येतव्यः’(तै.आ.२.१५)</span></span> इति सामान्यविधेः ।</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V57" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V57" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V57_B1" data-verse="BS_C03_S03_V57" data-block-id="BS_C03_S03_V57_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्माद्यङ्गदेवतावबद्धोपासनादि प्रतिशाखं प्रतिवेदं च नोपसंह्रियते। हिशब्दात्">ब्रह्माद्यङ्गदेवतावबद्धोपासनादि प्रतिशाखं प्रतिवेदं च नोपसंह्रियते। हिशब्दात्</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V03_B2" data-verse="BS_C03_S03_V03" data-block-id="BS_C03_S03_V03_B2">हिशब्दात् <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id">वेदः कृत्स्नोऽधिगन्तव्यः सरहस्यो द्विजन्मना’</span></span>इति स्मृतेः ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V57_B2" data-verse="BS_C03_S03_V57" data-block-id="BS_C03_S03_V57_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id"><span data-deva="‘समत्वाद्वोत्तमत्वाद्वा नाङ्गदेवाद्युपासनम् ।">‘समत्वाद्वोत्तमत्वाद्वा नाङ्गदेवाद्युपासनम् ।</span><br><span data-deva="उपसंहार्यमित्याहुर्वेदसिद्धान्तवेदिनः’">उपसंहार्यमित्याहुर्वेदसिद्धान्तवेदिनः’</span></span></span><span data-deva="इति ब्रह्मतर्कवचनात् ॥ 57 ॥">इति ब्रह्मतर्कवचनात् ॥ 57 ॥</span></div>
+</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V03_B3" data-verse="BS_C03_S03_V03" data-block-id="BS_C03_S03_V03_B3">‘सर्ववेदोक्तमार्गेण कर्म कुर्वीत नित्यशः ।
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V58" data-block-id="BS_C03_S03_V58" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(423)ओं मन्त्रादिवद् वाऽविरोधः ओम् ॥ 03-03-58 ॥">(423)ओं मन्त्रादिवद् वाऽविरोधः ओम् ॥ 03-03-58 ॥</span></span></span></div>
-आनन्दो हि फलं यस्माच्छाखाभेदो ह्यशक्तिजः ॥</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V58" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V58" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V58_B1" data-verse="BS_C03_S03_V58" data-block-id="BS_C03_S03_V58_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वदेवतामन्त्रा यथाऽधीयन्ते, एवमविरोधो वा ।">सर्वदेवतामन्त्रा यथाऽधीयन्ते, एवमविरोधो वा ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V03_B5" data-verse="BS_C03_S03_V03" data-block-id="BS_C03_S03_V03_B5">‘सर्वकर्मकृतौ यस्मादशक्ताः सर्वजन्तवः ।
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V58_B2" data-verse="BS_C03_S03_V58" data-block-id="BS_C03_S03_V58_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id"><span data-deva="‘उपासनाङ्गदेवानां परमाङ्गतया भवेत् ।">‘उपासनाङ्गदेवानां परमाङ्गतया भवेत् ।</span><br><span data-deva="उपसंहृतिर्विशेषे तु फलनामन्यथा न तु ॥">उपसंहृतिर्विशेषे तु फलनामन्यथा न तु ॥</span><br><span data-deva="पुरुषाणां विशेषाद्वा यथायोगं भविष्यति’">पुरुषाणां विशेषाद्वा यथायोगं भविष्यति’</span></span></span><span data-deva="इति बृहत्तन्त्रे ॥ 58 ॥">इति बृहत्तन्त्रे ॥ 58 ॥</span></div>
-शाखाभेदं कर्मभेदं व्यासस्तस्मादचीक्लृपत्’
-इति समाचारे सर्वेषामधिकाराच्च ॥ 03 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V04" data-block-id="BS_C03_S03_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(369)ओं सलिलवच्च तन्नियमः ओम् ॥ 03-03-04 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अङ्गावबद्धाधिकरणम् ॥ 36 ॥">॥ इति अङ्गावबद्धाधिकरणम् ॥ 36 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A077" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="भूमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A077"></span></p><h4 id="भूमाधिकरणम्_2" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AD.E0.A5.82.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_2"></span><span data-deva="भूमाधिकरणम्">भूमाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V04" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V04">
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V59" data-block-id="BS_C03_S03_V59" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(424)ओं भूम्नः क्रतुवज्ज्यायस्त्वं तथा च दर्शयति ओम् ॥ 03-03-59 ॥">(424)ओं भूम्नः क्रतुवज्ज्यायस्त्वं तथा च दर्शयति ओम् ॥ 03-03-59 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V04_B1" data-verse="BS_C03_S03_V04" data-block-id="BS_C03_S03_V04_B1">यथा सर्वं सलिलं समुद्रं गच्छति एवं सर्वाणि वचनानि ब्रह्मज्ञानार्थानीति नियमः ।</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V59" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V59" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V59_B1" data-verse="BS_C03_S03_V59" data-block-id="BS_C03_S03_V59_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वगुणेषु भूमगुणस्य ज्यायस्त्वं क्रतुवत् । सर्वत्र सहभावात् दीक्षाप्रायणीयोदयनीयसवनत्रयावभृथात्मकः क्रतुः ।">सर्वगुणेषु भूमगुणस्य ज्यायस्त्वं क्रतुवत् । सर्वत्र सहभावात् दीक्षाप्रायणीयोदयनीयसवनत्रयावभृथात्मकः क्रतुः ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Gowpawana-id"><span data-deva="‘भूमैव देवः परमो ह्युपास्यो नैवाभूमा फलमेषां विधत्ते । तस्माद्भूमा गुणतो वै विशिष्टो यथा क्रतुः कर्ममध्ये विशिष्टः">‘भूमैव देवः परमो ह्युपास्यो नैवाभूमा फलमेषां विधत्ते । तस्माद्भूमा गुणतो वै विशिष्टो यथा क्रतुः कर्ममध्ये विशिष्टः</span></span></span><span data-deva="इति च गौपवनश्रुतिः ॥ 59 ॥">इति च गौपवनश्रुतिः ॥ 59 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V04_B2" data-verse="BS_C03_S03_V04" data-block-id="BS_C03_S03_V04_B2">आग्नेये च –
-‘यथा नदीनां सलिलं शक्ये सागरगं भवेत् ।
-एवं वाक्यानि सर्वाणि पुंशक्त्या ब्रह्मवित्तये’ इति ॥ 04 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V05" data-block-id="BS_C03_S03_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(370)ओं दर्शयति च ओम् ॥ 03-03-05 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति भूमाधिकरणम् ॥ 37 ॥">॥ इति भूमाधिकरणम् ॥ 37 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A078" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नानाशब्दाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A078"></span></p><h4 id="नानाशब्दाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.B6.E0.A4.AC.E0.A5.8D.E0.A4.A6.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="नानाशब्दाधिकरणम्">नानाशब्दाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V05" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V05">
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V60" data-block-id="BS_C03_S03_V60" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(425)ओं नाना शब्दादिभेदात् ओम् ॥ 03-03-60 ॥">(425)ओं नाना शब्दादिभेदात् ओम् ॥ 03-03-60 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V05_B1" data-verse="BS_C03_S03_V05" data-block-id="BS_C03_S03_V05_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chaturveda-id">‘सर्वैश्च वेदैः परमो हि देवो जीज्ञास्योऽसौ नाल्पवेदैः प्रसिद्ध्येत् ।<br/>तस्मादेनं सर्वेवेदानदीत्य विचार्य च ज्ञातुमिच्छेन्मुमुक्षुः’</span></span> इति चतुर्वेदशिखायाम् ।<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id">‘सर्वान् वेदान् सेतिहासान् सपुराणान् सयुक्तिकान् ।<br/>सपञ्चरात्रान् विज्ञाय विष्णुर्ज्ञेयो न चान्यथा’</span></span>इति ब्रह्मतर्के ॥ 05 ॥</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V60" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V60" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V60_B1" data-verse="BS_C03_S03_V60" data-block-id="BS_C03_S03_V60_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id"><span data-deva="‘शब्दोऽनुमा तथैवाक्षो योग्यताभेदतः सदा ।">‘शब्दोऽनुमा तथैवाक्षो योग्यताभेदतः सदा ।</span><br><span data-deva="ब्रह्मादीनामेकमर्थं बहुधा दर्शयन्ति हि ॥">ब्रह्मादीनामेकमर्थं बहुधा दर्शयन्ति हि ॥</span><br><span data-deva="अतः पूर्णत्वमीशस्य वानैवैषां प्रदृश्यते ।">अतः पूर्णत्वमीशस्य वानैवैषां प्रदृश्यते ।</span><br><span data-deva="अतः फलस्य नानात्वं नानैवोपासनं यतः’">अतः फलस्य नानात्वं नानैवोपासनं यतः’</span></span><span data-deva=" इति ब्रह्मतर्के ।"> इति ब्रह्मतर्के ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V60_B5" data-verse="BS_C03_S03_V60" data-block-id="BS_C03_S03_V60_B5" style="position: relative;"><span data-deva="अतो भूमत्वमपि नानैवोपास्यते ॥ 60 ॥">अतो भूमत्वमपि नानैवोपास्यते ॥ 60 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति सर्वेवेदाधिकरणम् ॥ 01 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति नानाशब्दाधिकरणम् ॥ 38 ॥">॥ इति नानाशब्दाधिकरणम् ॥ 38 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A079" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="विकल्पाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A079"></span></p><h4 id="विकल्पाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B2.E0.A5.8D.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="विकल्पाधिकरणम्">विकल्पाधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A042" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उपसंहाराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A042"></span><h4 class="gr-section-head">उपसंहाराधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V61" data-block-id="BS_C03_S03_V61" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(426)ओं विकल्पो विशिष्टफलत्वात् ओम् ॥ 03-03-61 ॥">(426)ओं विकल्पो विशिष्टफलत्वात् ओम् ॥ 03-03-61 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V61" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V61" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V06_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V06_I01" data-verse="BS_C03_S03_V06">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V61_B1" data-verse="BS_C03_S03_V61" data-block-id="BS_C03_S03_V61_B1" style="position: relative;"><span data-deva="स्वयोग्योपासनानन्तरं सामान्यस्यापि कस्यचिदुपासनं विकल्पेन भवति विशिष्टफलापेक्षया ।">स्वयोग्योपासनानन्तरं सामान्यस्यापि कस्यचिदुपासनं विकल्पेन भवति विशिष्टफलापेक्षया ।</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">सर्वैर्वेदैर्ज्ञेयो नोपास्योऽशक्यत्वादित्यत आह-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V61_B2" data-verse="BS_C03_S03_V61" data-block-id="BS_C03_S03_V61_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id"><span data-deva="‘मुक्त्यर्थमात्मयोग्यं हि कार्यमेव ह्युपासनम् ।">‘मुक्त्यर्थमात्मयोग्यं हि कार्यमेव ह्युपासनम् ।</span><br><span data-deva="नृसिंहादिकमन्यच्च दुरितादिनिवृत्तये ॥">नृसिंहादिकमन्यच्च दुरितादिनिवृत्तये ॥</span><br><span data-deva="उपास्यते यथायोगं न वा फलविभेदतः’">उपास्यते यथायोगं न वा फलविभेदतः’</span></span></span><span data-deva=" इति च ब्रह्मतर्के ॥ 61 ॥"> इति च ब्रह्मतर्के ॥ 61 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति विकल्पाधिकरणम् ॥ 39 ॥">॥ इति विकल्पाधिकरणम् ॥ 39 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V06" data-block-id="BS_C03_S03_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(371)ओम् उपसंहारोऽर्थाभेदाद्विधिशेषवत् समाने च ओम् ॥ 03-03-06 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A080" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="काम्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A080"></span></p><h4 id="काम्याधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.AE.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="काम्याधिकरणम्">काम्याधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V62" data-block-id="BS_C03_S03_V62" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(427)ओं काम्यास्तुयथाकामं समुच्चीयेरन्न वा पूर्वहेत्वभावात् ओम् ॥ 03-03-62-427 ॥">(427)ओं काम्यास्तुयथाकामं समुच्चीयेरन्न वा पूर्वहेत्वभावात् ओम् ॥ 03-03-62-427 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V06" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V06">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V62" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V62" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V06_B1" data-verse="BS_C03_S03_V06" data-block-id="BS_C03_S03_V06_B1">सर्ववेदोक्तान् गुणान् दोषाभावांश्चोपसंहृत्यैव परमात्मोपास्यः ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V62_B1" data-verse="BS_C03_S03_V62" data-block-id="BS_C03_S03_V62_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id"><span data-deva="‘यस्य यस्य हि यः कामस्तस्य तस्य ह्युपासनम् ।">‘यस्य यस्य हि यः कामस्तस्य तस्य ह्युपासनम् ।</span><br><span data-deva="तादृशानां गुणानां च समाहारं प्रकल्पयेत् ॥">तादृशानां गुणानां च समाहारं प्रकल्पयेत् ॥</span><br><span data-deva="अकामत्वान्मुमुक्षूणां न वा तेषामुपासनम् ।">अकामत्वान्मुमुक्षूणां न वा तेषामुपासनम् ।</span><br><span data-deva="तुष्ट्यर्थमीश्वरस्यैव न चोपास विदुष्यति’">तुष्ट्यर्थमीश्वरस्यैव न चोपास विदुष्यति’</span></span><span data-deva=" इति बृहत्तन्त्रे ॥ 62 ॥"> इति बृहत्तन्त्रे ॥ 62 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V06_B2" data-verse="BS_C03_S03_V06" data-block-id="BS_C03_S03_V06_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhallava-id">‘उपास्य एकः परतः परो यो वेदैश्च सर्वैः सह चेतीहासैः ।<br/>सपञ्चरात्र्यै सपुराणैश्च देवः सर्वगुणैस्तत्र तत्र प्रतीतैः’</span></span>इति भाल्लवेयश्रुतिः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V06_B5" data-verse="BS_C03_S03_V06" data-block-id="BS_C03_S03_V06_B5">आग्नेये च-
-विधिशेषाणि कर्माणि सर्ववेदोदितान्यपि ।
-यथा कार्याणि सर्वैश्च सर्वाण्येवाविशेषतः ॥
-एवं सर्वगुणान् सर्वदोषाभावांश्च यत्नतः ।
-योजयित्वैव भगवानुपास्यो नान्यथा क्वचित्’ ॥ इति ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V06_B10" data-verse="BS_C03_S03_V06" data-block-id="BS_C03_S03_V06_B10">समानविषये चोपसंहारः । न तु ‘सोऽरोदीत्’(तै.सं.१.५.१) इत्यादिनाम् ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhattantra-id">गुणैरेव स तूपास्यो नैव दोषैः कथञ्चन।<br/>गुणैरपि न तूपास्यो यो पूर्णत्वविरोधिनः’</span></span>इति बृहत्तन्त्रे ॥ 06 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V07" data-block-id="BS_C03_S03_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(372)ओम् अन्यथात्वं शब्दादिति चेन्नाविशेषात् ओम् ॥ 03-03-07 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति काम्याधिकरणम् ॥ 40 ॥">॥ इति काम्याधिकरणम् ॥ 40 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A081" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A081"></span></p><h4 id="यथाश्रयभावाधिकरणम्_(अङ्गाधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AF.E0.A4.A5.E0.A4.BE.E0.A4.B6.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.AF.E0.A4.AD.E0.A4.BE.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.85.E0.A4.99.E0.A5.8D.E0.A4.97.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्)">यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्)</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V07" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V07">
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V63" data-block-id="BS_C03_S03_V63" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(428)ओम् अङ्गेषु यथाऽऽश्रयाभावः ओम् ॥ 03-03-63 ॥">(428)ओम् अङ्गेषु यथाऽऽश्रयाभावः ओम् ॥ 03-03-63 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V07_B1" data-verse="BS_C03_S03_V07" data-block-id="BS_C03_S03_V07_B1">‘आत्मेत्येवैपासीत’(बृ.उ.३.४.७) इतिशब्दादुपसंहारस्यान्यथात्वमिति चेत्,</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V63" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V63" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V63_B1" data-verse="BS_C03_S03_V63" data-block-id="BS_C03_S03_V63_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अङ्गदेवतानां यथा यथा परमेश्वराङ्गाश्रयत्वं‘चक्षोः सूर्यो अजायत’(ऋ.सं.१०.९०.१३) इत्यादि तथा भावना कर्तव्या॥63॥">अङ्गदेवतानां यथा यथा परमेश्वराङ्गाश्रयत्वं‘चक्षोः सूर्यो अजायत’(ऋ.सं.१०.९०.१३) इत्यादि तथा भावना कर्तव्या॥63॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V07_B1" data-verse="BS_C03_S03_V07" data-block-id="BS_C03_S03_V07_B1">न। एते गुणा नोपास्य इति विशेषवचनाभावात् । ‘सर्वैर्गुणैरेक एवेशिताऽसावुपासितव्यो न तु दोषैः कदाचित्’ इति विशेषवचनाच्च ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V07_B4" data-verse="BS_C03_S03_V07" data-block-id="BS_C03_S03_V07_B4">आत्मेत्यवधारणमनात्मत्वनिवृत्त्यर्थम् ॥ 07 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V08" data-block-id="BS_C03_S03_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(373)ओं न वा प्रकरणभेदात् परोवरीयस्त्वादिवत् ओम् ॥ 03-03-08 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V64" data-block-id="BS_C03_S03_V64" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(429)ओं शिष्टेश्च ओम् ॥ 03-03-64 ॥">(429)ओं शिष्टेश्च ओम् ॥ 03-03-64 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V64" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V64" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V08" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V08">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V64_B1" data-verse="BS_C03_S03_V64" data-block-id="BS_C03_S03_V64_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यस्मिन् यस्मिन् यो हि चाङ्गे निविष्टः परस्य चिन्त्यः स तथा तथैव’ इति पौत्रायणश्रुतेः ॥ 64 ॥">‘यस्मिन् यस्मिन् यो हि चाङ्गे निविष्टः परस्य चिन्त्यः स तथा तथैव’ इति पौत्रायणश्रुतेः ॥ 64 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V08_B1" data-verse="BS_C03_S03_V08" data-block-id="BS_C03_S03_V08_B1">प्रकरणभेदान्नवोपसंहारः कार्यः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V08_B2" data-verse="BS_C03_S03_V08" data-block-id="BS_C03_S03_V08_B2">परोवरीयस्त्वादिषु तावदेव ह्युक्तम् ॥ 08 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V09" data-block-id="BS_C03_S03_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(374)ओं सङ्ज्ञातश्चेत् तदुक्तमस्ति तु तदपि ओम् ॥ 03-03-09 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V65" data-block-id="BS_C03_S03_V65" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(430)ओं समाहारात् ओम् ॥ 03-03-65 ॥">(430)ओं समाहारात् ओम् ॥ 03-03-65 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V65" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V65" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V09" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V09">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V65_B1" data-verse="BS_C03_S03_V65" data-block-id="BS_C03_S03_V65_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अङ्गैः पराद्ये हि देवा विसृष्टास्तत्तद्गुणान् परमे संहरेत।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V09_B1" data-verse="BS_C03_S03_V09" data-block-id="BS_C03_S03_V09_B1">सर्वविद्या’उक्त्वासोऽहं नामविदेवास्मि नाऽत्मवित्’(छां.उ.७.१.३) इति वचनात् सर्वस्य ब्रह्मनामत्वात् तदुपसंहारः कार्यः ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id">‘नामत्वात् सर्वविद्यानां गुणानामुपसंहृतिः ।<br/>कार्यैव ब्रह्मणि परे नात्र कार्या विचारणा’</span></span> इति च ब्रह्मतर्के ॥</div>
+">‘अङ्गैः पराद्ये हि देवा विसृष्टास्तत्तद्गुणान् परमे संहरेत।
+</span><p><span data-deva="तांश्चापि तत्रैव विचिन्त्य देवान् स्थानं मुमुक्षुः परमं व्रजेत’ ॥
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V09_B2" data-verse="BS_C03_S03_V09" data-block-id="BS_C03_S03_V09_B2">इति चेत् सत्यम् । उक्तो ह्युपसंहारः ।</div>
+">तांश्चापि तत्रैव विचिन्त्य देवान् स्थानं मुमुक्षुः परमं व्रजेत’ ॥
+</span></p><span data-deva="
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V09_B3" data-verse="BS_C03_S03_V09" data-block-id="BS_C03_S03_V09_B3">तत्प्रमाणमप्यस्त्येव । ‘नाम वा एता ब्रह्मणः सर्वविद्यास्तस्मादेकः सर्वगुणैर्विचिन्त्यः’ इति कौण्डिन्यश्रुतौ ॥ 09 ॥</div>
+इति काषायणश्रुतौ समाहारवचनाच्च ॥ 65 ॥">
+इति काषायणश्रुतौ समाहारवचनाच्च ॥ 65 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति उपसंहाराधिकरणम्॥ 2 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V66" data-block-id="BS_C03_S03_V66" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(431)ओं गुणसाधारण्यश्रुतेश्च ओम् ॥ 03-03-66 ॥">(431)ओं गुणसाधारण्यश्रुतेश्च ओम् ॥ 03-03-66 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V66" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V66" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A043" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्राप्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A043"></span><h4 class="gr-section-head">प्राप्त्यधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V66_B1" data-verse="BS_C03_S03_V66" data-block-id="BS_C03_S03_V66_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘साधारण्यात् सर्वगुणाः परस्य समाहार्यास्तत्त्वदृशो मुमुक्षोः’ इति माण्डव्यश्रुतेश्च ॥ 66 ॥">‘साधारण्यात् सर्वगुणाः परस्य समाहार्यास्तत्त्वदृशो मुमुक्षोः’ इति माण्डव्यश्रुतेश्च ॥ 66 ॥</span></div>
+</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V10" data-block-id="BS_C03_S03_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(375)ओं प्राप्तेश्च समञ्जसम् ओम् ॥ 03-03-10 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्) ॥ 41 ॥">॥ इति यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्) ॥ 41 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S03_A082" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नवाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A082"></span></p><h4 id="नवाधिकरणम्_2" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A8.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_2"></span><span data-deva="नवाधिकरणम्">नवाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V10" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V10">
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V67" data-block-id="BS_C03_S03_V67" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(432)ओं न वाऽतत्सहभावश्रुतेः ओम् ॥ 67-432 ॥">(432)ओं न वाऽतत्सहभावश्रुतेः ओम् ॥ 67-432 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V10_B1" data-verse="BS_C03_S03_V10" data-block-id="BS_C03_S03_V10_B1">युज्यते चोपसंहारोऽनुपसंहारश्च योग्यताविशेषात् ।</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V67" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V67" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V67_B1" data-verse="BS_C03_S03_V67" data-block-id="BS_C03_S03_V67_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न वाऽङ्गदेवतोपसंहारः कार्यः । उपसंहारस्य सहाश्रवणात् ॥ 67 ॥">न वाऽङ्गदेवतोपसंहारः कार्यः । उपसंहारस्य सहाश्रवणात् ॥ 67 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V10_B2" data-verse="BS_C03_S03_V10" data-block-id="BS_C03_S03_V10_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id">‘गुणैः सर्वैरुपास्योऽसौ ब्रह्मणा परमेश्वरः ।<br/>अन्यैर्यथाक्रमं चैव मानुषैः कैश्चिदेव तु’</span></span> इति भविष्यत्पर्वणि ॥ 10 ॥</div>
+</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V68" data-block-id="BS_C03_S03_V68" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(433)ओं दर्शनाच्च ओम् ॥ 03-03-68 ॥">(433)ओं दर्शनाच्च ओम् ॥ 03-03-68 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V68" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V68" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V68_B1" data-verse="BS_C03_S03_V68" data-block-id="BS_C03_S03_V68_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-KamathaShruthi-id"><span data-deva="‘सत्यो ज्ञानः परमानन्दरूप आत्मेत्येवं नित्यदोपासनं स्यात् ।">‘सत्यो ज्ञानः परमानन्दरूप आत्मेत्येवं नित्यदोपासनं स्यात् ।</span><br><span data-deva="नान्यत् किञ्चित् समुपासीत धीरः सर्वैर्गुणैर्देवगणा उपासते’॥">नान्यत् किञ्चित् समुपासीत धीरः सर्वैर्गुणैर्देवगणा उपासते’॥</span></span></span><span data-deva=" इति कमठश्रुतौ ॥ 68 ॥"> इति कमठश्रुतौ ॥ 68 ॥</span></div>
+</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति नवाधिकरणम् ॥ 42 ॥">॥ इति नवाधिकरणम् ॥ 42 ॥</span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥ 03-03 ॥">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥ 03-03 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-C3-S4" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="चतुर्थः पादः"></span>
+</p>
+<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="चतुर्थः_पादः_3"><span id=".E0.A4.9A.E0.A4.A4.E0.A5.81.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.A5.E0.A4.83_.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.83_3"></span><span data-deva="चतुर्थः पादः">चतुर्थः पादः</span></h3></div>
+<div class="introduction" id="BS_C03_S03_I01" data-block-id="BS_C03_S03_I01" data-verse="BS_C03_S04" style="position: relative;">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="ज्ञानसामर्थ्यमस्मिन् पाद उच्यते –">ज्ञानसामर्थ्यमस्मिन् पाद उच्यते –</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति प्राप्त्यधिकरणम् ॥ 03 ॥</div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S04_A083" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पुरुषार्थाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A083"></span></p><h4 id="पुरुषार्थाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.81.E0.A4.B0.E0.A5.81.E0.A4.B7.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.A5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="पुरुषार्थाधिकरणम्">पुरुषार्थाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V01" data-block-id="BS_C03_S04_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(434)ओं पुरुषार्थोऽतः शब्दादिति बादरायणः ओम् ॥ 03-04-01 ॥">(434)ओं पुरुषार्थोऽतः शब्दादिति बादरायणः ओम् ॥ 03-04-01 ॥</span></span></span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A044" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वभेदाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A044"></span><h4 class="gr-section-head">सर्वभेदाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V01" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V01" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V01_B1" data-verse="BS_C03_S04_V01" data-block-id="BS_C03_S04_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यद्दर्शनार्थमुपासनोक्ता तस्माद् दर्शनात् सर्वपुरुषार्थप्राप्तिरिति बादरायणो मन्यते ।">यद्दर्शनार्थमुपासनोक्ता तस्माद् दर्शनात् सर्वपुरुषार्थप्राप्तिरिति बादरायणो मन्यते ।</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V11" data-block-id="BS_C03_S03_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(376)ओं सर्वाभेदादन्यत्रेमे ओम् ॥ 03-03-11 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V01_B2" data-verse="BS_C03_S04_V01" data-block-id="BS_C03_S04_V01_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id"><span data-deva="‘यं यं लोकं मनसा संविभाति विशुद्धसत्त्वः कामयते यांश्च कामान् । ">‘यं यं लोकं मनसा संविभाति विशुद्धसत्त्वः कामयते यांश्च कामान् । </span><br><span data-deva="तं तं लोकं जायते तांश्च कामांस्तस्मादात्मज्ञं ह्यर्चयेद् भूतिकामः’(मुं.उ.३.१.१०)">तं तं लोकं जायते तांश्च कामांस्तस्मादात्मज्ञं ह्यर्चयेद् भूतिकामः’(मुं.उ.३.१.१०)</span></span></span><span data-deva="इति शब्दात् ॥ 01 ॥">इति शब्दात् ॥ 01 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V11" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V11">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V11_B1" data-verse="BS_C03_S03_V11" data-block-id="BS_C03_S03_V11_B1">सर्वगुणयुक्तत्वेनोपासनादन्यत्रैव फले ब्रह्मादयो भवन्ति ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V11_B2" data-verse="BS_C03_S03_V11" data-block-id="BS_C03_S03_V11_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘सम्पूर्णोपासनाद्ब्रह्मा सम्पूर्णानन्दभाग् भवेत् ।<br/>इतरे तु यथायोगं सम्यङ् मुक्तौ भवन्ति हि’</span></span> इति पाद्मे ॥ 11 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति सर्वाभेदाधिकरणम् ॥ 04 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V02" data-block-id="BS_C03_S04_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(435)ओं शेषत्वात् पुरुषार्थवादो यथाऽन्येष्विति जैमिनिः ओम् ॥ 03-04-02 ॥">(435)ओं शेषत्वात् पुरुषार्थवादो यथाऽन्येष्विति जैमिनिः ओम् ॥ 03-04-02 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V02" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V02" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A045" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आनन्दाद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A045"></span><h4 class="gr-section-head">आनन्दाद्यधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V02_B1" data-verse="BS_C03_S04_V02" data-block-id="BS_C03_S04_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अस्त्येव मोक्षसाधनत्वं ज्ञानस्य । स्वर्गादिषु तत्साधनकर्मशेषत्वेन ।">अस्त्येव मोक्षसाधनत्वं ज्ञानस्य । स्वर्गादिषु तत्साधनकर्मशेषत्वेन ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V02_B2" data-verse="BS_C03_S04_V02" data-block-id="BS_C03_S04_V02_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘स्वर्गं धनाद् देहतो वै गृहाच्च प्राप्स्यन्ति धीरा न त्वधीराः कुतश्चित्’ इति वदति जैमिनिः ॥ 02 ॥">‘स्वर्गं धनाद् देहतो वै गृहाच्च प्राप्स्यन्ति धीरा न त्वधीराः कुतश्चित्’ इति वदति जैमिनिः ॥ 02 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V12_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V12_I01" data-verse="BS_C03_S03_V12">
-<div class="leading-bhashya-line">सर्वेषां मुमुक्षूणां कियन्नियमेनोपास्यमिति अत आह-</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V03" data-block-id="BS_C03_S04_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(436)ओम् आचारदर्शनात् ओम् ॥ 03-04-03 ॥">(436)ओम् आचारदर्शनात् ओम् ॥ 03-04-03 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V12" data-block-id="BS_C03_S03_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(377)ओम् आनन्दादयः प्रधानस्य ओम् ॥ 03-03-12 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V03" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V03" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V03_B1" data-verse="BS_C03_S04_V03" data-block-id="BS_C03_S04_V03_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ज्ञानिनामेव देवादीनामाचारदर्शनात् ॥ 03 ॥">ज्ञानिनामेव देवादीनामाचारदर्शनात् ॥ 03 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V12" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V12">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V12_B1" data-verse="BS_C03_S03_V12" data-block-id="BS_C03_S03_V12_B1">प्रधानफलस्य मोक्षस्यार्थे आनन्दो ज्ञानं सदात्मेत्युपास्य एव ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V12_B2" data-verse="BS_C03_S03_V12" data-block-id="BS_C03_S03_V12_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id">‘सच्चिदानन्द आत्मेति ब्रह्मोपासा विनिश्चिता ।<br/>सर्वेषां च मुमुक्षूणां फलसाम्यादपेक्षिता’</span></span>इति ब्रह्मतर्के ॥ 12 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति आनन्दाद्यधिकरणम् ॥ 05 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V04" data-block-id="BS_C03_S04_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(437)ओं तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 03-04-04 ॥">(437)ओं तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 03-04-04 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V04" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V04" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A046" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रियशिरस्त्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A046"></span><h4 class="gr-section-head">प्रियशिरस्त्वाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V04_B1" data-verse="BS_C03_S04_V04" data-block-id="BS_C03_S04_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यदेव विद्यया करोति श्रद्धयोपनिषदा तदेव वीर्यवत्तरं भवति’(छां.उ.१.१.१०) इति शेषत्वश्रुतेः ॥ 04 ॥">‘यदेव विद्यया करोति श्रद्धयोपनिषदा तदेव वीर्यवत्तरं भवति’(छां.उ.१.१.१०) इति शेषत्वश्रुतेः ॥ 04 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V13" data-block-id="BS_C03_S03_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(378)ओं प्रियशिरस्त्वाद्यप्राप्तिरुपचयापचयौ हि भेदे ओम् ॥ 03-03-13 ॥</span></span></div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति प्रियशिरस्त्वाधिकरणम् ॥ 06 ॥</div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V13" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V13">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V13_B1" data-verse="BS_C03_S03_V13" data-block-id="BS_C03_S03_V13_B1">फलभेदार्थमुपचयापचययोर्भावान्न सर्वेषां प्रियशिरस्त्वादिगुणोपासाप्राप्तिः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V13_B2" data-verse="BS_C03_S03_V13" data-block-id="BS_C03_S03_V13_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Parasamhitayam-id">‘नैव सर्वगुणाः सर्वैरुपास्या मुक्तिभेदतः ।<br/>विरिञ्चस्यैव यन्मुक्तावानन्दस्य सुपूर्णता’</span></span> इति (हि) वाराहे ॥ 13 ॥</div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A047" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इतराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A047"></span><h4 class="gr-section-head">इतराधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V05" data-block-id="BS_C03_S04_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(438)ओं समन्वारम्भणात् ओम् ॥ 03-04-05 ॥">(438)ओं समन्वारम्भणात् ओम् ॥ 03-04-05 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V05" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V05" style="position: relative;">
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V14" data-block-id="BS_C03_S03_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(379)ओम् इतरे त्वर्थसामान्यात् ओम् ॥ 03-03-14 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V05_B1" data-verse="BS_C03_S04_V05" data-block-id="BS_C03_S04_V05_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Matharashruti-id"><span data-deva="‘कर्मैव देहं दैविकं मानुषं वाऽप्यन्वारभेत् नापरस्तत्र हेतुः ।">‘कर्मैव देहं दैविकं मानुषं वाऽप्यन्वारभेत् नापरस्तत्र हेतुः ।</span><br><span data-deva="भोगांस्तदीयांश्च यथाविभागं ददाति कर्मैव शुभाशुभं यत्’">भोगांस्तदीयांश्च यथाविभागं ददाति कर्मैव शुभाशुभं यत्’</span></span></span><span data-deva="इति माठरश्रुतेश्च ।">इति माठरश्रुतेश्च ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V05_B4" data-verse="BS_C03_S04_V05" data-block-id="BS_C03_S04_V05_B4" style="position: relative;"><span data-deva="संशब्द प्राधान्यं दर्शयति ॥ 05 ॥">संशब्द प्राधान्यं दर्शयति ॥ 05 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V14" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V14">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V14_B1" data-verse="BS_C03_S03_V14" data-block-id="BS_C03_S03_V14_B1">इतरे गुणाः फलसाम्यापेक्षयोपसंहर्थव्याः ॥ 14 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति इतराधिकरणम् (फलसाम्याधिकरणम्) ॥ 07 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V06" data-block-id="BS_C03_S04_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(439)ओं तद्वतो विधानात् ओम् ॥ 03-04-06 ॥">(439)ओं तद्वतो विधानात् ओम् ॥ 03-04-06 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V06" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V06" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A048" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आध्यानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A048"></span><h4 class="gr-section-head">आध्यानाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V06_B1" data-verse="BS_C03_S04_V06" data-block-id="BS_C03_S04_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘ज्ञानी च कर्माणि सदोदितानि कुर्यादकामः सततं भवेत्’ इति कमठश्रुतौ ज्ञानतोऽपि विधानात् ॥ 06 ॥">‘ज्ञानी च कर्माणि सदोदितानि कुर्यादकामः सततं भवेत्’ इति कमठश्रुतौ ज्ञानतोऽपि विधानात् ॥ 06 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V15_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V15_I01" data-verse="BS_C03_S03_V15">
-<div class="leading-bhashya-line">उपसंहारानुपसंहारप्रमाणमाह –</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V07" data-block-id="BS_C03_S04_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(440)ओं नियमाच्च ओम् ॥ 03-04-07 ॥">(440)ओं नियमाच्च ओम् ॥ 03-04-07 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V15" data-block-id="BS_C03_S03_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(380)ओम् आध्यानाय प्रयोजनाभावात् ओम् ॥ 03-03-15 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V07" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V07" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V07_B1" data-verse="BS_C03_S04_V07" data-block-id="BS_C03_S04_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘कुर्वन्नेवेह कर्माणि जीजीविषेच्छतं समाः ।
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V15" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V15">
+एवं त्वयि नान्यथेतोऽस्ति न कर्म लिप्यते नरे’(ई.उ.२) इति ॥ 07 ॥">‘कुर्वन्नेवेह कर्माणि जीजीविषेच्छतं समाः ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V15_B1" data-verse="BS_C03_S03_V15" data-block-id="BS_C03_S03_V15_B1">आध्यानार्थं हि सर्वे गुणा उच्यन्ते प्रयोजनान्तराभावात् ॥</div>
+एवं त्वयि नान्यथेतोऽस्ति न कर्म लिप्यते नरे’(ई.उ.२) इति ॥ 07 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V15_B2" data-verse="BS_C03_S03_V15" data-block-id="BS_C03_S03_V15_B2"><span class="gr-reference gr-ref-Parasamhitayam-id">‘ज्ञानार्थमथ ध्यानार्थं गुणानां समुदीरणा ।<br/>ज्ञातव्याश्चैव ध्यातव्या गुणाः सर्वेऽप्यतो हरेः ॥<br/>नान्यत् प्रयोजनं ज्ञानात् ध्यानात् कर्मकृतेरपि ।<br/>श्रवणाच्चाथ पाठाद्वा विद्याभिः कञ्चिदिष्यते’</span> इति परमसंहितायाम् ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V15_B6" data-verse="BS_C03_S03_V15" data-block-id="BS_C03_S03_V15_B6">‘गुणाः सर्वेऽपि वेत्तव्या ध्यातव्याश्च न संशयः ।
-नान्यत् प्रयोजनं मुख्यं गुणानां कथने भवेत्’ ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V15_B8" data-verse="BS_C03_S03_V15" data-block-id="BS_C03_S03_V15_B8"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhattantra-id">ज्ञानाध्यानसमायोगाद्गुणानां सर्वशः फलम् ।<br/>मुख्यं भवेन्न चान्येन फलं मुख्यं क्वचिद्भवेत्’</span></span>इति बृहत्तन्त्रे ॥ 15 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V16" data-block-id="BS_C03_S03_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(381)ओम् आत्मशब्दाच्च ओम् ॥ 03-03-16 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V08" data-block-id="BS_C03_S04_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(441)ओम् अधिकोपदेशात्तु बादरायणस्यैवं तद्दर्शनात् ओम् ॥ 03-04-08॥">(441)ओम् अधिकोपदेशात्तु बादरायणस्यैवं तद्दर्शनात् ओम् ॥ 03-04-08॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V08" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V08" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V16" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V16">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V08_B1" data-verse="BS_C03_S04_V08" data-block-id="BS_C03_S04_V08_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-KauntharavyaShruthi-id"><span data-deva="‘ज्ञानादेव स्वर्गो ज्ञानादेवापवर्गो ज्ञानादेव सर्वे कामाः सम्पद्यन्ते ।">‘ज्ञानादेव स्वर्गो ज्ञानादेवापवर्गो ज्ञानादेव सर्वे कामाः सम्पद्यन्ते ।</span><br><span data-deva="तथापि यथा यथा कर्म कुरुते तथा तथाऽधिको भवति’">तथापि यथा यथा कर्म कुरुते तथा तथाऽधिको भवति’</span></span></span><span data-deva=" इति कौण्ठरव्यश्रुतेः,युधिष्ठिरादीनां राजसूयादिना फलाधिक्यदर्शनाच्चेति बादरायणमतम् ॥ 08 ॥"> इति कौण्ठरव्यश्रुतेः,युधिष्ठिरादीनां राजसूयादिना फलाधिक्यदर्शनाच्चेति बादरायणमतम् ॥ 08 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V16_B10" data-verse="BS_C03_S03_V16" data-block-id="BS_C03_S03_V16_B10">‘आत्मेत्येवोपासीत’(बृ.उ.६.४.७) इत्यनुपसंहारप्रमाणम् ॥ 16 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अध्यानाधिकरणम् ॥ 08 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V09" data-block-id="BS_C03_S04_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(442)ओं तुल्यम् तु दर्शनम् ओम् ॥ 03-04-09 ॥">(442)ओं तुल्यम् तु दर्शनम् ओम् ॥ 03-04-09 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V09" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V09" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A049" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आत्मगृहीत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A049"></span><h4 class="gr-section-head">आत्मगृहीत्यधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V09_B1" data-verse="BS_C03_S04_V09" data-block-id="BS_C03_S04_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="राजसूयादिकृतावकृतौ च सममेव तेषां विज्ञानम् ।">राजसूयादिकृतावकृतौ च सममेव तेषां विज्ञानम् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V09_B2" data-verse="BS_C03_S04_V09" data-block-id="BS_C03_S04_V09_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id"><span data-deva="‘विज्ञातमेतत् सर्वेषां मुनीनां ब्रह्मदर्शनात् ।">‘विज्ञातमेतत् सर्वेषां मुनीनां ब्रह्मदर्शनात् ।</span><br><span data-deva="स्यादेव मोक्षो नान्यस्मादिति तत्रापि चित्रता ॥">स्यादेव मोक्षो नान्यस्मादिति तत्रापि चित्रता ॥</span><br><span data-deva="स्वर्गादयः कर्मणैव नान्येनेत्यपरे विदुः ।">स्वर्गादयः कर्मणैव नान्येनेत्यपरे विदुः ।</span><br><span data-deva="ज्ञानेनाऽधिक्यमित्याहुर्जैमिन्याद्यास्तु केचन ॥">ज्ञानेनाऽधिक्यमित्याहुर्जैमिन्याद्यास्तु केचन ॥</span><br><span data-deva="अदृष्टमेव ज्ञानेन दृष्टं नैवोपलभ्यते ।">अदृष्टमेव ज्ञानेन दृष्टं नैवोपलभ्यते ।</span><br><span data-deva="इति केचिद्विदः प्राहुर्व्यासशिष्या इमेऽखिलाः ॥">इति केचिद्विदः प्राहुर्व्यासशिष्या इमेऽखिलाः ॥</span><br><span data-deva="यस्माद् व्यासमतं सर्वं सत्यमेव ततोऽखिलम् ।">यस्माद् व्यासमतं सर्वं सत्यमेव ततोऽखिलम् ।</span><br><span data-deva="यथाऽऽकाशस्त्वनन्तोऽपि व्यामो हस्तावधिस्तथा ।">यथाऽऽकाशस्त्वनन्तोऽपि व्यामो हस्तावधिस्तथा ।</span><br><span data-deva="प्रादेशोऽपि हि सत्येन तथैतेषां मतानि तु ॥">प्रादेशोऽपि हि सत्येन तथैतेषां मतानि तु ॥</span><br><span data-deva="स्वयं तु भगवान् व्यासो व्याप्तज्ञानमहांशुमान् ।">स्वयं तु भगवान् व्यासो व्याप्तज्ञानमहांशुमान् ।</span><br><span data-deva="अनन्ताकाशवत् पश्यन् निखिलं पुरुषोत्तमः ॥">अनन्ताकाशवत् पश्यन् निखिलं पुरुषोत्तमः ॥</span><br><span data-deva="ज्ञानेनैवाप्यते सर्वं कर्मणा त्वधिकं भवेत् ।">ज्ञानेनैवाप्यते सर्वं कर्मणा त्वधिकं भवेत् ।</span><br><span data-deva="इति प्राह महायोगी पुमर्थानां विनिर्णयम्’">इति प्राह महायोगी पुमर्थानां विनिर्णयम्’</span></span><span data-deva=" इति भविष्यत्पर्वणि ।"> इति भविष्यत्पर्वणि ।</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V17" data-block-id="BS_C03_S03_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(382)ओम् आत्मगृहीतिरितवदुत्तरात् ओम् ॥ 17-382 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V09_B15" data-verse="BS_C03_S04_V09" data-block-id="BS_C03_S04_V09_B15" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmatarka-id"><span data-deva="‘ज्ञानिनामपि देवानां विशेषः कर्मभिर्भवेत् ।">‘ज्ञानिनामपि देवानां विशेषः कर्मभिर्भवेत् ।</span><br><span data-deva="चीर्णीऽकृते वा ज्ञानस्य न विशेषोऽस्ति कर्मणि’">चीर्णीऽकृते वा ज्ञानस्य न विशेषोऽस्ति कर्मणि’</span></span></span><span data-deva=" इति ब्रह्मतर्के ॥ 09 ॥"> इति ब्रह्मतर्के ॥ 09 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V17" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V17">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V17_B1" data-verse="BS_C03_S03_V17" data-block-id="BS_C03_S03_V17_B1">न च ‘आनन्दादयः प्रधानस्य’(ब्र.सू.३.३.१२) इत्युक्तिविरोधः । यतः ‘सत्यं ज्ञानमनन्तम् ब्रह्म’(तै.उ.२.१)।‘विज्ञानमानन्दम् ब्रह्म’ इतिवदेवात्मशब्दगृहीतिः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V17_B2" data-verse="BS_C03_S03_V17" data-block-id="BS_C03_S03_V17_B2">‘अत्र ह्येते सर्व एकीभवन्ति’(बृ.उ.३.४.७) इत्युत्तरात् ।<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhattantra-id">‘आनन्दानुभवत्त्वाच्च निर्दोषत्वाच्च भण्यते ।<br/>नित्यत्वाच्च तथाऽऽत्मेति वेदवादिभिरीश्वरः’</span></span> इति (हि) बृहत्तन्त्रे ॥ 17 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति आत्मगृहीत्यधिकरणम्॥ 09 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति पुरुषार्थाधिकरणम् ॥ 01 ॥">॥ इति पुरुषार्थाधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S04_A084" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अधिकाराधिकरणम् (असार्वत्रिकाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A084"></span></p><h4 id="अधिकाराधिकरणम्_(असार्वत्रिकाधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.85.E0.A4.B8.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="अधिकाराधिकरणम् (असार्वत्रिकाधिकरणम्)">अधिकाराधिकरणम् (असार्वत्रिकाधिकरणम्)</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A050" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्वयाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A050"></span><h4 class="gr-section-head">अन्वयाधिकरणम्</h4>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S04_V10_I01" data-block-id="BS_C03_S04_V10_I01" data-verse="BS_C03_S04_V10" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="सर्वेषां पुरुषार्थापेक्षित्वाज्ज्ञानाधिकारितेत्यत आह –">सर्वेषां पुरुषार्थापेक्षित्वाज्ज्ञानाधिकारितेत्यत आह –</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V18" data-block-id="BS_C03_S03_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(383)ओम् अन्वयादिति चेत् स्यादवधारणात् ओम् ॥ 03-03-18 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V18" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V18">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V18_B1" data-verse="BS_C03_S03_V18" data-block-id="BS_C03_S03_V18_B1">सर्वगुणानामान्वय आत्म शब्दे भवति । ‘आप्तव्याप्तेरात्मशब्दः परमस्य प्रयुज्यते’ इति वचनादिति चेत्,</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V18_B2" data-verse="BS_C03_S03_V18" data-block-id="BS_C03_S03_V18_B2">सत्यम् । स्याच्च्यैवम् । ‘आत्मेत्येव’(बृ.उ.३.४.७) इत्यवधारणात् । अन्यथा सर्वोपसंहारवचनविरोधात् ॥ 18 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अन्वयाधिकरणम् ॥ 10 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V10" data-block-id="BS_C03_S04_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(443)ओम् असार्वत्रिकी ओम् ॥ 03-04-10 ॥">(443)ओम् असार्वत्रिकी ओम् ॥ 03-04-10 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V10" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V10" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A051" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कार्याख्यानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A051"></span><h4 class="gr-section-head">कार्याख्यानाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V10_B1" data-verse="BS_C03_S04_V10" data-block-id="BS_C03_S04_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न सर्वेषामधिकारः ॥ 10 ॥">न सर्वेषामधिकारः ॥ 10 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V19" data-block-id="BS_C03_S03_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(384)ओं कार्याख्यानादपूर्वम् ओम् ॥ 03-03-19 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V19" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V19">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V19_B1" data-verse="BS_C03_S03_V19" data-block-id="BS_C03_S03_V19_B1">‘अलौकिकास्तस्य गुणा ह्युपास्य अलौकिकं मुक्तिकार्यं यतोऽस्य’इति कार्याख्यानादन्यत्रादृष्टा एव गुणा उपास्याः ॥ 19 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति कार्याख्यानाधिकरणम् ॥ 11 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V11" data-block-id="BS_C03_S04_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(444)ओं विभागः शतवत् ओम् ॥ 03-04-11 ॥">(444)ओं विभागः शतवत् ओम् ॥ 03-04-11 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V11" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V11" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A052" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="समानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A052"></span><h4 class="gr-section-head">समानाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V11_B1" data-verse="BS_C03_S04_V11" data-block-id="BS_C03_S04_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘नवकोट्यो हि देवानां तेषां मध्ये शतस्य तु ।
+">‘नवकोट्यो हि देवानां तेषां मध्ये शतस्य तु ।
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V20" data-block-id="BS_C03_S03_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(385)ओं समान एवं चाभेदात् ओम् ॥ 03-03-20 ॥</span></span></div>
+</span><p><span data-deva="सोमाधिकारो वेदोक्तो ब्रह्मणी द्वे शताधिके ॥
+यथा तथैवा सङ्ख्येयाः प्रजास्तासु कियान् जनः ।
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V20" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V20">
+">सोमाधिकारो वेदोक्तो ब्रह्मणी द्वे शताधिके ॥
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V20_B1" data-verse="BS_C03_S03_V20" data-block-id="BS_C03_S03_V20_B1">अपूर्वत्वेऽपि समानानामेवोपसंहारः। न तु त्रिविक्रमत्वादीनां कादाचित्कानां पृथक्त्वेन । नित्यविक्रान्त्यादिष्वन्तर्भावात् ॥ 20 ॥</div>
+यथा तथैवा सङ्ख्येयाः प्रजास्तासु कियान् जनः ।
+</span></p><span data-deva="
+ज्ञानाधिकारी सम्प्रोक्तो विष्णुपादैकसंश्रयः’">
+ज्ञानाधिकारी सम्प्रोक्तो विष्णुपादैकसंश्रयः’</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V11_B5" data-verse="BS_C03_S04_V11" data-block-id="BS_C03_S04_V11_B5" style="position: relative;"><span data-deva="इति वचनात् सुखापेक्षासाम्येऽपि विभाग इष्यतेऽधिकारार्थम् ॥ 11 ॥">इति वचनात् सुखापेक्षासाम्येऽपि विभाग इष्यतेऽधिकारार्थम् ॥ 11 ॥</span></div>
 </div>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A053" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नवाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A053"></span><h4 class="gr-section-head">नवाधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V12" data-block-id="BS_C03_S04_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(445)ओम् अध्ययनमात्रवतः ओम् ॥ 03-04-12 ॥">(445)ओम् अध्ययनमात्रवतः ओम् ॥ 03-04-12 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V12" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V12" style="position: relative;">
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V21" data-block-id="BS_C03_S03_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(386)ओं सम्बन्धादेवमन्यत्रापि ओम् ॥ 03-03-21 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V12_B1" data-verse="BS_C03_S04_V12" data-block-id="BS_C03_S04_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="कस्याधिकारः?
+">कस्याधिकारः?
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V21" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V21">
+</span><p><span data-deva="‘अवैष्णवस्य वेदेऽपि ह्यधिकारो न विद्यते ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V21_B1" data-verse="BS_C03_S03_V21" data-block-id="BS_C03_S03_V21_B1">परमात्मसम्बन्धित्वेन नित्यत्वात् त्रिविक्रमत्वादिष्वप्युपसंहार्यत्वं युज्यते।</div>
+गुरुभक्तिविहीनस्य शमादिरहितस्य च ॥
+न च वर्णावरस्यापि तस्मादध्ययनान्वितः ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V21_B2" data-verse="BS_C03_S03_V21" data-block-id="BS_C03_S03_V21_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhattantra-id">‘गुणास्त्रैविक्रमाद्याश्च संहर्तव्या न संशयः ।<br/>विरिञ्चस्यैव नान्येषां स हि सर्वगुणाधिकः’</span></span> इति बृहत्तन्त्रे ॥ 21 ॥</div>
+">‘अवैष्णवस्य वेदेऽपि ह्यधिकारो न विद्यते ।
+गुरुभक्तिविहीनस्य शमादिरहितस्य च ॥
+न च वर्णावरस्यापि तस्मादध्ययनान्वितः ।
+</span></p><span data-deva="
+ब्रह्मज्ञाने तु वेदोक्तेऽप्यधिकारी सतां मतः’ ॥ इति हि ब्रह्मतर्के ॥">
+ब्रह्मज्ञाने तु वेदोक्तेऽप्यधिकारी सतां मतः’ ॥ इति हि ब्रह्मतर्के ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V12_B5" data-verse="BS_C03_S04_V12" data-block-id="BS_C03_S04_V12_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘पठेद् वेदानथार्थानधीयीताथ विचार्य ब्रह्म विन्देत्’ इति च कौषारवश्रुतिः ॥ 12 ॥">‘पठेद् वेदानथार्थानधीयीताथ विचार्य ब्रह्म विन्देत्’ इति च कौषारवश्रुतिः ॥ 12 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति समानाधिकरणम् ॥ 12 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अधिकाराधिकरणम् (असार्वत्रिकाधिकरणम्) ॥ 02 ॥">॥ इति अधिकाराधिकरणम् (असार्वत्रिकाधिकरणम्) ॥ 02 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S04_A085" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अधिकारविशेषाधिकरणम् (अविशेषाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A085"></span></p><h4 id="अधिकारविशेषाधिकरणम्_(अविशेषाधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.B6.E0.A5.87.E0.A4.B7.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.85.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.B6.E0.A5.87.E0.A4.B7.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="अधिकारविशेषाधिकरणम् (अविशेषाधिकरणम्)">अधिकारविशेषाधिकरणम् (अविशेषाधिकरणम्)</span></h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V22" data-block-id="BS_C03_S03_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(387)ओं न वा विशेषात् ओम् ॥ 03-03-22 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V13" data-block-id="BS_C03_S04_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(446)ओं नाविशेषात् ओम् ॥ 03-04-13 ॥">(446)ओं नाविशेषात् ओम् ॥ 03-04-13 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V13" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V13" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V22" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V22">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V13_B1" data-verse="BS_C03_S04_V13" data-block-id="BS_C03_S04_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न सामान्येनाधिकारो देवादीनाम् ।">न सामान्येनाधिकारो देवादीनाम् ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V22_B1" data-verse="BS_C03_S03_V22" data-block-id="BS_C03_S03_V22_B1">न वाऽऽत्मशब्देन सर्वगुणगृहीतिः । अधिकारिविशेषात् ॥ 22 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V13_B2" data-verse="BS_C03_S04_V13" data-block-id="BS_C03_S04_V13_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koundinya-id"><span data-deva="‘अथ पुमर्थसाधनान्यर्थो धर्मो ज्ञानमित्युत्तरोत्तरम् ।">‘अथ पुमर्थसाधनान्यर्थो धर्मो ज्ञानमित्युत्तरोत्तरम् ।</span><br><span data-deva="तत्राधिकारिणो मनुष्या ऋषयो देवा इत्युत्तरोत्तरम्’">तत्राधिकारिणो मनुष्या ऋषयो देवा इत्युत्तरोत्तरम्’</span></span></span><span data-deva="इति कौण्डिन्यश्रुतिः॥ 13 ॥">इति कौण्डिन्यश्रुतिः॥ 13 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V23" data-block-id="BS_C03_S03_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(388)ओं दर्शयति च ओम् ॥ 03-03-23 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अधिकारविशेषाधिकरणम् (अविशेषाधिकरणम्) ॥ 03 ॥">॥ इति अधिकारविशेषाधिकरणम् (अविशेषाधिकरणम्) ॥ 03 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S04_A086" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A086"></span></p><h4 id="कामचाराधिकरणम्_(स्तुत्यधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.AE.E0.A4.9A.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A5.81.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)">कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)</span></h4>
-<div class="gr-author-note">॥ इति नवाधिकरणम् (विशेषणाधिकरणम्) ॥ 13 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V14" data-block-id="BS_C03_S04_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(447)ओं स्तुतयेऽनुमतिर्वा ओम् ॥ 14-447 ॥">(447)ओं स्तुतयेऽनुमतिर्वा ओम् ॥ 14-447 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V14" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V14" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V23" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V23">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V14_B1" data-verse="BS_C03_S04_V14" data-block-id="BS_C03_S04_V14_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अथ मुनिरमौनं च मौनं च निर्विद्याथ ब्राह्मणः स ब्राह्मणः केन स्याद् येन स्यात् तेनेदृश एव’(बृ.उ.५.५.१) इति ज्ञानिनो यथेष्टाचरणं विधीयत इत्यत आह-">‘अथ मुनिरमौनं च मौनं च निर्विद्याथ ब्राह्मणः स ब्राह्मणः केन स्याद् येन स्यात् तेनेदृश एव’(बृ.उ.५.५.१) इति ज्ञानिनो यथेष्टाचरणं विधीयत इत्यत आह-</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V23_B1" data-verse="BS_C03_S03_V23" data-block-id="BS_C03_S03_V23_B1">‘सर्वान् गुणानात्मशब्दो ब्रवीति ब्रह्मादीनामितरेषां न चैव’ इति भाल्लवेयश्रुतिः ॥ 23 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V14_B2" data-verse="BS_C03_S04_V14" data-block-id="BS_C03_S04_V14_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न विधिः । ज्ञानिनः स्तुतयेऽनुमतिमात्रं वा । युज्यते च ॥ 14 ॥">न विधिः । ज्ञानिनः स्तुतयेऽनुमतिमात्रं वा । युज्यते च ॥ 14 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति नवाधिकरणम् ॥ 12 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V15" data-block-id="BS_C03_S04_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(448)ओं कामकारेण चैके ओम् ॥ 03-04-15 ॥">(448)ओं कामकारेण चैके ओम् ॥ 03-04-15 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V15" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V15" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A054" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सम्भृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A054"></span><h4 class="gr-section-head">सम्भृत्यधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V15_B1" data-verse="BS_C03_S04_V15" data-block-id="BS_C03_S04_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘कामाचाराः कामभक्षाः कामवादाः कामेनैवेमं देहमुत्सृज्याथ परात् परमीयुरनारम्भणम्’(सामशाखा) इति चैके पठन्ति ॥ 15 ॥">‘कामाचाराः कामभक्षाः कामवादाः कामेनैवेमं देहमुत्सृज्याथ परात् परमीयुरनारम्भणम्’(सामशाखा) इति चैके पठन्ति ॥ 15 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V24" data-block-id="BS_C03_S03_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(389)ओं सम्भृतिद्युव्याप्त्यपि चातः ओम् ॥ 03-03-24 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V24" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V24">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V24_B1" data-verse="BS_C03_S03_V24" data-block-id="BS_C03_S03_V24_B1">सम्भृतिद्युव्याप्ती अपि देवादीनामुपसंहर्तव्ये नान्येषाम् । अत एव योग्यताविशेषात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V24_B2" data-verse="BS_C03_S03_V24" data-block-id="BS_C03_S03_V24_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id">‘देवादीनामुपास्यास्तु भृतिव्याप्त्यादयो गुणाः ।<br/>आनन्दाद्यास्तु सर्वेषामन्यथाऽनर्थकृद्भवेत्’</span></span> इति च ब्रह्मतर्के ॥ 24 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति सम्भृत्यधिकरणम् ॥ 14 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V16" data-block-id="BS_C03_S04_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(449)ओम् उपमर्दं च ओम् ॥ 03-04-16 ॥">(449)ओम् उपमर्दं च ओम् ॥ 03-04-16 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V16" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V16" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A055" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पुरुषविद्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A055"></span><h4 class="gr-section-head">पुरुषविद्याधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V16_B1" data-verse="BS_C03_S04_V16" data-block-id="BS_C03_S04_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘ओमित्युच्चार्यान्तरिममात्मानमभिपश्योपमृद्य पुण्यं च पापं च काममाचरन्तो ब्रह्मानुव्रजन्ति’ इति च तुरश्रुतौ ॥ 16 ॥">‘ओमित्युच्चार्यान्तरिममात्मानमभिपश्योपमृद्य पुण्यं च पापं च काममाचरन्तो ब्रह्मानुव्रजन्ति’ इति च तुरश्रुतौ ॥ 16 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V25_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V25_I01" data-verse="BS_C03_S03_V25">
-<div class="leading-bhashya-line">यस्यां विद्यायां महागुणा उच्यन्ते सोत्तमानामितराऽन्येषामिति चेत्, न –</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V17" data-block-id="BS_C03_S04_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(450)ओम् ऊर्ध्वरेतस्सु च शब्दे हि ओम् ॥ 03-04-17 ॥">(450)ओम् ऊर्ध्वरेतस्सु च शब्दे हि ओम् ॥ 03-04-17 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V25" data-block-id="BS_C03_S03_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(390)ओं पुरुषविद्यायामपि चेतरेषामनाम्नानात् ओम् ॥ 03-03-25 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V17" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V17" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V17_B1" data-verse="BS_C03_S04_V17" data-block-id="BS_C03_S04_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न तावता कामचाराणां ज्ञानेऽधिकारः ।">न तावता कामचाराणां ज्ञानेऽधिकारः ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V25" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V25">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V17_B2" data-verse="BS_C03_S04_V17" data-block-id="BS_C03_S04_V17_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Matharashruti-id"><span data-deva="‘य इमं परमं गुह्यमूर्ध्वरेतस्सु भाषयेत् ।">‘य इमं परमं गुह्यमूर्ध्वरेतस्सु भाषयेत् ।</span><br><span data-deva="न तथा विद्यते भूयान् यं प्राप्यन्येऽपि भूयसः’">न तथा विद्यते भूयान् यं प्राप्यन्येऽपि भूयसः’</span></span></span><span data-deva="इति माठरश्रुतेः ॥ 17 ॥">इति माठरश्रुतेः ॥ 17 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V25_B1" data-verse="BS_C03_S03_V25" data-block-id="BS_C03_S03_V25_B1">पुरुषसूक्तोक्तविद्यायामपि केषाञ्चिद्गुणानामनाम्नानात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V25_B2" data-verse="BS_C03_S03_V25" data-block-id="BS_C03_S03_V25_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id">‘सर्वतः पौरुषे सूक्ते गुणा विष्णोरुदीरिताः ।<br/>तत्रापि नैव सर्वेऽपि तस्मात् कार्योपसंहृतिः’</span></span>इति ब्रह्मतर्के ॥ 25 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति पुरुषविद्याधिकरणम् ॥ 15 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V18" data-block-id="BS_C03_S04_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(451)ओं परामर्शं जैमिनिरचोदना चापवदति हि ओम् ॥ 03-04-18 ॥">(451)ओं परामर्शं जैमिनिरचोदना चापवदति हि ओम् ॥ 03-04-18 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V18" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V18" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A056" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वेधाद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A056"></span><h4 class="gr-section-head">वेधाद्यधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V18_B1" data-verse="BS_C03_S04_V18" data-block-id="BS_C03_S04_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘प्रातरुत्थाय सन्ध्यामुपासीत यत् सन्ध्यामुपासते ब्रह्मैव तदुपासतेऽथ देवान् नमेत् जुहुयाद् वेदानावर्तयीत नान्यत् किञ्चिदाचरेन्न सुरां पिबेन्न पलाण्डुं भक्षयीत न भृषं वेदेन्न विस्मरेताऽत्मानं सोमं पिबेद्धुतशेषेण वर्तयेत्’">‘प्रातरुत्थाय सन्ध्यामुपासीत यत् सन्ध्यामुपासते ब्रह्मैव तदुपासतेऽथ देवान् नमेत् जुहुयाद् वेदानावर्तयीत नान्यत् किञ्चिदाचरेन्न सुरां पिबेन्न पलाण्डुं भक्षयीत न भृषं वेदेन्न विस्मरेताऽत्मानं सोमं पिबेद्धुतशेषेण वर्तयेत्’</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V18_B2" data-verse="BS_C03_S04_V18" data-block-id="BS_C03_S04_V18_B2" style="position: relative;"><span data-deva="इत्युक्ताचारपरामर्शेन विधिबन्धवर्जितत्वेन कामत एव तस्य चरणं कामचार इति जैमिनिर्मन्यते ।">इत्युक्ताचारपरामर्शेन विधिबन्धवर्जितत्वेन कामत एव तस्य चरणं कामचार इति जैमिनिर्मन्यते ।</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V26" data-block-id="BS_C03_S03_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(391)ओं वेधाद्यर्थभेदात् ओम् ॥ 03-03-26 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V18_B3" data-verse="BS_C03_S04_V18" data-block-id="BS_C03_S04_V18_B3" style="position: relative;"><span data-deva="न च निषिद्धं कर्म कर्तव्येमेवेति चोदना । ‘ब्राह्मणो न हन्तव्यः’ इत्याद्यपवादश्च ॥ 18 ॥">न च निषिद्धं कर्म कर्तव्येमेवेति चोदना । ‘ब्राह्मणो न हन्तव्यः’ इत्याद्यपवादश्च ॥ 18 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V26" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V26">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V26_B1" data-verse="BS_C03_S03_V26" data-block-id="BS_C03_S03_V26_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id">‘भिन्धि विद्ध्यश्रुणीहीति फलभेदेन सर्वशः ।<br/>यत्यादीनां तेष्वयोगान्नाधिकार्येकता भवेत् ।<br/>अयोग्योपासनादीयुरनर्थं चार्थनाशनम्’</span></span> इति बृहत्तन्त्रे ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति वेधाद्यधिकरणम् ॥ 16 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V19" data-block-id="BS_C03_S04_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(452)ओम् अनुष्ठेयं बादरायणः साम्यश्रुतेः ओम् ॥ 03-04-19 ॥">(452)ओम् अनुष्ठेयं बादरायणः साम्यश्रुतेः ओम् ॥ 03-04-19 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V19" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V19" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A057" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="(मुक्तोपासनाधिकरणम्) हान्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A057"></span><h4 class="gr-section-head">(मुक्तोपासनाधिकरणम्) हान्यधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V19_B1" data-verse="BS_C03_S04_V19" data-block-id="BS_C03_S04_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अनुष्ठेयानां मध्य एव कामतश्चरणं कामतो निवृत्तिरिति बादरायणो मन्यते । ‘केन स्याद् येन स्यात् तेनेदृश एव’(बृ.उ.५.५.१) इति साम्यश्रुतेः ।">अनुष्ठेयानां मध्य एव कामतश्चरणं कामतो निवृत्तिरिति बादरायणो मन्यते । ‘केन स्याद् येन स्यात् तेनेदृश एव’(बृ.उ.५.५.१) इति साम्यश्रुतेः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V19_B2" data-verse="BS_C03_S04_V19" data-block-id="BS_C03_S04_V19_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavad-id"><span data-deva="‘यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः ।">‘यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः ।</span><br><span data-deva="आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते’(भ.गी.३.१७)">आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते’(भ.गी.३.१७)</span></span></span><span data-deva=" इति भगवद्वचनाच्च ॥ 19 ॥"> इति भगवद्वचनाच्च ॥ 19 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V27_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V27_I01" data-verse="BS_C03_S03_V27">
-<div class="leading-bhashya-line">मुक्तस्योपासना कर्तव्या न वा ? इत्यतोऽब्रवीत् –</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V20" data-block-id="BS_C03_S04_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(453)ओं विधिर्वा धारणवत् ओम् ॥ 03-04-20 ॥">(453)ओं विधिर्वा धारणवत् ओम् ॥ 03-04-20 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V27" data-block-id="BS_C03_S03_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(392)ओं हानौ तूपायनशब्दशेषत्वात् कुशाछन्दस्तुत्युपगानवत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-27॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V20" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V20" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V20_B1" data-verse="BS_C03_S04_V20" data-block-id="BS_C03_S04_V20_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘केन स्याद् येन स्यात्’(बृ.उ.५.५.१) इति विधिर्वा । यथा वेदधारणं त्रैवर्णिकानां विहितं नान्येषाम्, एवं स्वमतानुसारिणी प्रवृत्तिर्ज्ञानिनां विहिता ।">‘केन स्याद् येन स्यात्’(बृ.उ.५.५.१) इति विधिर्वा । यथा वेदधारणं त्रैवर्णिकानां विहितं नान्येषाम्, एवं स्वमतानुसारिणी प्रवृत्तिर्ज्ञानिनां विहिता ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V27" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V27">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V20_B2" data-verse="BS_C03_S04_V20" data-block-id="BS_C03_S04_V20_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न तत्राधर्मशङ्का कार्या, नान्येषामिति वा ।">न तत्राधर्मशङ्का कार्या, नान्येषामिति वा ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V27_B1" data-verse="BS_C03_S03_V27" data-block-id="BS_C03_S03_V27_B1">नियतस्वाध्यायानन्तरं स्वेच्छया कुशाग्रहणस्तुत्युपगानवदेव मोक्ष उपासनादिः ।‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१.१) इति मोक्षवाक्यशेषत्वादितरेषाम् ॥ तच्चोक्तम् ‘एतत् सामगायन्नास्ते’(तै.उ.३.१०) इत्यादि ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V20_B3" data-verse="BS_C03_S04_V20" data-block-id="BS_C03_S04_V20_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="‘स्वेच्छयैव प्रवृत्तिस्तु ब्रह्मणो विधिचोदना ।">‘स्वेच्छयैव प्रवृत्तिस्तु ब्रह्मणो विधिचोदना ।</span><br><span data-deva="नाशङ्क्यं तन्मतं क्वापि विष्णोः प्रत्यक्षचोदना ।">नाशङ्क्यं तन्मतं क्वापि विष्णोः प्रत्यक्षचोदना ।</span><br><span data-deva="इतरेषां न विहिता स्वेच्छावृत्तिः कथञ्चन’">इतरेषां न विहिता स्वेच्छावृत्तिः कथञ्चन’</span></span></span><span data-deva=" इति हि ब्राह्मे ॥ 20 ॥"> इति हि ब्राह्मे ॥ 20 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V27_B2" data-verse="BS_C03_S03_V27" data-block-id="BS_C03_S03_V27_B2">ब्रह्मतर्के च-
-‘मुक्ता अपि हि कुर्वन्ति स्वेच्छयोपासनं हरेः ।
-नियमानन्तरं विप्राः कुशाद्यैरप्यधीयते’ इति ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V27_B4" data-verse="BS_C03_S03_V27" data-block-id="BS_C03_S03_V27_B4">‘कृष्णो मुक्तैरिज्यते वीतमोहैः’ इति च भारते ॥ 27 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V28" data-block-id="BS_C03_S03_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(393)ओं साम्पराये तर्तव्याभावात् तथा ह्यन्ये ओम् ॥ 03-03-28 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V21" data-block-id="BS_C03_S04_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(454)ओं स्तुतिमात्रमुपादानादिति चेन्नापूर्वत्वात् ओम् ॥ 03-04-21 ॥">(454)ओं स्तुतिमात्रमुपादानादिति चेन्नापूर्वत्वात् ओम् ॥ 03-04-21 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V21" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V21" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V28" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V28">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V21_B1" data-verse="BS_C03_S04_V21" data-block-id="BS_C03_S04_V21_B1" style="position: relative;"><span data-deva="स्तुतिमात्रमेव स्वेच्छाचरणं, न विधिः, तैरपि सामान्यविधिस्वीकारादिति चेत्, न । अपूर्वत्वात् परवशत्वात् ।">स्तुतिमात्रमेव स्वेच्छाचरणं, न विधिः, तैरपि सामान्यविधिस्वीकारादिति चेत्, न । अपूर्वत्वात् परवशत्वात् ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V28_B1" data-verse="BS_C03_S03_V28" data-block-id="BS_C03_S03_V28_B1">स्वेच्छयैवेत्यङ्गीकर्तव्यम् । मुक्तस्य तीर्णत्वात् ।‘तीर्णो हि तदा सर्वान् शोकान् हृदयस्य भवति’(बृ.उ.३.३.२२) इति ह्यन्ये पठन्ति ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V21_B2" data-verse="BS_C03_S04_V21" data-block-id="BS_C03_S04_V21_B2" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वविध्यतिक्रमेण स्तुतिमात्रविषयत्वं परब्रह्मण एव हि ।">सर्वविध्यतिक्रमेण स्तुतिमात्रविषयत्वं परब्रह्मण एव हि ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V21_B2" data-verse="BS_C03_S04_V21" data-block-id="BS_C03_S04_V21_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmatarka-id"><span data-deva="‘विधीनां विषयास्त्वन्ये ब्रह्मणः स्वेच्छया कृतौ ।">‘विधीनां विषयास्त्वन्ये ब्रह्मणः स्वेच्छया कृतौ ।</span><br><span data-deva="परस्य ब्रह्मणो ह्येव सर्वविध्यतिदूरता’">परस्य ब्रह्मणो ह्येव सर्वविध्यतिदूरता’</span></span></span><span data-deva=" इति च ब्रह्मतर्के ॥ 21 ॥"> इति च ब्रह्मतर्के ॥ 21 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V28_B2" data-verse="BS_C03_S03_V28" data-block-id="BS_C03_S03_V28_B2">‘स्थितप्रज्ञत्वमाप्ता ये ज्ञानेन परमात्मनः ।
+</div>
-ब्रह्मलोकं गताः सर्वे ब्रह्मणा च परं गताः ।
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V22" data-block-id="BS_C03_S04_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(455)ओं भावशब्दाच्च ओम् ॥ 03-04-22 ॥">(455)ओं भावशब्दाच्च ओम् ॥ 03-04-22 ॥</span></span></span></div>
-तीर्णतर्तव्यभागाश्च स्वेच्छयोपासते परम्’ इति ॥ 28 ॥</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V22" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V22" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V22_B1" data-verse="BS_C03_S04_V22" data-block-id="BS_C03_S04_V22_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यथाविधानमपरे विधिर्भावे प्रजापतेः ।">‘यथाविधानमपरे विधिर्भावे प्रजापतेः ।</span><br><span data-deva=" ब्रह्मणः परमस्यैव सर्वविध्यतिदूरता’ इति च तुरश्रुतौ ॥ 22 ॥"> ब्रह्मणः परमस्यैव सर्वविध्यतिदूरता’ इति च तुरश्रुतौ ॥ 22 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति (मुक्तोपासनाधिकरणम्) हान्यधिकरणम् ॥ 17 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V23" data-block-id="BS_C03_S04_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(456)ओं पारिप्लवार्था इति चेन्न विशेषितत्वात् ओम् ॥ 03-04-23 ॥">(456)ओं पारिप्लवार्था इति चेन्न विशेषितत्वात् ओम् ॥ 03-04-23 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V23" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V23" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A058" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="छन्दाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A058"></span><h4 class="gr-section-head">छन्दाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V23_B1" data-verse="BS_C03_S04_V23" data-block-id="BS_C03_S04_V23_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘केन स्याद् येन स्यात्’(बृ.उ.५.५.१) इत्यादयः स्थिरत्वनिवृत्त्यर्था इति चेत्, न ।">‘केन स्याद् येन स्यात्’(बृ.उ.५.५.१) इत्यादयः स्थिरत्वनिवृत्त्यर्था इति चेत्, न ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V23_B2" data-verse="BS_C03_S04_V23" data-block-id="BS_C03_S04_V23_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Gowpawana-id"><span data-deva="‘त्रेधा हि ज्ञानिनो विधिनियता अनियताः स्वेच्छानियता इति ।">‘त्रेधा हि ज्ञानिनो विधिनियता अनियताः स्वेच्छानियता इति ।</span><br><span data-deva="विधिनियता मनुष्या अनियता हि देवा ब्रह्मैव स्वेच्छानियतः’">विधिनियता मनुष्या अनियता हि देवा ब्रह्मैव स्वेच्छानियतः’</span></span></span><span data-deva="इति गौपवनश्रुतौ विशेषितत्वात् ॥ 23 ॥">इति गौपवनश्रुतौ विशेषितत्वात् ॥ 23 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V29_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V29_I01" data-verse="BS_C03_S03_V29">
-<div class="leading-bhashya-line">कर्मापि कुर्वन्ति न वा ? इत्यत आह –</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V24" data-block-id="BS_C03_S04_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(457)ओं तथा चैकवाक्योपबन्धात् ओम् ॥ 03-04-24 ॥">(457)ओं तथा चैकवाक्योपबन्धात् ओम् ॥ 03-04-24 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V29" data-block-id="BS_C03_S03_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(394)ओं छन्दत उभयाविरोधात् ओम् ॥ 03-03-29 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V24" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V24" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V24_B1" data-verse="BS_C03_S04_V24" data-block-id="BS_C03_S04_V24_B1" style="position: relative;"><span data-deva="एवं सति विधिवाक्यानां स्वेच्छावृत्तिवाक्यानां (च) सम्बन्धो भवति ॥ 24 ॥">एवं सति विधिवाक्यानां स्वेच्छावृत्तिवाक्यानां (च) सम्बन्धो भवति ॥ 24 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V29" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V29">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V29_B1" data-verse="BS_C03_S03_V29" data-block-id="BS_C03_S03_V29_B1">स्वेच्छया कुर्वन्ति न वा । बन्धप्रत्यवाययोरभावात् ॥ 29 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V30" data-block-id="BS_C03_S03_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(395)ओं गतेरर्थवत्त्वमुभयथाऽन्यथा हि विरोधः ओम् ॥ 03-03-30 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V25" data-block-id="BS_C03_S04_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(458)ओम् अत एव चाग्नीन्धनाद्यनपेक्षा ओम् ॥ 03-04-25 ॥">(458)ओम् अत एव चाग्नीन्धनाद्यनपेक्षा ओम् ॥ 03-04-25 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V25" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V25" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V30" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V30">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V25_B1" data-verse="BS_C03_S04_V25" data-block-id="BS_C03_S04_V25_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अत एव ज्ञानस्य मोक्षादाने नाग्निहोत्राद्यपेक्षा ।">अत एव ज्ञानस्य मोक्षादाने नाग्निहोत्राद्यपेक्षा ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V30_B1" data-verse="BS_C03_S03_V30" data-block-id="BS_C03_S03_V30_B1">बन्धप्रत्यवायाभावे हि मोक्षस्यार्थवत्त्वम् । अन्यथा मोक्षत्वमेव न स्यात् ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V25_B2" data-verse="BS_C03_S04_V25" data-block-id="BS_C03_S04_V25_B2" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मतर्के च –
+">ब्रह्मतर्के च –
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V30_B2" data-verse="BS_C03_S03_V30" data-block-id="BS_C03_S03_V30_B2">‘कदाचित् कर्म कुर्वन्ति कदाचिन्नैव कुर्वते ।
+</span><p><span data-deva="‘येषां ज्ञानं समुत्पन्नं तेषां मोक्षो विनिश्चितः ।
-नित्यज्ञानस्वरूपत्वान्नित्यं ध्यायन्ति केशवम्’ ॥</div>
+शुभकर्मभिराधिक्यं विपरीतैर्विपर्ययः ॥
+स्वेच्छानुवृत्यैव भवेद् ब्रह्मणः प्रायशस्तथा ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V30_B4" data-verse="BS_C03_S03_V30" data-block-id="BS_C03_S03_V30_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">तीर्णतर्तव्यभागा ये प्राप्तानन्दाः परात्मनः ।<br/>प्रत्यवायस्य बन्धस्याप्यभावात् स्वेच्छया भवेत्’</span></span>इति हि ब्रह्माण्डे ॥ 30 ॥</div>
+">‘येषां ज्ञानं समुत्पन्नं तेषां मोक्षो विनिश्चितः ।
+शुभकर्मभिराधिक्यं विपरीतैर्विपर्ययः ॥
+स्वेच्छानुवृत्यैव भवेद् ब्रह्मणः प्रायशस्तथा ।
+</span></p><span data-deva="
+देवानामपि सर्वेषां विशेषादुत्तरोत्तरम्’ इति ॥ 25 ॥">
+देवानामपि सर्वेषां विशेषादुत्तरोत्तरम्’ इति ॥ 25 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V31" data-block-id="BS_C03_S03_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(396)ओम् उपपन्नस्तल्लक्षणार्थोपलब्धेर्लोकवत् ओम् ॥ 03-03-31 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V26" data-block-id="BS_C03_S04_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(459)ओं सर्वापेक्षा च यज्ञादिश्रुतेरश्ववत् ओम् ॥ 03-04-26 ॥">(459)ओं सर्वापेक्षा च यज्ञादिश्रुतेरश्ववत् ओम् ॥ 03-04-26 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V26" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V26" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V31" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V31">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V26_B1" data-verse="BS_C03_S04_V26" data-block-id="BS_C03_S04_V26_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वधर्मापेक्षा च ज्ञानस्येत्पत्तौ ‘विविदिषन्ति यज्ञेन दानेन तपसाऽनाशकेन’(बृ.उ.६.४.२२) इति श्रुतेः ।">सर्वधर्मापेक्षा च ज्ञानस्येत्पत्तौ ‘विविदिषन्ति यज्ञेन दानेन तपसाऽनाशकेन’(बृ.उ.६.४.२२) इति श्रुतेः ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V31_B1" data-verse="BS_C03_S03_V31" data-block-id="BS_C03_S03_V31_B1">उपपन्नश्चैवम्भावः । प्राप्तत्वात् तल्लक्षणस्य फलस्य । यथा लोके विद्यर्थत्वेन विष्णुक्रमणादिकं कृत्वा समाप्तकर्मेच्छया करोति न करोति च ॥ 31 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V26_B3" data-verse="BS_C03_S04_V26" data-block-id="BS_C03_S04_V26_B3" style="position: relative;"><span data-deva="यथा गतिनिष्पत्यर्थमश्वादयोऽपेक्ष्यन्ते न निष्पन्नगतेर्ग्रामादिप्राप्तौ ॥ 26 ॥">यथा गतिनिष्पत्यर्थमश्वादयोऽपेक्ष्यन्ते न निष्पन्नगतेर्ग्रामादिप्राप्तौ ॥ 26 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">इति छन्दादिकरणम्</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V27" data-block-id="BS_C03_S04_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(460)ओं शमदमाद्युपेतः स्यात् तथाऽपि तु तद्विधेस्तदङ्गतया तेषामवश्यानुष्ठेयत्वात् ओम् ॥ 03-04-27 ॥">(460)ओं शमदमाद्युपेतः स्यात् तथाऽपि तु तद्विधेस्तदङ्गतया तेषामवश्यानुष्ठेयत्वात् ओम् ॥ 03-04-27 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V27" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V27" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A059" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनियमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A059"></span><h4 class="gr-section-head">अनियमाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V27_B1" data-verse="BS_C03_S04_V27" data-block-id="BS_C03_S04_V27_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यद्यपि ज्ञानेनैव मोक्षो नियतस्तथाऽपि ज्ञानी शमदमाद्युपेतः स्यात्।‘आचार्याद्विद्यामवाप्यैतमात्मानमभिपश्य शान्तो भवेद् दान्तो भवेदनुकूलो भवेदाचार्यं परिचरेत् परिचरेदाचार्यम्’ इति माठरश्रुतौ ज्ञानिनोऽपि तद्विधेः ।">यद्यपि ज्ञानेनैव मोक्षो नियतस्तथाऽपि ज्ञानी शमदमाद्युपेतः स्यात्।‘आचार्याद्विद्यामवाप्यैतमात्मानमभिपश्य शान्तो भवेद् दान्तो भवेदनुकूलो भवेदाचार्यं परिचरेत् परिचरेदाचार्यम्’ इति माठरश्रुतौ ज्ञानिनोऽपि तद्विधेः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V27_B2" data-verse="BS_C03_S04_V27" data-block-id="BS_C03_S04_V27_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘ब्राह्मीं वाव त उपनिषदब्रूम’ इति । तस्यैतपो दमः कर्मेति प्रतिष्ठा । वेदाः सर्वाङ्गानि सत्यमायतनम् । यो वा एतामुपनिषदमेवं वेद’(केन.उ.४.७,८,९)इति ज्ञानाङ्गतया तेषामवश्यानुष्ठेयत्वात् ।">‘ब्राह्मीं वाव त उपनिषदब्रूम’ इति । तस्यैतपो दमः कर्मेति प्रतिष्ठा । वेदाः सर्वाङ्गानि सत्यमायतनम् । यो वा एतामुपनिषदमेवं वेद’(केन.उ.४.७,८,९)इति ज्ञानाङ्गतया तेषामवश्यानुष्ठेयत्वात् ।</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V32" data-block-id="BS_C03_S03_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(397)ओम् अनियमः सर्वेषामविरोधाच्छब्दानुमानाभ्याम् ओम् ॥ 03-03-32 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V27_B6" data-verse="BS_C03_S04_V27" data-block-id="BS_C03_S04_V27_B6" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Agneye-id"><span data-deva="‘यस्य ज्ञानं तस्य मोक्ष इति नात्र विचारणा ।">‘यस्य ज्ञानं तस्य मोक्ष इति नात्र विचारणा ।</span><br><span data-deva="तस्य शान्त्यादयोऽङ्गानि तस्मात् तेषामनिष्ठितिः ॥">तस्य शान्त्यादयोऽङ्गानि तस्मात् तेषामनिष्ठितिः ॥</span><br><span data-deva="अवश्यकरणीया स्यादन्यथाऽल्पफलं भवेत्’">अवश्यकरणीया स्यादन्यथाऽल्पफलं भवेत्’</span></span></span><span data-deva="इति च आग्नेये ।">इति च आग्नेये ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V27_B9" data-verse="BS_C03_S04_V27" data-block-id="BS_C03_S04_V27_B9" style="position: relative;"><span data-deva="तुशब्दः पूर्णफलार्थत्वं सूचयति ॥ 27 ॥">तुशब्दः पूर्णफलार्थत्वं सूचयति ॥ 27 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V32" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V32">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V32_B1" data-verse="BS_C03_S03_V32" data-block-id="BS_C03_S03_V32_B1">प्राप्तज्ञानानामपि केषाञ्चिन्मुक्तिप्राप्तिः केषाञ्चिन्न, यथोपसंहारनियम इति न मन्तव्यम् ।<br/>‘सर्वेगुणा ब्रह्मणैव ह्युपास्या नान्यैर्देवैः किमु सर्वैर्मनुष्यैः’ इत्युपसंहारविरोधादन्यत्राविरोधात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V32_B4" data-verse="BS_C03_S03_V32" data-block-id="BS_C03_S03_V32_B4">‘न कश्चिद्ब्रह्मवित् सृतिमनुभवति मुक्तो ह्येव भवति तस्मादाहुः सृतिहेति’ इति कौण्डन्यश्रुतेश्च ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V32_B5" data-verse="BS_C03_S03_V32" data-block-id="BS_C03_S03_V32_B5">यथा केषाञ्चिन्मोक्ष एवमन्येषामित्यनुमानाच्च॥ 32 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अनियमाधिकरणम् ॥ 19 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V28" data-block-id="BS_C03_S04_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(461)ओं सर्वान्नानुमतिश्च प्राणात्यये तद्दर्शनात् ओम् ॥ 03-04-28 ॥">(461)ओं सर्वान्नानुमतिश्च प्राणात्यये तद्दर्शनात् ओम् ॥ 03-04-28 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V28" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V28" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A060" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="यावदधिकाराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A060"></span><h4 class="gr-section-head">यावदधिकाराधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V28_B1" data-verse="BS_C03_S04_V28" data-block-id="BS_C03_S04_V28_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यदि ह वा एवंविन्निखिलं भक्षयीत एवमेव स भवति’ इति सर्वान्नानुमतिः प्राणात्ययविषया । ‘न वा अजीविष्यमिमानखादन्निति होवाच कामो म उदपानम्’(छां.उ.१.१०.४)इति दर्शनात् ॥ 28 ॥">‘यदि ह वा एवंविन्निखिलं भक्षयीत एवमेव स भवति’ इति सर्वान्नानुमतिः प्राणात्ययविषया । ‘न वा अजीविष्यमिमानखादन्निति होवाच कामो म उदपानम्’(छां.उ.१.१०.४)इति दर्शनात् ॥ 28 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V33" data-block-id="BS_C03_S03_V33" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(398)ओं यावदधिकारमवस्थितिराधिकारिकाणाम् ओम् ॥ 03-03-33 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V33" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V33">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V33_B1" data-verse="BS_C03_S03_V33" data-block-id="BS_C03_S03_V33_B1">यथा यथाऽधिकारो विशिष्यते एवं मुक्तावानन्दो विशिष्यते ।‘मनुष्येभ्यो गन्धर्वाणां गन्धर्वेभ्यः ऋषीणामृषिभ्यो देवानां देवेभ्य इन्द्रस्य इन्द्राद्रुद्रस्य रुद्राद्ब्रह्मण एष ह्येव शतानन्दः’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V33_B2" data-verse="BS_C03_S03_V33" data-block-id="BS_C03_S03_V33_B2">‘ज्ञानं चोपासनं चैव मुक्तावानन्द एव च ।
-यथाधिकारं देवानां भवन्त्येवोत्तरोत्तरम्’ इति ॥ 33 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V34" data-block-id="BS_C03_S03_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(399)ओम् अक्षरधियां त्वविरोधः सामान्यतद्भावाभ्यामौपसदवत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-34 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V29" data-block-id="BS_C03_S04_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(462)ओम् अबाधाच्च ओम् ॥ 03-04-29 ॥">(462)ओम् अबाधाच्च ओम् ॥ 03-04-29 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V29" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V29" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V34" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V34">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V29_B1" data-verse="BS_C03_S04_V29" data-block-id="BS_C03_S04_V29_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id"><span data-deva="‘अन्यायचरणाभावे न हि ज्ञानस्य बाधनम् ।">‘अन्यायचरणाभावे न हि ज्ञानस्य बाधनम् ।</span><br><span data-deva="अतो विद्वानपि न्यायं वर्तेतोत्कर्षसिद्धये’">अतो विद्वानपि न्यायं वर्तेतोत्कर्षसिद्धये’</span></span></span><span data-deva=" इति च ब्रह्मतर्के ॥ 29 ॥"> इति च ब्रह्मतर्के ॥ 29 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V34_B1" data-verse="BS_C03_S03_V34" data-block-id="BS_C03_S03_V34_B1">न चासमत्वेन विरोधो भवति । ब्रह्मधीत्वाद्दोषाभावसाम्यादुत्तमेभ्योऽन्येषां भावाच्च । औपसदवच्छिष्यवत् ।</div>
+</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V30" data-block-id="BS_C03_S04_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(463)ओम् अपि स्मर्यते ओम् ॥ 03-04-30 ॥">(463)ओम् अपि स्मर्यते ओम् ॥ 03-04-30 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V34_B2" data-verse="BS_C03_S03_V34" data-block-id="BS_C03_S03_V34_B2">‘नानाविधा जीवसङ्घा विमुक्तौन चैव तेषां ब्रह्मधियां विरोधः।
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V30" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V30" style="position: relative;">
-दोषाभावाद्गुरुशिष्यादिभावाल्लोकेऽपि नासौ किमु तेषां विमुक्तेः’ इति ॥ 34 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V30_B1" data-verse="BS_C03_S04_V30" data-block-id="BS_C03_S04_V30_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Harivamsha-id"><span data-deva="‘अतीतानागतज्ञानी त्रैलोक्योद्धरणक्षमः ।">‘अतीतानागतज्ञानी त्रैलोक्योद्धरणक्षमः ।</span><br><span data-deva="एतादृशोऽपि नाऽचारं श्रौतं स्मार्तं परित्यजेत्’">एतादृशोऽपि नाऽचारं श्रौतं स्मार्तं परित्यजेत्’</span></span></span><span data-deva=" इति हरिवंशेषु ॥ 30 ॥"> इति हरिवंशेषु ॥ 30 ॥</span></div>
+</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V31" data-block-id="BS_C03_S04_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(464)ओं शब्दश्चातोऽकामचारे ओं॥ 03-04-31 ॥">(464)ओं शब्दश्चातोऽकामचारे ओं॥ 03-04-31 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V31" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V31" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V31_B1" data-verse="BS_C03_S04_V31" data-block-id="BS_C03_S04_V31_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘स य एतदेवंविदेवं मन्वान एवं पश्यन् न कामचरितं चरेन्न कामं भक्षयीत न काममनुवर्तेत’ इति कौण्डन्यश्रुतौ ।">‘स य एतदेवंविदेवं मन्वान एवं पश्यन् न कामचरितं चरेन्न कामं भक्षयीत न काममनुवर्तेत’ इति कौण्डन्यश्रुतौ ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V31_B2" data-verse="BS_C03_S04_V31" data-block-id="BS_C03_S04_V31_B2" style="position: relative;"><span data-deva="अत इत्यल्पफलत्वं सूचयति । ‘न निषिद्धानि वर्तेत पूर्णज्ञानफलेच्छया’ इति पाद्मे ॥ 31 ॥">अत इत्यल्पफलत्वं सूचयति । ‘न निषिद्धानि वर्तेत पूर्णज्ञानफलेच्छया’ इति पाद्मे ॥ 31 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति यावदधिकाराधिकरणम् ॥ 20 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V32" data-block-id="BS_C03_S04_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(465)ओं विहितत्वाच्चाऽश्रमकर्मापि ओम् ॥ 03-04-32 ॥">(465)ओं विहितत्वाच्चाऽश्रमकर्मापि ओम् ॥ 03-04-32 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V32" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V32" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A061" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इयदामननाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A061"></span><h4 class="gr-section-head">इयदामननाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V32_B1" data-verse="BS_C03_S04_V32" data-block-id="BS_C03_S04_V32_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न केवलं निषिद्धाकरणेन पूर्यते । कर्तव्यं च वर्णाश्रमविहितं कर्म ॥">न केवलं निषिद्धाकरणेन पूर्यते । कर्तव्यं च वर्णाश्रमविहितं कर्म ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V32_B2" data-verse="BS_C03_S04_V32" data-block-id="BS_C03_S04_V32_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘पश्यन्नपीममात्मानं कुर्यात् कर्मविचारयन्।
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V35" data-block-id="BS_C03_S03_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(400)ओम् इयदामननात् ओम् ॥ 03-03-35 ॥</span></span></div>
+यदात्मानः सुनियतमानन्दोत्कर्षमाप्नुयात्’ ॥ इति कौषारवश्रुतौ विहितत्वाच्च । अपिशब्दो वर्णधर्मसमुच्चयार्थः ॥ 32 ॥">‘पश्यन्नपीममात्मानं कुर्यात् कर्मविचारयन्।
+यदात्मानः सुनियतमानन्दोत्कर्षमाप्नुयात्’ ॥ इति कौषारवश्रुतौ विहितत्वाच्च । अपिशब्दो वर्णधर्मसमुच्चयार्थः ॥ 32 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V35" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V35">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V35_B1" data-verse="BS_C03_S03_V35" data-block-id="BS_C03_S03_V35_B1">नामाध्यारभ्य प्राणान्तमुत्तरोत्तरमुत्तमत्वमुक्तम्। न प्राणात् किञ्चिद् भूय उक्तम् । तथाऽपि पूर्ववत् स्यात् इति(स्यादपीति) न वाच्यम् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V35_B2" data-verse="BS_C03_S03_V35" data-block-id="BS_C03_S03_V35_B2">प्राणो वाव सर्वेभ्यो भूयान्न हि प्राणाद्भूयान् प्राणो ह्येव भूयांस्तस्माद्भूयान् नाम’ इति कौण्ठरव्यश्रुतेः ॥ 35 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V36" data-block-id="BS_C03_S03_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(401)ओम् अन्तरा भूतग्रामवदिति चेत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-36 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V33" data-block-id="BS_C03_S04_V33" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(466)ओं सहकारित्वेन च ओम् ॥ 03-04-33॥">(466)ओं सहकारित्वेन च ओम् ॥ 03-04-33॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V33" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V33" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V36" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V36">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V33_B1" data-verse="BS_C03_S04_V33" data-block-id="BS_C03_S04_V33_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यथा राज्ञः सहकार्येव मन्त्री तथाऽप्यृते तं क्षितिपः कार्यमृच्छेत् ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V21_B3" data-verse="BS_C03_S03_V36" data-block-id="BS_C03_S03_V21_B3">यथा भूतग्राम एकस्मादेक उत्तमोऽस्त्येव, एवं प्राणादपि परमात्मानमन्तरा विद्यत इति चेत्,</div>
+">‘यथा राज्ञः सहकार्येव मन्त्री तथाऽप्यृते तं क्षितिपः कार्यमृच्छेत् ।
+</span><p><span data-deva="एवं ज्ञानं कर्म विनाऽपि कार्यं सहायभूतं न विचारः कुतश्चित्’ ॥
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V21_B4" data-verse="BS_C03_S03_V36" data-block-id="BS_C03_S03_V21_B4">न। प्राणादुत्तमाभावे प्रमाणमुक्तम् । अन्यत्रोत्तमाभावे न प्रमाणम्। दृष्यते चान्यत्रोत्तमत्वम् ॥ 36 ॥</div>
+">एवं ज्ञानं कर्म विनाऽपि कार्यं सहायभूतं न विचारः कुतश्चित्’ ॥
+</span></p><span data-deva="
+इति कमठश्रुतौ सहकारित्वोक्तेश्च ।">
+इति कमठश्रुतौ सहकारित्वोक्तेश्च ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V33_B4" data-verse="BS_C03_S04_V33" data-block-id="BS_C03_S04_V33_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="‘ज्ञानान्मोक्षो भवेत्येव सर्वकार्यकृतोऽपि तु ।">‘ज्ञानान्मोक्षो भवेत्येव सर्वकार्यकृतोऽपि तु ।</span><br><span data-deva="आनन्दो ह्रसतेऽकार्याच्छुभं कृत्वा च वर्धते’">आनन्दो ह्रसतेऽकार्याच्छुभं कृत्वा च वर्धते’</span></span></span><span data-deva=" इति च ब्रह्माण्डे ॥"> इति च ब्रह्माण्डे ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V33_B6" data-verse="BS_C03_S04_V33" data-block-id="BS_C03_S04_V33_B6" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id"><span data-deva="‘सर्वदुःखनिवृत्तिश्च ज्ञानिनो निश्चितैव हि ।">‘सर्वदुःखनिवृत्तिश्च ज्ञानिनो निश्चितैव हि ।</span><br><span data-deva="उपासया कर्मभिश्च भक्त्या चानन्दचित्रता’">उपासया कर्मभिश्च भक्त्या चानन्दचित्रता’</span></span></span><span data-deva=" इति च बृहत्तन्त्रे ॥"> इति च बृहत्तन्त्रे ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V33_B8" data-verse="BS_C03_S04_V33" data-block-id="BS_C03_S04_V33_B8" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘धर्मस्वरूपचित्रत्वाद्यो यो देवमनोगतः ।">‘धर्मस्वरूपचित्रत्वाद्यो यो देवमनोगतः ।</span><br><span data-deva="स एव धर्मो विज्ञेयो न ह्येते लोकसम्मिताः’">स एव धर्मो विज्ञेयो न ह्येते लोकसम्मिताः’</span></span></span><span data-deva=" इति च पाद्मे ॥ 33 ॥"> इति च पाद्मे ॥ 33 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V37" data-block-id="BS_C03_S03_V37" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(402)ओम् अन्यथा भेदानुपपत्तिरिति चेन्नोपदेशवत् ओम् ॥ 03-03-37 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्) ॥ 04 ॥">॥ इति कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्) ॥ 04 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S04_A087" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उभयलिङ्गाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A087"></span></p><h4 id="उभयलिङ्गाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.89.E0.A4.AD.E0.A4.AF.E0.A4.B2.E0.A4.BF.E0.A4.99.E0.A5.8D.E0.A4.97.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="उभयलिङ्गाधिकरणम्">उभयलिङ्गाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V37" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V37">
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V34" data-block-id="BS_C03_S04_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(467)ओं सर्वथाऽपितु त एवोभयलिङ्गात् ओम् ॥ 03-04-34 ॥">(467)ओं सर्वथाऽपितु त एवोभयलिङ्गात् ओम् ॥ 03-04-34 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V21_B4" data-verse="BS_C03_S03_V37" data-block-id="BS_C03_S03_V21_B4">प्राणस्य सर्वोत्तमत्वे परमात्मना भेदानुपपत्तिरिति चेत्,</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V34" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V34" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V34_B1" data-verse="BS_C03_S04_V34" data-block-id="BS_C03_S04_V34_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वप्रकारेणोत्साहेऽपि ये ज्ञानयोग्यास्त एव ज्ञानं प्राप्नुवन्ति नान्ये ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V21_B5" data-verse="BS_C03_S03_V37" data-block-id="BS_C03_S03_V21_B5">न। श्रुत्युपदिष्टवदुपपत्तेः । अन्येभ्यः प्राणस्योत्तमत्वं तस्मात् परमात्मनो ह्युपदिष्टम् ॥ 37 ॥</div>
+">सर्वप्रकारेणोत्साहेऽपि ये ज्ञानयोग्यास्त एव ज्ञानं प्राप्नुवन्ति नान्ये ।
+</span><p><span data-deva="‘य आत्माऽपहतपाप्मा विजरो विमृत्युर्विशोकोऽविजिघत्सोऽपिपासः सत्यकामः सत्यसङ्कल्पः सोऽन्वेष्टव्यः स विजिज्ञासितव्यः’(छां.उ.८.७.३)
+">‘य आत्माऽपहतपाप्मा विजरो विमृत्युर्विशोकोऽविजिघत्सोऽपिपासः सत्यकामः सत्यसङ्कल्पः सोऽन्वेष्टव्यः स विजिज्ञासितव्यः’(छां.उ.८.७.३)
+</span></p><span data-deva="
+इति श्रुत्याऽऽचार्योपदेशसाम्येऽपि विरोचनो विपरीतज्ञानमापेन्द्रः सम्यज्ज्ञानमित्युभयविधलिङ्गात् ॥ 34 ॥">
+इति श्रुत्याऽऽचार्योपदेशसाम्येऽपि विरोचनो विपरीतज्ञानमापेन्द्रः सम्यज्ज्ञानमित्युभयविधलिङ्गात् ॥ 34 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति इयदामननाधिकरणम् ॥ 21 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V35" data-block-id="BS_C03_S04_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(468)ओम् अनभिभवं च दर्शयति ओम् ॥ 03-04-35 ॥">(468)ओम् अनभिभवं च दर्शयति ओम् ॥ 03-04-35 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V35" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V35" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A062" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="व्यतिहाराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A062"></span><h4 class="gr-section-head">व्यतिहाराधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V35_B1" data-verse="BS_C03_S04_V35" data-block-id="BS_C03_S04_V35_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘दैवीमेव सम्पत्तिं देवा अभिगच्छन्त्यासुरीमेव चासुरा नैतयोरभिभवः कदाचित् स्वभाव एव ह्यवतिष्ठते’ इति स्वभावानभिभवं च दर्शयति ॥ 35 ॥">‘दैवीमेव सम्पत्तिं देवा अभिगच्छन्त्यासुरीमेव चासुरा नैतयोरभिभवः कदाचित् स्वभाव एव ह्यवतिष्ठते’ इति स्वभावानभिभवं च दर्शयति ॥ 35 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V38_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V38_I01" data-verse="BS_C03_S03_V38">
-<div class="leading-bhashya-line">नेति चेत्, न-</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V36" data-block-id="BS_C03_S04_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(469)ओम् अन्तरा चापि तु तद्दृष्टेः ओम् ॥ 03-04-36 ॥">(469)ओम् अन्तरा चापि तु तद्दृष्टेः ओम् ॥ 03-04-36 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V38" data-block-id="BS_C03_S03_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(403)ओं व्यतिहारो विशिंषन्ति हीतरवत् ओम् ॥ 03-03-38 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V36" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V36" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V36_B1" data-verse="BS_C03_S04_V36" data-block-id="BS_C03_S04_V36_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सम्यज्ज्ञानविपरीतज्ञानयोरन्तरा स्थितानामपि देवासुरभावयोर्दार्ढ्यदृष्टेः॥ 36 ॥">सम्यज्ज्ञानविपरीतज्ञानयोरन्तरा स्थितानामपि देवासुरभावयोर्दार्ढ्यदृष्टेः॥ 36 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V38" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V38">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V38_B1" data-verse="BS_C03_S03_V38" data-block-id="BS_C03_S03_V38_B1">उक्तं प्राणात् परमात्मन उत्तमत्वं पूर्वोक्ताध्याहारेण‘एष तु वा अतिवदति’(छां.उ.७.१६) इति विशिंषन्ति हि । यथेतरेषु विशेषणम् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V38_B2" data-verse="BS_C03_S03_V38" data-block-id="BS_C03_S03_V38_B2">‘उत्तमत्वं हि देवानां मुक्तावपि हि मानवात् ।
-तेभ्यः प्राणस्य तस्माच्च नित्यमुक्तस्य वै हरेः’ ॥इति च बृहत्तन्त्रे ॥ 38 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति व्यतिहाराधिकरणम् ॥ 22 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V37" data-block-id="BS_C03_S04_V37" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(470)ओम् अपि स्मर्यते ओम् ॥ 03-04-37 ॥">(470)ओम् अपि स्मर्यते ओम् ॥ 03-04-37 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V37" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V37" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A063" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सत्याद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A063"></span><h4 class="gr-section-head">सत्याद्यधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V37_B1" data-verse="BS_C03_S04_V37" data-block-id="BS_C03_S04_V37_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘असुरा आसुरेणैव स्वभावेन च कर्मणा । ">‘असुरा आसुरेणैव स्वभावेन च कर्मणा । </span><br><span data-deva=" ज्ञानेन विपरीतेन तमो यान्ति विनिश्चयात् ॥"> ज्ञानेन विपरीतेन तमो यान्ति विनिश्चयात् ॥</span><br><span data-deva="देवा दैवस्वभावेन कर्मणा चाप्यसंशयम् । ">देवा दैवस्वभावेन कर्मणा चाप्यसंशयम् । </span><br><span data-deva=" सम्यज्ज्ञानेन परमां गतिं गच्छन्ति वैष्णवीम् ॥"> सम्यज्ज्ञानेन परमां गतिं गच्छन्ति वैष्णवीम् ॥</span><br><span data-deva="नानयोरन्यथाभावः कदाचित् क्वापि विद्यते । ">नानयोरन्यथाभावः कदाचित् क्वापि विद्यते । </span><br><span data-deva=" मानुषा मिश्रमतयो विमिश्रगतयोऽपि च’"> मानुषा मिश्रमतयो विमिश्रगतयोऽपि च’</span></span></span><span data-deva=" इति स्कान्दे ॥ 37 ॥"> इति स्कान्दे ॥ 37 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V39_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V39_I01" data-verse="BS_C03_S03_V39">
-<div class="leading-bhashya-line">कृतिर्निष्ठा ज्ञानमित्यादीनां भेदाद्बहव उत्तमा इति चेत्, न –</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V38" data-block-id="BS_C03_S04_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(471)ओं विशेषानुग्रहं च ओम् ॥ 03-04-38 ॥">(471)ओं विशेषानुग्रहं च ओम् ॥ 03-04-38 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V39" data-block-id="BS_C03_S03_V39" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(404)ओं सैव हि सत्यादयः ओम् ॥ 03-03-39 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V38" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V38" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V38_B1" data-verse="BS_C03_S04_V38" data-block-id="BS_C03_S04_V38_B1" style="position: relative;"><span data-deva="शृण्वे वीर उग्रमुग्रं दमायन्नन्यमन्यमतिनेनीयमानः ।
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V39" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V39">
+एधमानद्विडुभयस्य राजा चोष्कूयते विश इन्द्रो मनुष्यान्’(ऋ.सं.६.४७.१६)">शृण्वे वीर उग्रमुग्रं दमायन्नन्यमन्यमतिनेनीयमानः ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V39_B1" data-verse="BS_C03_S03_V39" data-block-id="BS_C03_S03_V39_B1">सत्यादिगुणास्तस्या एव परदेवतायाः स्वरूपभूताः ।</div>
+एधमानद्विडुभयस्य राजा चोष्कूयते विश इन्द्रो मनुष्यान्’(ऋ.सं.६.४७.१६)</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V38_B3" data-verse="BS_C03_S04_V38" data-block-id="BS_C03_S04_V38_B3" style="position: relative;"><span data-deva="इति विशेषानुग्रहं च दर्शयति देवेषु परमेश्वरस्य।">इति विशेषानुग्रहं च दर्शयति देवेषु परमेश्वरस्य।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V39_B2" data-verse="BS_C03_S03_V39" data-block-id="BS_C03_S03_V39_B2">‘नामादिप्राणपर्यन्ताद्योहि सत्यादिरूपवान् ।
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V38_B4" data-verse="BS_C03_S04_V38" data-block-id="BS_C03_S04_V38_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id"><span data-deva="‘असुरान् दमयन् विष्णुः स्वपदं च सुरान् नयन् ।">‘असुरान् दमयन् विष्णुः स्वपदं च सुरान् नयन् ।</span><br><span data-deva="पुनः पुनर्मानुषांस्तु सृतावावर्तयत्यसौ’">पुनः पुनर्मानुषांस्तु सृतावावर्तयत्यसौ’</span></span></span><span data-deva="इति भविष्यत्पर्वणि ॥ 38 ॥">इति भविष्यत्पर्वणि ॥ 38 ॥</span></div>
-तस्मै नमो भगवते विष्णवे सर्वजिष्णवे’ इति ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V39_B4" data-verse="BS_C03_S03_V39" data-block-id="BS_C03_S03_V39_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chadhyatma-id">‘सत्याद्या अहमात्मान्ताः यद्गुणाः समुदीरिताः ।<br/>तस्मै नमो भगवते यस्मादेव विमुच्यते’</span></span>इति चाध्यात्मे ॥ 39 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति सत्याद्यधिकरणम् ॥ 23 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V39" data-block-id="BS_C03_S04_V39" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(472)ओम् अतस्त्वितरज्ज्यायोलिङ्गाच्च ओम् ॥ 03-04-39 ॥">(472)ओम् अतस्त्वितरज्ज्यायोलिङ्गाच्च ओम् ॥ 03-04-39 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V39" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V39" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A064" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कामाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A064"></span><h4 class="gr-section-head">कामाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V39_B1" data-verse="BS_C03_S04_V39" data-block-id="BS_C03_S04_V39_B1" style="position: relative;"><span data-deva="देवभागादसुरभाग एव बहुलः । ‘तस्मान्न जनतामियात्’(बृ.उ.३.३.२०) इति लिङ्गात् ।">देवभागादसुरभाग एव बहुलः । ‘तस्मान्न जनतामियात्’(बृ.उ.३.३.२०) इति लिङ्गात् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V39_B2" data-verse="BS_C03_S04_V39" data-block-id="BS_C03_S04_V39_B2" style="position: relative;"><span data-deva="चशब्दात् -‘ततः कनीयासा एव देवा ज्यायासा असुराः’(बृ.उ.३.३.१) इति श्रुतेश्च ।">चशब्दात् -‘ततः कनीयासा एव देवा ज्यायासा असुराः’(बृ.उ.३.३.१) इति श्रुतेश्च ।</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V40_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V40_I01" data-verse="BS_C03_S03_V40">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V39_B3" data-verse="BS_C03_S04_V39" data-block-id="BS_C03_S04_V39_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘असुरा बहुला यस्मात् तस्मान्न जनतामियात्’ इति च ब्राह्मे ॥ 39 ॥">‘असुरा बहुला यस्मात् तस्मान्न जनतामियात्’ इति च ब्राह्मे ॥ 39 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">प्रकृतेरपि जन्मादेः संसारप्राप्तेः किमिति नामादिष्वपाठ इति अत्रोच्यते-</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V40" data-block-id="BS_C03_S04_V40" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(473)ओं तद्भूतस्य तु तद्भावो जैमिनेरपि नियमातद्रूपाभावेभ्यः ओम् ॥ 03-04-40 ॥">(473)ओं तद्भूतस्य तु तद्भावो जैमिनेरपि नियमातद्रूपाभावेभ्यः ओम् ॥ 03-04-40 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V40" data-block-id="BS_C03_S03_V40" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(405)ओं कामादितरत्र तत्र चायतनादिभ्यः ओम् ॥ 03-03-40 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V40" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V40" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V40_B1" data-verse="BS_C03_S04_V40" data-block-id="BS_C03_S04_V40_B1" style="position: relative;"><span data-deva="असुरजातेरेवासुरत्वं देवजातेरेव देवत्वं जैमिनेरपि सिद्धमेव।">असुरजातेरेवासुरत्वं देवजातेरेव देवत्वं जैमिनेरपि सिद्धमेव।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V40" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V40">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V40_B2" data-verse="BS_C03_S04_V40" data-block-id="BS_C03_S04_V40_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘नासुरा दैवीं न देवा आसुरीं न मनुष्या दैवीमासुरीं च गतिमीयुरात्मीयामेव जातिमनुभवन्ति’(ऐ(ए).आ.२.१.८) इति नियमश्रुतेः ।">‘नासुरा दैवीं न देवा आसुरीं न मनुष्या दैवीमासुरीं च गतिमीयुरात्मीयामेव जातिमनुभवन्ति’(ऐ(ए).आ.२.१.८) इति नियमश्रुतेः ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V40_B1" data-verse="BS_C03_S03_V40" data-block-id="BS_C03_S03_V40_B1">स्वेच्छयैव मूलस्थाने स्थिताऽन्यत्र चावतारान् करोतीश्वरेच्छानुसारेण ।‘सर्वायतना सर्वकाला सर्वेच्छा सर्वज्ञा सर्वावस्था न बद्धा बन्धिका सैषा प्रकृतिविकृतिः’ इति वत्सश्रुतेः ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V40_B3" data-verse="BS_C03_S04_V40" data-block-id="BS_C03_S04_V40_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘नासुराणां दैवं रूपं न देवानामासुरं न चोभयं मनुष्याणां यो यद्रूपः स तद्रूपो निसर्गो ह्येष भवति’ इत्यतद्रूपत्वश्रुतेः ।">‘नासुराणां दैवं रूपं न देवानामासुरं न चोभयं मनुष्याणां यो यद्रूपः स तद्रूपो निसर्गो ह्येष भवति’ इत्यतद्रूपत्वश्रुतेः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V40_B4" data-verse="BS_C03_S04_V40" data-block-id="BS_C03_S04_V40_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘तं भूतिरिति देवा उपासाञ्चक्रिरे ते बभूवुस्तस्माद्धाऽप्येतर्हि सुप्तो भूर्भूरित्येव प्रशस्वित्यभूतिरित्यसुरासेते ह पराबभूवुः’(ऐ.आ.२.१.८) इति देवासुराणां भावाभावश्रुतेश्च ।">‘तं भूतिरिति देवा उपासाञ्चक्रिरे ते बभूवुस्तस्माद्धाऽप्येतर्हि सुप्तो भूर्भूरित्येव प्रशस्वित्यभूतिरित्यसुरासेते ह पराबभूवुः’(ऐ.आ.२.१.८) इति देवासुराणां भावाभावश्रुतेश्च ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V40_B4" data-verse="BS_C03_S03_V40" data-block-id="BS_C03_S03_V40_B4"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id">‘नामादयस्तु बद्धत्वान्मोचकत्वात् परोऽपि च ।<br/>उभयोरप्यभावेन यथाऽव्यक्तं न तूदितम् ॥<br/>श्रुतौ तथा जीवपरावुच्येते किञ्चिनेतरत् ।<br/>नोच्यते च तदा तत्त्वद्वयं वै समुदाहृतम्’</span> इति ब्रह्मतर्के ॥ 40 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V40_B6" data-verse="BS_C03_S04_V40" data-block-id="BS_C03_S04_V40_B6" style="position: relative;"><span data-deva="देवानां भूतिरित्येव मनो विष्णौ स्वभावतः ।
+असुराणामभूतित्वेनैतन्नेयमतोऽन्यथा ॥">देवानां भूतिरित्येव मनो विष्णौ स्वभावतः ।
+असुराणामभूतित्वेनैतन्नेयमतोऽन्यथा ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V40_B7" data-verse="BS_C03_S04_V40" data-block-id="BS_C03_S04_V40_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chadhyatma-id"><span data-deva="‘देवाः शापाभिभूतत्वात् प्रह्लादाद्या बभूविरे ।">‘देवाः शापाभिभूतत्वात् प्रह्लादाद्या बभूविरे ।</span><br><span data-deva="अतः सुगतिरेतेषां नान्यथा व्यत्ययो भवेत्’">अतः सुगतिरेतेषां नान्यथा व्यत्ययो भवेत्’</span></span></span><span data-deva=" इति चाध्यात्मे ॥ 40 ॥"> इति चाध्यात्मे ॥ 40 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V41" data-block-id="BS_C03_S03_V41" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(406)ओम् आदरादलोपः ओम् ॥ 03-03-41 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति उभयलिङ्गाधिकरणम् ॥ 05 ॥">॥ इति उभयलिङ्गाधिकरणम् ॥ 05 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S04_A088" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अधिकारिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A088"></span></p><h4 id="अधिकारिकाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अधिकारिकाधिकरणम्">अधिकारिकाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V41" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V41">
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V41" data-block-id="BS_C03_S04_V41" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(474)ओं न चाधिकारिकमपि पतनानुमानात् तदयोगात् ओम् ॥ 03-04-41 ॥">(474)ओं न चाधिकारिकमपि पतनानुमानात् तदयोगात् ओम् ॥ 03-04-41 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V41_B1" data-verse="BS_C03_S03_V41" data-block-id="BS_C03_S03_V41_B1">अबद्धत्वेऽपि भक्तिविशेषादेवोपासनाद्यलोपस्तस्या भवति ।</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V41" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V41" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V41_B1" data-verse="BS_C03_S04_V41" data-block-id="BS_C03_S04_V41_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न च परमात्मैश्वर्यादिकमाकाङ्क्ष्‍यम्, ब्रह्मादीनामपि नाकाङ्क्षयं, किमुपरस्येति सूचयितुमपिशब्दः । चशब्दस्तु ज्ञानार्थीनां पूर्वोक्तादित्थम्भावान्तरसूचकः । अयोग्यमारोढुं प्रयतन् प्रपतन् हि दृश्यते । एवमयोगस्य परमात्मैश्वर्यस्य ब्रह्मादिपदस्य चाकाङ्क्षायां पतनमनुमीयते ।">न च परमात्मैश्वर्यादिकमाकाङ्क्ष्‍यम्, ब्रह्मादीनामपि नाकाङ्क्षयं, किमुपरस्येति सूचयितुमपिशब्दः । चशब्दस्तु ज्ञानार्थीनां पूर्वोक्तादित्थम्भावान्तरसूचकः । अयोग्यमारोढुं प्रयतन् प्रपतन् हि दृश्यते । एवमयोगस्य परमात्मैश्वर्यस्य ब्रह्मादिपदस्य चाकाङ्क्षायां पतनमनुमीयते ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V41_B2" data-verse="BS_C03_S03_V41" data-block-id="BS_C03_S03_V41_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id">‘यथा श्रीर्नित्यमुक्ताऽपि प्राप्तकामाऽपि सर्वदा ।<br/>उपास्ते नित्यशो विष्णमेवं भक्तो हरेर्भवेत्’</span></span> इति बृहत्तन्त्रे ॥ 41 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V41_B2" data-verse="BS_C03_S04_V41" data-block-id="BS_C03_S04_V41_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="‘न देवपदमन्विच्छेत् कुत एव हरेर्गुणान् ।">‘न देवपदमन्विच्छेत् कुत एव हरेर्गुणान् ।</span><br><span data-deva="इच्छन् पतति पूर्वस्मादधस्ताद्यत्र नोत्थितिः’">इच्छन् पतति पूर्वस्मादधस्ताद्यत्र नोत्थितिः’</span></span></span><span data-deva=" इति ब्रह्माण्डे ।"> इति ब्रह्माण्डे ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V41_B4" data-verse="BS_C03_S04_V41" data-block-id="BS_C03_S04_V41_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘स्वकीयमिच्छमानं तु राजाद्याः पातयन्ति हि ।">‘स्वकीयमिच्छमानं तु राजाद्याः पातयन्ति हि ।</span><br><span data-deva=" एवमेव सुराद्याश्च हरिश्च स्वपदेच्छुकम्’ ॥ इत्याद्यनुमानरूपवाक्याच्च ।।"> एवमेव सुराद्याश्च हरिश्च स्वपदेच्छुकम्’ ॥ इत्याद्यनुमानरूपवाक्याच्च ।।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V41_B7" data-verse="BS_C03_S04_V41" data-block-id="BS_C03_S04_V41_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id"><span data-deva="‘मायाभिरुत्सिसृप्सत इन्द्र द्यामारुरुक्षत ।">‘मायाभिरुत्सिसृप्सत इन्द्र द्यामारुरुक्षत ।</span><br><span data-deva="अवदस्यूँरधूनुथाः’(ऋ.सं.८.१४.१४)">अवदस्यूँरधूनुथाः’(ऋ.सं.८.१४.१४)</span></span></span><span data-deva=" इति च श्रुतिः॥"> इति च श्रुतिः॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V42" data-block-id="BS_C03_S03_V42" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(407)ओम् उपस्थितेस्तद्वचनात् ओम् ॥ 03-03-42 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V42" data-block-id="BS_C03_S04_V42" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(475)ओम् उपपूर्वमपीत्येके भावशमनवत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-04-42 ॥">(475)ओम् उपपूर्वमपीत्येके भावशमनवत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-04-42 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V42" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V42" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V42" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V42">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V42_B1" data-verse="BS_C03_S04_V42" data-block-id="BS_C03_S04_V42_B1" style="position: relative;"><span data-deva="उपदेवपदं च नापेक्षमित्येके । भावशमनवत्, ऋष्टिपदवदेव । तच्चोक्तमिन्द्रद्युम्नश्रुतौ –‘अथ यथर्षीन् प्रजापतीन् नाकाङ्क्षेदेवं न गन्धर्वान् न विद्याधरान् न सिद्धान्’ इति।">उपदेवपदं च नापेक्षमित्येके । भावशमनवत्, ऋष्टिपदवदेव । तच्चोक्तमिन्द्रद्युम्नश्रुतौ –‘अथ यथर्षीन् प्रजापतीन् नाकाङ्क्षेदेवं न गन्धर्वान् न विद्याधरान् न सिद्धान्’ इति।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V42_B1" data-verse="BS_C03_S03_V42" data-block-id="BS_C03_S03_V42_B1">अनादिकाले भगवत्सम्बन्धित्वाद्युज्यते च नित्यमुक्तत्वं तस्याः । ‘द्वावेतावनादिनित्यावनादियुक्तौ नित्यमुक्तावनादिकृतौ नित्यकृतौ योऽयं परमो या च प्रकृती रमते ह्यस्यां परमो रमते ह्यस्मिन् प्रकृतिः स्वस्मिन् हि रमते परमो न स्वस्मिन् प्रकृतिरत एनमाहुः परम इति’ इति गौपवनश्रुतिवचनात्॥42 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V42_B3" data-verse="BS_C03_S04_V42" data-block-id="BS_C03_S04_V42_B3" style="position: relative;"><span data-deva="बृहत्संहितायां च –
+">बृहत्संहितायां च –
+</span><p><span data-deva="‘न दैवानभिकाङ्क्षेत कुत एव हरेर्गुणान् ।
+प्राजापत्यान् न चार्षांश्च गान्धर्वादीनपि क्वचित् ॥
+">‘न दैवानभिकाङ्क्षेत कुत एव हरेर्गुणान् ।
+प्राजापत्यान् न चार्षांश्च गान्धर्वादीनपि क्वचित् ॥
+</span></p><span data-deva="
+ऋष्यादिषु विशेषे तु दोषो नैवाविशेषतः’ ॥ इति विशेषदर्शनार्थमेक इत्युक्तम् ॥ 42 ॥">
+ऋष्यादिषु विशेषे तु दोषो नैवाविशेषतः’ ॥ इति विशेषदर्शनार्थमेक इत्युक्तम् ॥ 42 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति कामाधिकरणम् ॥ 24 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V43" data-block-id="BS_C03_S04_V43" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(476)ओं बहिस्तूभयथाऽपि स्मृतेराचाराच्च ओम् ॥ 03-04-43 ॥">(476)ओं बहिस्तूभयथाऽपि स्मृतेराचाराच्च ओम् ॥ 03-04-43 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V43" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V43" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A065" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="निर्धारणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A065"></span><h4 class="gr-section-head">निर्धारणाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V43_B1" data-verse="BS_C03_S04_V43" data-block-id="BS_C03_S04_V43_B1" style="position: relative;"><span data-deva="देवर्षिगन्धर्वादिपदेभ्योऽन्यत्र शुभविषय आकाङ्क्षायामनाकाङ्क्षायां च न पतनम् ।">देवर्षिगन्धर्वादिपदेभ्योऽन्यत्र शुभविषय आकाङ्क्षायामनाकाङ्क्षायां च न पतनम् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V43_B2" data-verse="BS_C03_S04_V43" data-block-id="BS_C03_S04_V43_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id"><span data-deva="‘देवर्षिगन्धर्वाणां पदाकाङ्क्षी पतेत् ध्रुवम् ।">‘देवर्षिगन्धर्वाणां पदाकाङ्क्षी पतेत् ध्रुवम् ।</span><br><span data-deva="अन्यत्र शुभमाकाङ्क्षन् न पतेदविरोधतः’">अन्यत्र शुभमाकाङ्क्षन् न पतेदविरोधतः’</span></span></span><span data-deva=" इति स्मृतेः ॥"> इति स्मृतेः ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V43_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V43_I01" data-verse="BS_C03_S03_V43">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V43_B4" data-verse="BS_C03_S04_V43" data-block-id="BS_C03_S04_V43_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘नानात्वमेव कामानां नाकामः क्व च दृश्यते ।">‘नानात्वमेव कामानां नाकामः क्व च दृश्यते ।</span><br><span data-deva="अतोऽविरुद्धकामः स्यादकामस्तेन भण्यते’ इत्याचाराच्च ॥ 43 ॥">अतोऽविरुद्धकामः स्यादकामस्तेन भण्यते’ इत्याचाराच्च ॥ 43 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">दर्शनार्थं ह्युपासनम् । तच्च श्रवणादेरेव भवति । अतः किमर्थमिति अत्रोच्यते–</div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति आधिकारिकाधिकरणम् ॥ 06 ॥">॥ इति आधिकारिकाधिकरणम् ॥ 06 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V43" data-block-id="BS_C03_S03_V43" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(408)ओं तन्निर्धारणार्थनियमस्तद्दृष्टेः पृथग्ध्यप्रतिबन्धः पलम् ओं॥ 03-03-43 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S04_A089" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="फलश्रुत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A089"></span></p><h4 id="फलश्रुत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AB.E0.A4.B2.E0.A4.B6.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A5.81.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="फलश्रुत्यधिकरणम्">फलश्रुत्यधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V44" data-block-id="BS_C03_S04_V44" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(477)ओं स्वामिनः फलश्रुतेरित्यात्रेयः ओम् ॥ 03-04-44 ॥">(477)ओं स्वामिनः फलश्रुतेरित्यात्रेयः ओम् ॥ 03-04-44 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V43" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V43">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V44" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V44" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V43_B1" data-verse="BS_C03_S03_V43" data-block-id="BS_C03_S03_V43_B1">तत्त्वनिश्चयो वेदार्थनियमश्च ब्रह्मदृष्टेः पृथगेव ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V44_B1" data-verse="BS_C03_S04_V44" data-block-id="BS_C03_S04_V44_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१) इत्यादि फलं स्वामिनां देवानामेव भवति ।">‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१) इत्यादि फलं स्वामिनां देवानामेव भवति ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V44_B2" data-verse="BS_C03_S04_V44" data-block-id="BS_C03_S04_V44_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘यदु किञ्चेमाः प्रजाः शुभमाचरन्ति देवा एव तदाचरन्ति यदु किं चेमाः प्रजा विजानते देवा एव तद्विजानते देवानां ह्येतद्भवति स्वामी हि फलमश्नुते नास्वामी कर्म कुर्वाणः’ ॥ इति माध्यन्दिनायनश्रुतेरित्यात्रेयो मन्यते ॥ 44 ॥">‘यदु किञ्चेमाः प्रजाः शुभमाचरन्ति देवा एव तदाचरन्ति यदु किं चेमाः प्रजा विजानते देवा एव तद्विजानते देवानां ह्येतद्भवति स्वामी हि फलमश्नुते नास्वामी कर्म कुर्वाणः’ ॥ इति माध्यन्दिनायनश्रुतेरित्यात्रेयो मन्यते ॥ 44 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V43_B2" data-verse="BS_C03_S03_V43" data-block-id="BS_C03_S03_V43_B2">हिशब्देन ‘आत्मा वाऽरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्य’(बृ.उ.४.४.५) इति श्रुतिं सूचयति ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V43_B3" data-verse="BS_C03_S03_V43" data-block-id="BS_C03_S03_V43_B3">श्रवणादिफलं चाज्ञानविपर्ययादिदर्शनप्रतिबन्धनिवृत्तिः ।
-ब्रह्मतर्के च –
-‘श्रुत्वा मत्वा तथा ध्यात्वा तदज्ञानविपर्ययौ ।
-संशयं च पराणुद्य लभते ब्रह्मदर्शनम्’ इति ॥ 43 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति निर्धारणाधिकरणम् ॥ 25 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V45" data-block-id="BS_C03_S04_V45" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(478)ओम् आर्त्विज्यमित्यौडुलोमिस्तस्मै हि परिक्रियते ओम् ॥ 45-478 ॥">(478)ओम् आर्त्विज्यमित्यौडुलोमिस्तस्मै हि परिक्रियते ओम् ॥ 45-478 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V45" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V45" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A066" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रदानाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A066"></span><h4 class="gr-section-head">प्रदानाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V45_B1" data-verse="BS_C03_S04_V45" data-block-id="BS_C03_S04_V45_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सत्रयागेष्वृत्विजामपि फलदर्शनादल्पं फलं प्रजानामपि भवतीत्यौडुलोमिर्मन्यते । तदर्थं देवैः क्रियमाणत्वात् ॥ 45 ॥">सत्रयागेष्वृत्विजामपि फलदर्शनादल्पं फलं प्रजानामपि भवतीत्यौडुलोमिर्मन्यते । तदर्थं देवैः क्रियमाणत्वात् ॥ 45 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V44" data-block-id="BS_C03_S03_V44" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(409)ओं प्रदानवदेव हि तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-44 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V44" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V44">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V44_B1" data-verse="BS_C03_S03_V44" data-block-id="BS_C03_S03_V44_B1">न च श्रवणादिमात्रेण ब्रह्मदृष्टिर्भवति, किन्तु सेतिकर्तव्येन । यथा गुरुदत्तं तथैव भवति।‘आचार्यवान् पुरुषो वेद’(छां.उ.६.१४.२) इति ह्युक्तम् ॥ 44 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति प्रदानाधिकरणम् ॥ 26 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V46" data-block-id="BS_C03_S04_V46" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(479)ओं सहकार्यन्तरविधिः पक्षेण तृतीयं तद्वतो विध्यादिवत् ओम् ॥ 03-04-49 ॥">(479)ओं सहकार्यन्तरविधिः पक्षेण तृतीयं तद्वतो विध्यादिवत् ओम् ॥ 03-04-49 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V46" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V46" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A067" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="गुरुप्रसादाधिकरणम् (लिङ्गभूयस्त्वाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A067"></span><h4 class="gr-section-head">गुरुप्रसादाधिकरणम् (लिङ्गभूयस्त्वाधिकरणम्)</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V46_B1" data-verse="BS_C03_S04_V46" data-block-id="BS_C03_S04_V46_B1" style="position: relative;"><span data-deva="तृतीयः स्वपक्षः । देवानां ज्ञापनादिकर्मणि सहकार्यान्तरत्वेन प्रजा विधीयन्ते । यथा प्रजावतो राज्ञः प्रजाः सहकारित्वेन विधीयन्ते । यथावाऽऽचार्यस्य शिष्याः ।">तृतीयः स्वपक्षः । देवानां ज्ञापनादिकर्मणि सहकार्यान्तरत्वेन प्रजा विधीयन्ते । यथा प्रजावतो राज्ञः प्रजाः सहकारित्वेन विधीयन्ते । यथावाऽऽचार्यस्य शिष्याः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V46_B2" data-verse="BS_C03_S04_V46" data-block-id="BS_C03_S04_V46_B2" style="position: relative;"><span data-deva="वाराहे च –
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V45_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V45_I01" data-verse="BS_C03_S03_V45">
+">वाराहे च –
-<div class="leading-bhashya-line">गुरुप्रसादः स्वप्रयत्नो वा बलवानिति निगद्यते-</div>
+</span><p><span data-deva="‘ज्ञानादिदानं देवानां विष्णुना साधु चोदितम् ।
-</div>
+वेदे च तेषां विहितं तत्राचार्यो महत्तरः ॥
+विहितः सहकारित्वे सहकार्यन्तरं प्रजाः ।
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V45" data-block-id="BS_C03_S03_V45" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(410)ओं लिङ्गभूयस्त्वात् तद्धि बलीयस्तदपि ओम् ॥ 03-03-45 ॥</span></span></div>
+पातृत्वेन यथा राज्ञो यथा शिष्या गुरोरपि ॥
+तस्माच्छ्रुतं फलं तासामाचार्याणां महत्तरम् ।
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V45" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V45">
+">‘ज्ञानादिदानं देवानां विष्णुना साधु चोदितम् ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V45_B1" data-verse="BS_C03_S03_V45" data-block-id="BS_C03_S03_V45_B1">ऋषभादिभ्यो विद्यां ज्ञात्वाऽपि सत्यकामेन‘भगवांस्त्वेव मे कामं ब्रूयात्’(छां.उ.४.९.२), श्रुतं ह्येव भगवद्दृशेभ्य आचार्याद्‍ध्वेव विद्या विदिता साधिष्ठं प्रापयति’(छां.उ.४.९.३) इति वचनात् ।‘अत्र ह न किञ्चन वीयाय’(छां.उ.४.९.३) इत्यनुज्ञानादुपकोसलवचनाच्च लिङ्गभूयस्त्वाद्गुरुप्रसाद एव बलवान्(गुरुप्रदानमेव बलवत्) ।</div>
+वेदे च तेषां विहितं तत्राचार्यो महत्तरः ॥
+विहितः सहकारित्वे सहकार्यन्तरं प्रजाः ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V45_B2" data-verse="BS_C03_S03_V45" data-block-id="BS_C03_S03_V45_B2">तर्हि तावताऽलमिति न मन्तव्यम् ।‘श्रोतव्यो मन्तव्यः’(बृ.उ.४.४.५) इत्यादेस्तदपि कर्तव्यम् ।
+पातृत्वेन यथा राज्ञो यथा शिष्या गुरोरपि ॥
-वाराहे च –
+तस्माच्छ्रुतं फलं तासामाचार्याणां महत्तरम् ।
-‘गुरुप्रसादो बलवान्न तस्माद्बलवत्तरम् ।
+</span></p><span data-deva="
-तथाऽपि श्रवणादिश्च कर्तव्यो मोक्षसिद्धये’ इति ॥ 45 ॥</div>
+ततो महत्तरं प्रोक्तं देवानामुत्तरोत्तरम्’ ॥ इति ॥ 46 ॥">
+ततो महत्तरं प्रोक्तं देवानामुत्तरोत्तरम्’ ॥ इति ॥ 46 ॥</span></div>
+</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति फलश्रुत्यधिकरणम् ॥ 07 ॥">॥ इति फलश्रुत्यधिकरणम् ॥ 07 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S04_A090" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कृत्स्नभावाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A090"></span></p><h4 id="कृत्स्नभावाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.95.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.A8.E0.A4.AD.E0.A4.BE.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="कृत्स्नभावाधिकरणम्">कृत्स्नभावाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V47" data-block-id="BS_C03_S04_V47" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(480)ओं कृत्स्नभावात् तु गृहिणोपसंहारः ओम् ॥ 03-04-47 ॥">(480)ओं कृत्स्नभावात् तु गृहिणोपसंहारः ओम् ॥ 03-04-47 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V47" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V47" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V47_B1" data-verse="BS_C03_S04_V47" data-block-id="BS_C03_S04_V47_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘कुटुम्बे शुचौ देशे स्वाध्यायमधीयानो धार्मिकान् विदधत्’ इत्युक्त्वा  ‘न च पुनरावर्तते न च पुनरावर्तते’(छां.उ.८.१४) इति गृहिणोपसंहारः क्रियते । तस्माद् गृहस्तस्यैवोत्तमत्वम्&nbsp;? इति न वाच्यम् । यतः कृत्स्नगृहस्थान् देवानपेक्ष्यैवोपसंहारः क्रियते ।">‘कुटुम्बे शुचौ देशे स्वाध्यायमधीयानो धार्मिकान् विदधत्’ इत्युक्त्वा  ‘न च पुनरावर्तते न च पुनरावर्तते’(छां.उ.८.१४) इति गृहिणोपसंहारः क्रियते । तस्माद् गृहस्तस्यैवोत्तमत्वम्&nbsp;? इति न वाच्यम् । यतः कृत्स्नगृहस्थान् देवानपेक्ष्यैवोपसंहारः क्रियते ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V47_B5" data-verse="BS_C03_S04_V47" data-block-id="BS_C03_S04_V47_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘कृत्स्ना ह्येते गृहिणो देवाः कृत्स्ना एते यतयोऽत एषां न पुत्रा दायमुपयन्ति न चैते गृहान् विसृजन्त्यरागा अद्वेषा अलोभाः सर्वभोगाः सर्वज्ञाः सर्वकर्तारः’ इति पौत्रायणश्रुतिः ॥ 47 ॥">‘कृत्स्ना ह्येते गृहिणो देवाः कृत्स्ना एते यतयोऽत एषां न पुत्रा दायमुपयन्ति न चैते गृहान् विसृजन्त्यरागा अद्वेषा अलोभाः सर्वभोगाः सर्वज्ञाः सर्वकर्तारः’ इति पौत्रायणश्रुतिः ॥ 47 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति गुरुप्रसादाधिकरणम् (लिङ्गभूयस्त्वाधिकरणम्) ॥ 27 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V48" data-block-id="BS_C03_S04_V48" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(481)ओं मौनवदितरेषामप्युपदेशात् ओम् ॥ 03-04-48 ॥">(481)ओं मौनवदितरेषामप्युपदेशात् ओम् ॥ 03-04-48 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V48" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V48" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A068" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पूर्वविकल्पाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A068"></span><h4 class="gr-section-head">पूर्वविकल्पाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V48_B1" data-verse="BS_C03_S04_V48" data-block-id="BS_C03_S04_V48_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न चाश्रमद्वयमेव देवानाम् ।">न चाश्रमद्वयमेव देवानाम् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V48_B2" data-verse="BS_C03_S04_V48" data-block-id="BS_C03_S04_V48_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘देवाएव ब्रह्मचारिणो देवा एव गृहस्था देवा एव वनस्था यथा ह्येते मुनय एवं सर्ववर्णाः सर्वाश्रमाः सर्वं ह्येते कर्म कुर्वन्ति’ इति कौण्ठरव्यश्रुतौ यतित्वदृष्टान्तेनान्येषामप्युपदेशात् ॥ 48 ॥">‘देवाएव ब्रह्मचारिणो देवा एव गृहस्था देवा एव वनस्था यथा ह्येते मुनय एवं सर्ववर्णाः सर्वाश्रमाः सर्वं ह्येते कर्म कुर्वन्ति’ इति कौण्ठरव्यश्रुतौ यतित्वदृष्टान्तेनान्येषामप्युपदेशात् ॥ 48 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V46" data-block-id="BS_C03_S03_V46" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(411)ओं पूर्वविकल्पः प्रकरणात् स्यात् क्रियामानसवत् ओम् ॥ 03-03-46 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V46" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V46">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V46_B1" data-verse="BS_C03_S03_V46" data-block-id="BS_C03_S03_V46_B1">न च पूर्वप्राप्त एव गुरुरिति नियमः । समग्रानुग्रहं चेत् पश्चात्तनः करोति स्वयमेव तदा विकल्पः स्यात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V46_B2" data-verse="BS_C03_S03_V46" data-block-id="BS_C03_S03_V46_B2">मानसक्रियावत्, यथोभयोर्ध्यानयोः समयोः ।
-‘पूर्वस्मादुत्तमो लब्धः स्वयमेव गुरुर्यदि ।
-गृह्णीयादविचारेण विकल्पः समयोर्भवेत्’ ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V46_B3" data-verse="BS_C03_S03_V46" data-block-id="BS_C03_S03_V46_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhattantra-id">समग्रानुग्रहाभावात् सत्यकामः स्वकं गुरुम् ।<br/>ऋषभाद्यनुज्ञया चैष प्राप तस्माद्धि युज्यते’</span></span>इति बृहत्तन्त्रे ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V46_B4" data-verse="BS_C03_S03_V46" data-block-id="BS_C03_S03_V46_B4"><span class="gr-reference gr-ref-Mahasamhitayam-id">‘समग्रानुग्रहं कश्चित् स्वयमेव समो यदि ।<br/>कुर्यात् पुनश्च गृह्णीयादविरोधेन कामतः ॥<br/>ध्यानयोः समयोर्यद्वद्विकल्पः कामतो भवेत् ।<br/>एवं गुरोर्द्वितीयस्य विकल्पो ग्रहणेऽपि च’</span> इति महासंहितायाम् ॥ 46 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V47" data-block-id="BS_C03_S03_V47" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(412)ओम् अतिदेशाच्च ओम् ॥ 03-03-47 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति कृत्स्नभावाधिकरणम् ॥ 08 ॥">॥ इति कृत्स्नभावाधिकरणम् ॥ 08 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S04_A091" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनाविष्काराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A091"></span></p><h4 id="अनाविष्काराधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.B7.E0.A5.8D.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अनाविष्काराधिकरणम्">अनाविष्काराधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V47" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V47">
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V49" data-block-id="BS_C03_S04_V49" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(482)ओम् अनाविष्कुर्वन्नन्वयात् ओम् ॥ 49-482 ॥">(482)ओम् अनाविष्कुर्वन्नन्वयात् ओम् ॥ 49-482 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V47_B11" data-verse="BS_C03_S03_V47" data-block-id="BS_C03_S03_V47_B11">‘ब्रह्मोपास्त्व बह्मोपचरस्व तच्छ्रुणु हि तत्त्वामवतु । या ब्रह्मोपचरेर्यथा मामुपचरेर्ये चान्येऽस्मद्विधाः श्रेयसश्च तानुपास्व तानुपचरस्व तेभ्यः शृणु हि ते त्वामवन्तु’ इति पौष्यायणश्रुतावतिदेशाच्च॥ 47 ॥</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V49" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V49" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V49_B1" data-verse="BS_C03_S04_V49" data-block-id="BS_C03_S04_V49_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘एतां विद्यामदीत्य ब्रह्मदर्शी वाव भवति । स एतां मनुष्येषु विब्रूयात् । यथा यथा ह वै ब्रूयात् तथा तथाऽधिको भवति’ । इति माठरश्रुतौ विद्यादानं श्रूयते ।
+तच्च बहूनां स्वीकरणार्थमाविष्कारेणेति न मन्तव्यम् । अन्वयाद्युक्तेः । अविष्कारेऽयोग्यानामपि स्वीकारप्राप्तिः ।">‘एतां विद्यामदीत्य ब्रह्मदर्शी वाव भवति । स एतां मनुष्येषु विब्रूयात् । यथा यथा ह वै ब्रूयात् तथा तथाऽधिको भवति’ । इति माठरश्रुतौ विद्यादानं श्रूयते ।
+तच्च बहूनां स्वीकरणार्थमाविष्कारेणेति न मन्तव्यम् । अन्वयाद्युक्तेः । अविष्कारेऽयोग्यानामपि स्वीकारप्राप्तिः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V49_B5" data-verse="BS_C03_S04_V49" data-block-id="BS_C03_S04_V49_B5" style="position: relative;"><span data-deva="तच्च विषिद्धम् –
+">तच्च विषिद्धम् –
+</span><p><span data-deva="‘मा नः स्तेनेभ्यो यो अभि द्रुहस्पदे निरामिणो रिपवोऽन्नेषु जागृधुः।
+">‘मा नः स्तेनेभ्यो यो अभि द्रुहस्पदे निरामिणो रिपवोऽन्नेषु जागृधुः।
+</span></p><span data-deva="
+येषां नैतन्नापरं कि च नैकं ब्रह्मणस्पते ब्रूहि तेभ्यं कदाचित्’(ऋ.सं.२.२३.१३) ॥">
+येषां नैतन्नापरं कि च नैकं ब्रह्मणस्पते ब्रूहि तेभ्यं कदाचित्’(ऋ.सं.२.२३.१३) ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V49_B7" data-verse="BS_C03_S04_V49" data-block-id="BS_C03_S04_V49_B7" style="position: relative;"><span data-deva="अथो (प)शमेनोपरता मनुष्याः ये धर्मिणो ब्रूहि तेभ्यः सदा नः ।
+आदेवानामोहते विव्रयो हृदि बृहस्पते न परः साम्नो विदुः’(ऋ.सं.२.२३.१४) इति ।">अथो (प)शमेनोपरता मनुष्याः ये धर्मिणो ब्रूहि तेभ्यः सदा नः ।
+आदेवानामोहते विव्रयो हृदि बृहस्पते न परः साम्नो विदुः’(ऋ.सं.२.२३.१४) इति ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V49_B9" data-verse="BS_C03_S04_V49" data-block-id="BS_C03_S04_V49_B9" style="position: relative;"><span data-deva="विद्या ह वै ब्राह्मणमाजगाम गोपाय मां शेवधिष्टेऽहमस्मि ।
+अनार्यकायानृजवे शठाय न मां ब्रूया ऋजवे ब्रूहि नित्यम्’ इति च ॥ 49 ॥">विद्या ह वै ब्राह्मणमाजगाम गोपाय मां शेवधिष्टेऽहमस्मि ।
+अनार्यकायानृजवे शठाय न मां ब्रूया ऋजवे ब्रूहि नित्यम्’ इति च ॥ 49 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति पूर्वविकल्पाधिकरणम् ॥ 28 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अनाविष्काराधिकरणम् (अन्वयाधिकरणम्) ॥ 09 ॥">॥ इति अनाविष्काराधिकरणम् (अन्वयाधिकरणम्) ॥ 09 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S04_A092" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ऐहिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A092"></span></p><h4 id="ऐहिकाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.90.E0.A4.B9.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="ऐहिकाधिकरणम्">ऐहिकाधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A069" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="विद्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A069"></span><h4 class="gr-section-head">विद्याधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V50" data-block-id="BS_C03_S04_V50" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(483)ओम् ऐहिकमप्रस्तुतप्रतिबन्धे तद्दर्शनात् ओम् ॥ 50-483 ॥">(483)ओम् ऐहिकमप्रस्तुतप्रतिबन्धे तद्दर्शनात् ओम् ॥ 50-483 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V50" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V50" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V48_B1" data-verse="BS_C03_S03_V48" data-block-id="BS_C03_S03_V48_B1">न च‘कर्मण्यैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः’(भ.गी.३.२०)इत्यादिनाऽन्यन्मोक्षसाधनम् ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V50_B1" data-verse="BS_C03_S04_V50" data-block-id="BS_C03_S04_V50_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निधिध्यासितव्यः’(बृ.उ.४.४.५) इति दर्शनार्थं श्रवणादि विधीयते । तच्च दर्शनमैहिकमेव प्रारब्धप्रतिबन्धाभावे ।">‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निधिध्यासितव्यः’(बृ.उ.४.४.५) इति दर्शनार्थं श्रवणादि विधीयते । तच्च दर्शनमैहिकमेव प्रारब्धप्रतिबन्धाभावे ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V50_B3" data-verse="BS_C03_S04_V50" data-block-id="BS_C03_S04_V50_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘श्रुत्वाऽऽत्मानं मतिपूर्वं ह्युपास्य इहैव दृष्टिं परमस्य विन्देत् ।
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V48" data-block-id="BS_C03_S03_V48" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(413)ओं विद्यैव तु निर्धारणात् ओम् ॥ 03-03-48 ॥</span></span></div>
+यद्यारब्धं कर्म निबन्धकं स्यात् प्रेत्यैव पश्येद्योगमेवान्ववेक्ष्य’ ॥ इति सौपर्णश्रुतौ दर्शनात् ।">‘श्रुत्वाऽऽत्मानं मतिपूर्वं ह्युपास्य इहैव दृष्टिं परमस्य विन्देत् ।
+यद्यारब्धं कर्म निबन्धकं स्यात् प्रेत्यैव पश्येद्योगमेवान्ववेक्ष्य’ ॥ इति सौपर्णश्रुतौ दर्शनात् ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V48" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V48">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V50_B6" data-verse="BS_C03_S04_V50" data-block-id="BS_C03_S04_V50_B6" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-BruhathSamhitha-id"><span data-deva="‘अनादिजन्मसम्बन्धं निर्भेत्तुं पापपञ्जरम् ।">‘अनादिजन्मसम्बन्धं निर्भेत्तुं पापपञ्जरम् ।</span><br><span data-deva="यावत्या सेवया शक्यं तावत् कार्यं न संशयः॥">यावत्या सेवया शक्यं तावत् कार्यं न संशयः॥</span><br><span data-deva="यावद्दूरे स्थितो गम्यात् तावद्गन्तव्यमेव हि ।">यावद्दूरे स्थितो गम्यात् तावद्गन्तव्यमेव हि ।</span><br><span data-deva="इह जन्मान्तरे वाऽपि तावत्यैव तु दर्शनम् ॥">इह जन्मान्तरे वाऽपि तावत्यैव तु दर्शनम् ॥</span><br><span data-deva="श्रवणं मननं चैव निधिध्यासनमेव च ।">श्रवणं मननं चैव निधिध्यासनमेव च ।</span><br><span data-deva="परे गुरौ च या भक्तिः परिचर्यादिकं हरेः ॥">परे गुरौ च या भक्तिः परिचर्यादिकं हरेः ॥</span><br><span data-deva="एषा सेवेति सम्प्रोक्ता यया तद्दर्शनं भवेत्’">एषा सेवेति सम्प्रोक्ता यया तद्दर्शनं भवेत्’</span></span><span data-deva=" इति बृहत्संहितायाम् ॥ 50 ॥"> इति बृहत्संहितायाम् ॥ 50 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V48_B2" data-verse="BS_C03_S03_V48" data-block-id="BS_C03_S03_V48_B2">‘तमेवं विदित्वाऽतिमृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यते अयनाय’(श्वे.उ.३.८) इति निर्धारणाद् विद्ययैव मोक्षः ॥ 48 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V49" data-block-id="BS_C03_S03_V49" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(414)ओं दर्शनाच्च ओम् ॥ 03-03-49 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति ऐहिकाधिकरणम् ॥ 10 ॥">॥ इति ऐहिकाधिकरणम् ॥ 10 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C03_S04_A093" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मुक्तिफलाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A093"></span></p><h4 id="मुक्तिफलाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AE.E0.A5.81.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A4.BF.E0.A4.AB.E0.A4.B2.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="मुक्तिफलाधिकरणम्">मुक्तिफलाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V49" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V49">
+<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V51" data-block-id="BS_C03_S04_V51" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(484)ओम् एवं मुक्तिफलानियमस्तदवस्थावधृतेस्तदवस्थावधृतेः ओम् ॥ 03-04-51 ॥">(484)ओम् एवं मुक्तिफलानियमस्तदवस्थावधृतेस्तदवस्थावधृतेः ओम् ॥ 03-04-51 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V49_B1" data-verse="BS_C03_S03_V49" data-block-id="BS_C03_S03_V49_B1">न केवलं विद्यया किन्त्वपरोक्षज्ञानेनैव च।</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V51" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V51" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V51_B1" data-verse="BS_C03_S04_V51" data-block-id="BS_C03_S04_V51_B1" style="position: relative;"><span data-deva="एवमेव प्रारब्धकर्माभावे शरीरपातानन्तरमेव मोक्षः; तद्भावे जन्मान्तराणीत्यनियमः ।">एवमेव प्रारब्धकर्माभावे शरीरपातानन्तरमेव मोक्षः; तद्भावे जन्मान्तराणीत्यनियमः ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V49_B2" data-verse="BS_C03_S03_V49" data-block-id="BS_C03_S03_V49_B2">‘सर्वान् परो माययाऽयं सिनीते दृष्ट्वैव तं मुच्यते नापरेण’ इति कौशिकश्रुतेः ॥ 49 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V51_B2" data-verse="BS_C03_S04_V51" data-block-id="BS_C03_S04_V51_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘धर्मी स्वर्गं विधर्मी निरयमेत्येव ब्रह्मसंस्थोऽमृतमेत्येव ब्रह्मसंस्थोऽमृतम्’ इति ब्रह्मसंस्थस्य मोक्षस्यैवावधारणात् ।">‘धर्मी स्वर्गं विधर्मी निरयमेत्येव ब्रह्मसंस्थोऽमृतमेत्येव ब्रह्मसंस्थोऽमृतम्’ इति ब्रह्मसंस्थस्य मोक्षस्यैवावधारणात् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V51_B3" data-verse="BS_C03_S04_V51" data-block-id="BS_C03_S04_V51_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘विद्वानमृतमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ।
+">‘विद्वानमृतमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ।
+</span><p><span data-deva="अवसन्नं यदारब्दं कर्म तत्रैव गच्छति ॥
+">अवसन्नं यदारब्दं कर्म तत्रैव गच्छति ॥
+</span></p><span data-deva="
+न चेद्बहूनि जन्मानि प्राप्यैवान्ते न संशयः’ ॥ इति च नारायणाध्यात्मे ॥ 51 ॥">
+न चेद्बहूनि जन्मानि प्राप्यैवान्ते न संशयः’ ॥ इति च नारायणाध्यात्मे ॥ 51 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति विद्याधिकरणम् ॥ 29 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति मुक्तिफलाधिकरणम् ॥ 11 ॥">॥ इति मुक्तिफलाधिकरणम् ॥ 11 ॥</span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥ 03-04॥">॥ इति श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥ 03-04॥</span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A070" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अबाधाधिकरणम् (श्रुत्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A070"></span><h4 class="gr-section-head">अबाधाधिकरणम् (श्रुत्यधिकरणम्)</h4>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायः (साधनाध्यायः) ॥ 03 ॥">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायः (साधनाध्यायः) ॥ 03 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-C4" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="(फलाध्यायः) चतुर्थाध्यायः ॥"></span>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V50" data-block-id="BS_C03_S03_V50" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(415)ओं श्रुत्यादिबलीयास्त्वाच्च न बाधः ओम् ॥ 03-03-50 ॥</span></span></div>
+</p>
+<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="(फलाध्यायः)_चतुर्थाध्यायः_॥"><span id=".28.E0.A4.AB.E0.A4.B2.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.AF.E0.A4.83.29_.E0.A4.9A.E0.A4.A4.E0.A5.81.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.A5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.AF.E0.A4.83_.E0.A5.A5"></span><span data-deva="(फलाध्यायः) चतुर्थाध्यायः ॥">(फलाध्यायः) चतुर्थाध्यायः ॥</span></h2></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V50" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V50">
+<p><span id="gr-C4-S1" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="प्रथमः पादः"></span>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V50_B1" data-verse="BS_C03_S03_V50" data-block-id="BS_C03_S03_V50_B1">सावधारणा बलवति श्रुतिः ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Balavallingam-id">‘इन्द्रोऽश्वमेधांश्चतमिष्ट्वाऽपि राजा ब्रह्माणमीढ्यं समुवाचोपसन्नः॥<br/>न कर्मभिर्न धनैर्नैव चान्यैः पश्येत् सुखं तेन तत्त्वं ब्रवीहि’</span></span>इति बलवल्लिङ्गम् ॥<br/>‘नास्त्यकृतः कृतेन’(मुं.उ.१.२.१२) इत्युपपत्तिश्च ।</div>
+</p>
+<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="प्रथमः_पादः_4"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.A5.E0.A4.AE.E0.A4.83_.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.83_4"></span><span data-deva="प्रथमः पादः">प्रथमः पादः</span></h3></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V50_B2" data-verse="BS_C03_S03_V50" data-block-id="BS_C03_S03_V50_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘कर्मणा बध्यते जन्तुर्विद्यया च विमुच्यते ।<br/>तस्मात् कर्म न कुर्वन्ति यतयः पारदर्शिनः’</span></span>इति युक्तिमद्बगवद्वचनम् ॥</div>
+<div class="introduction" id="BS_C04_S01_I01" data-block-id="BS_C04_S01_I01" data-verse="BS_C04_S01" style="position: relative;">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="फलं निगद्यतेऽस्मिन्नध्याये । कर्मनाशाख्यं फलमस्मिन् पादे ।">फलं निगद्यतेऽस्मिन्नध्याये । कर्मनाशाख्यं फलमस्मिन् पादे ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V50_B9" data-verse="BS_C03_S03_V50" data-block-id="BS_C03_S03_V50_B9">अतो न प्रमाणान्तरबाधः ।‘कर्मण्यैव’(भ.गी.३.२०) इत्ययोगव्यवच्छेदः ॥ 50 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अबाधाधिकरणम् (श्रुत्यधिकरणम्) ॥ 30 ॥</div>
+<div class="introduction" id="BS_C04_S01_I02" data-block-id="BS_C04_S01_I02" data-verse="BS_C04_S01" style="position: relative;">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="नित्यशः कार्यं सर्वथा भाव्यं साधनं प्रथमथ उच्यते ।">नित्यशः कार्यं सर्वथा भाव्यं साधनं प्रथमथ उच्यते ।</span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A071" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनुबन्धाद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A071"></span><h4 class="gr-section-head">अनुबन्धाद्यधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V51" data-block-id="BS_C03_S03_V51" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(416)ओम् अनुबन्धादिभ्यः ओम् ॥ 03-03-51 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V51" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V51">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V51_B1" data-verse="BS_C03_S03_V51" data-block-id="BS_C03_S03_V51_B1">न केवलं श्रवणादिभिर्गुरुप्रसादेन च ब्रह्मदर्शनम् । किन्तु भक्त्यादिभिश्च ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V51_B2" data-verse="BS_C03_S03_V51" data-block-id="BS_C03_S03_V51_B2">‘सर्वलक्षणसम्पन्नः सर्वज्ञो विष्णुतत्परः ।
-यद्गुरुः सुप्रसन्नः सन् दद्यात् तन्नान्यथा भवेत् ॥
-तथाऽप्यनादिसंसिद्धो भक्त्यादिगुणपूगतः ।
-लभेद्गुरुप्रसादं च तस्मादेव च तद्भवेत्’ इति ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V51_B3" data-verse="BS_C03_S03_V51" data-block-id="BS_C03_S03_V51_B3">‘भक्तिर्विष्णौ गुरौ चैव गुरोर्नित्यप्रसन्नताम् ।
-दद्याच्छमदमादिं च तेन चैते गुणाः पुनः ॥
-तैः सर्वैर्दर्शनं विष्णोः श्रवणादिकृतं भवेत्’ ॥इति नारायणतन्त्रे ॥ 51 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अनुबन्धाद्यधिकरणम् ॥ 31॥</div>
+<div class="introduction" id="BS_C04_S01_I03" data-block-id="BS_C04_S01_I03" data-verse="BS_C04_S01" style="position: relative;">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="प्रायिकत्वाच्चाऽध्यायानां पादानां च न विरोधः ।">प्रायिकत्वाच्चाऽध्यायानां पादानां च न विरोधः ।</span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A072" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="दर्शनभेधादिकरणम् (प्रज्ञान्तराधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A072"></span><h4 class="gr-section-head">दर्शनभेधादिकरणम् (प्रज्ञान्तराधिकरणम्)</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V52" data-block-id="BS_C03_S03_V52" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(417)ओं प्रज्ञान्तरपृथक्त्ववद्दृष्टिश्च तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-52 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V52" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V52">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V52_B1" data-verse="BS_C03_S03_V52" data-block-id="BS_C03_S03_V52_B1">उपासनाभेदवद्दर्शनभेदः । तच्चोक्तं कमठश्रुतौ –<br/>‘अन्तर्दृष्टयो बहिर्दृष्टयोऽवतारदृष्टयः सर्वदृष्टय इति । देवावाव सर्वदृष्टयस्तेषु चोत्तरोत्तरमाब्रह्मणोऽन्येषु तु यथायोगं यथा ह्याचार्या आचक्षते’ इति ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V52_B3" data-verse="BS_C03_S03_V52" data-block-id="BS_C03_S03_V52_B3">आध्यात्मे च –
-‘दृष्ट्वैव ह्यवताराणां मुच्यन्ते केचिदञ्जसा ।
-दर्शनेनान्तरेणान्ये देवाः सर्वत्र दर्शनात् ॥
-तेषां विशेषमाचार्यो वेत्ति सर्वज्ञतां गतः’ इति ॥ 52 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति दर्शनभेधादिकरणम् (प्रज्ञान्तराधिकरणम्) ॥ 52 ॥</div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आवृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A001"></span></p><h4 id="आवृत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.B5.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="आवृत्यधिकरणम्">आवृत्यधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V01" data-block-id="BS_C04_S01_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(485)ओम् आवृत्तिरसकृदुपदेशात् ओम् ॥ 04-01-01 ॥">(485)ओम् आवृत्तिरसकृदुपदेशात् ओम् ॥ 04-01-01 ॥</span></span></span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A073" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="न सामान्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A073"></span><h4 class="gr-section-head">न सामान्याधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V01" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V01" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V01_B1" data-verse="BS_C04_S01_V01" data-block-id="BS_C04_S01_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘आत्मा वाऽरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निधिध्यासितव्यः’(बृ.उ.४.४.५) इत्यादीनां नाग्निष्टोमादिवदेकवारेणैव फलप्राप्तिः। किन्तु&nbsp;? आवृत्तिः कर्तव्या । ‘स य एषोऽणिमा ऐतदात्म्यमिदं सर्वम्’(छां.उ.६.८.७) इत्याद्यसकृदुपदेशात् ॥ 01 ॥">‘आत्मा वाऽरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निधिध्यासितव्यः’(बृ.उ.४.४.५) इत्यादीनां नाग्निष्टोमादिवदेकवारेणैव फलप्राप्तिः। किन्तु&nbsp;? आवृत्तिः कर्तव्या । ‘स य एषोऽणिमा ऐतदात्म्यमिदं सर्वम्’(छां.उ.६.८.७) इत्याद्यसकृदुपदेशात् ॥ 01 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V53" data-block-id="BS_C03_S03_V53" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(418)ओं न सामान्यादप्युपलब्धेर्मृत्युवन्न हि लोकापत्तिः ओम् ॥ 03-03-53 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V53" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V53">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V53_B1" data-verse="BS_C03_S03_V53" data-block-id="BS_C03_S03_V53_B1">न सामान्यदर्शनमात्रेण मुक्तिः । यथा मृत्युमात्रात् । न हि लोकापत्तिमात्रं मुक्तिः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V53_B2" data-verse="BS_C03_S03_V53" data-block-id="BS_C03_S03_V53_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaTantre-id">‘सामान्यदर्शनाल्लोका मुक्तिर्योग्यात्मदर्शनात्’</span></span>इति हि नारायणतन्त्रे॥‘मुच्यते नात्र सन्देहो दृष्ट्वा तु स्वात्मयोग्यया’ इति च ॥‘दर्शनेनात्मयोग्येन मुक्तिर्नान्येन केनचित्’ इति चाध्यात्मे ॥ 53 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति नसामान्याधिकरणम् ॥ 33 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V02" data-block-id="BS_C04_S01_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(486)ओं लिङ्गाच्च ओम् ॥ 04-01-02 ॥">(486)ओं लिङ्गाच्च ओम् ॥ 04-01-02 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V02" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V02" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A074" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ताद्विध्याधिकरणम् (परेणाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A074"></span><h4 class="gr-section-head">ताद्विध्याधिकरणम् (परेणाधिकरणम्)</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V02_B1" data-verse="BS_C04_S01_V02" data-block-id="BS_C04_S01_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘स तपोऽतप्यत...... पुनरेव वरुणं पितरमुपससार’(तै.उ.३.१.२) इत्याद्यावर्तनलिङ्गाच्च ।">‘स तपोऽतप्यत...... पुनरेव वरुणं पितरमुपससार’(तै.उ.३.१.२) इत्याद्यावर्तनलिङ्गाच्च ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V02_B3" data-verse="BS_C04_S01_V02" data-block-id="BS_C04_S01_V02_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id"><span data-deva="‘नित्यशः श्रवणं चैव मननं ध्यानमेव च ।">‘नित्यशः श्रवणं चैव मननं ध्यानमेव च ।</span><br><span data-deva="कर्तव्यमेव पुरुषैर्ब्रह्मदर्शनमिच्छुभिः’">कर्तव्यमेव पुरुषैर्ब्रह्मदर्शनमिच्छुभिः’</span></span></span><span data-deva="इत् बृहत्तन्त्रे ॥ 02 ॥">इत् बृहत्तन्त्रे ॥ 02 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V54_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V54_I01" data-verse="BS_C03_S03_V54">
-<div class="leading-bhashya-line">‘भक्तिरेवैनं नयति भक्तिरेवैनं दर्शयति भक्तिवशः पुरुषो भक्तिरेव भूयसी’ इति माठरश्रुतेर्न परमात्मना दर्शनमिति चेत्, न ।‘तस्यैष आत्मा विशते ब्रह्मधाम’(मुं.उ.३.२.४) इति श्रुतेः ।</div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति आवृत्यधिकरणम् ॥ 01 ॥">॥ इति आवृत्यधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V54_I03" data-block-id="BS_C03_S03_V54_I03" data-verse="BS_C03_S03_V54">
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आत्मोपगमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A002"></span></p><h4 id="आत्मोपगमाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A5.8B.E0.A4.AA.E0.A4.97.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="आत्मोपगमाधिकरणम्">आत्मोपगमाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="leading-bhashya-line">कथं तर्ह्येषा श्रुतिः –</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V03" data-block-id="BS_C04_S01_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(487)ओम् आत्मेति तूपगच्छन्ति ग्राहयन्ति च ओम् ॥ 04-01-03 ॥">(487)ओम् आत्मेति तूपगच्छन्ति ग्राहयन्ति च ओम् ॥ 04-01-03 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V03" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V03" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V03_B1" data-verse="BS_C04_S01_V03" data-block-id="BS_C04_S01_V03_B1" style="position: relative;"><span data-deva="आत्मेत्युपदेश उपासनं च मोक्षार्थिभिः सर्वथा कार्यमेव ।">आत्मेत्युपदेश उपासनं च मोक्षार्थिभिः सर्वथा कार्यमेव ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id"><span data-deva="‘नान्यं विचिन्तय आत्मानमेवाहं विजानीयामात्मानमुपास आत्मा हि ममैष भवति’ इति ह्युपगच्छन्ति । ‘आत्मेत्येवोपास्वाऽत्मेत्येव विजानीहि नान्यं किञ्चन विजानथ आत्मा ह्येष भवति’">‘नान्यं विचिन्तय आत्मानमेवाहं विजानीयामात्मानमुपास आत्मा हि ममैष भवति’ इति ह्युपगच्छन्ति । ‘आत्मेत्येवोपास्वाऽत्मेत्येव विजानीहि नान्यं किञ्चन विजानथ आत्मा ह्येष भवति’</span></span></span><span data-deva="इति ग्राहयन्ति च ।">इति ग्राहयन्ति च ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V03_B2" data-verse="BS_C04_S01_V03" data-block-id="BS_C04_S01_V03_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id"><span data-deva="‘आत्मेत्युपासनम् कार्यं सर्वथैव मुमुक्षुभिः ।">‘आत्मेत्युपासनम् कार्यं सर्वथैव मुमुक्षुभिः ।</span><br><span data-deva="नानाक्लेशसमायुक्तोऽप्येतावन्नैव विस्मरेत्’">नानाक्लेशसमायुक्तोऽप्येतावन्नैव विस्मरेत्’</span></span></span><span data-deva=" इति भविष्यत्पर्वणि ॥"> इति भविष्यत्पर्वणि ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V03_B4" data-verse="BS_C04_S01_V03" data-block-id="BS_C04_S01_V03_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="‘आत्मा विष्णुरिति ध्यानं विशेषणविशेष्यतः ।">‘आत्मा विष्णुरिति ध्यानं विशेषणविशेष्यतः ।</span><br><span data-deva="सर्वेषां च मुमुक्षूणामुपदेशश्च तादृशः ॥">सर्वेषां च मुमुक्षूणामुपदेशश्च तादृशः ॥</span><br><span data-deva="कर्तव्यो नास्य हानेन कस्यचिन्मोक्ष इष्यते’">कर्तव्यो नास्य हानेन कस्यचिन्मोक्ष इष्यते’</span></span></span><span data-deva=" इति ब्राह्मे ॥ 03 ॥"> इति ब्राह्मे ॥ 03 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति आत्मोपगमाधिकरणम् ॥ 02 ॥">॥ इति आत्मोपगमाधिकरणम् ॥ 02 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V54" data-block-id="BS_C03_S03_V54" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(419)ओं परेण च शब्दस्य ताद्विध्यं भूयस्त्वात् त्वनुबन्धः ओम् ॥ 03-03-54 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S01_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नप्रतीकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A003"></span></p><h4 id="नप्रतीकाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A8.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.A4.E0.A5.80.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="नप्रतीकाधिकरणम्">नप्रतीकाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V04" data-block-id="BS_C04_S01_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(488)ओं न प्रतीके न हि सः ओम् ॥ 04-01-04 ॥">(488)ओं न प्रतीके न हि सः ओम् ॥ 04-01-04 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V54" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V54">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V04" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V04" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V54_B1" data-verse="BS_C03_S03_V54" data-block-id="BS_C03_S03_V54_B1">परमात्मैवं भक्त्या दर्शनं प्राप्य मुक्तिं ददाति । प्रधानसाधनत्वाद्भक्तिः करणत्वेनोच्यते।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V04_B1" data-verse="BS_C04_S01_V04" data-block-id="BS_C04_S01_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘नाम ब्रह्मेत्युपासIत’(छां.उ.७.१.५) इत्यादिना शब्दभ्रान्त्या न प्रतीके ब्रह्मदृष्टिः कार्या । किन्तु&nbsp;? तत्स्थत्वेनैवोपासनं कार्यम् ।">‘नाम ब्रह्मेत्युपासIत’(छां.उ.७.१.५) इत्यादिना शब्दभ्रान्त्या न प्रतीके ब्रह्मदृष्टिः कार्या । किन्तु&nbsp;? तत्स्थत्वेनैवोपासनं कार्यम् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V04_B2" data-verse="BS_C04_S01_V04" data-block-id="BS_C04_S01_V04_B2" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मतर्के च –
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V54_B2" data-verse="BS_C03_S03_V54" data-block-id="BS_C03_S03_V54_B2">मायावैभवे च
+">ब्रह्मतर्के च –
-‘भक्तिस्थः परमो विष्णुस्तयैवैनं वशं नयेत् ।
+</span><p><span data-deva="‘नामादिप्राणपर्यन्तमुभयोः प्रथमात्वतः ।
-तयैव दर्शनं यातः प्रदद्यान्मुक्तिमेतया ॥
+ऐक्यदृष्टिरिति भ्रान्तिरबुधानां भविष्यति ॥
-स्नेहानुबन्धो यस्तस्मिन् बहुमानपुरस्सरः ।
+नामादिस्थितिरेवात्र ब्रह्मणो हि विधीयते ।
-भक्तिरित्युच्यते सैव करणं परमीशितुः’॥इति सर्वशब्दानां ब्रह्मणि प्रवृत्तेश्च ॥ 54 ॥</div>
+">‘नामादिप्राणपर्यन्तमुभयोः प्रथमात्वतः ।
+ऐक्यदृष्टिरिति भ्रान्तिरबुधानां भविष्यति ॥
+नामादिस्थितिरेवात्र ब्रह्मणो हि विधीयते ।
+</span></p><span data-deva="
+सर्वार्था प्रथमा यस्मात् सप्तम्यर्था ततो मता’ इति ॥ 04 ॥">
+सर्वार्था प्रथमा यस्मात् सप्तम्यर्था ततो मता’ इति ॥ 04 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति ताद्विध्याधिकरणम् (परेणाधिकरणम्) ॥ 34 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति नप्रतीकाधिकरणम् ॥ 03 ॥">॥ इति नप्रतीकाधिकरणम् ॥ 03 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S01_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A004"></span></p><h4 id="ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AC.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.B9.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.A6.E0.A5.83.E0.A4.B7.E0.A5.8D.E0.A4.9F.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम्">ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A075" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="एकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A075"></span><h4 class="gr-section-head">एकाधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V05" data-block-id="BS_C04_S01_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(489)ओं ब्रह्मदृष्टिरुत्कर्षात् ओम् ॥ 04-01-05 ॥">(489)ओं ब्रह्मदृष्टिरुत्कर्षात् ओम् ॥ 04-01-05 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V05" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V05" style="position: relative;">
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V55_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V55_I01" data-verse="BS_C03_S03_V55">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V05_B1" data-verse="BS_C04_S01_V05" data-block-id="BS_C04_S01_V05_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मदृष्टिश्च सर्वथा कार्यैव परमेश्वरे । उत्कृष्टत्वात् ।">ब्रह्मदृष्टिश्च सर्वथा कार्यैव परमेश्वरे । उत्कृष्टत्वात् ।</span></div>
-<div class="leading-bhashya-line">जीवांशानां पृथगुत्पत्तेर्नानादियोग्यतापेक्षेति न मन्तव्यम् । कुतः ?</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V05_B2" data-verse="BS_C04_S01_V05" data-block-id="BS_C04_S01_V05_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘ब्रह्मदृष्ट्या सदोपास्यो विष्णुः सर्वैरपि ध्रुवम् ।
+">‘ब्रह्मदृष्ट्या सदोपास्यो विष्णुः सर्वैरपि ध्रुवम् ।
+</span><p><span data-deva="महत्त्ववाची शब्दोऽयं महत्त्वज्ञानमेव हि ।
+">महत्त्ववाची शब्दोऽयं महत्त्वज्ञानमेव हि ।
+</span></p><span data-deva="
+सर्वतः प्रीतिजनकमतस्तत् सर्वता भवेत्’ ॥">
+सर्वतः प्रीतिजनकमतस्तत् सर्वता भवेत्’ ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V05_B5" data-verse="BS_C04_S01_V05" data-block-id="BS_C04_S01_V05_B5" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id"><span data-deva="आत्मेत्येव यदोपासा तदा ब्रह्मत्वसंयुता ।">आत्मेत्येव यदोपासा तदा ब्रह्मत्वसंयुता ।</span><br><span data-deva="कार्यैव सर्वथा विष्णोर्ब्रह्मत्वं न परित्यजेत्’">कार्यैव सर्वथा विष्णोर्ब्रह्मत्वं न परित्यजेत्’</span></span></span><span data-deva=" इति ब्रह्मतर्के ॥ 05 ॥"> इति ब्रह्मतर्के ॥ 05 ॥</span></div>
+</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥ इति ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S01_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आदित्यादिमत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A005"></span></p><h4 id="आदित्यादिमत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.A6.E0.A4.BF.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.BF.E0.A4.AE.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="आदित्यादिमत्यधिकरणम्">आदित्यादिमत्यधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V06" data-block-id="BS_C04_S01_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(490)ओम् आदित्यादिमतयश्चाङ्ग उपपत्तेः ओम् ॥ 04-01-06 ॥">(490)ओम् आदित्यादिमतयश्चाङ्ग उपपत्तेः ओम् ॥ 04-01-06 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V06" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V06" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V06_B1" data-verse="BS_C04_S01_V06" data-block-id="BS_C04_S01_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘चक्षोः सूर्यो अजायत’(ऋ.सं.१०.९०.१३) इत्याद्युपासनं च देवानां कार्यमेव । स्वोत्पत्तिस्थानात् स्वाश्रयत्वान्मुक्तौ तत्र लयस्यापेक्षितत्वाच्चोपपन्नं तथोपासनम् ।">‘चक्षोः सूर्यो अजायत’(ऋ.सं.१०.९०.१३) इत्याद्युपासनं च देवानां कार्यमेव । स्वोत्पत्तिस्थानात् स्वाश्रयत्वान्मुक्तौ तत्र लयस्यापेक्षितत्वाच्चोपपन्नं तथोपासनम् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V06_B2" data-verse="BS_C04_S01_V06" data-block-id="BS_C04_S01_V06_B2" style="position: relative;"><span data-deva="नारायणतन्त्रे च –
+">नारायणतन्त्रे च –
+</span><p><span data-deva="‘आधिव्याधिनिमित्तेन विक्षिप्तमनसोऽपि तु ।
+गुणानां स्मरणाशक्तौ विष्णोर्ब्रह्मत्वमेव तु ॥
+स्मर्तव्यं सततं तत् तु न कदाचित् परित्यजेत् ।
+अत्र सर्वगुणानां च यतोऽन्तर्भाव इष्यते ॥
+स्वोत्पत्त्यङ्गं च देवानां विष्णोश्चिन्त्यं सदैव तु ।
+तेषां तत्र प्रवेशो हि मुक्तिरित्युच्यते बुधैः ॥
+">‘आधिव्याधिनिमित्तेन विक्षिप्तमनसोऽपि तु ।
+गुणानां स्मरणाशक्तौ विष्णोर्ब्रह्मत्वमेव तु ॥
+स्मर्तव्यं सततं तत् तु न कदाचित् परित्यजेत् ।
+अत्र सर्वगुणानां च यतोऽन्तर्भाव इष्यते ॥
+स्वोत्पत्त्यङ्गं च देवानां विष्णोश्चिन्त्यं सदैव तु ।
+तेषां तत्र प्रवेशो हि मुक्तिरित्युच्यते बुधैः ॥
+</span></p><span data-deva="
+तदाश्रिताश्च ते नित्यं ततश्चिन्त्यं विशेषतः’ इति ॥ 06 ॥">
+तदाश्रिताश्च ते नित्यं ततश्चिन्त्यं विशेषतः’ इति ॥ 06 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति आदित्यादिमत्यधिकरणम् ॥ 05 ॥">॥ इति आदित्यादिमत्यधिकरणम् ॥ 05 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V55" data-block-id="BS_C03_S03_V55" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(420)ओम् एक आत्मनः शरीरे भावात् ओम् ॥ 03-03-55 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S01_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आसनाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A006"></span></p><h4 id="आसनाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.B8.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="आसनाधिकरणम्">आसनाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V07" data-block-id="BS_C04_S01_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(491)ओम् आसीनः सम्भवात् ओम् ॥ 04-01-07 ॥">(491)ओम् आसीनः सम्भवात् ओम् ॥ 04-01-07 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V55" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V55">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V07" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V07" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V55_B1" data-verse="BS_C03_S03_V55" data-block-id="BS_C03_S03_V55_B1">अंशांशिनोरेकत्वमेव । अंशिकर्मनिर्मितशरीर एवांशस्य भावात् ॥ 55 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V07_B1" data-verse="BS_C04_S01_V07" data-block-id="BS_C04_S01_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वदोपासनं कुर्वन्नप्यासीनो विशेषतः कुर्यात् । तदा विक्षेपाल्पत्वेन सम्भवात् ॥ 07 ॥">सर्वदोपासनं कुर्वन्नप्यासीनो विशेषतः कुर्यात् । तदा विक्षेपाल्पत्वेन सम्भवात् ॥ 07 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V56" data-block-id="BS_C03_S03_V56" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(421)ओं व्यतिरेकस्तद्भावभावित्वान्न तूपलब्धिवत् ओम् ॥ 03-03-56 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V08" data-block-id="BS_C04_S01_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(492)ओं ध्यानाच्च ओम् ॥ 04-01-08 ॥">(492)ओं ध्यानाच्च ओम् ॥ 04-01-08 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V08" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V08" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V56" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V56">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V08_B1" data-verse="BS_C04_S01_V08" data-block-id="BS_C04_S01_V08_B1" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaTantre-id"><span data-deva="‘स्मरणोपासनं चैव ध्यानात्मकमिति द्विधा ।">‘स्मरणोपासनं चैव ध्यानात्मकमिति द्विधा ।</span><br><span data-deva="स्मरणं सर्वदा योग्यं ध्यानोपासनमानसे॥">स्मरणं सर्वदा योग्यं ध्यानोपासनमानसे॥</span><br><span data-deva="नैरन्तर्यं मनोवृत्तेर्ध्यानमित्युच्यते बुधैः ।">नैरन्तर्यं मनोवृत्तेर्ध्यानमित्युच्यते बुधैः ।</span><br><span data-deva="आसीनस्य भवेत् तत् तु न शयानस्य निद्रया ॥">आसीनस्य भवेत् तत् तु न शयानस्य निद्रया ॥</span><br><span data-deva="स्थितस्य गच्छतो वाऽपि विक्षेपस्यैव सम्भवात् ।">स्थितस्य गच्छतो वाऽपि विक्षेपस्यैव सम्भवात् ।</span><br><span data-deva="स्मरणात् परमं ज्ञेयं ध्यानं नास्त्यत्र संशयः’">स्मरणात् परमं ज्ञेयं ध्यानं नास्त्यत्र संशयः’</span></span><span data-deva=" इति च नारायणतन्त्रे।"> इति च नारायणतन्त्रे।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V56_B2" data-verse="BS_C03_S03_V56" data-block-id="BS_C03_S03_V56_B2">ज्ञानादिभेधे विद्यमानेऽपि नांशांशिनोः पृथग्भाव एव । तदुपासनादिभोगादंशस्य ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V07_B7" data-verse="BS_C04_S01_V08" data-block-id="BS_C04_S01_V07_B7" style="position: relative;"><span data-deva="अतो ध्यानत्वाच्च ॥ 08 ॥">अतो ध्यानत्वाच्च ॥ 08 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V56_B3" data-verse="BS_C03_S03_V56" data-block-id="BS_C03_S03_V56_B3">परमसंहितायां च –
-‘अंशिनस्तु पृथग्जाता अंशास्तस्यैव कर्मणा ।
-पुनरैक्यं प्रपद्यन्ते नात्र कार्य विचारणा’ इति ॥ 56 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति एकाधिकरणम् ॥ 35 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V09" data-block-id="BS_C04_S01_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(493)ओम् अचलत्वं चापेक्ष्य ओम् ॥ 04-01-09 ॥">(493)ओम् अचलत्वं चापेक्ष्य ओम् ॥ 04-01-09 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V09" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V09" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A076" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अङ्गावबद्धाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A076"></span><h4 class="gr-section-head">अङ्गावबद्धाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V09_B1" data-verse="BS_C04_S01_V09" data-block-id="BS_C04_S01_V09_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="‘अचलं चेच्छरीरं स्यान्मनसश्चाप्यचालनम्।">‘अचलं चेच्छरीरं स्यान्मनसश्चाप्यचालनम्।</span><br><span data-deva="चलने तु शरीरस्य चञ्चलं तु मनो भवेत्’">चलने तु शरीरस्य चञ्चलं तु मनो भवेत्’</span></span></span><span data-deva=" इति च ब्रह्माण्डे ॥ 09 ॥"> इति च ब्रह्माण्डे ॥ 09 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V57" data-block-id="BS_C03_S03_V57" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(422)ओम् अङ्गावबद्धास्तु न शाखासु हि प्रतिवेदम् ओम् ॥ 03-03-57 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V57" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V57">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V57_B1" data-verse="BS_C03_S03_V57" data-block-id="BS_C03_S03_V57_B1">ब्रह्माद्यङ्गदेवतावबद्धोपासनादि प्रतिशाखं प्रतिवेदं च नोपसंह्रियते। हिशब्दात्</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V57_B2" data-verse="BS_C03_S03_V57" data-block-id="BS_C03_S03_V57_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id">‘समत्वाद्वोत्तमत्वाद्वा नाङ्गदेवाद्युपासनम् ।<br/>उपसंहार्यमित्याहुर्वेदसिद्धान्तवेदिनः’</span></span>इति ब्रह्मतर्कवचनात् ॥ 57 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V58" data-block-id="BS_C03_S03_V58" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(423)ओं मन्त्रादिवद् वाऽविरोधः ओम् ॥ 03-03-58 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V10" data-block-id="BS_C04_S01_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(494)ओं स्मरन्ति च ओम् ॥ 04-01-10 ॥">(494)ओं स्मरन्ति च ओम् ॥ 04-01-10 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V10" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V10" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V58" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V58">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V10_B1" data-verse="BS_C04_S01_V10" data-block-id="BS_C04_S01_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V58_B1" data-verse="BS_C03_S03_V58" data-block-id="BS_C03_S03_V58_B1">सर्वदेवतामन्त्रा यथाऽधीयन्ते, एवमविरोधो वा ।</div>
+सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन्’(भ.गी.६.१३) इत्यादि ॥ 10 ॥">‘समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः ।
+सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन्’(भ.गी.६.१३) इत्यादि ॥ 10 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V58_B2" data-verse="BS_C03_S03_V58" data-block-id="BS_C03_S03_V58_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id">‘उपासनाङ्गदेवानां परमाङ्गतया भवेत् ।<br/>उपसंहृतिर्विशेषे तु फलनामन्यथा न तु ॥<br/>पुरुषाणां विशेषाद्वा यथायोगं भविष्यति’</span></span>इति बृहत्तन्त्रे ॥ 58 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अङ्गावबद्धाधिकरणम् ॥ 36 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V11" data-block-id="BS_C04_S01_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(495)ओं यत्रैकाग्रता तत्राविशेषात् ओम् ॥ 04-01-11 ॥">(495)ओं यत्रैकाग्रता तत्राविशेषात् ओम् ॥ 04-01-11 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V11" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V11" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A077" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="भूमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A077"></span><h4 class="gr-section-head">भूमाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V11_B1" data-verse="BS_C04_S01_V11" data-block-id="BS_C04_S01_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="देशकालावस्थादिषु यत्रैकाग्रता भवति तत्रैव स्थातव्यम् ।">देशकालावस्थादिषु यत्रैकाग्रता भवति तत्रैव स्थातव्यम् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V11_B2" data-verse="BS_C04_S01_V11" data-block-id="BS_C04_S01_V11_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id"><span data-deva="‘तमेव देशं सेवेत तं कालं तामवस्थितिम् ।">‘तमेव देशं सेवेत तं कालं तामवस्थितिम् ।</span><br><span data-deva="तानेव भोगान् सेवेत मनो यत्र प्रसीदति ॥">तानेव भोगान् सेवेत मनो यत्र प्रसीदति ॥</span><br><span data-deva="न हि देशादिभिः कश्चिद् विशेषः समुदीरितः ।">न हि देशादिभिः कश्चिद् विशेषः समुदीरितः ।</span><br><span data-deva="मनः प्रसाधनार्थं हि देशकालादिचिन्तना’">मनः प्रसाधनार्थं हि देशकालादिचिन्तना’</span></span><span data-deva=" इति वाराहे ॥ 11 ॥"> इति वाराहे ॥ 11 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V59" data-block-id="BS_C03_S03_V59" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(424)ओं भूम्नः क्रतुवज्ज्यायस्त्वं तथा च दर्शयति ओम् ॥ 03-03-59 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V59" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V59">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V59_B1" data-verse="BS_C03_S03_V59" data-block-id="BS_C03_S03_V59_B1">सर्वगुणेषु भूमगुणस्य ज्यायस्त्वं क्रतुवत् । सर्वत्र सहभावात् दीक्षाप्रायणीयोदयनीयसवनत्रयावभृथात्मकः क्रतुः ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Gowpawana-id">‘भूमैव देवः परमो ह्युपास्यो नैवाभूमा फलमेषां विधत्ते । तस्माद्भूमा गुणतो वै विशिष्टो यथा क्रतुः कर्ममध्ये विशिष्टः</span></span>इति च गौपवनश्रुतिः ॥ 59 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति भूमाधिकरणम् ॥ 37 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति आसनाधिकरणम् ॥ 06 ॥">॥ इति आसनाधिकरणम् ॥ 06 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S01_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रायणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A007"></span></p><h4 id="प्रायणाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.AF.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="प्रायणाधिकरणम्">प्रायणाधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A078" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नानाशब्दाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A078"></span><h4 class="gr-section-head">नानाशब्दाधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V12" data-block-id="BS_C04_S01_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(496)ओम् आ प्रायणात् तत्रापि हि दृष्टम् ओम् ॥ 04-01-12 ॥">(496)ओम् आ प्रायणात् तत्रापि हि दृष्टम् ओम् ॥ 04-01-12 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V12" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V12" style="position: relative;">
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V60" data-block-id="BS_C03_S03_V60" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(425)ओं नाना शब्दादिभेदात् ओम् ॥ 03-03-60 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V12_B1" data-verse="BS_C04_S01_V12" data-block-id="BS_C04_S01_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यावन्मोक्षस्तावदुपासनादि कार्यम् ॥">यावन्मोक्षस्तावदुपासनादि कार्यम् ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V12_B2" data-verse="BS_C04_S01_V12" data-block-id="BS_C04_S01_V12_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘स यो ह वैतद् भगवन्मनुष्येषु प्रायणान्तम् ओङ्कारमभिध्यायीत’(प्र.उ.५.१) इति हि श्रुतिः ॥">‘स यो ह वैतद् भगवन्मनुष्येषु प्रायणान्तम् ओङ्कारमभिध्यायीत’(प्र.उ.५.१) इति हि श्रुतिः ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V60" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V60">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V12_B4" data-verse="BS_C04_S01_V12" data-block-id="BS_C04_S01_V12_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वदैनमुपासीत यावद् विमुक्तिर्मुक्ता अपि ह्येनमुपासते’ इति सौपर्णश्रुतिः ॥">‘सर्वदैनमुपासीत यावद् विमुक्तिर्मुक्ता अपि ह्येनमुपासते’ इति सौपर्णश्रुतिः ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V60_B1" data-verse="BS_C03_S03_V60" data-block-id="BS_C03_S03_V60_B1"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id">‘शब्दोऽनुमा तथैवाक्षो योग्यताभेदतः सदा ।<br/>ब्रह्मादीनामेकमर्थं बहुधा दर्शयन्ति हि ॥<br/>अतः पूर्णत्वमीशस्य वानैवैषां प्रदृश्यते ।<br/>अतः फलस्य नानात्वं नानैवोपासनं यतः’</span> इति ब्रह्मतर्के ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V12_B6" data-verse="BS_C04_S01_V12" data-block-id="BS_C04_S01_V12_B6" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id"><span data-deva="‘श्रुणुयाद् यावदज्ञानं मतिर्यावदयुक्तता ।">‘श्रुणुयाद् यावदज्ञानं मतिर्यावदयुक्तता ।</span><br><span data-deva="ध्यानं च यावदीक्षा स्यान्नेक्षा क्वचन बाध्यते ॥">ध्यानं च यावदीक्षा स्यान्नेक्षा क्वचन बाध्यते ॥</span><br><span data-deva="दृष्टतत्त्वस्य च ध्यानं यदा दृष्टिर्न विद्यते।">दृष्टतत्त्वस्य च ध्यानं यदा दृष्टिर्न विद्यते।</span><br><span data-deva="भक्तिश्चानन्तकालीना परमे ब्रह्मणि स्फुटा ।">भक्तिश्चानन्तकालीना परमे ब्रह्मणि स्फुटा ।</span><br><span data-deva="आ विमुक्तेर्विधिर्नित्यं स्वत एव ततः परम्’">आ विमुक्तेर्विधिर्नित्यं स्वत एव ततः परम्’</span></span><span data-deva=" इति ब्रह्माण्डे ॥ 12 ॥"> इति ब्रह्माण्डे ॥ 12 ॥</span></div>
+</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V60_B5" data-verse="BS_C03_S03_V60" data-block-id="BS_C03_S03_V60_B5">अतो भूमत्वमपि नानैवोपास्यते ॥ 60 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति प्रायणाधिकरणम् ॥ 07 ॥">॥ इति प्रायणाधिकरणम् ॥ 07 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S01_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तदधिगमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A008"></span></p><h4 id="तदधिगमाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A4.E0.A4.A6.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.97.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="तदधिगमाधिकरणम्">तदधिगमाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V13" data-block-id="BS_C04_S01_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(497)ओं तदधिगम उत्तरपूर्वाघयोरश्लेषविनाशौ तद्व्यपदेशात् ओम् ॥04-01-13 ॥">(497)ओं तदधिगम उत्तरपूर्वाघयोरश्लेषविनाशौ तद्व्यपदेशात् ओम् ॥04-01-13 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V13" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V13" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V13_B1" data-verse="BS_C04_S01_V13" data-block-id="BS_C04_S01_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मदर्शन-उत्तराघस्याश्लेषः पूर्वस्य विनाशश्च ।">ब्रह्मदर्शन-उत्तराघस्याश्लेषः पूर्वस्य विनाशश्च ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V13_B2" data-verse="BS_C04_S01_V13" data-block-id="BS_C04_S01_V13_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Tadavyapadeshath-id"><span data-deva="‘तद् यथा पुष्करपलाश आपो न श्लिष्यन्त एवमेवंविदि पापं कर्म न श्लिष्यते’(छां.उ.४.१४.३),‘तद् यथेषीकातूलमग्नौ प्रोतं प्रदूयेतैवं हैवास्य सर्वे पाप्मानः प्रदूयन्ते’(छां.उ.५.२४.३)">‘तद् यथा पुष्करपलाश आपो न श्लिष्यन्त एवमेवंविदि पापं कर्म न श्लिष्यते’(छां.उ.४.१४.३),‘तद् यथेषीकातूलमग्नौ प्रोतं प्रदूयेतैवं हैवास्य सर्वे पाप्मानः प्रदूयन्ते’(छां.उ.५.२४.३)</span></span></span><span data-deva=" इति तद्व्यपदेशात् ॥ 13 ॥"> इति तद्व्यपदेशात् ॥ 13 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति नानाशब्दाधिकरणम् ॥ 38 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V14" data-block-id="BS_C04_S01_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(498)ओम् इतरस्याप्येवमसंश्लेषः पाते तु ओम् ॥ 04-01-14 ॥">(498)ओम् इतरस्याप्येवमसंश्लेषः पाते तु ओम् ॥ 04-01-14 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V14" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V14" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A079" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="विकल्पाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A079"></span><h4 class="gr-section-head">विकल्पाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V14_B1" data-verse="BS_C04_S01_V14" data-block-id="BS_C04_S01_V14_B1" style="position: relative;"><span data-deva="पुण्यस्याप्येवमसंश्लेषः पाते। तुशब्दोऽनुत्थानवाची ।">पुण्यस्याप्येवमसंश्लेषः पाते। तुशब्दोऽनुत्थानवाची ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V14_B2" data-verse="BS_C04_S01_V14" data-block-id="BS_C04_S01_V14_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Agnayapurana-id"><span data-deva="‘यथाऽश्लेषो विनाशश्च मुक्तस्य तु विकर्मणः ।">‘यथाऽश्लेषो विनाशश्च मुक्तस्य तु विकर्मणः ।</span><br><span data-deva="एवं सुकर्मणश्चापि पततस्तमसि ध्रुवम्’">एवं सुकर्मणश्चापि पततस्तमसि ध्रुवम्’</span></span></span><span data-deva=" इति चाग्नेये ॥ 14 ॥"> इति चाग्नेये ॥ 14 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V61" data-block-id="BS_C03_S03_V61" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(426)ओं विकल्पो विशिष्टफलत्वात् ओम् ॥ 03-03-61 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V61" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V61">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V61_B1" data-verse="BS_C03_S03_V61" data-block-id="BS_C03_S03_V61_B1">स्वयोग्योपासनानन्तरं सामान्यस्यापि कस्यचिदुपासनं विकल्पेन भवति विशिष्टफलापेक्षया ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V61_B2" data-verse="BS_C03_S03_V61" data-block-id="BS_C03_S03_V61_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id">‘मुक्त्यर्थमात्मयोग्यं हि कार्यमेव ह्युपासनम् ।<br/>नृसिंहादिकमन्यच्च दुरितादिनिवृत्तये ॥<br/>उपास्यते यथायोगं न वा फलविभेदतः’</span></span> इति च ब्रह्मतर्के ॥ 61 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति विकल्पाधिकरणम् ॥ 39 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V15" data-block-id="BS_C04_S01_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(499)ओम् अनारब्धकार्ये एव तु पूर्वे तदवधेः ओम् ॥ 04-01-15 ॥">(499)ओम् अनारब्धकार्ये एव तु पूर्वे तदवधेः ओम् ॥ 04-01-15 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V15" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V15" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A080" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="काम्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A080"></span><h4 class="gr-section-head">काम्याधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V15_B1" data-verse="BS_C04_S01_V15" data-block-id="BS_C04_S01_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अनारब्धकार्ये एव पूर्वे पुण्यपापे विनश्यतः ।">अनारब्धकार्ये एव पूर्वे पुण्यपापे विनश्यतः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V15_B2" data-verse="BS_C04_S01_V15" data-block-id="BS_C04_S01_V15_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘तस्य तावदेव चिरं यावन्न विमोक्ष्येऽथ सम्पत्स्यते’(छां.उ.६.१४.२)) इति तदवधेः । तुशब्दः स्मृतिद्योतकः ।">‘तस्य तावदेव चिरं यावन्न विमोक्ष्येऽथ सम्पत्स्यते’(छां.उ.६.१४.२)) इति तदवधेः । तुशब्दः स्मृतिद्योतकः ।</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V62" data-block-id="BS_C03_S03_V62" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(427)ओं काम्यास्तुयथाकामं समुच्चीयेरन्न वा पूर्वहेत्वभावात् ओम् ॥ 03-03-62-427 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V15_B4" data-verse="BS_C04_S01_V15" data-block-id="BS_C04_S01_V15_B4" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaTantre-id"><span data-deva="‘यदनारब्धपापं स्यात् तद् विनश्यति निश्चयात् ।">‘यदनारब्धपापं स्यात् तद् विनश्यति निश्चयात् ।</span><br><span data-deva="पश्यतो ब्रह्म निर्द्वन्द्वं हीनं च ब्रह्म पश्यतः ॥">पश्यतो ब्रह्म निर्द्वन्द्वं हीनं च ब्रह्म पश्यतः ॥</span><br><span data-deva="द्विषतो वा भवेत् पुण्यनाशो नास्त्यत्र संशयः ।">द्विषतो वा भवेत् पुण्यनाशो नास्त्यत्र संशयः ।</span><br><span data-deva="तस्याप्यारब्धकार्यस्य न विनाशोऽस्ति कुत्रचित् ॥">तस्याप्यारब्धकार्यस्य न विनाशोऽस्ति कुत्रचित् ॥</span><br><span data-deva="आरब्धयोश्च नाशः स्यादल्पयोः पुण्यपापयोः’">आरब्धयोश्च नाशः स्यादल्पयोः पुण्यपापयोः’</span></span><span data-deva=" इति च नारायणतन्त्रे ॥ 15 ॥"> इति च नारायणतन्त्रे ॥ 15 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V62" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V62">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V62_B1" data-verse="BS_C03_S03_V62" data-block-id="BS_C03_S03_V62_B1"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id">‘यस्य यस्य हि यः कामस्तस्य तस्य ह्युपासनम् ।<br/>तादृशानां गुणानां च समाहारं प्रकल्पयेत् ॥<br/>अकामत्वान्मुमुक्षूणां न वा तेषामुपासनम् ।<br/>तुष्ट्यर्थमीश्वरस्यैव न चोपास विदुष्यति’</span> इति बृहत्तन्त्रे ॥ 62 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति काम्याधिकरणम् ॥ 40 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V16" data-block-id="BS_C04_S01_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(500)ओम् अग्निहोत्रादि तु तत्कार्यायैव तद्दर्शनात् ओम् ॥ 04-01-16 ॥">(500)ओम् अग्निहोत्रादि तु तत्कार्यायैव तद्दर्शनात् ओम् ॥ 04-01-16 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V16" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V16" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A081" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A081"></span><h4 class="gr-section-head">यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्)</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V16_B1" data-verse="BS_C04_S01_V16" data-block-id="BS_C04_S01_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अग्निहोत्राद्यपि तु मोक्षेऽनुभावायैव ।">अग्निहोत्राद्यपि तु मोक्षेऽनुभावायैव ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V16_B2" data-verse="BS_C04_S01_V16" data-block-id="BS_C04_S01_V16_B2" style="position: relative;"><span data-deva="तुशब्दाद् ब्रह्मदर्शनवतः ।">तुशब्दाद् ब्रह्मदर्शनवतः ।</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V63" data-block-id="BS_C03_S03_V63" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(428)ओम् अङ्गेषु यथाऽऽश्रयाभावः ओम् ॥ 03-03-63 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V16_B2" data-verse="BS_C04_S01_V16" data-block-id="BS_C04_S01_V16_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘स एनमविदितो न भुनक्ति यथा वेदो वाऽननूक्तोऽन्यद् वा कर्माकृतं यदि ह वा अप्यनेवंविन्महत् पुण्यं कर्म करोति तद्धास्यान्ततः क्षीयत एवाऽत्मानमेव लोकमुपासीत स य आत्मानमेव लोकमुपास्ते न हास्य कर्म क्षीयतेऽस्माद्ध्येवाऽत्मनो यद्यत् कामयते तत् तत्सृजते’(बृ.उ.३.४.१५) इति तद्दर्शनात् ॥ 16 ॥">‘स एनमविदितो न भुनक्ति यथा वेदो वाऽननूक्तोऽन्यद् वा कर्माकृतं यदि ह वा अप्यनेवंविन्महत् पुण्यं कर्म करोति तद्धास्यान्ततः क्षीयत एवाऽत्मानमेव लोकमुपासीत स य आत्मानमेव लोकमुपास्ते न हास्य कर्म क्षीयतेऽस्माद्ध्येवाऽत्मनो यद्यत् कामयते तत् तत्सृजते’(बृ.उ.३.४.१५) इति तद्दर्शनात् ॥ 16 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V63" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V63">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V63_B1" data-verse="BS_C03_S03_V63" data-block-id="BS_C03_S03_V63_B1">अङ्गदेवतानां यथा यथा परमेश्वराङ्गाश्रयत्वं‘चक्षोः सूर्यो अजायत’(ऋ.सं.१०.९०.१३) इत्यादि तथा भावना कर्तव्या॥63॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V64" data-block-id="BS_C03_S03_V64" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(429)ओं शिष्टेश्च ओम् ॥ 03-03-64 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V17" data-block-id="BS_C04_S01_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(501)ओम् अतोऽन्यदपीत्येकेषामुभयोः ओम् ॥ 04-01-17 ॥">(501)ओम् अतोऽन्यदपीत्येकेषामुभयोः ओम् ॥ 04-01-17 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V17" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V17" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V64" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V64">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V17_B1" data-verse="BS_C04_S01_V17" data-block-id="BS_C04_S01_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="मुक्तावनुभवकारणाद् यदन्यत् तत् पुण्यमपि विनश्यति । अप्रारब्दमनभीष्टं च । तथा ह्येकेषां पाठ उभयोस्त्यागेन
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V64_B1" data-verse="BS_C03_S03_V64" data-block-id="BS_C03_S03_V64_B1">‘यस्मिन् यस्मिन् यो हि चाङ्गे निविष्टः परस्य चिन्त्यः स तथा तथैव’ इति पौत्रायणश्रुतेः ॥ 64 ॥</div>
+‘तस्य पुत्रा दायमुपयन्ति सुहृदः साधुकृत्यां द्विषन्तः पापकृत्याम्’ इति ।">मुक्तावनुभवकारणाद् यदन्यत् तत् पुण्यमपि विनश्यति । अप्रारब्दमनभीष्टं च । तथा ह्येकेषां पाठ उभयोस्त्यागेन
+‘तस्य पुत्रा दायमुपयन्ति सुहृदः साधुकृत्यां द्विषन्तः पापकृत्याम्’ इति ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V17_B3" data-verse="BS_C04_S01_V17" data-block-id="BS_C04_S01_V17_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘अनभीष्टमनारब्धं पुण्यमप्यस्य नश्यति ।">‘अनभीष्टमनारब्धं पुण्यमप्यस्य नश्यति ।</span><br><span data-deva="किमु पापं परब्रह्मज्ञानिनो नास्ति संशयः’">किमु पापं परब्रह्मज्ञानिनो नास्ति संशयः’</span></span></span><span data-deva=" इति पाद्मे ॥ 17 ॥"> इति पाद्मे ॥ 17 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V65" data-block-id="BS_C03_S03_V65" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(430)ओं समाहारात् ओम् ॥ 03-03-65 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V18" data-block-id="BS_C04_S01_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(502)ओं यदेव विद्ययेति हि ओम् ॥ 04-01-18॥">(502)ओं यदेव विद्ययेति हि ओम् ॥ 04-01-18॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V18" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V18" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V65" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V65">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V18_B1" data-verse="BS_C04_S01_V18" data-block-id="BS_C04_S01_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मदर्शिकृतमल्पमपि पुण्यं महत्तममनन्तम् च भवति ।">ब्रह्मदर्शिकृतमल्पमपि पुण्यं महत्तममनन्तम् च भवति ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V65_B1" data-verse="BS_C03_S03_V65" data-block-id="BS_C03_S03_V65_B1">‘अङ्गैः पराद्ये हि देवा विसृष्टास्तत्तद्गुणान् परमे संहरेत।
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V18_B2" data-verse="BS_C04_S01_V18" data-block-id="BS_C04_S01_V18_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id"><span data-deva="‘न हास्य कर्म क्षीयते’(बृ.उ.३.४.१५)">‘न हास्य कर्म क्षीयते’(बृ.उ.३.४.१५)</span></span><span data-deva=" इति च ।"> इति च ।</span></div>
-तांश्चापि तत्रैव विचिन्त्य देवान् स्थानं मुमुक्षुः परमं व्रजेत’ ॥
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V18_B4" data-verse="BS_C04_S01_V18" data-block-id="BS_C04_S01_V18_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bharatha-id"><span data-deva="‘अल्पमात्रः कृतो धर्मो भवेद् ज्ञानवतो महान् ।">‘अल्पमात्रः कृतो धर्मो भवेद् ज्ञानवतो महान् ।</span><br><span data-deva="महानपि कृतो धर्मो ह्यज्ञानां निष्फलो भवेत्’">महानपि कृतो धर्मो ह्यज्ञानां निष्फलो भवेत्’</span></span></span><span data-deva="इति च भारते ॥ 18 ॥">इति च भारते ॥ 18 ॥</span></div>
-इति काषायणश्रुतौ समाहारवचनाच्च ॥ 65 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V66" data-block-id="BS_C03_S03_V66" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(431)ओं गुणसाधारण्यश्रुतेश्च ओम् ॥ 03-03-66 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V19" data-block-id="BS_C04_S01_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(503)ओं भोगेन त्वितरे क्षपयित्वाऽथ सम्पत्स्यते ओम् ॥ 04-01-19 ॥">(503)ओं भोगेन त्वितरे क्षपयित्वाऽथ सम्पत्स्यते ओम् ॥ 04-01-19 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V19" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V19" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V66" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V66">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V19_B1" data-verse="BS_C04_S01_V19" data-block-id="BS_C04_S01_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="आरब्दपुण्यपापे भोगेन क्षपयित्वा ब्रह्म सम्पत्स्यते । अथेति नियमसूचकः ।">आरब्दपुण्यपापे भोगेन क्षपयित्वा ब्रह्म सम्पत्स्यते । अथेति नियमसूचकः ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V66_B1" data-verse="BS_C03_S03_V66" data-block-id="BS_C03_S03_V66_B1">‘साधारण्यात् सर्वगुणाः परस्य समाहार्यास्तत्त्वदृशो मुमुक्षोः’ इति माण्डव्यश्रुतेश्च ॥ 66 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V19_B2" data-verse="BS_C04_S01_V19" data-block-id="BS_C04_S01_V19_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘आरब्धपुण्यपापस्य भोगेन क्षपणादनु ।
+प्राप्नोत्येव तमो घोरं ब्रह्म वा नात्र संशयः’ ॥">‘आरब्धपुण्यपापस्य भोगेन क्षपणादनु ।
+प्राप्नोत्येव तमो घोरं ब्रह्म वा नात्र संशयः’ ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V19_B4" data-verse="BS_C04_S01_V19" data-block-id="BS_C04_S01_V19_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaTantra-id"><span data-deva="‘ब्रह्मणां शतकालात् तु पूर्वमारब्दसङ्क्षयः ।">‘ब्रह्मणां शतकालात् तु पूर्वमारब्दसङ्क्षयः ।</span><br><span data-deva="नियमेन भवेन्नात्र कार्या काचिद्विचारणा’">नियमेन भवेन्नात्र कार्या काचिद्विचारणा’</span></span></span><span data-deva=" इति च नारायणतन्त्रे ॥ 19 ॥"> इति च नारायणतन्त्रे ॥ 19 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्) ॥ 41 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति तदधिगमाधिकरणम् ॥ 08 ॥">॥ इति तदधिगमाधिकरणम् ॥ 08 ॥</span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥ 04-01 ॥">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥ 04-01 ॥</span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S03_A082" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नवाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S03_A082"></span><h4 class="gr-section-head">नवाधिकरणम्</h4>
+<p><span id="gr-C4-S2" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="द्वितीयः पादः"></span>
+</p>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V67" data-block-id="BS_C03_S03_V67" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(432)ओं न वाऽतत्सहभावश्रुतेः ओम् ॥ 67-432 ॥</span></span></div>
+<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="द्वितीयः_पादः_4"><span id=".E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.A4.E0.A5.80.E0.A4.AF.E0.A4.83_.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.83_4"></span><span data-deva="द्वितीयः पादः">द्वितीयः पादः</span></h3></div>
+<div class="introduction" id="BS_C04_S02_I01" data-block-id="BS_C04_S02_I01" data-verse="BS_C04_S02" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V67" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V67">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="देवानां मोक्ष उत्क्रान्तिश्चास्मिन् पाद उच्यते –">देवानां मोक्ष उत्क्रान्तिश्चास्मिन् पाद उच्यते –</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V67_B1" data-verse="BS_C03_S03_V67" data-block-id="BS_C03_S03_V67_B1">न वाऽङ्गदेवतोपसंहारः कार्यः । उपसंहारस्य सहाश्रवणात् ॥ 67 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S03_V68" data-block-id="BS_C03_S03_V68" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(433)ओं दर्शनाच्च ओम् ॥ 03-03-68 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S02_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वाङ्मनसाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A009"></span></p><h4 id="वाङ्मनसाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.99.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.A8.E0.A4.B8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="वाङ्मनसाधिकरणम्">वाङ्मनसाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V01" data-block-id="BS_C04_S02_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(504)ओं वाङ्मनसि दर्शनाच्छब्दाच्च ओम् ॥ 04-02-01 ॥">(504)ओं वाङ्मनसि दर्शनाच्छब्दाच्च ओम् ॥ 04-02-01 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S03_V68" data-block-id="bhashya-BS_C03_S03_V68">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V01" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V01" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S03_V68_B1" data-verse="BS_C03_S03_V68" data-block-id="BS_C03_S03_V68_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-KamathaShruthi-id">‘सत्यो ज्ञानः परमानन्दरूप आत्मेत्येवं नित्यदोपासनं स्यात् ।<br/>नान्यत् किञ्चित् समुपासीत धीरः सर्वैर्गुणैर्देवगणा उपासते’॥</span></span> इति कमठश्रुतौ ॥ 68 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V01_B1" data-verse="BS_C04_S02_V01" data-block-id="BS_C04_S02_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="वागभिमानिन्युमा मनोऽभिमानिनि रुद्रे विलीयते । वाचो मनोवशत्वदर्शनात् ।">वागभिमानिन्युमा मनोऽभिमानिनि रुद्रे विलीयते । वाचो मनोवशत्वदर्शनात् ।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id"><span data-deva="‘तस्य यावन्न वाङ्मनसि सम्पद्यते’(छां.उ.६.१५.१)">‘तस्य यावन्न वाङ्मनसि सम्पद्यते’(छां.उ.६.१५.१)</span></span></span><span data-deva=" इति शब्दाच्च ।"> इति शब्दाच्च ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V01_B2" data-verse="BS_C04_S02_V01" data-block-id="BS_C04_S02_V01_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id"><span data-deva="‘उमा वै वाक् समुद्दिष्टा मनो रुद्र उदाहृतः ।">‘उमा वै वाक् समुद्दिष्टा मनो रुद्र उदाहृतः ।</span><br><span data-deva="तदेतन्मिथुनं ज्ञात्वा न दाम्पत्याद् विहीयते’">तदेतन्मिथुनं ज्ञात्वा न दाम्पत्याद् विहीयते’</span></span></span><span data-deva=" इति स्कान्दे ॥ 01 ॥"> इति स्कान्दे ॥ 01 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति नवाधिकरणम् ॥ 42 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V02" data-block-id="BS_C04_S02_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(505)ओम् अत एव च सर्वाण्यनु ओम् ॥ 04-02-02 ॥">(505)ओम् अत एव च सर्वाण्यनु ओम् ॥ 04-02-02 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V02" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V02" style="position: relative;">
-<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥ 03-03 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V02_B1" data-verse="BS_C04_S02_V02" data-block-id="BS_C04_S02_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अत एव चशब्दात् सर्वाणि दैवतानि यथानुकूलं विलीयन्ते ।">अत एव चशब्दात् सर्वाणि दैवतानि यथानुकूलं विलीयन्ते ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V02_B2" data-verse="BS_C04_S02_V02" data-block-id="BS_C04_S02_V02_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अग्नौ सर्वे देवा विलीयन्तेऽग्निरिन्द्रे इन्द्र उमायामुमा रुद्रे विलीयते एवमन्यानि दैवतानि यथाऽनुकूलम्’ इति गौपवनश्रुतिः ॥ 02 ॥">‘अग्नौ सर्वे देवा विलीयन्तेऽग्निरिन्द्रे इन्द्र उमायामुमा रुद्रे विलीयते एवमन्यानि दैवतानि यथाऽनुकूलम्’ इति गौपवनश्रुतिः ॥ 02 ॥</span></div>
-<span id="gr-C3-S4" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="चतुर्थः पादः"></span>
+</div>
-=== चतुर्थः पादः ===
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति वाङ्मनसाधिकरणम् ॥ 01 ॥">॥ इति वाङ्मनसाधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>
-<div class="introduction" id="BS_C03_S03_I01" data-block-id="BS_C03_S03_I01" data-verse="BS_C03_S04">
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S02_A010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मनोऽधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A010"></span></p><h4 id="मनोऽधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AE.E0.A4.A8.E0.A5.8B.E0.A4.BD.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="मनोऽधिकरणम्">मनोऽधिकरणम्</span></h4>
-<div class="introduction-line">ज्ञानसामर्थ्यमस्मिन् पाद उच्यते –</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V03" data-block-id="BS_C04_S02_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(506)ओं तन्मनः प्राण उत्तरात् ओम् ॥ 04-02-03 ॥">(506)ओं तन्मनः प्राण उत्तरात् ओम् ॥ 04-02-03 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V03" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V03" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V03_B1" data-verse="BS_C04_S02_V03" data-block-id="BS_C04_S02_V03_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘मनः प्राणे’(छां.उ.६.१५.१) इत्युत्तराद् वचनान्मनोऽभिमानी रुद्रः प्राणे वायौ विलीयते ।">‘मनः प्राणे’(छां.उ.६.१५.१) इत्युत्तराद् वचनान्मनोऽभिमानी रुद्रः प्राणे वायौ विलीयते ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V03_B2" data-verse="BS_C04_S02_V03" data-block-id="BS_C04_S02_V03_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘वायोर्वाव रुद्र उदेति वायौ विलीयते तस्मादाहुर्वायुर्देवानां श्रेष्ठः’ इति च कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 03 ॥">‘वायोर्वाव रुद्र उदेति वायौ विलीयते तस्मादाहुर्वायुर्देवानां श्रेष्ठः’ इति च कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 03 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति मनोऽधिकरणम् ॥ 02 ॥">॥ इति मनोऽधिकरणम् ॥ 02 ॥</span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A083" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पुरुषार्थाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A083"></span><h4 class="gr-section-head">पुरुषार्थाधिकरणम्</h4>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S02_A011" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अध्यक्षाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A011"></span></p><h4 id="अध्यक्षाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.B7.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अध्यक्षाधिकरणम्">अध्यक्षाधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V04" data-block-id="BS_C04_S02_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(507)ओं सोऽध्यक्षे तदुपगमादिभ्यः ओम् ॥ 04-02-04 ॥">(507)ओं सोऽध्यक्षे तदुपगमादिभ्यः ओम् ॥ 04-02-04 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V01" data-block-id="BS_C03_S04_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(434)ओं पुरुषार्थोऽतः शब्दादिति बादरायणः ओम् ॥ 03-04-01 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V04" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V04" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V04_B1" data-verse="BS_C04_S02_V04" data-block-id="BS_C04_S02_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="स प्राणः परमात्मनि विलीयते ।">स प्राणः परमात्मनि विलीयते ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V01" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V01">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V04_B2" data-verse="BS_C04_S02_V04" data-block-id="BS_C04_S02_V04_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वे प्राणमुपगच्छन्ति प्राणः परममुपगच्छति प्राणं देवा अनुप्राणन्ति प्राणः परमानुप्राणिति तस्मादाहुः प्राणस्य प्राण इति’,‘प्राणः परस्यां देवतायाम्’ ।">‘सर्वे प्राणमुपगच्छन्ति प्राणः परममुपगच्छति प्राणं देवा अनुप्राणन्ति प्राणः परमानुप्राणिति तस्मादाहुः प्राणस्य प्राण इति’,‘प्राणः परस्यां देवतायाम्’ ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V01_B1" data-verse="BS_C03_S04_V01" data-block-id="BS_C03_S04_V01_B1">यद्दर्शनार्थमुपासनोक्ता तस्माद् दर्शनात् सर्वपुरुषार्थप्राप्तिरिति बादरायणो मन्यते ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V04_B4" data-verse="BS_C04_S02_V04" data-block-id="BS_C04_S02_V04_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘मुक्ताः सन्तोऽग्निमाविश्य देवाः सर्वेऽपि भुञ्जते ।
+">‘मुक्ताः सन्तोऽग्निमाविश्य देवाः सर्वेऽपि भुञ्जते ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V01_B2" data-verse="BS_C03_S04_V01" data-block-id="BS_C03_S04_V01_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘यं यं लोकं मनसा संविभाति विशुद्धसत्त्वः कामयते यांश्च कामान् । <br/>तं तं लोकं जायते तांश्च कामांस्तस्मादात्मज्ञं ह्यर्चयेद् भूतिकामः’(मुं.उ.३.१.१०)</span></span>इति शब्दात् ॥ 01 ॥</div>
+</span><p><span data-deva="अग्निरिन्द्रं तथेन्द्रश्च वायुमाविश्य सोऽपि तु ।
+">अग्निरिन्द्रं तथेन्द्रश्च वायुमाविश्य सोऽपि तु ।
+</span></p><span data-deva="
+आविश्य परमात्मानं भुङ्क्ते भोगांस्तु बाह्यकान् ॥">
+आविश्य परमात्मानं भुङ्क्ते भोगांस्तु बाह्यकान् ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V04_B7" data-verse="BS_C04_S02_V04" data-block-id="BS_C04_S02_V04_B7" style="position: relative;"><span data-deva="‘न ह्यानन्दो निजस्तेषां परैर्लभ्यः कथञ्चन ।
+किमु विष्णोः परानन्दो न ते विष्णुविति श्रुतेः ॥’">‘न ह्यानन्दो निजस्तेषां परैर्लभ्यः कथञ्चन ।
+किमु विष्णोः परानन्दो न ते विष्णुविति श्रुतेः ॥’</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V04_B9" data-verse="BS_C04_S02_V04" data-block-id="BS_C04_S02_V04_B9" style="position: relative;"><span data-deva="प्राणस्य तेजसि लयो मार्गमात्रमुदाहृतम् ।
+सर्वेशितुश्च सर्वादेस्तस्यान्यत्र लयः कथम्’ ॥ इत्यादि श्रुतिस्मृतिभ्यः ॥ 04 ॥">प्राणस्य तेजसि लयो मार्गमात्रमुदाहृतम् ।
+सर्वेशितुश्च सर्वादेस्तस्यान्यत्र लयः कथम्’ ॥ इत्यादि श्रुतिस्मृतिभ्यः ॥ 04 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V02" data-block-id="BS_C03_S04_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(435)ओं शेषत्वात् पुरुषार्थवादो यथाऽन्येष्विति जैमिनिः ओम् ॥ 03-04-02 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अध्यक्षाधिकरणम् ॥ 03 ॥">॥ इति अध्यक्षाधिकरणम् ॥ 03 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S02_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="भूताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A012"></span></p><h4 id="भूताधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AD.E0.A5.82.E0.A4.A4.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="भूताधिकरणम्">भूताधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V02" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V02">
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V05" data-block-id="BS_C04_S02_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(508)ओं भूतेषु तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 04-02-05 ॥">(508)ओं भूतेषु तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 04-02-05 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V02_B1" data-verse="BS_C03_S04_V02" data-block-id="BS_C03_S04_V02_B1">अस्त्येव मोक्षसाधनत्वं ज्ञानस्य । स्वर्गादिषु तत्साधनकर्मशेषत्वेन ।</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V05" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V05" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V05_B1" data-verse="BS_C04_S02_V05" data-block-id="BS_C04_S02_V05_B1" style="position: relative;"><span data-deva="भेतेष्वन्येषां देवानां लयः । ‘भूतेषु देवा विलीयन्ते भूतानि परे न पर उदेति  नास्तमेत्येकल एव मध्ये स्थाता’ इति बृहच्छ्रुतेः ॥ 05 ॥">भेतेष्वन्येषां देवानां लयः । ‘भूतेषु देवा विलीयन्ते भूतानि परे न पर उदेति  नास्तमेत्येकल एव मध्ये स्थाता’ इति बृहच्छ्रुतेः ॥ 05 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V02_B2" data-verse="BS_C03_S04_V02" data-block-id="BS_C03_S04_V02_B2">‘स्वर्गं धनाद् देहतो वै गृहाच्च प्राप्स्यन्ति धीरा न त्वधीराः कुतश्चित्’ इति वदति जैमिनिः ॥ 02 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V03" data-block-id="BS_C03_S04_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(436)ओम् आचारदर्शनात् ओम् ॥ 03-04-03 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति भूताधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥ इति भूताधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S02_A013" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनेकलयाधिकरणम् (नैकस्मिन्नधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A013"></span></p><h4 id="अनेकलयाधिकरणम्_(नैकस्मिन्नधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A5.87.E0.A4.95.E0.A4.B2.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.A8.E0.A5.88.E0.A4.95.E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.BF.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.A8.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="अनेकलयाधिकरणम् (नैकस्मिन्नधिकरणम्)">अनेकलयाधिकरणम् (नैकस्मिन्नधिकरणम्)</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V03" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V03">
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V06" data-block-id="BS_C04_S02_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(509)ओं नैकस्मिन् दर्शयतो हि ओम् ॥ 04-02-06 ॥">(509)ओं नैकस्मिन् दर्शयतो हि ओम् ॥ 04-02-06 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V03_B1" data-verse="BS_C03_S04_V03" data-block-id="BS_C03_S04_V03_B1">ज्ञानिनामेव देवादीनामाचारदर्शनात् ॥ 03 ॥</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V06" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V06" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V06_B1" data-verse="BS_C04_S02_V06" data-block-id="BS_C04_S02_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="नैकस्मिन् भूते सर्वेषां देवानां लयः ।‘पृथिव्यामृभवॊ विलीयन्ते मरुणेऽश्विनावग्नावग्नयो वायविन्द्रः सोम आदित्यो बृहस्पतिरित्याकाश एव साध्या विलीयन्ते’, ‘मृत्यवः पृथिव्यां वरुण आपोऽग्नयस्तेजसि मरुतो मारुत आकाशे विनायका विलीयन्ते’ इति महोपनिषत्, चतुर्वेदशिखा च दर्शयतः ।">नैकस्मिन् भूते सर्वेषां देवानां लयः ।‘पृथिव्यामृभवॊ विलीयन्ते मरुणेऽश्विनावग्नावग्नयो वायविन्द्रः सोम आदित्यो बृहस्पतिरित्याकाश एव साध्या विलीयन्ते’, ‘मृत्यवः पृथिव्यां वरुण आपोऽग्नयस्तेजसि मरुतो मारुत आकाशे विनायका विलीयन्ते’ इति महोपनिषत्, चतुर्वेदशिखा च दर्शयतः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V06_B2" data-verse="BS_C04_S02_V06" data-block-id="BS_C04_S02_V06_B2" style="position: relative;"><span data-deva="अतो ‘अग्नौ देवा विलीयन्ते’ इति तत्र निर्दिष्टानामेव ॥ 06 ॥">अतो ‘अग्नौ देवा विलीयन्ते’ इति तत्र निर्दिष्टानामेव ॥ 06 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V04" data-block-id="BS_C03_S04_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(437)ओं तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 03-04-04 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अनेकलयाधिकरणम् (नैकस्मिन्नधिकरणम्) ॥ 05 ॥">॥ इति अनेकलयाधिकरणम् (नैकस्मिन्नधिकरणम्) ॥ 05 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S02_A014" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="समनाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A014"></span></p><h4 id="समनाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.AE.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="समनाधिकरणम्">समनाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V04" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V04">
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V07" data-block-id="BS_C04_S02_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(510)ओं समना चासृत्युपक्रमादमृतत्वं चानुपोष्य ओम् ॥ 04-02-07 ॥">(510)ओं समना चासृत्युपक्रमादमृतत्वं चानुपोष्य ओम् ॥ 04-02-07 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V04_B1" data-verse="BS_C03_S04_V04" data-block-id="BS_C03_S04_V04_B1">‘यदेव विद्यया करोति श्रद्धयोपनिषदा तदेव वीर्यवत्तरं भवति’(छां.उ.१.१.१०) इति शेषत्वश्रुतेः ॥ 04 ॥</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V07" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V07" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V07_B1" data-verse="BS_C04_S02_V07" data-block-id="BS_C04_S02_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="देशतः कालतश्च व्याप्त्या समो ना परमपुरुषो यस्याः सा समना । संसारानुपक्रमात् स्वतः एवामृतत्वं तस्याः ।">देशतः कालतश्च व्याप्त्या समो ना परमपुरुषो यस्याः सा समना । संसारानुपक्रमात् स्वतः एवामृतत्वं तस्याः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V07_B2" data-verse="BS_C04_S02_V07" data-block-id="BS_C04_S02_V07_B2" style="position: relative;"><span data-deva="बृहच्छ्रुतिश्च –‘द्वौवाव सृत्यनुपक्रमौ प्रकृतिश्च परमश्च द्वावेतौ नित्यमुक्तौ नित्यौ च सर्वगतौ चैतौ ज्ञात्वा विमुच्यते’ इति । नैतावता साम्यम् ॥ 07 ॥">बृहच्छ्रुतिश्च –‘द्वौवाव सृत्यनुपक्रमौ प्रकृतिश्च परमश्च द्वावेतौ नित्यमुक्तौ नित्यौ च सर्वगतौ चैतौ ज्ञात्वा विमुच्यते’ इति । नैतावता साम्यम् ॥ 07 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V05" data-block-id="BS_C03_S04_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(438)ओं समन्वारम्भणात् ओम् ॥ 03-04-05 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V08" data-block-id="BS_C04_S02_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(511)ओं तदपीतेः संसारव्यपदेशात् ओम् ॥ 04-02-08 ॥">(511)ओं तदपीतेः संसारव्यपदेशात् ओम् ॥ 04-02-08 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V08" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V08" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V05" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V05">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V08_B1" data-verse="BS_C04_S02_V08" data-block-id="BS_C04_S02_V08_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘समावेतौ प्रकृतिश्च परमश्च नित्यौ सर्वगतौ नित्यमुक्तावसमावेतौ प्रकृतिश्च परमश्च विलीनो हि प्रकृतौ संसारमेति विलीनः परमे ह्यमृतत्वमेति’ इति सौपर्णश्रुतेः ॥ 08 ॥">‘समावेतौ प्रकृतिश्च परमश्च नित्यौ सर्वगतौ नित्यमुक्तावसमावेतौ प्रकृतिश्च परमश्च विलीनो हि प्रकृतौ संसारमेति विलीनः परमे ह्यमृतत्वमेति’ इति सौपर्णश्रुतेः ॥ 08 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V05_B1" data-verse="BS_C03_S04_V05" data-block-id="BS_C03_S04_V05_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Matharashruti-id">‘कर्मैव देहं दैविकं मानुषं वाऽप्यन्वारभेत् नापरस्तत्र हेतुः ।<br/>भोगांस्तदीयांश्च यथाविभागं ददाति कर्मैव शुभाशुभं यत्’</span></span>इति माठरश्रुतेश्च ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V05_B4" data-verse="BS_C03_S04_V05" data-block-id="BS_C03_S04_V05_B4">संशब्द प्राधान्यं दर्शयति ॥ 05 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V06" data-block-id="BS_C03_S04_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(439)ओं तद्वतो विधानात् ओम् ॥ 03-04-06 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V09" data-block-id="BS_C04_S02_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(512)ओं सूक्ष्मं प्रमाणतश्च तथोपलब्धेः ओम् ॥ 04-02-09 ॥">(512)ओं सूक्ष्मं प्रमाणतश्च तथोपलब्धेः ओम् ॥ 04-02-09 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V09" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V09" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V06" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V06">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V09_B1" data-verse="BS_C04_S02_V09" data-block-id="BS_C04_S02_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सूक्ष्मत्वं चाधिकं ब्रह्मणः प्रकृतेः । ज्ञानानन्दैश्वर्यादिप्रमाणाधिक्यं च ।">सूक्ष्मत्वं चाधिकं ब्रह्मणः प्रकृतेः । ज्ञानानन्दैश्वर्यादिप्रमाणाधिक्यं च ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V06_B1" data-verse="BS_C03_S04_V06" data-block-id="BS_C03_S04_V06_B1">‘ज्ञानी च कर्माणि सदोदितानि कुर्यादकामः सततं भवेत्’ इति कमठश्रुतौ ज्ञानतोऽपि विधानात् ॥ 06 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V09_B2" data-verse="BS_C04_S02_V09" data-block-id="BS_C04_S02_V09_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-ThuraShruthi-id"><span data-deva="‘सर्वतः प्रकृतिः सूक्ष्मा प्रकृतेः परमेश्वरः ।">‘सर्वतः प्रकृतिः सूक्ष्मा प्रकृतेः परमेश्वरः ।</span><br><span data-deva="ज्ञानानन्दौ तथैश्वर्यं गुणाश्चान्येऽधिकाः प्रभोः’">ज्ञानानन्दौ तथैश्वर्यं गुणाश्चान्येऽधिकाः प्रभोः’</span></span></span><span data-deva=" इति च तुरश्रुतिः ॥ 09॥"> इति च तुरश्रुतिः ॥ 09॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V07" data-block-id="BS_C03_S04_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(440)ओं नियमाच्च ओम् ॥ 03-04-07 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V10" data-block-id="BS_C04_S02_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(513)ओं नोपमर्देनातः ओम् ॥ 04-02-10 ॥">(513)ओं नोपमर्देनातः ओम् ॥ 04-02-10 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V10" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V10" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V07" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V07">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V10_B1" data-verse="BS_C04_S02_V10" data-block-id="BS_C04_S02_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अतस्तस्य ये विशेषगुणास्तेषामनुपमर्देनैव साम्यम् ।">अतस्तस्य ये विशेषगुणास्तेषामनुपमर्देनैव साम्यम् ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V07_B1" data-verse="BS_C03_S04_V07" data-block-id="BS_C03_S04_V07_B1">‘कुर्वन्नेवेह कर्माणि जीजीविषेच्छतं समाः ।
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V10_B2" data-verse="BS_C04_S02_V10" data-block-id="BS_C04_S02_V10_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id"><span data-deva="‘देशतः कालतश्चैव समा प्रकृतिरीश्वरे ।">‘देशतः कालतश्चैव समा प्रकृतिरीश्वरे ।</span><br><span data-deva="उभयोरप्यबद्धत्वं तदबन्धः परात्मनः ।">उभयोरप्यबद्धत्वं तदबन्धः परात्मनः ।</span><br><span data-deva="स्वत एव परेशस्य सा चोपास्ते सदा हरिम् ॥">स्वत एव परेशस्य सा चोपास्ते सदा हरिम् ॥</span><br><span data-deva="प्रकृतेः प्राकृतस्यापि ये गुणास्ते तु विष्णुना ।">प्रकृतेः प्राकृतस्यापि ये गुणास्ते तु विष्णुना ।</span><br><span data-deva="नियता नैव केनापि नियता हि हरेर्गुणाः’">नियता नैव केनापि नियता हि हरेर्गुणाः’</span></span><span data-deva=" इति हि भविष्यत्पर्वणि ॥ 10 ॥"> इति हि भविष्यत्पर्वणि ॥ 10 ॥</span></div>
-एवं त्वयि नान्यथेतोऽस्ति न कर्म लिप्यते नरे’(ई.उ.२) इति ॥ 07 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V08" data-block-id="BS_C03_S04_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(441)ओम् अधिकोपदेशात्तु बादरायणस्यैवं तद्दर्शनात् ओम् ॥ 03-04-08॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V11" data-block-id="BS_C04_S02_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(514)ओम् अस्यैव चोपपत्तेरूष्मा ओम् ॥ 04-02-11 ॥">(514)ओम् अस्यैव चोपपत्तेरूष्मा ओम् ॥ 04-02-11 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V11" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V11" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V08" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V08">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V11_B1" data-verse="BS_C04_S02_V11" data-block-id="BS_C04_S02_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘द्विधा हीदमवदृष्यते ऊष्मावदनूष्मावच्च । तत्रोष्मावत् परं ब्रह्म यन्न जिघ्रन्ति न पश्यन्ति न शृण्वन्ति न विजानन्ति । अथानूष्मावत् प्रकृतिश्च प्राकृतं च यन्न जिघ्रन्ति जिघ्रन्ति च यन्न पश्यन्ति पश्यन्ति च यन्न शृण्वन्ति शृण्वन्ति च यन्न जानन्ति जानन्ति च’ इति सौपर्णश्रुतेः किञ्चित् साम्योपपत्तेः ॥ 11 ॥">‘द्विधा हीदमवदृष्यते ऊष्मावदनूष्मावच्च । तत्रोष्मावत् परं ब्रह्म यन्न जिघ्रन्ति न पश्यन्ति न शृण्वन्ति न विजानन्ति । अथानूष्मावत् प्रकृतिश्च प्राकृतं च यन्न जिघ्रन्ति जिघ्रन्ति च यन्न पश्यन्ति पश्यन्ति च यन्न शृण्वन्ति शृण्वन्ति च यन्न जानन्ति जानन्ति च’ इति सौपर्णश्रुतेः किञ्चित् साम्योपपत्तेः ॥ 11 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V08_B1" data-verse="BS_C03_S04_V08" data-block-id="BS_C03_S04_V08_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-KauntharavyaShruthi-id">‘ज्ञानादेव स्वर्गो ज्ञानादेवापवर्गो ज्ञानादेव सर्वे कामाः सम्पद्यन्ते ।<br/>तथापि यथा यथा कर्म कुरुते तथा तथाऽधिको भवति’</span></span> इति कौण्ठरव्यश्रुतेः,युधिष्ठिरादीनां राजसूयादिना फलाधिक्यदर्शनाच्चेति बादरायणमतम् ॥ 08 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V09" data-block-id="BS_C03_S04_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(442)ओं तुल्यम् तु दर्शनम् ओम् ॥ 03-04-09 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V12" data-block-id="BS_C04_S02_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(515)ओं प्रतिषेधादिति चेन्न शारीरात् ओम् ॥ 04-02-12 ॥">(515)ओं प्रतिषेधादिति चेन्न शारीरात् ओम् ॥ 04-02-12 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V12" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V12" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V09" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V09">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V12_B1" data-verse="BS_C04_S02_V12" data-block-id="BS_C04_S02_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘असमो वा एष परो नहि कश्चिदेवं दृश्यते सर्वे ह्येतेऽणवो जायन्ते च म्रियन्ते च छिद्रा ह्येते भवन्त्यथ परो न जायते न म्रियते पूर्णश्चैष भवति’ इति चतुर्वेदशिखायां साम्यप्रतिषेधान्नेति चेत्,">‘असमो वा एष परो नहि कश्चिदेवं दृश्यते सर्वे ह्येतेऽणवो जायन्ते च म्रियन्ते च छिद्रा ह्येते भवन्त्यथ परो न जायते न म्रियते पूर्णश्चैष भवति’ इति चतुर्वेदशिखायां साम्यप्रतिषेधान्नेति चेत्,</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V09_B1" data-verse="BS_C03_S04_V09" data-block-id="BS_C03_S04_V09_B1">राजसूयादिकृतावकृतौ च सममेव तेषां विज्ञानम् ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V12_B2" data-verse="BS_C04_S02_V12" data-block-id="BS_C04_S02_V12_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न । शरीराद्धि साम्यं प्रतिषिध्यते ॥ 12 ॥">न । शरीराद्धि साम्यं प्रतिषिध्यते ॥ 12 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V09_B2" data-verse="BS_C03_S04_V09" data-block-id="BS_C03_S04_V09_B2"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id">‘विज्ञातमेतत् सर्वेषां मुनीनां ब्रह्मदर्शनात् ।<br/>स्यादेव मोक्षो नान्यस्मादिति तत्रापि चित्रता ॥<br/>स्वर्गादयः कर्मणैव नान्येनेत्यपरे विदुः ।<br/>ज्ञानेनाऽधिक्यमित्याहुर्जैमिन्याद्यास्तु केचन ॥<br/>अदृष्टमेव ज्ञानेन दृष्टं नैवोपलभ्यते ।<br/>इति केचिद्विदः प्राहुर्व्यासशिष्या इमेऽखिलाः ॥<br/>यस्माद् व्यासमतं सर्वं सत्यमेव ततोऽखिलम् ।<br/>यथाऽऽकाशस्त्वनन्तोऽपि व्यामो हस्तावधिस्तथा ।<br/>प्रादेशोऽपि हि सत्येन तथैतेषां मतानि तु ॥<br/>स्वयं तु भगवान् व्यासो व्याप्तज्ञानमहांशुमान् ।<br/>अनन्ताकाशवत् पश्यन् निखिलं पुरुषोत्तमः ॥<br/>ज्ञानेनैवाप्यते सर्वं कर्मणा त्वधिकं भवेत् ।<br/>इति प्राह महायोगी पुमर्थानां विनिर्णयम्’</span> इति भविष्यत्पर्वणि ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V09_B15" data-verse="BS_C03_S04_V09" data-block-id="BS_C03_S04_V09_B15"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmatarka-id">‘ज्ञानिनामपि देवानां विशेषः कर्मभिर्भवेत् ।<br/>चीर्णीऽकृते वा ज्ञानस्य न विशेषोऽस्ति कर्मणि’</span></span> इति ब्रह्मतर्के ॥ 09 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति पुरुषार्थाधिकरणम् ॥ 01 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C04_S02_V13_I01" data-block-id="BS_C04_S02_V13_I01" data-verse="BS_C04_S02_V13" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="कुतः&nbsp;? –">कुतः&nbsp;? –</span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A084" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अधिकाराधिकरणम् (असार्वत्रिकाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A084"></span><h4 class="gr-section-head">अधिकाराधिकरणम् (असार्वत्रिकाधिकरणम्)</h4>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S04_V10_I01" data-block-id="BS_C03_S04_V10_I01" data-verse="BS_C03_S04_V10">
-<div class="leading-bhashya-line">सर्वेषां पुरुषार्थापेक्षित्वाज्ज्ञानाधिकारितेत्यत आह –</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V13" data-block-id="BS_C04_S02_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(516)ओं स्पष्टो ह्येकेषाम् ओम् ॥ 04-02-13 ॥">(516)ओं स्पष्टो ह्येकेषाम् ओम् ॥ 04-02-13 ॥</span></span></span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V10" data-block-id="BS_C03_S04_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(443)ओम् असार्वत्रिकी ओम् ॥ 03-04-10 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V13" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V13" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V13_B1" data-verse="BS_C04_S02_V13" data-block-id="BS_C04_S02_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अथातः समाश्चासमाश्चाभिधीयन्ते समासमाश्चाथ समानि ब्रह्मणो रूपाणि यैरुत्पत्तिः स्थितिर्लयो नियतिरायतिश्च । एकं ह्येवैतद् भवत्यथासमा ब्रह्मेन्द्रो रुद्रः प्रजापतिर्बृहस्पतिर्येके च देवा गन्धर्वा मनुष्याः पितरोऽसुरा यत् किञ्चेदं चरमचरं चाथ समाऽसमा प्रकृतिर्वाव समाऽसमा । एषा हि नित्याऽजरा तद्वशा च’ इति स्पष्टो हि माध्यन्दिनायनानां समादिवादः ॥ 13 ॥">‘अथातः समाश्चासमाश्चाभिधीयन्ते समासमाश्चाथ समानि ब्रह्मणो रूपाणि यैरुत्पत्तिः स्थितिर्लयो नियतिरायतिश्च । एकं ह्येवैतद् भवत्यथासमा ब्रह्मेन्द्रो रुद्रः प्रजापतिर्बृहस्पतिर्येके च देवा गन्धर्वा मनुष्याः पितरोऽसुरा यत् किञ्चेदं चरमचरं चाथ समाऽसमा प्रकृतिर्वाव समाऽसमा । एषा हि नित्याऽजरा तद्वशा च’ इति स्पष्टो हि माध्यन्दिनायनानां समादिवादः ॥ 13 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V10" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V10">
+</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V10_B1" data-verse="BS_C03_S04_V10" data-block-id="BS_C03_S04_V10_B1">न सर्वेषामधिकारः ॥ 10 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V14" data-block-id="BS_C04_S02_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(517)ओं स्मर्यते च ओम् ॥ 04-02-14 ॥">(517)ओं स्मर्यते च ओम् ॥ 04-02-14 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V14" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V14" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V14_B1" data-verse="BS_C04_S02_V14" data-block-id="BS_C04_S02_V14_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id"><span data-deva="‘मत्स्यकूर्मवाराहाद्याः समा विष्णोरभेदतः ।">‘मत्स्यकूर्मवाराहाद्याः समा विष्णोरभेदतः ।</span><br><span data-deva="ब्रह्माद्यास्त्वमाः प्रोक्ताः प्रकृतिश्च समासमा’">ब्रह्माद्यास्त्वमाः प्रोक्ताः प्रकृतिश्च समासमा’</span></span></span><span data-deva=" इति च वाराहे ॥ 14 ॥"> इति च वाराहे ॥ 14 ॥</span></div>
+</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति समनाधिकरणम् ॥ 06 ॥">॥ इति समनाधिकरणम् ॥ 06 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S02_A015" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="परा(लया)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A015"></span></p><h4 id="परा(लया)धिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A4.B0.E0.A4.BE.28.E0.A4.B2.E0.A4.AF.E0.A4.BE.29.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="परा(लया)धिकरणम् ">परा(लया)धिकरणम् </span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V15" data-block-id="BS_C04_S02_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(518)ओं तानि परे तथा ह्याह ओम् ॥ 04-02-15 ॥">(518)ओं तानि परे तथा ह्याह ओम् ॥ 04-02-15 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V15" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V15" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V15_B1" data-verse="BS_C04_S02_V15" data-block-id="BS_C04_S02_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="प्राणद्वारेण सर्वाणि दैवतानि परमात्मनि विलीयन्ते ।">प्राणद्वारेण सर्वाणि दैवतानि परमात्मनि विलीयन्ते ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V15_B2" data-verse="BS_C04_S02_V15" data-block-id="BS_C04_S02_V15_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वे देवाः प्राणमाविष्य देवे मुक्ता लयं परमे यान्त्यचिन्त्ये’ इति हि कौषारवश्रुतिः ॥ 15 ॥">‘सर्वे देवाः प्राणमाविष्य देवे मुक्ता लयं परमे यान्त्यचिन्त्ये’ इति हि कौषारवश्रुतिः ॥ 15 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V11" data-block-id="BS_C03_S04_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(444)ओं विभागः शतवत् ओम् ॥ 03-04-11 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ परा(लया)धिकरणम् ॥ 07 ॥">॥ परा(लया)धिकरणम् ॥ 07 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S02_A016" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अविभागाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A016"></span></p><h4 id="अविभागाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.AD.E0.A4.BE.E0.A4.97.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अविभागाधिकरणम्">अविभागाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V11" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V11">
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V16" data-block-id="BS_C04_S02_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(519)ओम् अविभागो वचनात् ओम् ॥ 04-02-16 ॥">(519)ओम् अविभागो वचनात् ओम् ॥ 04-02-16 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V11_B1" data-verse="BS_C03_S04_V11" data-block-id="BS_C03_S04_V11_B1">‘नवकोट्यो हि देवानां तेषां मध्ये शतस्य तु ।
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V16" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V16" style="position: relative;">
-सोमाधिकारो वेदोक्तो ब्रह्मणी द्वे शताधिके ॥
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V16_B1" data-verse="BS_C04_S02_V16" data-block-id="BS_C04_S02_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘एते देवा एतमात्मानमनुविश्य सत्याः सत्यकामाः सत्यसङ्कल्पा यथानिकाममन्तर्बहिः परिचरन्ति’ इति गौपवनश्रुतिः । तत् परमेश्वरकामाद्यविभागेनैव तेषां सत्यकामत्वम् ।">‘एते देवा एतमात्मानमनुविश्य सत्याः सत्यकामाः सत्यसङ्कल्पा यथानिकाममन्तर्बहिः परिचरन्ति’ इति गौपवनश्रुतिः । तत् परमेश्वरकामाद्यविभागेनैव तेषां सत्यकामत्वम् ।</span></div>
-यथा तथैवा सङ्ख्येयाः प्रजास्तासु कियान् जनः ।
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V16_B3" data-verse="BS_C04_S02_V16" data-block-id="BS_C04_S02_V16_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘कामेन मे काम आगाद्धृदयाद्धृदयं मृत्योः’(तै.आ.३.१५.४) इति वचनात् ।">‘कामेन मे काम आगाद्धृदयाद्धृदयं मृत्योः’(तै.आ.३.१५.४) इति वचनात् ।</span></div>
-ज्ञानाधिकारी सम्प्रोक्तो विष्णुपादैकसंश्रयः’</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V16_B4" data-verse="BS_C04_S02_V16" data-block-id="BS_C04_S02_V16_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id"><span data-deva="‘मुक्तानां सत्यकामत्वं सामर्थ्यं च परस्य तु ।">‘मुक्तानां सत्यकामत्वं सामर्थ्यं च परस्य तु ।</span><br><span data-deva="कामानुकूलकामत्वं नान्यत् तेषां विधीयते’">कामानुकूलकामत्वं नान्यत् तेषां विधीयते’</span></span></span><span data-deva=" इति ब्राह्मे ॥ 16 ॥"> इति ब्राह्मे ॥ 16 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V11_B5" data-verse="BS_C03_S04_V11" data-block-id="BS_C03_S04_V11_B5">इति वचनात् सुखापेक्षासाम्येऽपि विभाग इष्यतेऽधिकारार्थम् ॥ 11 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V12" data-block-id="BS_C03_S04_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(445)ओम् अध्ययनमात्रवतः ओम् ॥ 03-04-12 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ अविभागाधिकरणम् ॥ 08 ॥">॥ अविभागाधिकरणम् ॥ 08 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S02_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A017"></span></p><h4 id="हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B9.E0.A5.83.E0.A4.A6.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.97.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.9C.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.B2.E0.A4.A8.E0.A4.BE.28.E0.A4.A4.E0.A4.A6.E0.A5.8B.E0.A4.95.E0.A5.8B.E0.A4.BD.29.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम्">हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V12" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V12">
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V17" data-block-id="BS_C04_S02_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(520)ओं तदोकोऽग्रज्वलनं तत्प्रकाशितद्वारो विद्यासामर्थ्यात् तच्छेषगत्यनुस्मृतियोगाच्च हार्दानुगृहीतः शताधिकया ओम् ॥ 04-02-17 ॥">(520)ओं तदोकोऽग्रज्वलनं तत्प्रकाशितद्वारो विद्यासामर्थ्यात् तच्छेषगत्यनुस्मृतियोगाच्च हार्दानुगृहीतः शताधिकया ओम् ॥ 04-02-17 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V12_B1" data-verse="BS_C03_S04_V12" data-block-id="BS_C03_S04_V12_B1">कस्याधिकारः?
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V17" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V17" style="position: relative;">
-‘अवैष्णवस्य वेदेऽपि ह्यधिकारो न विद्यते ।
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V17_B1" data-verse="BS_C04_S02_V17" data-block-id="BS_C04_S02_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="उत्क्रान्तिकाले हृदयस्याग्रे ज्वलनं भवति।">उत्क्रान्तिकाले हृदयस्याग्रे ज्वलनं भवति।</span><br><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id"><span data-deva="‘तस्य हैतस्य हृदयस्याग्रं प्रद्योतते’(बृ.उ.६.४.२)">‘तस्य हैतस्य हृदयस्याग्रं प्रद्योतते’(बृ.उ.६.४.२)</span></span></span><span data-deva=" इति श्रुतेः ।"> इति श्रुतेः ।</span></div>
-गुरुभक्तिविहीनस्य शमादिरहितस्य च ॥
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V17_B3" data-verse="BS_C04_S02_V17" data-block-id="BS_C04_S02_V17_B3" style="position: relative;"><span data-deva="तत्प्रकाशितद्वारो निष्क्रामति । विद्यासामर्थ्यात् ।">तत्प्रकाशितद्वारो निष्क्रामति । विद्यासामर्थ्यात् ।</span></div>
-न च वर्णावरस्यापि तस्मादध्ययनान्वितः ।
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V17_B4" data-verse="BS_C04_S02_V17" data-block-id="BS_C04_S02_V17_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘यं यं वाऽपि स्मरन् भावं त्यजत्यन्ते कलेवरम् ।
-ब्रह्मज्ञाने तु वेदोक्तेऽप्यधिकारी सतां मतः’ ॥ इति हि ब्रह्मतर्के ॥</div>
+तं तमेवैति कौन्तेय सदा तद्भावभावितः’(भ.गी.८.६) ॥इति स्मृतेर्विद्याशेषगत्यनुस्मरणयोगाच्च।">‘यं यं वाऽपि स्मरन् भावं त्यजत्यन्ते कलेवरम् ।
+तं तमेवैति कौन्तेय सदा तद्भावभावितः’(भ.गी.८.६) ॥इति स्मृतेर्विद्याशेषगत्यनुस्मरणयोगाच्च।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V12_B5" data-verse="BS_C03_S04_V12" data-block-id="BS_C03_S04_V12_B5">‘पठेद् वेदानथार्थानधीयीताथ विचार्य ब्रह्म विन्देत्’ इति च कौषारवश्रुतिः ॥ 12 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V17_B7" data-verse="BS_C04_S02_V17" data-block-id="BS_C04_S02_V17_B7" style="position: relative;"><span data-deva="‘आचार्यस्तु ते गतिं वक्ता’(छां.उ.४.१४.१) इति हि लिङ्गम् ।">‘आचार्यस्तु ते गतिं वक्ता’(छां.उ.४.१४.१) इति हि लिङ्गम् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V17_B8" data-verse="BS_C04_S02_V17" data-block-id="BS_C04_S02_V17_B8" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Adhyatma-id"><span data-deva="‘हृदिस्थेनैव हरिणा तस्यैवानुग्रहेण तु ।">‘हृदिस्थेनैव हरिणा तस्यैवानुग्रहेण तु ।</span><br><span data-deva="उत्क्रान्तिर्ब्रह्मरन्ध्रेण तमोवोपासतो भवेत्’">उत्क्रान्तिर्ब्रह्मरन्ध्रेण तमोवोपासतो भवेत्’</span></span></span><span data-deva=" इति चाध्यात्मे ।"> इति चाध्यात्मे ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V17_B10" data-verse="BS_C04_S02_V17" data-block-id="BS_C04_S02_V17_B10" style="position: relative;"><span data-deva="‘शतं चैका च हृदयस्य नाड्यस्तासां मूर्धानमभिनिःसृतैका ।
+तयोर्ध्वमायान्नमृतत्वमेति विष्वङ्गन्या उत्क्रमणे भवन्ति’(क.उ.२.६.१६) इति च ॥ 17 ॥">‘शतं चैका च हृदयस्य नाड्यस्तासां मूर्धानमभिनिःसृतैका ।
+तयोर्ध्वमायान्नमृतत्वमेति विष्वङ्गन्या उत्क्रमणे भवन्ति’(क.उ.२.६.१६) इति च ॥ 17 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अधिकाराधिकरणम् (असार्वत्रिकाधिकरणम्) ॥ 02 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V18" data-block-id="BS_C04_S02_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(521)ओं रश्म्यनुसारी ओम् ॥ 04-02-18 ॥">(521)ओं रश्म्यनुसारी ओम् ॥ 04-02-18 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V18" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V18" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A085" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अधिकारविशेषाधिकरणम् (अविशेषाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A085"></span><h4 class="gr-section-head">अधिकारविशेषाधिकरणम् (अविशेषाधिकरणम्)</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V18_B1" data-verse="BS_C04_S02_V18" data-block-id="BS_C04_S02_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="निष्क्रामति ।">निष्क्रामति ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V18_B2" data-verse="BS_C04_S02_V18" data-block-id="BS_C04_S02_V18_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘सहस्रं वा आदित्यस्य रश्मय आसु नाडीष्वाततास्तत्र श्वेतः सुषुम्नो ब्रह्मयानः सुषुम्नायामाततस्तत्प्रकाशेनैष निर्गच्छति’ इति हि पौत्रायणश्रुतिः ॥ 18 ॥">‘सहस्रं वा आदित्यस्य रश्मय आसु नाडीष्वाततास्तत्र श्वेतः सुषुम्नो ब्रह्मयानः सुषुम्नायामाततस्तत्प्रकाशेनैष निर्गच्छति’ इति हि पौत्रायणश्रुतिः ॥ 18 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V13" data-block-id="BS_C03_S04_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(446)ओं नाविशेषात् ओम् ॥ 03-04-13 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V13" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V13">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V13_B1" data-verse="BS_C03_S04_V13" data-block-id="BS_C03_S04_V13_B1">न सामान्येनाधिकारो देवादीनाम् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V13_B2" data-verse="BS_C03_S04_V13" data-block-id="BS_C03_S04_V13_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koundinya-id">‘अथ पुमर्थसाधनान्यर्थो धर्मो ज्ञानमित्युत्तरोत्तरम् ।<br/>तत्राधिकारिणो मनुष्या ऋषयो देवा इत्युत्तरोत्तरम्’</span></span>इति कौण्डिन्यश्रुतिः॥ 13 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अधिकारविशेषाधिकरणम् (अविशेषाधिकरणम्) ॥ 03 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V19" data-block-id="BS_C04_S02_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(522)ओं निशि नेति चेन्न सम्बन्धात् ओम् ॥ 04-02-19 ॥">(522)ओं निशि नेति चेन्न सम्बन्धात् ओम् ॥ 04-02-19 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V19" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V19" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A086" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A086"></span><h4 class="gr-section-head">कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V19_B1" data-verse="BS_C04_S02_V19" data-block-id="BS_C04_S02_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="रश्म्यभावान्निशि ज्ञानिन उत्क्रमणं न युक्तमिति चेत्,">रश्म्यभावान्निशि ज्ञानिन उत्क्रमणं न युक्तमिति चेत्,</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V19_B2" data-verse="BS_C04_S02_V19" data-block-id="BS_C04_S02_V19_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न । सर्वदा सम्बन्धाद् रश्मीनाम् ॥ 19 ॥">न । सर्वदा सम्बन्धाद् रश्मीनाम् ॥ 19 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V14" data-block-id="BS_C03_S04_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(447)ओं स्तुतयेऽनुमतिर्वा ओम् ॥ 14-447 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V14" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V14">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V14_B1" data-verse="BS_C03_S04_V14" data-block-id="BS_C03_S04_V14_B1">‘अथ मुनिरमौनं च मौनं च निर्विद्याथ ब्राह्मणः स ब्राह्मणः केन स्याद् येन स्यात् तेनेदृश एव’(बृ.उ.५.५.१) इति ज्ञानिनो यथेष्टाचरणं विधीयत इत्यत आह-</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V14_B2" data-verse="BS_C03_S04_V14" data-block-id="BS_C03_S04_V14_B2">न विधिः । ज्ञानिनः स्तुतयेऽनुमतिमात्रं वा । युज्यते च ॥ 14 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V15" data-block-id="BS_C03_S04_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(448)ओं कामकारेण चैके ओम् ॥ 03-04-15 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C04_S02_V20_I01" data-block-id="BS_C04_S02_V20_I01" data-verse="BS_C04_S02_V20" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="कियत्कालम्&nbsp;? –">कियत्कालम्&nbsp;? –</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V15" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V15">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V15_B1" data-verse="BS_C03_S04_V15" data-block-id="BS_C03_S04_V15_B1">‘कामाचाराः कामभक्षाः कामवादाः कामेनैवेमं देहमुत्सृज्याथ परात् परमीयुरनारम्भणम्’(सामशाखा) इति चैके पठन्ति ॥ 15 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V16" data-block-id="BS_C03_S04_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(449)ओम् उपमर्दं च ओम् ॥ 03-04-16 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V20" data-block-id="BS_C04_S02_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(523)ओं यावद्देहभावित्वाद्दर्शयति च ओम् ॥ 04-02-20 ॥">(523)ओं यावद्देहभावित्वाद्दर्शयति च ओम् ॥ 04-02-20 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V20" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V20" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V16" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V16">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V20_B1" data-verse="BS_C04_S02_V20" data-block-id="BS_C04_S02_V20_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यावद् देहो विद्यते तावद् रश्मिसम्बन्धोऽस्त्येव ।">यावद् देहो विद्यते तावद् रश्मिसम्बन्धोऽस्त्येव ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V16_B1" data-verse="BS_C03_S04_V16" data-block-id="BS_C03_S04_V16_B1">‘ओमित्युच्चार्यान्तरिममात्मानमभिपश्योपमृद्य पुण्यं च पापं च काममाचरन्तो ब्रह्मानुव्रजन्ति’ इति च तुरश्रुतौ ॥ 16 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V20_B2" data-verse="BS_C04_S02_V20" data-block-id="BS_C04_S02_V20_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘संसृष्टा वा एते रश्मयश्च नाड्यश्च नैषां वियोगो यावदिदं शरीरमत एतैः पश्यत्येतैरुत् क्रामत्येतैः प्रवर्तते’ ॥ इति हि माध्यन्दिनायनश्रुतिः ॥ 20 ॥">‘संसृष्टा वा एते रश्मयश्च नाड्यश्च नैषां वियोगो यावदिदं शरीरमत एतैः पश्यत्येतैरुत् क्रामत्येतैः प्रवर्तते’ ॥ इति हि माध्यन्दिनायनश्रुतिः ॥ 20 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V17" data-block-id="BS_C03_S04_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(450)ओम् ऊर्ध्वरेतस्सु च शब्दे हि ओम् ॥ 03-04-17 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V21" data-block-id="BS_C04_S02_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(524)ओम् अतश्चायनेऽपि हि दक्षिणे ओम् ॥ 04-02-21 ॥">(524)ओम् अतश्चायनेऽपि हि दक्षिणे ओम् ॥ 04-02-21 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V21" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V21" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V17" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V17">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V21_B1" data-verse="BS_C04_S02_V21" data-block-id="BS_C04_S02_V21_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘दक्षिणे मरणाद्याति स्वर्गं ब्रहमोत्तरायणे’ ।">‘दक्षिणे मरणाद्याति स्वर्गं ब्रहमोत्तरायणे’ ।</span><br><span data-deva=" इत्युक्तेऽपि ज्ञानिनो दक्षिणायनोत्क्रान्तिर्युज्यते ॥’"> इत्युक्तेऽपि ज्ञानिनो दक्षिणायनोत्क्रान्तिर्युज्यते ॥’</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V17_B1" data-verse="BS_C03_S04_V17" data-block-id="BS_C03_S04_V17_B1">न तावता कामचाराणां ज्ञानेऽधिकारः ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V21_B3" data-verse="BS_C04_S02_V21" data-block-id="BS_C04_S02_V21_B3" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaAdhyatma-id"><span data-deva="‘शतं पञ्चैव सूर्यस्य दक्षिणायनरश्मयः ।">‘शतं पञ्चैव सूर्यस्य दक्षिणायनरश्मयः ।</span><br><span data-deva="तावन्त एव निर्दिष्टा उत्तरायणरश्मयः ॥">तावन्त एव निर्दिष्टा उत्तरायणरश्मयः ॥</span><br><span data-deva="ते सर्वे देहसम्बद्धाः सर्वदा सर्वदेहिनाम् ।">ते सर्वे देहसम्बद्धाः सर्वदा सर्वदेहिनाम् ।</span><br><span data-deva="महर्लोकादिगन्तरा उत्तरायणरश्मिभिः ।">महर्लोकादिगन्तरा उत्तरायणरश्मिभिः ।</span><br><span data-deva="निर्गच्छन्तीतरैश्चापि यैरेष्टव्येतरा गतिः ॥">निर्गच्छन्तीतरैश्चापि यैरेष्टव्येतरा गतिः ॥</span><br><span data-deva="उत्तरं दक्षिणमिति त एव तु निगद्यते ।">उत्तरं दक्षिणमिति त एव तु निगद्यते ।</span><br><span data-deva="न तु कालविशेषोऽस्ति ज्ञानिनां नियमात् फलम् ॥">न तु कालविशेषोऽस्ति ज्ञानिनां नियमात् फलम् ॥</span><br><span data-deva="ददाति कालेऽनुगुणे फलं किञ्चिद्विशिष्यते ।">ददाति कालेऽनुगुणे फलं किञ्चिद्विशिष्यते ।</span><br><span data-deva="अत्युत्तमानां केषाञ्चिन्न विशेषोऽस्ति कालतः’">अत्युत्तमानां केषाञ्चिन्न विशेषोऽस्ति कालतः’</span></span><span data-deva=" इति नारायणाध्यात्मे ॥ 21 ॥"> इति नारायणाध्यात्मे ॥ 21 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V17_B2" data-verse="BS_C03_S04_V17" data-block-id="BS_C03_S04_V17_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Matharashruti-id">‘य इमं परमं गुह्यमूर्ध्वरेतस्सु भाषयेत् ।<br/>न तथा विद्यते भूयान् यं प्राप्यन्येऽपि भूयसः’</span></span>इति माठरश्रुतेः ॥ 17 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V18" data-block-id="BS_C03_S04_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(451)ओं परामर्शं जैमिनिरचोदना चापवदति हि ओम् ॥ 03-04-18 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम् ॥ 09 ॥">॥ इति हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम् ॥ 09 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S02_A018" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रतिस्मरणाधिकरणम् (योगिनोऽधिकरणम्/योग्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A018"></span></p><h4 id="प्रतिस्मरणाधिकरणम्_(योगिनोऽधिकरणम्/योग्यधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.A4.E0.A4.BF.E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.AF.E0.A5.8B.E0.A4.97.E0.A4.BF.E0.A4.A8.E0.A5.8B.E0.A4.BD.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.2F.E0.A4.AF.E0.A5.8B.E0.A4.97.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="प्रतिस्मरणाधिकरणम् (योगिनोऽधिकरणम्/योग्यधिकरणम्)">प्रतिस्मरणाधिकरणम् (योगिनोऽधिकरणम्/योग्यधिकरणम्)</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V18" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V18">
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V22" data-block-id="BS_C04_S02_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(525)ओं योगिनः प्रति स्मर्येते स्मार्ते चैते ओम् ॥ 04-02-22 ॥">(525)ओं योगिनः प्रति स्मर्येते स्मार्ते चैते ओम् ॥ 04-02-22 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V18_B1" data-verse="BS_C03_S04_V18" data-block-id="BS_C03_S04_V18_B1">‘प्रातरुत्थाय सन्ध्यामुपासीत यत् सन्ध्यामुपासते ब्रह्मैव तदुपासतेऽथ देवान् नमेत् जुहुयाद् वेदानावर्तयीत नान्यत् किञ्चिदाचरेन्न सुरां पिबेन्न पलाण्डुं भक्षयीत न भृषं वेदेन्न विस्मरेताऽत्मानं सोमं पिबेद्धुतशेषेण वर्तयेत्’</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V22" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V22" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V22_B1" data-verse="BS_C04_S02_V22" data-block-id="BS_C04_S02_V22_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न केवलं कालादिकृते ब्रह्मचन्द्रगती स्मर्येते । किन्तु&nbsp;? ज्ञानयोगिनः कर्मयोगिनश्च ।">न केवलं कालादिकृते ब्रह्मचन्द्रगती स्मर्येते । किन्तु&nbsp;? ज्ञानयोगिनः कर्मयोगिनश्च ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V18_B2" data-verse="BS_C03_S04_V18" data-block-id="BS_C03_S04_V18_B2">इत्युक्ताचारपरामर्शेन विधिबन्धवर्जितत्वेन कामत एव तस्य चरणं कामचार इति जैमिनिर्मन्यते ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V22_B2" data-verse="BS_C04_S02_V22" data-block-id="BS_C04_S02_V22_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अग्निर्ज्योतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम् ।
+">‘अग्निर्ज्योतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम् ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V18_B3" data-verse="BS_C03_S04_V18" data-block-id="BS_C03_S04_V18_B3">न च निषिद्धं कर्म कर्तव्येमेवेति चोदना । ‘ब्राह्मणो न हन्तव्यः’ इत्याद्यपवादश्च ॥ 18 ॥</div>
+</span><p><span data-deva="तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः ॥
+धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम् ।
+तत्र चान्द्रमासं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्तते’(भ.गी.८.२४-२५)
+">तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः ॥
+धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम् ।
+तत्र चान्द्रमासं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्तते’(भ.गी.८.२४-२५)
+</span></p><span data-deva="
+इत्यत्र ‘योगी’ ति विशेषणात् । स्मरणनिमित्ते चैते गती ।">
+इत्यत्र ‘योगी’ ति विशेषणात् । स्मरणनिमित्ते चैते गती ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V22_B7" data-verse="BS_C04_S02_V22" data-block-id="BS_C04_S02_V22_B7" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Adhyatma-id"><span data-deva="‘गत्यनुस्मरणाद् ब्रह्म चन्द्रं वा गच्छति ध्रुवम् ।">‘गत्यनुस्मरणाद् ब्रह्म चन्द्रं वा गच्छति ध्रुवम् ।</span><br><span data-deva="अननुस्मरतः काले स्मरणं प्राप्य वैगतिः’">अननुस्मरतः काले स्मरणं प्राप्य वैगतिः’</span></span></span><span data-deva="इति (हि) अध्यात्मे ॥ 22 ॥">इति (हि) अध्यात्मे ॥ 22 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V19" data-block-id="BS_C03_S04_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(452)ओम् अनुष्ठेयं बादरायणः साम्यश्रुतेः ओम् ॥ 03-04-19 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति प्रतिस्मरणाधिकरणम् (योग्यधिकरणम्) ॥ 10 ॥">॥ इति प्रतिस्मरणाधिकरणम् (योग्यधिकरणम्) ॥ 10 ॥</span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 04-02 ॥">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 04-02 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V19" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V19">
+<p><span id="gr-C4-S3" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="तृतीयः पादः"></span>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V19_B1" data-verse="BS_C03_S04_V19" data-block-id="BS_C03_S04_V19_B1">अनुष्ठेयानां मध्य एव कामतश्चरणं कामतो निवृत्तिरिति बादरायणो मन्यते । ‘केन स्याद् येन स्यात् तेनेदृश एव’(बृ.उ.५.५.१) इति साम्यश्रुतेः ।</div>
+</p>
+<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="तृतीयः_पादः_4"><span id=".E0.A4.A4.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.80.E0.A4.AF.E0.A4.83_.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.83_4"></span><span data-deva="तृतीयः पादः">तृतीयः पादः</span></h3></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V19_B2" data-verse="BS_C03_S04_V19" data-block-id="BS_C03_S04_V19_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavad-id">‘यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः ।<br/>आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते’(भ.गी.३.१७)</span></span> इति भगवद्वचनाच्च ॥ 19 ॥</div>
+<div class="introduction" id="BS_C04_S03_I01" data-block-id="BS_C04_S03_I01" data-verse="BS_C04_S03" style="position: relative;">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="मार्गो गम्यं चास्मिन् पाद उच्यते –">मार्गो गम्यं चास्मिन् पाद उच्यते –</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V20" data-block-id="BS_C03_S04_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(453)ओं विधिर्वा धारणवत् ओम् ॥ 03-04-20 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S03_A019" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अर्चिराद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A019"></span></p><h4 id="अर्चिराद्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.9A.E0.A4.BF.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अर्चिराद्यधिकरणम्">अर्चिराद्यधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V01" data-block-id="BS_C04_S03_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(526)ओम् अर्चिरादिना तत्प्रथितेः ओम् ॥ 04-03-01 ॥">(526)ओम् अर्चिरादिना तत्प्रथितेः ओम् ॥ 04-03-01 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V20" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V20">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V01" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V01" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V20_B1" data-verse="BS_C03_S04_V20" data-block-id="BS_C03_S04_V20_B1">‘केन स्याद् येन स्यात्’(बृ.उ.५.५.१) इति विधिर्वा । यथा वेदधारणं त्रैवर्णिकानां विहितं नान्येषाम्, एवं स्वमतानुसारिणी प्रवृत्तिर्ज्ञानिनां विहिता ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V01_B1" data-verse="BS_C04_S03_V01" data-block-id="BS_C04_S03_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘तेऽर्चिषमभिसम्भवन्त्यर्चिषोऽहरह्नः आपूर्यमाणपक्षम्’(छां.उ.५.१०.१) इत्यर्चिषः प्राथम्यं श्रूयते । ‘यदा ह वै पुरुषोऽस्माल्लोकात् प्रैति स वायुमागच्छति’(बृ.उ.७.१०.१) इति वायोः ।">‘तेऽर्चिषमभिसम्भवन्त्यर्चिषोऽहरह्नः आपूर्यमाणपक्षम्’(छां.उ.५.१०.१) इत्यर्चिषः प्राथम्यं श्रूयते । ‘यदा ह वै पुरुषोऽस्माल्लोकात् प्रैति स वायुमागच्छति’(बृ.उ.७.१०.१) इति वायोः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V01_B2" data-verse="BS_C04_S03_V01" data-block-id="BS_C04_S03_V01_B2" style="position: relative;"><span data-deva="तत्रार्चिषः प्राप्तिरेव प्रथमा ।">तत्रार्चिषः प्राप्तिरेव प्रथमा ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V20_B2" data-verse="BS_C03_S04_V20" data-block-id="BS_C03_S04_V20_B2">न तत्राधर्मशङ्का कार्या, नान्येषामिति वा ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V01_B2" data-verse="BS_C04_S03_V01" data-block-id="BS_C04_S03_V01_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘द्वावेव मार्गौ प्रथितावर्चिरादिर्विपश्चिताम् ।
+धूमादिः कर्मिणां चैव सर्ववेदविनिर्णयात् ॥">‘द्वावेव मार्गौ प्रथितावर्चिरादिर्विपश्चिताम् ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V20_B3" data-verse="BS_C03_S04_V20" data-block-id="BS_C03_S04_V20_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘स्वेच्छयैव प्रवृत्तिस्तु ब्रह्मणो विधिचोदना ।<br/>नाशङ्क्यं तन्मतं क्वापि विष्णोः प्रत्यक्षचोदना ।<br/>इतरेषां न विहिता स्वेच्छावृत्तिः कथञ्चन’</span></span> इति हि ब्राह्मे ॥ 20 ॥</div>
+धूमादिः कर्मिणां चैव सर्ववेदविनिर्णयात् ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V01_B4" data-verse="BS_C04_S03_V01" data-block-id="BS_C04_S03_V01_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id"><span data-deva="‘अग्निर्ज्योतिरिति द्वेधैर्वार्चिषः सम्प्रतिष्ठतिः ।">‘अग्निर्ज्योतिरिति द्वेधैर्वार्चिषः सम्प्रतिष्ठतिः ।</span><br><span data-deva="अग्निं गत्वा ज्योतिरेति प्रथमं ब्रह्म संव्रजन्’ ॥ इति । ">अग्निं गत्वा ज्योतिरेति प्रथमं ब्रह्म संव्रजन्’ ॥ इति । </span><br><span data-deva="एकस्मिन्स्तुपुरे संस्थो द्विरूपोऽग्नेः सुतो महान्’">एकस्मिन्स्तुपुरे संस्थो द्विरूपोऽग्नेः सुतो महान्’</span></span></span><span data-deva="इति च ब्रह्मतर्के॥">इति च ब्रह्मतर्के॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V21" data-block-id="BS_C03_S04_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(454)ओं स्तुतिमात्रमुपादानादिति चेन्नापूर्वत्वात् ओम् ॥ 03-04-21 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अर्चिराद्यधिकरणम् ॥ 01 ॥">॥ इति अर्चिराद्यधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S03_A020" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वायुगत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A020"></span></p><h4 id="वायुगत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.AF.E0.A5.81.E0.A4.97.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="वायुगत्यधिकरणम्">वायुगत्यधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V21" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V21">
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V02" data-block-id="BS_C04_S03_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(527)ओं वायुशब्दादविशेषविशेषाभ्याम् ओम् ॥ 04-03-02 ॥">(527)ओं वायुशब्दादविशेषविशेषाभ्याम् ओम् ॥ 04-03-02 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V21_B1" data-verse="BS_C03_S04_V21" data-block-id="BS_C03_S04_V21_B1">स्तुतिमात्रमेव स्वेच्छाचरणं, न विधिः, तैरपि सामान्यविधिस्वीकारादिति चेत्, न । अपूर्वत्वात् परवशत्वात् ।</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V02" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V02" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V02_B1" data-verse="BS_C04_S03_V02" data-block-id="BS_C04_S03_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="अर्चिषो वायुं गच्छति ।‘स वायुमागच्छति’(बृ.उ.७.१०.१) इति सामान्यवचनात् ।">अर्चिषो वायुं गच्छति ।‘स वायुमागच्छति’(बृ.उ.७.१०.१) इति सामान्यवचनात् ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V21_B2" data-verse="BS_C03_S04_V21" data-block-id="BS_C03_S04_V21_B2">सर्वविध्यतिक्रमेण स्तुतिमात्रविषयत्वं परब्रह्मण एव हि ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V02_B2" data-verse="BS_C04_S03_V02" data-block-id="BS_C04_S03_V02_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘स इतो गतो द्वितीयां गतिं वायुमागच्छति वायोरहरह्न आपूर्यमाणपक्षम्’ इति विशेषवचनाच्च ॥ 02 ॥">‘स इतो गतो द्वितीयां गतिं वायुमागच्छति वायोरहरह्न आपूर्यमाणपक्षम्’ इति विशेषवचनाच्च ॥ 02 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V21_B2" data-verse="BS_C03_S04_V21" data-block-id="BS_C03_S04_V21_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmatarka-id">‘विधीनां विषयास्त्वन्ये ब्रह्मणः स्वेच्छया कृतौ ।<br/>परस्य ब्रह्मणो ह्येव सर्वविध्यतिदूरता’</span></span> इति च ब्रह्मतर्के ॥ 21 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V22" data-block-id="BS_C03_S04_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(455)ओं भावशब्दाच्च ओम् ॥ 03-04-22 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति वायुगत्यधिकरणम् ॥ 02 ॥">॥ इति वायुगत्यधिकरणम् ॥ 02 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S03_A021" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तटिदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A021"></span></p><h4 id="तटिदधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.A4.E0.A4.9F.E0.A4.BF.E0.A4.A6.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="तटिदधिकरणम्">तटिदधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V22" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V22">
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V03" data-block-id="BS_C04_S03_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(528)ओं तटितोऽधि वरुणः सम्बन्धात् ओम् ॥ 04-03-03 ॥">(528)ओं तटितोऽधि वरुणः सम्बन्धात् ओम् ॥ 04-03-03 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V22_B1" data-verse="BS_C03_S04_V22" data-block-id="BS_C03_S04_V22_B1">‘यथाविधानमपरे विधिर्भावे प्रजापतेः ।<br/> ब्रह्मणः परमस्यैव सर्वविध्यतिदूरता’ इति च तुरश्रुतौ ॥ 22 ॥</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V03" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V03" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V03_B1" data-verse="BS_C04_S03_V03" data-block-id="BS_C04_S03_V03_B1" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-koundinya-id"><span data-deva="‘मासेभ्यः संवत्सरं, संवत्सराद् वरुणलोकं, वरुणलोकात् प्रजापतिलोकम्’">‘मासेभ्यः संवत्सरं, संवत्सराद् वरुणलोकं, वरुणलोकात् प्रजापतिलोकम्’</span></span></span><span data-deva="इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।">इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V03_B2" data-verse="BS_C04_S03_V03" data-block-id="BS_C04_S03_V03_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Gowpavana-id"><span data-deva="‘संवत्सरात् तटितमागच्छति तटितः प्रजापतिलोकम्’">‘संवत्सरात् तटितमागच्छति तटितः प्रजापतिलोकम्’</span></span></span><span data-deva="इति च गौपवनश्रुतिः ॥">इति च गौपवनश्रुतिः ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V03_B4" data-verse="BS_C04_S03_V03" data-block-id="BS_C04_S03_V03_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘तत्र तटितो वरुणं गच्छति ।">‘तत्र तटितो वरुणं गच्छति ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V03_B5" data-verse="BS_C04_S03_V03" data-block-id="BS_C04_S03_V03_B5" style="position: relative;"><span data-deva="‘तटिता ह्यूह्यते वरुणलोकस्तटिदुपरि मुक्तामयो राजते तत्रासौ वरुणो राजा सत्यानृते विविञ्चति’ इत्युपरिसम्बद्धत्वश्रुतेः ॥ 03 ॥">‘तटिता ह्यूह्यते वरुणलोकस्तटिदुपरि मुक्तामयो राजते तत्रासौ वरुणो राजा सत्यानृते विविञ्चति’ इत्युपरिसम्बद्धत्वश्रुतेः ॥ 03 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V23" data-block-id="BS_C03_S04_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(456)ओं पारिप्लवार्था इति चेन्न विशेषितत्वात् ओम् ॥ 03-04-23 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥इति तटिदधिकरणम् ॥ 03 ॥">॥इति तटिदधिकरणम् ॥ 03 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S03_A022" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आतिवाहिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A022"></span></p><h4 id="आतिवाहिकाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.A4.E0.A4.BF.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.B9.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="आतिवाहिकाधिकरणम्">आतिवाहिकाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V23" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V23">
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V04" data-block-id="BS_C04_S03_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(529)ओम् आतिवाहिकस्तल्लिङ्गात् ओम् ॥ 04-03-04 ॥">(529)ओम् आतिवाहिकस्तल्लिङ्गात् ओम् ॥ 04-03-04 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V23_B1" data-verse="BS_C03_S04_V23" data-block-id="BS_C03_S04_V23_B1">‘केन स्याद् येन स्यात्’(बृ.उ.५.५.१) इत्यादयः स्थिरत्वनिवृत्त्यर्था इति चेत्, न ।</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V04" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V04" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V04_B1" data-verse="BS_C04_S03_V04" data-block-id="BS_C04_S03_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="पूर्वत्रोक्तस्त्वातिवाहिको वायुः । पूर्वगमनलिङ्गात् ॥ 04 ॥">पूर्वत्रोक्तस्त्वातिवाहिको वायुः । पूर्वगमनलिङ्गात् ॥ 04 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V23_B2" data-verse="BS_C03_S04_V23" data-block-id="BS_C03_S04_V23_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Gowpawana-id">‘त्रेधा हि ज्ञानिनो विधिनियता अनियताः स्वेच्छानियता इति ।<br/>विधिनियता मनुष्या अनियता हि देवा ब्रह्मैव स्वेच्छानियतः’</span></span>इति गौपवनश्रुतौ विशेषितत्वात् ॥ 23 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V24" data-block-id="BS_C03_S04_V24" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(457)ओं तथा चैकवाक्योपबन्धात् ओम् ॥ 03-04-24 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C04_S03_V05_I01" data-block-id="BS_C04_S03_V05_I01" data-verse="BS_C04_S03_V05" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="कुतः&nbsp;? –">कुतः&nbsp;? –</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V24" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V24">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V24_B1" data-verse="BS_C03_S04_V24" data-block-id="BS_C03_S04_V24_B1">एवं सति विधिवाक्यानां स्वेच्छावृत्तिवाक्यानां (च) सम्बन्धो भवति ॥ 24 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V25" data-block-id="BS_C03_S04_V25" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(458)ओम् अत एव चाग्नीन्धनाद्यनपेक्षा ओम् ॥ 03-04-25 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V05" data-block-id="BS_C04_S03_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(530)ओम् उभयव्यामोहत् तत्सिद्धेः ओं॥ 04-03-05 ॥">(530)ओम् उभयव्यामोहत् तत्सिद्धेः ओं॥ 04-03-05 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V05" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V05" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V25" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V25">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V05_B1" data-verse="BS_C04_S03_V05" data-block-id="BS_C04_S03_V05_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘स वायुमागच्छति’(बृ.उ.७.१०.१) इति प्रथममुच्यते ।‘उत्क्रान्तो विद्वान् परमभिगच्छन् विद्युतमेवान्तत उपगच्छति द्यौर्वाव विद्युत् तत्पतिं वायुमुपगम्य तेनैव ब्रह्म गच्छति’ इत्यन्तेऽपि वायुगमनश्रुतेः ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V25_B1" data-verse="BS_C03_S04_V25" data-block-id="BS_C03_S04_V25_B1">अत एव ज्ञानस्य मोक्षादाने नाग्निहोत्राद्यपेक्षा ।</div>
+पूर्वोक्त आतिवाहिकः परो वेति व्यामोहे(व्यामोहः- वा.रा.पाठ), उत्तरे दिवस्पतिरिति विशेषणात् पूर्वत्राऽतिवाहिकस्यैव सिद्धेः">‘स वायुमागच्छति’(बृ.उ.७.१०.१) इति प्रथममुच्यते ।‘उत्क्रान्तो विद्वान् परमभिगच्छन् विद्युतमेवान्तत उपगच्छति द्यौर्वाव विद्युत् तत्पतिं वायुमुपगम्य तेनैव ब्रह्म गच्छति’ इत्यन्तेऽपि वायुगमनश्रुतेः ।
+पूर्वोक्त आतिवाहिकः परो वेति व्यामोहे(व्यामोहः- वा.रा.पाठ), उत्तरे दिवस्पतिरिति विशेषणात् पूर्वत्राऽतिवाहिकस्यैव सिद्धेः</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V25_B2" data-verse="BS_C03_S04_V25" data-block-id="BS_C03_S04_V25_B2">ब्रह्मतर्के च –
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V05_B2" data-verse="BS_C04_S03_V05" data-block-id="BS_C04_S03_V05_B2" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मतर्के च –
-‘येषां ज्ञानं समुत्पन्नं तेषां मोक्षो विनिश्चितः ।
+">ब्रह्मतर्के च –
-शुभकर्मभिराधिक्यं विपरीतैर्विपर्ययः ॥
+</span><p><span data-deva="‘उत्क्रान्तस्तु शरीरात् स्वाद् गच्छत्यर्चिषमेव तु ।
-स्वेच्छानुवृत्यैव भवेद् ब्रह्मणः प्रायशस्तथा ।
+ततो हि वायोः पुत्रं च योऽसौ नाम्नाऽऽतिवाहिकः ॥
-देवानामपि सर्वेषां विशेषादुत्तरोत्तरम्’ इति ॥ 25 ॥</div>
+ततोऽहः पूर्वपक्षं चाप्युदक् संवत्सरं तथा ।
+तटितं वरुणं चैव प्रजापं सूर्यमेव च ॥
+सोमं वैश्वानरं चेन्द्रं ध्रुवं देवीं दिवं तथा ।
+">‘उत्क्रान्तस्तु शरीरात् स्वाद् गच्छत्यर्चिषमेव तु ।
+ततो हि वायोः पुत्रं च योऽसौ नाम्नाऽऽतिवाहिकः ॥
+ततोऽहः पूर्वपक्षं चाप्युदक् संवत्सरं तथा ।
+तटितं वरुणं चैव प्रजापं सूर्यमेव च ॥
+सोमं वैश्वानरं चेन्द्रं ध्रुवं देवीं दिवं तथा ।
+</span></p><span data-deva="
+ततो वायुं परं प्राप्य तेनैति पुरुषोत्तमम्’ इति ॥ 05 ॥">
+ततो वायुं परं प्राप्य तेनैति पुरुषोत्तमम्’ इति ॥ 05 ॥</span></div>
+</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति आतिवाहिकाधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥ इति आतिवाहिकाधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S03_A023" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वैद्युताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A023"></span></p><h4 id="वैद्युताधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B5.E0.A5.88.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A5.81.E0.A4.A4.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="वैद्युताधिकरणम्">वैद्युताधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V06" data-block-id="BS_C04_S03_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(531)ओं वैद्युतेनैव ततस्तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 04-03-06 ॥">(531)ओं वैद्युतेनैव ततस्तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 04-03-06 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V06" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V06" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V06_B1" data-verse="BS_C04_S03_V06" data-block-id="BS_C04_S03_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="प्रकारान्तरेण तत्र तत्रोच्यमानत्वाद् वायोरपि परतो ब्रह्मणोऽर्वाग् गन्तव्योऽस्तीति नाशङ्कनीयम् । विद्युत्पतिना वायुनैव ‘स एनान् ब्रह्म गमयति’(छांउ.४.१५.६) इति ब्रह्मगमनश्रुतेः ।">प्रकारान्तरेण तत्र तत्रोच्यमानत्वाद् वायोरपि परतो ब्रह्मणोऽर्वाग् गन्तव्योऽस्तीति नाशङ्कनीयम् । विद्युत्पतिना वायुनैव ‘स एनान् ब्रह्म गमयति’(छांउ.४.१५.६) इति ब्रह्मगमनश्रुतेः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V06_B2" data-verse="BS_C04_S03_V06" data-block-id="BS_C04_S03_V06_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id"><span data-deva="‘विद्युत्पतिर्वायुरेव नयेद् ब्रह्म न चापरः ।">‘विद्युत्पतिर्वायुरेव नयेद् ब्रह्म न चापरः ।</span><br><span data-deva=" कुतोऽन्यस्य भवेच्छक्तिस्तमृते प्राणनायकम्’"> कुतोऽन्यस्य भवेच्छक्तिस्तमृते प्राणनायकम्’</span></span></span><span data-deva=" इति बृहत्तन्त्रे ॥ 06 ॥"> इति बृहत्तन्त्रे ॥ 06 ॥</span></div>
+</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति वैद्युताधिकरणम् ॥ 05 ॥">॥ इति वैद्युताधिकरणम् ॥ 05 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S03_A024" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कार्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A024"></span></p><h4 id="कार्याधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="कार्याधिकरणम्">कार्याधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V07" data-block-id="BS_C04_S03_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(532)ओं कार्यं बादरिरस्य गत्युपपत्तेः ओम् ॥ 04-03-07 ॥">(532)ओं कार्यं बादरिरस्य गत्युपपत्तेः ओम् ॥ 04-03-07 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V07" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V07" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V07_B1" data-verse="BS_C04_S03_V07" data-block-id="BS_C04_S03_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘स एनान् ब्रह्म गमयति’(छां.उ.५.१०.२) इति कार्यं ब्रह्म गमयतीति बादरिर्मन्यते ।">‘स एनान् ब्रह्म गमयति’(छां.उ.५.१०.२) इति कार्यं ब्रह्म गमयतीति बादरिर्मन्यते ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V07_B2" data-verse="BS_C04_S03_V07" data-block-id="BS_C04_S03_V07_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘ऋते देवान् परं ब्रह्म कः पुमान् प्राप्नुयात् क्वचित् ।
+यद्यपि ब्रह्मदृष्टिः स्याद् ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्’ ॥ इत्यध्यात्मवचनात् तस्यैव गत्युपपत्तेः ॥ 07 ॥">‘ऋते देवान् परं ब्रह्म कः पुमान् प्राप्नुयात् क्वचित् ।
+यद्यपि ब्रह्मदृष्टिः स्याद् ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्’ ॥ इत्यध्यात्मवचनात् तस्यैव गत्युपपत्तेः ॥ 07 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V26" data-block-id="BS_C03_S04_V26" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(459)ओं सर्वापेक्षा च यज्ञादिश्रुतेरश्ववत् ओम् ॥ 03-04-26 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V08" data-block-id="BS_C04_S03_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(533)ओं विशेषितत्वाच्च ओम् ॥ 04-03-08 ॥">(533)ओं विशेषितत्वाच्च ओम् ॥ 04-03-08 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V08" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V08" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V26" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V26">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V08_B1" data-verse="BS_C04_S03_V08" data-block-id="BS_C04_S03_V08_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘यदि ह वाव परमभिपश्यति, प्राप्नोति ब्रह्माणं चतुर्मुखं प्राप्नोति ब्रह्माणं चतुर्मुखम्’ इति कौषारवश्रुतौ ॥ 08 ॥">‘यदि ह वाव परमभिपश्यति, प्राप्नोति ब्रह्माणं चतुर्मुखं प्राप्नोति ब्रह्माणं चतुर्मुखम्’ इति कौषारवश्रुतौ ॥ 08 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V26_B1" data-verse="BS_C03_S04_V26" data-block-id="BS_C03_S04_V26_B1">सर्वधर्मापेक्षा च ज्ञानस्येत्पत्तौ ‘विविदिषन्ति यज्ञेन दानेन तपसाऽनाशकेन’(बृ.उ.६.४.२२) इति श्रुतेः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V26_B3" data-verse="BS_C03_S04_V26" data-block-id="BS_C03_S04_V26_B3">यथा गतिनिष्पत्यर्थमश्वादयोऽपेक्ष्यन्ते न निष्पन्नगतेर्ग्रामादिप्राप्तौ ॥ 26 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V27" data-block-id="BS_C03_S04_V27" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(460)ओं शमदमाद्युपेतः स्यात् तथाऽपि तु तद्विधेस्तदङ्गतया तेषामवश्यानुष्ठेयत्वात् ओम् ॥ 03-04-27 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V09" data-block-id="BS_C04_S03_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(534)ओं सामीप्यात्तु तद्व्यपदेशः ओम् ॥ 04-03-09 ॥">(534)ओं सामीप्यात्तु तद्व्यपदेशः ओम् ॥ 04-03-09 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V09" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V09" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V27" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V27">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V09_B1" data-verse="BS_C04_S03_V09" data-block-id="BS_C04_S03_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१) इति तद्व्यपदेशस्तु समीप एव परमपि प्राप्नोतीत्येतदर्थ एव ॥ 09 ॥">‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१) इति तद्व्यपदेशस्तु समीप एव परमपि प्राप्नोतीत्येतदर्थ एव ॥ 09 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V27_B1" data-verse="BS_C03_S04_V27" data-block-id="BS_C03_S04_V27_B1">यद्यपि ज्ञानेनैव मोक्षो नियतस्तथाऽपि ज्ञानी शमदमाद्युपेतः स्यात्।‘आचार्याद्विद्यामवाप्यैतमात्मानमभिपश्य शान्तो भवेद् दान्तो भवेदनुकूलो भवेदाचार्यं परिचरेत् परिचरेदाचार्यम्’ इति माठरश्रुतौ ज्ञानिनोऽपि तद्विधेः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V27_B2" data-verse="BS_C03_S04_V27" data-block-id="BS_C03_S04_V27_B2">‘ब्राह्मीं वाव त उपनिषदब्रूम’ इति । तस्यैतपो दमः कर्मेति प्रतिष्ठा । वेदाः सर्वाङ्गानि सत्यमायतनम् । यो वा एतामुपनिषदमेवं वेद’(केन.उ.४.७,८,९)इति ज्ञानाङ्गतया तेषामवश्यानुष्ठेयत्वात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V27_B6" data-verse="BS_C03_S04_V27" data-block-id="BS_C03_S04_V27_B6"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Agneye-id">‘यस्य ज्ञानं तस्य मोक्ष इति नात्र विचारणा ।<br/>तस्य शान्त्यादयोऽङ्गानि तस्मात् तेषामनिष्ठितिः ॥<br/>अवश्यकरणीया स्यादन्यथाऽल्पफलं भवेत्’</span></span>इति च आग्नेये ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V27_B9" data-verse="BS_C03_S04_V27" data-block-id="BS_C03_S04_V27_B9">तुशब्दः पूर्णफलार्थत्वं सूचयति ॥ 27 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V28" data-block-id="BS_C03_S04_V28" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(461)ओं सर्वान्नानुमतिश्च प्राणात्यये तद्दर्शनात् ओम् ॥ 03-04-28 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C04_S03_V10_I01" data-block-id="BS_C04_S03_V10_I01" data-verse="BS_C04_S03_V10" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="कदा&nbsp;? –">कदा&nbsp;? –</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V28" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V28">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V28_B1" data-verse="BS_C03_S04_V28" data-block-id="BS_C03_S04_V28_B1">‘यदि ह वा एवंविन्निखिलं भक्षयीत एवमेव स भवति’ इति सर्वान्नानुमतिः प्राणात्ययविषया । ‘न वा अजीविष्यमिमानखादन्निति होवाच कामो म उदपानम्’(छां.उ.१.१०.४)इति दर्शनात् ॥ 28 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V29" data-block-id="BS_C03_S04_V29" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(462)ओम् अबाधाच्च ओम् ॥ 03-04-29 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V10" data-block-id="BS_C04_S03_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(535)ओं कार्यात्यये तदध्यक्षेण सहातः परमभिधानात् ओं॥ 04-03-10 ॥">(535)ओं कार्यात्यये तदध्यक्षेण सहातः परमभिधानात् ओं॥ 04-03-10 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V10" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V10" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V29" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V29">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V10_B1" data-verse="BS_C04_S03_V10" data-block-id="BS_C04_S03_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘ते ह ब्रह्माणमभिसम्पद्य यदैतद् विलीयतेऽथ सह ब्रह्मणा परमभिगच्छन्ति’ इति सौपर्णश्रुतेः महाप्रलये तदध्यक्षेण ब्रह्मणा सह गच्छन्ति ॥ 10 ॥">‘ते ह ब्रह्माणमभिसम्पद्य यदैतद् विलीयतेऽथ सह ब्रह्मणा परमभिगच्छन्ति’ इति सौपर्णश्रुतेः महाप्रलये तदध्यक्षेण ब्रह्मणा सह गच्छन्ति ॥ 10 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V29_B1" data-verse="BS_C03_S04_V29" data-block-id="BS_C03_S04_V29_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id">‘अन्यायचरणाभावे न हि ज्ञानस्य बाधनम् ।<br/>अतो विद्वानपि न्यायं वर्तेतोत्कर्षसिद्धये’</span></span> इति च ब्रह्मतर्के ॥ 29 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V30" data-block-id="BS_C03_S04_V30" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(463)ओम् अपि स्मर्यते ओम् ॥ 03-04-30 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V11" data-block-id="BS_C04_S03_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(536)ओं स्मृतेश्च ओम् ॥ 04-03-11 ॥">(536)ओं स्मृतेश्च ओम् ॥ 04-03-11 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V11" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V11" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V30" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V30">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V11_B1" data-verse="BS_C04_S03_V11" data-block-id="BS_C04_S03_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘ब्रह्मणा सह ते सर्वे सम्प्राप्ते प्रतिसञ्चरे ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V30_B1" data-verse="BS_C03_S04_V30" data-block-id="BS_C03_S04_V30_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Harivamsha-id">‘अतीतानागतज्ञानी त्रैलोक्योद्धरणक्षमः ।<br/>एतादृशोऽपि नाऽचारं श्रौतं स्मार्तं परित्यजेत्’</span></span> इति हरिवंशेषु ॥ 30 ॥</div>
+परस्यान्ते परात्मानः प्रविशन्ति परं पदम्’ ॥ इति ॥ 11 ॥">‘ब्रह्मणा सह ते सर्वे सम्प्राप्ते प्रतिसञ्चरे ।
+परस्यान्ते परात्मानः प्रविशन्ति परं पदम्’ ॥ इति ॥ 11 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V31" data-block-id="BS_C03_S04_V31" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(464)ओं शब्दश्चातोऽकामचारे ओं॥ 03-04-31 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V12" data-block-id="BS_C04_S03_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(537)ओं परं जैमिनिर्मुख्यत्वात् ओम् ॥ 04-03-12 ॥">(537)ओं परं जैमिनिर्मुख्यत्वात् ओम् ॥ 04-03-12 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V12" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V12" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V31" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V31">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V12_B1" data-verse="BS_C04_S03_V12" data-block-id="BS_C04_S03_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मशब्दस्य तत्रैव मुख्यत्वात् परमेव ब्रह्म गमयतीति जैमिनिर्मन्यते ॥ 12 ॥">ब्रह्मशब्दस्य तत्रैव मुख्यत्वात् परमेव ब्रह्म गमयतीति जैमिनिर्मन्यते ॥ 12 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V31_B1" data-verse="BS_C03_S04_V31" data-block-id="BS_C03_S04_V31_B1">‘स य एतदेवंविदेवं मन्वान एवं पश्यन् न कामचरितं चरेन्न कामं भक्षयीत न काममनुवर्तेत’ इति कौण्डन्यश्रुतौ ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V31_B2" data-verse="BS_C03_S04_V31" data-block-id="BS_C03_S04_V31_B2">अत इत्यल्पफलत्वं सूचयति । ‘न निषिद्धानि वर्तेत पूर्णज्ञानफलेच्छया’ इति पाद्मे ॥ 31 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V32" data-block-id="BS_C03_S04_V32" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(465)ओं विहितत्वाच्चाऽश्रमकर्मापि ओम् ॥ 03-04-32 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V13" data-block-id="BS_C04_S03_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(538)ओं दर्शनाच्च ओम् ॥ 04-03-13 ॥">(538)ओं दर्शनाच्च ओम् ॥ 04-03-13 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V13" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V13" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V32" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V32">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V13_B1" data-verse="BS_C04_S03_V13" data-block-id="BS_C04_S03_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="दृष्टत्वाच्च परब्रह्मणः ॥ 13 ॥">दृष्टत्वाच्च परब्रह्मणः ॥ 13 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V32_B1" data-verse="BS_C03_S04_V32" data-block-id="BS_C03_S04_V32_B1">न केवलं निषिद्धाकरणेन पूर्यते । कर्तव्यं च वर्णाश्रमविहितं कर्म ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V32_B2" data-verse="BS_C03_S04_V32" data-block-id="BS_C03_S04_V32_B2">‘पश्यन्नपीममात्मानं कुर्यात् कर्मविचारयन्।
-यदात्मानः सुनियतमानन्दोत्कर्षमाप्नुयात्’ ॥ इति कौषारवश्रुतौ विहितत्वाच्च । अपिशब्दो वर्णधर्मसमुच्चयार्थः ॥ 32 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V33" data-block-id="BS_C03_S04_V33" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(466)ओं सहकारित्वेन च ओम् ॥ 03-04-33॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V14" data-block-id="BS_C04_S03_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(539)ओं न च कार्ये प्रतिपत्त्यभिसन्धिः ओम् ॥ 04-03-14 ॥">(539)ओं न च कार्ये प्रतिपत्त्यभिसन्धिः ओम् ॥ 04-03-14 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V14" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V14" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V33" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V33">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V14_B1" data-verse="BS_C04_S03_V14" data-block-id="BS_C04_S03_V14_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न हि कार्ये प्रतिपत्तिः प्राप्नवानीत्यभिसन्धिश्च ।">न हि कार्ये प्रतिपत्तिः प्राप्नवानीत्यभिसन्धिश्च ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V33_B1" data-verse="BS_C03_S04_V33" data-block-id="BS_C03_S04_V33_B1">‘यथा राज्ञः सहकार्येव मन्त्री तथाऽप्यृते तं क्षितिपः कार्यमृच्छेत् ।
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V14_B2" data-verse="BS_C04_S03_V14" data-block-id="BS_C04_S03_V14_B2" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id"><span data-deva="‘यदुपास्ते पुमान् जीवन् यत् प्राप्तुमभिवाञ्छति ।">‘यदुपास्ते पुमान् जीवन् यत् प्राप्तुमभिवाञ्छति ।</span><br><span data-deva="यच्च पश्यति तृप्तः संस्तत् प्राप्नोति मृतेरनु’">यच्च पश्यति तृप्तः संस्तत् प्राप्नोति मृतेरनु’</span></span></span><span data-deva=" इति पाद्मे ॥ 14 ॥"> इति पाद्मे ॥ 14 ॥</span></div>
-एवं ज्ञानं कर्म विनाऽपि कार्यं सहायभूतं न विचारः कुतश्चित्’ ॥
+</div>
-इति कमठश्रुतौ सहकारित्वोक्तेश्च ।</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V15" data-block-id="BS_C04_S03_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(540)ओं अप्रतीकालम्बनान्नयतीति बादरायण उभयथा च दोषात् तत्क्रतुश्च ओम् ॥ 04-03-15 ॥">(540)ओं अप्रतीकालम्बनान्नयतीति बादरायण उभयथा च दोषात् तत्क्रतुश्च ओम् ॥ 04-03-15 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V15" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V15" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V33_B4" data-verse="BS_C03_S04_V33" data-block-id="BS_C03_S04_V33_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘ज्ञानान्मोक्षो भवेत्येव सर्वकार्यकृतोऽपि तु ।<br/>आनन्दो ह्रसतेऽकार्याच्छुभं कृत्वा च वर्धते’</span></span> इति च ब्रह्माण्डे ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V15_B1" data-verse="BS_C04_S03_V15" data-block-id="BS_C04_S03_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘प्रतीकं देह उद्दिष्टो येषां तत्रैव दर्शनम् ।
+">‘प्रतीकं देह उद्दिष्टो येषां तत्रैव दर्शनम् ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V33_B6" data-verse="BS_C03_S04_V33" data-block-id="BS_C03_S04_V33_B6"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id">‘सर्वदुःखनिवृत्तिश्च ज्ञानिनो निश्चितैव हि ।<br/>उपासया कर्मभिश्च भक्त्या चानन्दचित्रता’</span></span> इति च बृहत्तन्त्रे ॥</div>
+</span><p><span data-deva="न तु व्याप्ततया क्वापि प्रतीकालम्बनास्तु ते ॥
+अप्रतीका देवतास्तु ऋषीणां शतमेव च ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V33_B8" data-verse="BS_C03_S04_V33" data-block-id="BS_C03_S04_V33_B8"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘धर्मस्वरूपचित्रत्वाद्यो यो देवमनोगतः ।<br/>स एव धर्मो विज्ञेयो न ह्येते लोकसम्मिताः’</span></span> इति च पाद्मे ॥ 33 ॥</div>
+राज्ञां च शतमुद्दिष्टं गन्धर्वादि शतं तथा ॥
+एतेऽधिकारिणो व्याप्तिदर्शनेऽन्ये नतु क्वचित् ।
+अयोग्यदर्शने यत्नाद् भ्रंशः पूर्वस्य चापि तु ॥
+अप्रतीकाश्रया ये हि ते यान्ति परमेव तु ।
+स्वेदेहे ब्रह्म दृष्ट्यैव गच्छेद् ब्रह्मसलोकताम् ।
+">न तु व्याप्ततया क्वापि प्रतीकालम्बनास्तु ते ॥
+अप्रतीका देवतास्तु ऋषीणां शतमेव च ।
+राज्ञां च शतमुद्दिष्टं गन्धर्वादि शतं तथा ॥
+एतेऽधिकारिणो व्याप्तिदर्शनेऽन्ये नतु क्वचित् ।
+अयोग्यदर्शने यत्नाद् भ्रंशः पूर्वस्य चापि तु ॥
+अप्रतीकाश्रया ये हि ते यान्ति परमेव तु ।
+स्वेदेहे ब्रह्म दृष्ट्यैव गच्छेद् ब्रह्मसलोकताम् ।
+</span></p><span data-deva="
+ब्रह्मणा सह सम्प्राप्ते संहारे परमं पदम्’ ॥ इति गारुडवचनात् ।">
+ब्रह्मणा सह सम्प्राप्ते संहारे परमं पदम्’ ॥ इति गारुडवचनात् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V15_B2" data-verse="BS_C04_S03_V15" data-block-id="BS_C04_S03_V15_B2" style="position: relative;"><span data-deva="उभयत्रोक्तदोषाच्चाप्रतीकालम्बनान् परं नयति । ‘स यथाकामो भवति तत्क्रतुर्भवति, यत्क्रतुर्भवति तत् कर्म कुरुते, यत् कर्म कुरुते तदभिसम्पद्यते’(बृ.उ.६.४.५) इति श्रुतेश्च । अत्र कर्मोपासनमेव । अन्यान् कार्यं नयतीति भगवन्मतम् ॥ 15 ॥">उभयत्रोक्तदोषाच्चाप्रतीकालम्बनान् परं नयति । ‘स यथाकामो भवति तत्क्रतुर्भवति, यत्क्रतुर्भवति तत् कर्म कुरुते, यत् कर्म कुरुते तदभिसम्पद्यते’(बृ.उ.६.४.५) इति श्रुतेश्च । अत्र कर्मोपासनमेव । अन्यान् कार्यं नयतीति भगवन्मतम् ॥ 15 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्) ॥ 04 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V16" data-block-id="BS_C04_S03_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(541)ओं विशेषं च दर्शयति ओम् ॥ 04-03-16 ॥">(541)ओं विशेषं च दर्शयति ओम् ॥ 04-03-16 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V16" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V16" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A087" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उभयलिङ्गाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A087"></span><h4 class="gr-section-head">उभयलिङ्गाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V16_B1" data-verse="BS_C04_S03_V16" data-block-id="BS_C04_S03_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘अन्तःप्रकाशा बहिःप्रकाशाः सर्वप्रकाशाः, देवा वाव सर्वप्रकाशा ऋषयोऽन्तःप्रकाशाः मानुषा एव बहिःप्रकाशाः’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 16 ॥">‘अन्तःप्रकाशा बहिःप्रकाशाः सर्वप्रकाशाः, देवा वाव सर्वप्रकाशा ऋषयोऽन्तःप्रकाशाः मानुषा एव बहिःप्रकाशाः’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 16 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V34" data-block-id="BS_C03_S04_V34" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(467)ओं सर्वथाऽपितु त एवोभयलिङ्गात् ओम् ॥ 03-04-34 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V34" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V34">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V34_B1" data-verse="BS_C03_S04_V34" data-block-id="BS_C03_S04_V34_B1">सर्वप्रकारेणोत्साहेऽपि ये ज्ञानयोग्यास्त एव ज्ञानं प्राप्नुवन्ति नान्ये ।
-‘य आत्माऽपहतपाप्मा विजरो विमृत्युर्विशोकोऽविजिघत्सोऽपिपासः सत्यकामः सत्यसङ्कल्पः सोऽन्वेष्टव्यः स विजिज्ञासितव्यः’(छां.उ.८.७.३)
-इति श्रुत्याऽऽचार्योपदेशसाम्येऽपि विरोचनो विपरीतज्ञानमापेन्द्रः सम्यज्ज्ञानमित्युभयविधलिङ्गात् ॥ 34 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V35" data-block-id="BS_C03_S04_V35" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(468)ओम् अनभिभवं च दर्शयति ओम् ॥ 03-04-35 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति कार्याधिकरणम् ॥ 06 ॥">॥ इति कार्याधिकरणम् ॥ 06 ॥</span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥ 04-03 ॥">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥ 04-03 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V35" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V35">
+<p><span id="gr-C4-S4" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="चतुर्थः पादः"></span>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V35_B1" data-verse="BS_C03_S04_V35" data-block-id="BS_C03_S04_V35_B1">‘दैवीमेव सम्पत्तिं देवा अभिगच्छन्त्यासुरीमेव चासुरा नैतयोरभिभवः कदाचित् स्वभाव एव ह्यवतिष्ठते’ इति स्वभावानभिभवं च दर्शयति ॥ 35 ॥</div>
+</p>
+<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="चतुर्थः_पादः_4"><span id=".E0.A4.9A.E0.A4.A4.E0.A5.81.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.A5.E0.A4.83_.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A6.E0.A4.83_4"></span><span data-deva="चतुर्थः पादः">चतुर्थः पादः</span></h3></div>
+<div class="introduction" id="BS_C04_S04_I01" data-block-id="BS_C04_S04_I01" data-verse="BS_C04_S04" style="position: relative;">
+<div class="introduction-line"><span data-deva="भोगमाहास्मिन् पादे-">भोगमाहास्मिन् पादे-</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V36" data-block-id="BS_C03_S04_V36" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(469)ओम् अन्तरा चापि तु तद्दृष्टेः ओम् ॥ 03-04-36 ॥</span></span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S04_A025" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सम्पद्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A025"></span></p><h4 id="सम्पद्याधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.AE.E0.A5.8D.E0.A4.AA.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सम्पद्याधिकरणम्">सम्पद्याधिकरणम्</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V01" data-block-id="BS_C04_S04_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(542)ओं सम्पद्याविहाय स्वेन शब्दात् ओम् ॥ 04-04-01 ॥">(542)ओं सम्पद्याविहाय स्वेन शब्दात् ओम् ॥ 04-04-01 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V36" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V36">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V01" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V01" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V36_B1" data-verse="BS_C03_S04_V36" data-block-id="BS_C03_S04_V36_B1">सम्यज्ज्ञानविपरीतज्ञानयोरन्तरा स्थितानामपि देवासुरभावयोर्दार्ढ्यदृष्टेः॥ 36 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V01_B1" data-verse="BS_C04_S04_V01" data-block-id="BS_C04_S04_V01_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘स य एवंविदेवं मन्वान एवं पश्यन्नात्मनमभिसम्पद्यैतेनात्मना यथाकामं सर्वान् कामाननुभवति’ इति सौपर्णश्रुतिः ।">‘स य एवंविदेवं मन्वान एवं पश्यन्नात्मनमभिसम्पद्यैतेनात्मना यथाकामं सर्वान् कामाननुभवति’ इति सौपर्णश्रुतिः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V01_B2" data-verse="BS_C04_S04_V01" data-block-id="BS_C04_S04_V01_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘परञ्ज्योतिरुपसम्पद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यते’(छांउ.८.३.४) इति च ।">‘परञ्ज्योतिरुपसम्पद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यते’(छांउ.८.३.४) इति च ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V01_B3" data-verse="BS_C04_S04_V01" data-block-id="BS_C04_S04_V01_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘एतं सेतुं तीर्त्वाऽन्धः सन्ननन्धो भवति’(छां.उ.८.४.२) इति च । तत्र तरणं नाम तत् प्राप्तयेऽन्यतरणमेव ।">‘एतं सेतुं तीर्त्वाऽन्धः सन्ननन्धो भवति’(छां.उ.८.४.२) इति च । तत्र तरणं नाम तत् प्राप्तयेऽन्यतरणमेव ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V01_B4" data-verse="BS_C04_S04_V01" data-block-id="BS_C04_S04_V01_B4" style="position: relative;"><span data-deva="‘इमां घोरामशिवां नदीं तीर्त्वैतं सेतुमाप्य एतेनैव सेतुना मोदते प्रमोदत आनन्दी भवति’ इति मौद्गल्यश्रुतेः ॥ 01 ॥">‘इमां घोरामशिवां नदीं तीर्त्वैतं सेतुमाप्य एतेनैव सेतुना मोदते प्रमोदत आनन्दी भवति’ इति मौद्गल्यश्रुतेः ॥ 01 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V37" data-block-id="BS_C03_S04_V37" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(470)ओम् अपि स्मर्यते ओम् ॥ 03-04-37 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सम्पद्याधिकरणम् ॥ 01 ॥">॥ इति सम्पद्याधिकरणम् ॥ 01 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S04_A026" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मुक्ताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A026"></span></p><h4 id="मुक्ताधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.AE.E0.A5.81.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.A4.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="मुक्ताधिकरणम्">मुक्ताधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V37" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V37">
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V02" data-block-id="BS_C04_S04_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(543)ओं मुक्तः प्रतिज्ञानात् ओम् ॥ 04-04-02 ॥">(543)ओं मुक्तः प्रतिज्ञानात् ओम् ॥ 04-04-02 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V37_B1" data-verse="BS_C03_S04_V37" data-block-id="BS_C03_S04_V37_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘असुरा आसुरेणैव स्वभावेन च कर्मणा । <br/> ज्ञानेन विपरीतेन तमो यान्ति विनिश्चयात् ॥<br/>देवा दैवस्वभावेन कर्मणा चाप्यसंशयम् । <br/> सम्यज्ज्ञानेन परमां गतिं गच्छन्ति वैष्णवीम् ॥<br/>नानयोरन्यथाभावः कदाचित् क्वापि विद्यते । <br/> मानुषा मिश्रमतयो विमिश्रगतयोऽपि च’</span></span> इति स्कान्दे ॥ 37 ॥</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V02" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V02" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V02_B1" data-verse="BS_C04_S04_V02" data-block-id="BS_C04_S04_V02_B1" style="position: relative;"><span data-deva="मुक्त एव चात्रोच्यते ।">मुक्त एव चात्रोच्यते ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V02_B2" data-verse="BS_C04_S04_V02" data-block-id="BS_C04_S04_V02_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘अहरहरेनमनुप्रविशत्युपसङ्क्रमे च न तत्र मोदते न प्रमोदते न कामाननुभवति बद्धो ह्येष तदा भवत्यथ यदैनं मुक्तोऽनुप्रविशति मोदते च प्रमोदते च कामांश्चैवानुभवति’ इति बृहच्छ्रुतौ प्रतिज्ञानात् ॥ 02 ॥">‘अहरहरेनमनुप्रविशत्युपसङ्क्रमे च न तत्र मोदते न प्रमोदते न कामाननुभवति बद्धो ह्येष तदा भवत्यथ यदैनं मुक्तोऽनुप्रविशति मोदते च प्रमोदते च कामांश्चैवानुभवति’ इति बृहच्छ्रुतौ प्रतिज्ञानात् ॥ 02 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V38" data-block-id="BS_C03_S04_V38" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(471)ओं विशेषानुग्रहं च ओम् ॥ 03-04-38 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति मुक्ताधिकरणम् ॥ 02 ॥">॥ इति मुक्ताधिकरणम् ॥ 02 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S04_A027" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आत्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A027"></span></p><h4 id="आत्माधिकरणम्_2" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.86.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_2"></span><span data-deva="आत्माधिकरणम्">आत्माधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V38" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V38">
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V03" data-block-id="BS_C04_S04_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(544)ओम् आत्मा प्रकरणात् ओम् ॥ 04-04-03 ॥">(544)ओम् आत्मा प्रकरणात् ओम् ॥ 04-04-03 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V38_B1" data-verse="BS_C03_S04_V38" data-block-id="BS_C03_S04_V38_B1">शृण्वे वीर उग्रमुग्रं दमायन्नन्यमन्यमतिनेनीयमानः ।
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V03" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V03" style="position: relative;">
-एधमानद्विडुभयस्य राजा चोष्कूयते विश इन्द्रो मनुष्यान्’(ऋ.सं.६.४७.१६)</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V03_B1" data-verse="BS_C04_S04_V03" data-block-id="BS_C04_S04_V03_B1" style="position: relative;"><span data-deva="परञ्ज्योतिशब्देन परमात्मैवोच्यते । तत्प्रकरणत्वात् ।">परञ्ज्योतिशब्देन परमात्मैवोच्यते । तत्प्रकरणत्वात् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V03_B2" data-verse="BS_C04_S04_V03" data-block-id="BS_C04_S04_V03_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘परञ्ज्योतिः परं ब्रह्म परमात्मादिका गिरः ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V38_B3" data-verse="BS_C03_S04_V38" data-block-id="BS_C03_S04_V38_B3">इति विशेषानुग्रहं च दर्शयति देवेषु परमेश्वरस्य।</div>
+सर्वत्र हरिमेवैकं ब्रूयुर्नान्यं कथञ्चन’ ॥ इति च ब्रह्माण्डे ॥ 03 ॥">‘परञ्ज्योतिः परं ब्रह्म परमात्मादिका गिरः ।
+सर्वत्र हरिमेवैकं ब्रूयुर्नान्यं कथञ्चन’ ॥ इति च ब्रह्माण्डे ॥ 03 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V38_B4" data-verse="BS_C03_S04_V38" data-block-id="BS_C03_S04_V38_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id">‘असुरान् दमयन् विष्णुः स्वपदं च सुरान् नयन् ।<br/>पुनः पुनर्मानुषांस्तु सृतावावर्तयत्यसौ’</span></span>इति भविष्यत्पर्वणि ॥ 38 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V39" data-block-id="BS_C03_S04_V39" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(472)ओम् अतस्त्वितरज्ज्यायोलिङ्गाच्च ओम् ॥ 03-04-39 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति आत्माधिकरणम् (आत्मसम्पद्यधिकरणम्) ॥ 03 ॥">॥ इति आत्माधिकरणम् (आत्मसम्पद्यधिकरणम्) ॥ 03 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S04_A028" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अविभागाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A028"></span></p><h4 id="अविभागाधिकरणम्_2" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.AD.E0.A4.BE.E0.A4.97.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_2"></span><span data-deva="अविभागाधिकरणम्">अविभागाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V39" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V39">
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V04" data-block-id="BS_C04_S04_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(545)ओम् अविभागेन दृष्टत्वात् ओम् ॥ 04-04-04 ॥">(545)ओम् अविभागेन दृष्टत्वात् ओम् ॥ 04-04-04 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V39_B1" data-verse="BS_C03_S04_V39" data-block-id="BS_C03_S04_V39_B1">देवभागादसुरभाग एव बहुलः । ‘तस्मान्न जनतामियात्’(बृ.उ.३.३.२०) इति लिङ्गात् ।</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V04" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V04" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V04_B1" data-verse="BS_C04_S04_V04" data-block-id="BS_C04_S04_V04_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ये भोगाः परमात्मना भुज्यन्ते त एव मुक्तैः भुज्यन्ते ।">ये भोगाः परमात्मना भुज्यन्ते त एव मुक्तैः भुज्यन्ते ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V39_B2" data-verse="BS_C03_S04_V39" data-block-id="BS_C03_S04_V39_B2">चशब्दात् -‘ततः कनीयासा एव देवा ज्यायासा असुराः’(बृ.उ.३.३.१) इति श्रुतेश्च ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V04_B2" data-verse="BS_C04_S04_V04" data-block-id="BS_C04_S04_V04_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘यानेवाहं श्रुणोमि यान् पश्यामि यान् जिघ्रामि तानेवैत इदं शरीरं विमुच्यानुभवन्ति’ इति दृष्टत्वाच्चतुर्वेदशिखायाम् ।">‘यानेवाहं श्रुणोमि यान् पश्यामि यान् जिघ्रामि तानेवैत इदं शरीरं विमुच्यानुभवन्ति’ इति दृष्टत्वाच्चतुर्वेदशिखायाम् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V04_B3" data-verse="BS_C04_S04_V04" data-block-id="BS_C04_S04_V04_B3" style="position: relative;"><span data-deva="भविष्यत्पुराणे च –
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V39_B3" data-verse="BS_C03_S04_V39" data-block-id="BS_C03_S04_V39_B3">‘असुरा बहुला यस्मात् तस्मान्न जनतामियात्’ इति च ब्राह्मे ॥ 39 ॥</div>
+">भविष्यत्पुराणे च –
+</span><p><span data-deva="‘मुक्ताः प्राप्य परं विष्णुं तद्भोगान् लेशतः क्वचित् ।
+">‘मुक्ताः प्राप्य परं विष्णुं तद्भोगान् लेशतः क्वचित् ।
+</span></p><span data-deva="
+बहिष्ठान् भुञ्जते नित्यं नानन्दादीन् कथञ्चन’ इति ॥ 04 ॥">
+बहिष्ठान् भुञ्जते नित्यं नानन्दादीन् कथञ्चन’ इति ॥ 04 ॥</span></div>
+</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अविभागाधिकरणम् ॥ 04 ॥">॥ इति अविभागाधिकरणम् ॥ 04 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S04_A029" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="चितिमात्राधिकरणम् (ब्रह्माधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A029"></span></p><h4 id="चितिमात्राधिकरणम्_(ब्रह्माधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.9A.E0.A4.BF.E0.A4.A4.E0.A4.BF.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.AC.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A4.B9.E0.A5.8D.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="चितिमात्राधिकरणम् (ब्रह्माधिकरणम्)">चितिमात्राधिकरणम् (ब्रह्माधिकरणम्)</span></h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V05" data-block-id="BS_C04_S04_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(546)ओं ब्राह्मेण जैमिनिरुपन्यासादिभ्यः ओम् ॥ 04-04-05 ॥">(546)ओं ब्राह्मेण जैमिनिरुपन्यासादिभ्यः ओम् ॥ 04-04-05 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V05" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V05" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V05_B1" data-verse="BS_C04_S04_V05" data-block-id="BS_C04_S04_V05_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सर्वदेहपरित्यागेन मुक्ताः सन्तो ब्राह्मेणैव देहेन भोगान् भुञ्जते इति जैमिनिर्मन्यते ।">सर्वदेहपरित्यागेन मुक्ताः सन्तो ब्राह्मेणैव देहेन भोगान् भुञ्जते इति जैमिनिर्मन्यते ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V05_B2" data-verse="BS_C04_S04_V05" data-block-id="BS_C04_S04_V05_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘स वा एष ब्रह्मनिष्ठ इदं शरीरं मर्त्यमतिसृज्य ब्रह्माभिसम्पद्य ब्रह्मणा पश्यति ब्रह्मणा श्रुणोति ब्रह्मणैवेदं सर्वमनुभवति’ इति माध्यन्दिनायनश्रुतावुपन्यासात् ।">‘स वा एष ब्रह्मनिष्ठ इदं शरीरं मर्त्यमतिसृज्य ब्रह्माभिसम्पद्य ब्रह्मणा पश्यति ब्रह्मणा श्रुणोति ब्रह्मणैवेदं सर्वमनुभवति’ इति माध्यन्दिनायनश्रुतावुपन्यासात् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V05_B4" data-verse="BS_C04_S04_V05" data-block-id="BS_C04_S04_V05_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id"><span data-deva="‘आदत्ते हरिहस्तेन हरिदृष्ट्यैव पश्यति ।">‘आदत्ते हरिहस्तेन हरिदृष्ट्यैव पश्यति ।</span><br><span data-deva="गच्छेच्च हरिपादेन(पादाभ्यां) मुक्तस्यैषा स्थितिर्भवेत्’">गच्छेच्च हरिपादेन(पादाभ्यां) मुक्तस्यैषा स्थितिर्भवेत्’</span></span></span><span data-deva=" इति स्मृतेः ॥"> इति स्मृतेः ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V05_B6" data-verse="BS_C04_S04_V05" data-block-id="BS_C04_S04_V05_B6" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id"><span data-deva="‘गच्छामि विष्णुपादाभ्यां विष्णुदृष्ट्या च दर्शनम् ।">‘गच्छामि विष्णुपादाभ्यां विष्णुदृष्ट्या च दर्शनम् ।</span><br><span data-deva="इत्यादि पूर्वस्मरणान्मुक्तस्यैतद् भविष्यति’">इत्यादि पूर्वस्मरणान्मुक्तस्यैतद् भविष्यति’</span></span></span><span data-deva=" इति बृहत्तन्त्रोक्तयुक्तेश्च ॥ 05 ॥"> इति बृहत्तन्त्रोक्तयुक्तेश्च ॥ 05 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V40" data-block-id="BS_C03_S04_V40" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(473)ओं तद्भूतस्य तु तद्भावो जैमिनेरपि नियमातद्रूपाभावेभ्यः ओम् ॥ 03-04-40 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V06" data-block-id="BS_C04_S04_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(547)ओं चितिमात्रेण तदात्मकत्वादित्यौडुलोमिः ओम् ॥ 04-04-06 ॥">(547)ओं चितिमात्रेण तदात्मकत्वादित्यौडुलोमिः ओम् ॥ 04-04-06 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V06" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V06" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V40" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V40">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V06_B1" data-verse="BS_C04_S04_V06" data-block-id="BS_C04_S04_V06_B1" style="position: relative;"><span data-deva="चितिमात्रो देहो मुक्तानां पृथग् विद्यते तेन भुञ्जते ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V40_B1" data-verse="BS_C03_S04_V40" data-block-id="BS_C03_S04_V40_B1">असुरजातेरेवासुरत्वं देवजातेरेव देवत्वं जैमिनेरपि सिद्धमेव।</div>
+सर्वं वा एतदचित् परित्यज्य चिन्मात्र एवैष भवति चिन्मात्र एवावतिष्ठते तामेतां मुक्तिरित्याचक्षते’ इत्युद्दालकश्रुतेश्चिदात्मकत्वादित्यौडुलोमिर्मन्यते ॥ 06 ॥">चितिमात्रो देहो मुक्तानां पृथग् विद्यते तेन भुञ्जते ।
+सर्वं वा एतदचित् परित्यज्य चिन्मात्र एवैष भवति चिन्मात्र एवावतिष्ठते तामेतां मुक्तिरित्याचक्षते’ इत्युद्दालकश्रुतेश्चिदात्मकत्वादित्यौडुलोमिर्मन्यते ॥ 06 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V40_B2" data-verse="BS_C03_S04_V40" data-block-id="BS_C03_S04_V40_B2">‘नासुरा दैवीं न देवा आसुरीं न मनुष्या दैवीमासुरीं च गतिमीयुरात्मीयामेव जातिमनुभवन्ति’(ऐ(ए).आ.२.१.८) इति नियमश्रुतेः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V40_B3" data-verse="BS_C03_S04_V40" data-block-id="BS_C03_S04_V40_B3">‘नासुराणां दैवं रूपं न देवानामासुरं न चोभयं मनुष्याणां यो यद्रूपः स तद्रूपो निसर्गो ह्येष भवति’ इत्यतद्रूपत्वश्रुतेः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V40_B4" data-verse="BS_C03_S04_V40" data-block-id="BS_C03_S04_V40_B4">‘तं भूतिरिति देवा उपासाञ्चक्रिरे ते बभूवुस्तस्माद्धाऽप्येतर्हि सुप्तो भूर्भूरित्येव प्रशस्वित्यभूतिरित्यसुरासेते ह पराबभूवुः’(ऐ.आ.२.१.८) इति देवासुराणां भावाभावश्रुतेश्च ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V40_B6" data-verse="BS_C03_S04_V40" data-block-id="BS_C03_S04_V40_B6">देवानां भूतिरित्येव मनो विष्णौ स्वभावतः ।
-असुराणामभूतित्वेनैतन्नेयमतोऽन्यथा ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V40_B7" data-verse="BS_C03_S04_V40" data-block-id="BS_C03_S04_V40_B7"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chadhyatma-id">‘देवाः शापाभिभूतत्वात् प्रह्लादाद्या बभूविरे ।<br/>अतः सुगतिरेतेषां नान्यथा व्यत्ययो भवेत्’</span></span> इति चाध्यात्मे ॥ 40 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति उभयलिङ्गाधिकरणम् ॥ 05 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V07" data-block-id="BS_C04_S04_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(548)ओम् एवमप्युपन्यासात् पूर्वभावादविरोधं बादरायणः ओम् ॥04-04-07॥">(548)ओम् एवमप्युपन्यासात् पूर्वभावादविरोधं बादरायणः ओम् ॥04-04-07॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V07" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V07" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A088" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अधिकारिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A088"></span><h4 class="gr-section-head">अधिकारिकाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V07_B1" data-verse="BS_C04_S04_V07" data-block-id="BS_C04_S04_V07_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘स वा एष एतस्मान्मर्त्याद् विमुक्तश्चिन्मात्रीभवत्यथ तेनैव रूपेणाभिपश्यत्यभिश्रुणोत्यभिमनुतेऽभिविजानाति तामाहुर्मुक्तिः’ इति सौपर्णश्रुतौ ।">‘स वा एष एतस्मान्मर्त्याद् विमुक्तश्चिन्मात्रीभवत्यथ तेनैव रूपेणाभिपश्यत्यभिश्रुणोत्यभिमनुतेऽभिविजानाति तामाहुर्मुक्तिः’ इति सौपर्णश्रुतौ ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V07_B2" data-verse="BS_C04_S04_V07" data-block-id="BS_C04_S04_V07_B2" style="position: relative;"><span data-deva="चिन्मात्रेणाप्युपन्यासाज्जैमिन्युक्तस्य च भावादुभयत्राप्यविरोधं बादरायणो मन्यते ।">चिन्मात्रेणाप्युपन्यासाज्जैमिन्युक्तस्य च भावादुभयत्राप्यविरोधं बादरायणो मन्यते ।</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V41" data-block-id="BS_C03_S04_V41" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(474)ओं न चाधिकारिकमपि पतनानुमानात् तदयोगात् ओम् ॥ 03-04-41 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V07_bc_line" data-verse="BS_C04_S04_V07" data-block-id="BS_C04_S04_V07_bc_line" style="position: relative;"><span data-deva="नारायणाध्यात्मे च-">नारायणाध्यात्मे च-</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V07_B3" data-verse="BS_C04_S04_V07" data-block-id="BS_C04_S04_V07_B3" style="position: relative;"><span data-deva="‘मर्त्यं देहं परित्यज्य चितिमात्रात्मदेहिनः ।
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V41" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V41">
+">‘मर्त्यं देहं परित्यज्य चितिमात्रात्मदेहिनः ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V41_B1" data-verse="BS_C03_S04_V41" data-block-id="BS_C03_S04_V41_B1">न च परमात्मैश्वर्यादिकमाकाङ्क्ष्‍यम्, ब्रह्मादीनामपि नाकाङ्क्षयं, किमुपरस्येति सूचयितुमपिशब्दः । चशब्दस्तु ज्ञानार्थीनां पूर्वोक्तादित्थम्भावान्तरसूचकः । अयोग्यमारोढुं प्रयतन् प्रपतन् हि दृश्यते । एवमयोगस्य परमात्मैश्वर्यस्य ब्रह्मादिपदस्य चाकाङ्क्षायां पतनमनुमीयते ।</div>
+</span><p><span data-deva="चितिमात्रेन्द्रियाश्चैव प्रविष्टा विष्णुमव्ययम् ॥
+तदङ्गानुगृहीतैश्च स्वाङ्गैरेव प्रवर्तनम् ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V41_B2" data-verse="BS_C03_S04_V41" data-block-id="BS_C03_S04_V41_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘न देवपदमन्विच्छेत् कुत एव हरेर्गुणान् ।<br/>इच्छन् पतति पूर्वस्मादधस्ताद्यत्र नोत्थितिः’</span></span> इति ब्रह्माण्डे ।</div>
+कुर्वन्ति भुञ्जते भोगांस्तदन्तर्बहिरेव वा ॥
+">चितिमात्रेन्द्रियाश्चैव प्रविष्टा विष्णुमव्ययम् ॥
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V41_B4" data-verse="BS_C03_S04_V41" data-block-id="BS_C03_S04_V41_B4">‘स्वकीयमिच्छमानं तु राजाद्याः पातयन्ति हि ।<br/> एवमेव सुराद्याश्च हरिश्च स्वपदेच्छुकम्’ ॥ इत्याद्यनुमानरूपवाक्याच्च ।।</div>
+तदङ्गानुगृहीतैश्च स्वाङ्गैरेव प्रवर्तनम् ।
+कुर्वन्ति भुञ्जते भोगांस्तदन्तर्बहिरेव वा ॥
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V41_B7" data-verse="BS_C03_S04_V41" data-block-id="BS_C03_S04_V41_B7"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id">‘मायाभिरुत्सिसृप्सत इन्द्र द्यामारुरुक्षत ।<br/>अवदस्यूँरधूनुथाः’(ऋ.सं.८.१४.१४)</span></span> इति च श्रुतिः॥</div>
+</span></p><span data-deva="
+यथेष्टं परिवर्तन्ते तस्यैवानुग्रहेरिताः’ इति ॥ 07 ॥">
+यथेष्टं परिवर्तन्ते तस्यैवानुग्रहेरिताः’ इति ॥ 07 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V42" data-block-id="BS_C03_S04_V42" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(475)ओम् उपपूर्वमपीत्येके भावशमनवत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-04-42 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति चितिमात्राधिकरणम् (ब्रह्माधिकरणम्) ॥ 05 ॥">॥ इति चितिमात्राधिकरणम् (ब्रह्माधिकरणम्) ॥ 05 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S04_A030" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सङ्कल्पाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A030"></span></p><h4 id="सङ्कल्पाधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.99.E0.A5.8D.E0.A4.95.E0.A4.B2.E0.A5.8D.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="सङ्कल्पाधिकरणम्">सङ्कल्पाधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V42" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V42">
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V08" data-block-id="BS_C04_S04_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(549)ओं सङ्कल्पादेव च तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 04-04-08 ॥">(549)ओं सङ्कल्पादेव च तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 04-04-08 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V42_B1" data-verse="BS_C03_S04_V42" data-block-id="BS_C03_S04_V42_B1">उपदेवपदं च नापेक्षमित्येके । भावशमनवत्, ऋष्टिपदवदेव । तच्चोक्तमिन्द्रद्युम्नश्रुतौ –‘अथ यथर्षीन् प्रजापतीन् नाकाङ्क्षेदेवं न गन्धर्वान् न विद्याधरान् न सिद्धान्’ इति।</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V08" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V08" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V08_B1" data-verse="BS_C04_S04_V08" data-block-id="BS_C04_S04_V08_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न तेषां भोगादिषु प्रयत्नापेक्षा । ‘स यदि पितृलोककामो भवति । सङ्कल्पादेवास्य पितरः समुत्तिष्ठन्ति’(छांउ.८.२.१) इत्यादिश्रुतेः ॥ 08 ॥">न तेषां भोगादिषु प्रयत्नापेक्षा । ‘स यदि पितृलोककामो भवति । सङ्कल्पादेवास्य पितरः समुत्तिष्ठन्ति’(छांउ.८.२.१) इत्यादिश्रुतेः ॥ 08 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V42_B3" data-verse="BS_C03_S04_V42" data-block-id="BS_C03_S04_V42_B3">बृहत्संहितायां च –
-‘न दैवानभिकाङ्क्षेत कुत एव हरेर्गुणान् ।
-प्राजापत्यान् न चार्षांश्च गान्धर्वादीनपि क्वचित् ॥
-ऋष्यादिषु विशेषे तु दोषो नैवाविशेषतः’ ॥ इति विशेषदर्शनार्थमेक इत्युक्तम् ॥ 42 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V43" data-block-id="BS_C03_S04_V43" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(476)ओं बहिस्तूभयथाऽपि स्मृतेराचाराच्च ओम् ॥ 03-04-43 ॥</span></span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सङ्कल्पाधिकरणम् ॥ 06 ॥">॥ इति सङ्कल्पाधिकरणम् ॥ 06 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S04_A031" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनन्याधिपत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A031"></span></p><h4 id="अनन्याधिपत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A4.A8.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.AA.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अनन्याधिपत्यधिकरणम्">अनन्याधिपत्यधिकरणम्</span></h4>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V43" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V43">
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V09" data-block-id="BS_C04_S04_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(550)ओम् अत एव चानन्याधिपतिः ओम् ॥ 09-550 ॥">(550)ओम् अत एव चानन्याधिपतिः ओम् ॥ 09-550 ॥</span></span></span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V43_B1" data-verse="BS_C03_S04_V43" data-block-id="BS_C03_S04_V43_B1">देवर्षिगन्धर्वादिपदेभ्योऽन्यत्र शुभविषय आकाङ्क्षायामनाकाङ्क्षायां च न पतनम् ।</div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V09" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V09" style="position: relative;">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V09_B1" data-verse="BS_C04_S04_V09" data-block-id="BS_C04_S04_V09_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सत्यसङ्कल्पत्वादेव ।">सत्यसङ्कल्पत्वादेव ।</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V43_B2" data-verse="BS_C03_S04_V43" data-block-id="BS_C03_S04_V43_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id">‘देवर्षिगन्धर्वाणां पदाकाङ्क्षी पतेत् ध्रुवम् ।<br/>अन्यत्र शुभमाकाङ्क्षन् न पतेदविरोधतः’</span></span> इति स्मृतेः ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V09_B2" data-verse="BS_C04_S04_V09" data-block-id="BS_C04_S04_V09_B2" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id"><span data-deva="‘परमोऽधिपतिस्तेषां विष्णुरेव न संशयः ।">‘परमोऽधिपतिस्तेषां विष्णुरेव न संशयः ।</span><br><span data-deva="ब्रह्मादिमानुषान्तानां सर्वेषामविशेषतः ॥">ब्रह्मादिमानुषान्तानां सर्वेषामविशेषतः ॥</span><br><span data-deva="ततः प्राणादिनामान्ताः सर्वेऽपि पतयः क्रमात् ।">ततः प्राणादिनामान्ताः सर्वेऽपि पतयः क्रमात् ।</span><br><span data-deva="आचार्याश्चैव सर्वेऽपि यैर्ज्ञानं सुप्रतिष्ठितम् ।">आचार्याश्चैव सर्वेऽपि यैर्ज्ञानं सुप्रतिष्ठितम् ।</span><br><span data-deva=" एतेभ्योऽन्यः पतिर्नैव मुक्तानां नात्र संशयः’"> एतेभ्योऽन्यः पतिर्नैव मुक्तानां नात्र संशयः’</span></span><span data-deva=" इति वाराहे ॥ 09 ॥"> इति वाराहे ॥ 09 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V43_B4" data-verse="BS_C03_S04_V43" data-block-id="BS_C03_S04_V43_B4">‘नानात्वमेव कामानां नाकामः क्व च दृश्यते ।<br/>अतोऽविरुद्धकामः स्यादकामस्तेन भण्यते’ इत्याचाराच्च ॥ 43 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति आधिकारिकाधिकरणम् ॥ 06 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अनन्याधिपत्यधिकरणम् ॥ 07 ॥">॥ इति अनन्याधिपत्यधिकरणम् ॥ 07 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S04_A032" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अभावाधिकरणम् (उभयविधभोगाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A032"></span></p><h4 id="अभावाधिकरणम्_(उभयविधभोगाधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.AD.E0.A4.BE.E0.A4.B5.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.89.E0.A4.AD.E0.A4.AF.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.A7.E0.A4.AD.E0.A5.8B.E0.A4.97.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="अभावाधिकरणम् (उभयविधभोगाधिकरणम्)">अभावाधिकरणम् (उभयविधभोगाधिकरणम्)</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A089" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="फलश्रुत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A089"></span><h4 class="gr-section-head">फलश्रुत्यधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V10" data-block-id="BS_C04_S04_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(551)ओम् अभावं बादरिराह ह्येवम् ओम् ॥ 04-04-10 ॥">(551)ओम् अभावं बादरिराह ह्येवम् ओम् ॥ 04-04-10 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V10" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V10" style="position: relative;">
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V44" data-block-id="BS_C03_S04_V44" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(477)ओं स्वामिनः फलश्रुतेरित्यात्रेयः ओम् ॥ 03-04-44 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V10_B1" data-verse="BS_C04_S04_V10" data-block-id="BS_C04_S04_V10_B1" style="position: relative;"><span data-deva="चिन्मात्रं विनाऽन्यो देहस्तेषां न विद्यत इति बादरिः ।">चिन्मात्रं विनाऽन्यो देहस्तेषां न विद्यत इति बादरिः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V10_B2" data-verse="BS_C04_S04_V10" data-block-id="BS_C04_S04_V10_B2" style="position: relative;"><span data-deva="अशरीरो वाव तदा भवत्यशरीरं वाव सन्तं न प्रियाप्रिये स्पृशतो याभ्यां ह्येष उन्मथ्यते’ इत्येवं कौण्ठरव्यश्रुतावाह हि ॥ 10 ॥">अशरीरो वाव तदा भवत्यशरीरं वाव सन्तं न प्रियाप्रिये स्पृशतो याभ्यां ह्येष उन्मथ्यते’ इत्येवं कौण्ठरव्यश्रुतावाह हि ॥ 10 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V44" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V44">
+</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V44_B1" data-verse="BS_C03_S04_V44" data-block-id="BS_C03_S04_V44_B1">‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१) इत्यादि फलं स्वामिनां देवानामेव भवति ।</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V11" data-block-id="BS_C04_S04_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(552)ओं भावं जैमिनिर्विकल्पाम्नानात् ओम् ॥ 04-04-11 ॥">(552)ओं भावं जैमिनिर्विकल्पाम्नानात् ओम् ॥ 04-04-11 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V11" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V11" style="position: relative;">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V44_B2" data-verse="BS_C03_S04_V44" data-block-id="BS_C03_S04_V44_B2">‘यदु किञ्चेमाः प्रजाः शुभमाचरन्ति देवा एव तदाचरन्ति यदु किं चेमाः प्रजा विजानते देवा एव तद्विजानते देवानां ह्येतद्भवति स्वामी हि फलमश्नुते नास्वामी कर्म कुर्वाणः’ ॥ इति माध्यन्दिनायनश्रुतेरित्यात्रेयो मन्यते ॥ 44 ॥</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V11_B1" data-verse="BS_C04_S04_V11" data-block-id="BS_C04_S04_V11_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘स वा एष एवंवित् परमभिपश्यत्यभिशृणोति ज्योतिषैव रूपेण चिता वाऽचिता वा नित्येन वाऽनित्येन वाऽथानन्दी ह्येवैष भवति नानानन्दं कञ्चिदुपस्पृशति’ इत्यौद्दालकश्रुतौ विकल्पाम्नानाद् अन्यदेहस्यापि भावं जैमिनिर्मन्यते ॥ 11 ॥">‘स वा एष एवंवित् परमभिपश्यत्यभिशृणोति ज्योतिषैव रूपेण चिता वाऽचिता वा नित्येन वाऽनित्येन वाऽथानन्दी ह्येवैष भवति नानानन्दं कञ्चिदुपस्पृशति’ इत्यौद्दालकश्रुतौ विकल्पाम्नानाद् अन्यदेहस्यापि भावं जैमिनिर्मन्यते ॥ 11 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V45" data-block-id="BS_C03_S04_V45" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(478)ओम् आर्त्विज्यमित्यौडुलोमिस्तस्मै हि परिक्रियते ओम् ॥ 45-478 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V12" data-block-id="BS_C04_S04_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(553)ओं द्वादशाहवदुभयविधं बादरायणोऽतः ओम् ॥ 04-04-12 ॥">(553)ओं द्वादशाहवदुभयविधं बादरायणोऽतः ओम् ॥ 04-04-12 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V12" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V12" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V45" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V45">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V12_B1" data-verse="BS_C04_S04_V12" data-block-id="BS_C04_S04_V12_B1" style="position: relative;"><span data-deva="यथा द्वादशाहः क्रत्वात्मकः सत्रात्मकश्च भवति, एवं मुक्तभोगो बाह्यशरीरकृतश्चिन्मात्रकृतश्च भवतीति बादरायणो मन्यते ॥ 12 ॥">यथा द्वादशाहः क्रत्वात्मकः सत्रात्मकश्च भवति, एवं मुक्तभोगो बाह्यशरीरकृतश्चिन्मात्रकृतश्च भवतीति बादरायणो मन्यते ॥ 12 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V45_B1" data-verse="BS_C03_S04_V45" data-block-id="BS_C03_S04_V45_B1">सत्रयागेष्वृत्विजामपि फलदर्शनादल्पं फलं प्रजानामपि भवतीत्यौडुलोमिर्मन्यते । तदर्थं देवैः क्रियमाणत्वात् ॥ 45 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V46" data-block-id="BS_C03_S04_V46" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(479)ओं सहकार्यन्तरविधिः पक्षेण तृतीयं तद्वतो विध्यादिवत् ओम् ॥ 03-04-49 ॥</span></span></div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C04_S03_V13_I01" data-block-id="BS_C04_S03_V13_I01" data-verse="BS_C04_S04_V13" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="उपपत्तिश्च-">उपपत्तिश्च-</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V46" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V46">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V46_B1" data-verse="BS_C03_S04_V46" data-block-id="BS_C03_S04_V46_B1">तृतीयः स्वपक्षः । देवानां ज्ञापनादिकर्मणि सहकार्यान्तरत्वेन प्रजा विधीयन्ते । यथा प्रजावतो राज्ञः प्रजाः सहकारित्वेन विधीयन्ते । यथावाऽऽचार्यस्य शिष्याः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V46_B2" data-verse="BS_C03_S04_V46" data-block-id="BS_C03_S04_V46_B2">वाराहे च –
-‘ज्ञानादिदानं देवानां विष्णुना साधु चोदितम् ।
-वेदे च तेषां विहितं तत्राचार्यो महत्तरः ॥
-विहितः सहकारित्वे सहकार्यन्तरं प्रजाः ।
-पातृत्वेन यथा राज्ञो यथा शिष्या गुरोरपि ॥
-तस्माच्छ्रुतं फलं तासामाचार्याणां महत्तरम् ।
-ततो महत्तरं प्रोक्तं देवानामुत्तरोत्तरम्’ ॥ इति ॥ 46 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति फलश्रुत्यधिकरणम् ॥ 07 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V13" data-block-id="BS_C04_S04_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(554)ओं तन्वभावे सन्ध्यवदुपपत्तेः ओम् ॥ 04-04-13 ॥">(554)ओं तन्वभावे सन्ध्यवदुपपत्तेः ओम् ॥ 04-04-13 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V13" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V13" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A090" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कृत्स्नभावाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A090"></span><h4 class="gr-section-head">कृत्स्नभावाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V13_B1" data-verse="BS_C04_S04_V13" data-block-id="BS_C04_S04_V13_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सन्ध्यं स्वप्नः ।‘सन्ध्यं तृतीयं स्वप्नस्थानम्’(बृ.उ.६.३.९) इति श्रुतेः ॥ 13 ॥">सन्ध्यं स्वप्नः ।‘सन्ध्यं तृतीयं स्वप्नस्थानम्’(बृ.उ.६.३.९) इति श्रुतेः ॥ 13 ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V47" data-block-id="BS_C03_S04_V47" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(480)ओं कृत्स्नभावात् तु गृहिणोपसंहारः ओम् ॥ 03-04-47 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V47" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V47">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V47_B1" data-verse="BS_C03_S04_V47" data-block-id="BS_C03_S04_V47_B1">‘कुटुम्बे शुचौ देशे स्वाध्यायमधीयानो धार्मिकान् विदधत्’ इत्युक्त्वा  ‘न च पुनरावर्तते न च पुनरावर्तते’(छां.उ.८.१४) इति गृहिणोपसंहारः क्रियते । तस्माद् गृहस्तस्यैवोत्तमत्वम् ? इति न वाच्यम् । यतः कृत्स्नगृहस्थान् देवानपेक्ष्यैवोपसंहारः क्रियते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V47_B5" data-verse="BS_C03_S04_V47" data-block-id="BS_C03_S04_V47_B5">‘कृत्स्ना ह्येते गृहिणो देवाः कृत्स्ना एते यतयोऽत एषां न पुत्रा दायमुपयन्ति न चैते गृहान् विसृजन्त्यरागा अद्वेषा अलोभाः सर्वभोगाः सर्वज्ञाः सर्वकर्तारः’ इति पौत्रायणश्रुतिः ॥ 47 ॥</div>
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V48" data-block-id="BS_C03_S04_V48" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(481)ओं मौनवदितरेषामप्युपदेशात् ओम् ॥ 03-04-48 ॥</span></span></div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V14" data-block-id="BS_C04_S04_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(555)ओं भावे जाग्रद्वत् ओम् ॥ 04-04-14 ॥">(555)ओं भावे जाग्रद्वत् ओम् ॥ 04-04-14 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V14" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V14" style="position: relative;">
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V48" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V48">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V14_B1" data-verse="BS_C04_S04_V14" data-block-id="BS_C04_S04_V14_B1" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मवैवर्ते च –
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V48_B1" data-verse="BS_C03_S04_V48" data-block-id="BS_C03_S04_V48_B1">न चाश्रमद्वयमेव देवानाम् ।</div>
+">ब्रह्मवैवर्ते च –
+</span><p><span data-deva="‘स्वप्नस्थानं यथा भोगो विना देहेन युज्यते ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V48_B2" data-verse="BS_C03_S04_V48" data-block-id="BS_C03_S04_V48_B2">‘देवाएव ब्रह्मचारिणो देवा एव गृहस्था देवा एव वनस्था यथा ह्येते मुनय एवं सर्ववर्णाः सर्वाश्रमाः सर्वं ह्येते कर्म कुर्वन्ति’ इति कौण्ठरव्यश्रुतौ यतित्वदृष्टान्तेनान्येषामप्युपदेशात् ॥ 48 ॥</div>
+एवं मुक्तावपि भवेद् विना देहेन भोजनम् ॥
+स्वेच्छया वा शरीराणि तेजोरूपाणि कानिचित् ।
+">‘स्वप्नस्थानं यथा भोगो विना देहेन युज्यते ।
+एवं मुक्तावपि भवेद् विना देहेन भोजनम् ॥
+स्वेच्छया वा शरीराणि तेजोरूपाणि कानिचित् ।
+</span></p><span data-deva="
+स्वीकृत्य जागरितवद् भुक्त्वा त्यागः कदाचन’ इति ॥ 14 ॥">
+स्वीकृत्य जागरितवद् भुक्त्वा त्यागः कदाचन’ इति ॥ 14 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति कृत्स्नभावाधिकरणम् ॥ 08 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V15" data-block-id="BS_C04_S04_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(556)ओं प्रदीपवदावेशस्तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 04-04-15 ॥">(556)ओं प्रदीपवदावेशस्तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 04-04-15 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V15" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V15" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A091" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनाविष्काराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A091"></span><h4 class="gr-section-head">अनाविष्काराधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V15_B1" data-verse="BS_C04_S04_V15" data-block-id="BS_C04_S04_V15_B1" style="position: relative;"><span data-deva="शरीरमनुप्रविश्यापि तत् प्रकाशयन्तः पुण्यानेव भोगाननुभवन्ति । न तु दुःखादीन् । यथा प्रदीपो दीपिकादिषु प्रविष्टः, तत् स्थं तैलाद्येव भुङ्ते, न तु तत् कार्ष्ण्यादि ।
+‘तीर्णो हि तदा सर्वान् शोकान् हृदयस्य भवति’(बृ.उ.६.३.२२) इति हि दर्शयति ॥ 15 ॥">शरीरमनुप्रविश्यापि तत् प्रकाशयन्तः पुण्यानेव भोगाननुभवन्ति । न तु दुःखादीन् । यथा प्रदीपो दीपिकादिषु प्रविष्टः, तत् स्थं तैलाद्येव भुङ्ते, न तु तत् कार्ष्ण्यादि ।
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V49" data-block-id="BS_C03_S04_V49" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(482)ओम् अनाविष्कुर्वन्नन्वयात् ओम् ॥ 49-482 ॥</span></span></div>
+‘तीर्णो हि तदा सर्वान् शोकान् हृदयस्य भवति’(बृ.उ.६.३.२२) इति हि दर्शयति ॥ 15 ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V15_B2" data-verse="BS_C04_S04_V15" data-block-id="BS_C04_S04_V15_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न च ‘स्वर्गे लोके न भयं किञ्चनास्ति’(क.उ.१.१२) इत्यादिना स्वर्गादिस्थस्यैतदिति वाच्यम् । यतः –">न च ‘स्वर्गे लोके न भयं किञ्चनास्ति’(क.उ.१.१२) इत्यादिना स्वर्गादिस्थस्यैतदिति वाच्यम् । यतः –</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V49" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V49">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V49_B1" data-verse="BS_C03_S04_V49" data-block-id="BS_C03_S04_V49_B1">‘एतां विद्यामदीत्य ब्रह्मदर्शी वाव भवति । स एतां मनुष्येषु विब्रूयात् । यथा यथा ह वै ब्रूयात् तथा तथाऽधिको भवति’ । इति माठरश्रुतौ विद्यादानं श्रूयते ।
-तच्च बहूनां स्वीकरणार्थमाविष्कारेणेति न मन्तव्यम् । अन्वयाद्युक्तेः । अविष्कारेऽयोग्यानामपि स्वीकारप्राप्तिः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V49_B5" data-verse="BS_C03_S04_V49" data-block-id="BS_C03_S04_V49_B5">तच्च विषिद्धम् –
-‘मा नः स्तेनेभ्यो यो अभि द्रुहस्पदे निरामिणो रिपवोऽन्नेषु जागृधुः।
-येषां नैतन्नापरं कि च नैकं ब्रह्मणस्पते ब्रूहि तेभ्यं कदाचित्’(ऋ.सं.२.२३.१३) ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V49_B7" data-verse="BS_C03_S04_V49" data-block-id="BS_C03_S04_V49_B7">अथो (प)शमेनोपरता मनुष्याः ये धर्मिणो ब्रूहि तेभ्यः सदा नः ।
-आदेवानामोहते विव्रयो हृदि बृहस्पते न परः साम्नो विदुः’(ऋ.सं.२.२३.१४) इति ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V49_B9" data-verse="BS_C03_S04_V49" data-block-id="BS_C03_S04_V49_B9">विद्या ह वै ब्राह्मणमाजगाम गोपाय मां शेवधिष्टेऽहमस्मि ।
-अनार्यकायानृजवे शठाय न मां ब्रूया ऋजवे ब्रूहि नित्यम्’ इति च ॥ 49 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अनाविष्काराधिकरणम् (अन्वयाधिकरणम्) ॥ 09 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V16" data-block-id="BS_C04_S04_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(557)ओं स्वाप्ययसम्पत्त्योरन्यतरापेक्षमाविष्कृतं हि ओम् ॥ 04-04-16 ॥">(557)ओं स्वाप्ययसम्पत्त्योरन्यतरापेक्षमाविष्कृतं हि ओम् ॥ 04-04-16 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V16" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V16" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A092" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ऐहिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A092"></span><h4 class="gr-section-head">ऐहिकाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V16_B1" data-verse="BS_C04_S04_V16" data-block-id="BS_C04_S04_V16_B1" style="position: relative;"><span data-deva="सुप्तौ मोक्षे वा तदुच्यते ।‘अत्र पिताऽपिता भवति’, ‘अनन्वागतं पुण्येनान्वागतं पापेन’(बृ.उ.६.३.२२) इत्याद्याविष्कृतत्वात् ॥">सुप्तौ मोक्षे वा तदुच्यते ।‘अत्र पिताऽपिता भवति’, ‘अनन्वागतं पुण्येनान्वागतं पापेन’(बृ.उ.६.३.२२) इत्याद्याविष्कृतत्वात् ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V16_B2" data-verse="BS_C04_S04_V16" data-block-id="BS_C04_S04_V16_B2" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मवैवर्ते च-
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V50" data-block-id="BS_C03_S04_V50" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(483)ओम् ऐहिकमप्रस्तुतप्रतिबन्धे तद्दर्शनात् ओम् ॥ 50-483 ॥</span></span></div>
+">ब्रह्मवैवर्ते च-
+</span><p><span data-deva="‘ज्योतिर्मयेषु देहेषु स्वेच्छया विश्वमोक्षिणः ।
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V50" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V50">
+भुञ्जते सुसुखान्येव न दुःखादीन् कदाचन ॥
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V50_B1" data-verse="BS_C03_S04_V50" data-block-id="BS_C03_S04_V50_B1">‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निधिध्यासितव्यः’(बृ.उ.४.४.५) इति दर्शनार्थं श्रवणादि विधीयते । तच्च दर्शनमैहिकमेव प्रारब्धप्रतिबन्धाभावे ।</div>
+तीर्णा हि सर्वशोकांस्ते पुण्यपापादिवर्जिताः(निवृत्तसर्वदोषास्ते पुण्यपापादिवर्जिताः) ।
+">‘ज्योतिर्मयेषु देहेषु स्वेच्छया विश्वमोक्षिणः ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V50_B3" data-verse="BS_C03_S04_V50" data-block-id="BS_C03_S04_V50_B3">‘श्रुत्वाऽऽत्मानं मतिपूर्वं ह्युपास्य इहैव दृष्टिं परमस्य विन्देत् ।
+भुञ्जते सुसुखान्येव न दुःखादीन् कदाचन ॥
-यद्यारब्धं कर्म निबन्धकं स्यात् प्रेत्यैव पश्येद्योगमेवान्ववेक्ष्य’ ॥ इति सौपर्णश्रुतौ दर्शनात् ।</div>
+तीर्णा हि सर्वशोकांस्ते पुण्यपापादिवर्जिताः(निवृत्तसर्वदोषास्ते पुण्यपापादिवर्जिताः) ।
+</span></p><span data-deva="
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V50_B6" data-verse="BS_C03_S04_V50" data-block-id="BS_C03_S04_V50_B6"><span class="gr-reference gr-ref-BruhathSamhitha-id">‘अनादिजन्मसम्बन्धं निर्भेत्तुं पापपञ्जरम् ।<br/>यावत्या सेवया शक्यं तावत् कार्यं न संशयः॥<br/>यावद्दूरे स्थितो गम्यात् तावद्गन्तव्यमेव हि ।<br/>इह जन्मान्तरे वाऽपि तावत्यैव तु दर्शनम् ॥<br/>श्रवणं मननं चैव निधिध्यासनमेव च ।<br/>परे गुरौ च या भक्तिः परिचर्यादिकं हरेः ॥<br/>एषा सेवेति सम्प्रोक्ता यया तद्दर्शनं भवेत्’</span> इति बृहत्संहितायाम् ॥ 50 ॥</div>
+सर्वदोषनिवृत्तास्ते गुणमात्रस्वरूपिणः’ इति ॥ 16 ॥">
+सर्वदोषनिवृत्तास्ते गुणमात्रस्वरूपिणः’ इति ॥ 16 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति ऐहिकाधिकरणम् ॥ 10 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति उभयविधभोगाधिकरणम्(अभावाधिकरणम्) ॥ 08 ॥">॥ इति उभयविधभोगाधिकरणम्(अभावाधिकरणम्) ॥ 08 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S04_A033" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A033"></span></p><h4 id="सर्वकामाधिकरणम्_(जगद्व्यापाराधिकरणम्)" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D_.28.E0.A4.9C.E0.A4.97.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.B5.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.AA.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D.29"></span><span data-deva="सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्)">सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्)</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C03_S04_A093" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मुक्तिफलाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C03_S04_A093"></span><h4 class="gr-section-head">मुक्तिफलाधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V17" data-block-id="BS_C04_S04_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(558)ओं जगद्व्यापारवर्जम् ओम् ॥ 04-04-17 ॥">(558)ओं जगद्व्यापारवर्जम् ओम् ॥ 04-04-17 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V17" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V17" style="position: relative;">
-<div class="verse-block" id="BS_C03_S04_V51" data-block-id="BS_C03_S04_V51" data-doc="BS" data-chapter="BS_C03" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(484)ओम् एवं मुक्तिफलानियमस्तदवस्थावधृतेस्तदवस्थावधृतेः ओम् ॥ 03-04-51 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V17_B1" data-verse="BS_C04_S04_V17" data-block-id="BS_C04_S04_V17_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘सर्वान् कामानाप्त्वाऽमृतःसमभवत्’(ऐ.आ.२.५.४) इत्युच्यते । तत्र सृष्ट्यादिभ्योऽन्यानाप्नोति ॥ 17 ॥">‘सर्वान् कामानाप्त्वाऽमृतःसमभवत्’(ऐ.आ.२.५.४) इत्युच्यते । तत्र सृष्ट्यादिभ्योऽन्यानाप्नोति ॥ 17 ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C03_S04_V51" data-block-id="bhashya-BS_C03_S04_V51">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V51_B1" data-verse="BS_C03_S04_V51" data-block-id="BS_C03_S04_V51_B1">एवमेव प्रारब्धकर्माभावे शरीरपातानन्तरमेव मोक्षः; तद्भावे जन्मान्तराणीत्यनियमः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V51_B2" data-verse="BS_C03_S04_V51" data-block-id="BS_C03_S04_V51_B2">‘धर्मी स्वर्गं विधर्मी निरयमेत्येव ब्रह्मसंस्थोऽमृतमेत्येव ब्रह्मसंस्थोऽमृतम्’ इति ब्रह्मसंस्थस्य मोक्षस्यैवावधारणात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C03_S04_V51_B3" data-verse="BS_C03_S04_V51" data-block-id="BS_C03_S04_V51_B3">‘विद्वानमृतमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ।
-अवसन्नं यदारब्दं कर्म तत्रैव गच्छति ॥
-न चेद्बहूनि जन्मानि प्राप्यैवान्ते न संशयः’ ॥ इति च नारायणाध्यात्मे ॥ 51 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति मुक्तिफलाधिकरणम् ॥ 11 ॥</div>
+<div class="leading-bhashya" id="BS_C04_S03_V18_I01" data-block-id="BS_C04_S03_V18_I01" data-verse="BS_C04_S04_V18" style="position: relative;">
+<div class="leading-bhashya-line"><span data-deva="कुतः&nbsp;? –">कुतः&nbsp;? –</span></div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥ 03-04॥</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायः (साधनाध्यायः) ॥ 03 ॥</div>
-<span id="gr-C4" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="(फलाध्यायः) चतुर्थाध्यायः ॥"></span>
-== (फलाध्यायः) चतुर्थाध्यायः ॥ ==
-<span id="gr-C4-S1" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="प्रथमः पादः"></span>
-=== प्रथमः पादः ===
-<div class="introduction" id="BS_C04_S01_I01" data-block-id="BS_C04_S01_I01" data-verse="BS_C04_S01">
-<div class="introduction-line">फलं निगद्यतेऽस्मिन्नध्याये । कर्मनाशाख्यं फलमस्मिन् पादे ।</div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V18" data-block-id="BS_C04_S04_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(559)ओं प्रकरणादसन्निहितत्वाच्च ओम् ॥ 04-04-18 ॥">(559)ओं प्रकरणादसन्निहितत्वाच्च ओम् ॥ 04-04-18 ॥</span></span></span></div>
-<div class="introduction" id="BS_C04_S01_I02" data-block-id="BS_C04_S01_I02" data-verse="BS_C04_S01">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V18" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V18" style="position: relative;">
-<div class="introduction-line">नित्यशः कार्यं सर्वथा भाव्यं साधनं प्रथमथ उच्यते ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V18_B1" data-verse="BS_C04_S04_V18" data-block-id="BS_C04_S04_V18_B1" style="position: relative;"><span data-deva="जीवप्रकरणत्वाज्जीवानां तादृक्सामर्थ्यविदूरत्वाच्च ।">जीवप्रकरणत्वाज्जीवानां तादृक्सामर्थ्यविदूरत्वाच्च ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V18_B2" data-verse="BS_C04_S04_V18" data-block-id="BS_C04_S04_V18_B2" style="position: relative;"><span data-deva="वाराहे च-
+">वाराहे च-
+</span><p><span data-deva="‘स्वाधिकानन्दसम्प्राप्तौ सृष्ट्यादिव्यापृतिष्वपि ।
+मुक्तानां नैव कामः स्यादन्यान् कामांस्तु भुञ्जते ॥
+तद्योग्यता नैव तेषां कदाचित् क्वापि विद्यते ।
+">‘स्वाधिकानन्दसम्प्राप्तौ सृष्ट्यादिव्यापृतिष्वपि ।
+मुक्तानां नैव कामः स्यादन्यान् कामांस्तु भुञ्जते ॥
+तद्योग्यता नैव तेषां कदाचित् क्वापि विद्यते ।
+</span></p><span data-deva="
+न चायोग्यं विमुक्तोऽपि प्राप्नुयान्न च कामयेत्’ इति ॥ 18 ॥">
+न चायोग्यं विमुक्तोऽपि प्राप्नुयान्न च कामयेत्’ इति ॥ 18 ॥</span></div>
 </div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V19" data-block-id="BS_C04_S04_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(560)ओं प्रत्यक्षोपदेशादिति चेन्नाऽधिकारिकमण्डलस्थोक्तेः ओम् ॥ 04-04-19 ॥">(560)ओं प्रत्यक्षोपदेशादिति चेन्नाऽधिकारिकमण्डलस्थोक्तेः ओम् ॥ 04-04-19 ॥</span></span></span></div>
-<div class="introduction" id="BS_C04_S01_I03" data-block-id="BS_C04_S01_I03" data-verse="BS_C04_S01">
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V19" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V19" style="position: relative;">
-<div class="introduction-line">प्रायिकत्वाच्चाऽध्यायानां पादानां च न विरोधः ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V19_B1" data-verse="BS_C04_S04_V19" data-block-id="BS_C04_S04_V19_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘ता यो वेद । स वेद ब्रह्म । सर्वेऽस्मै देवा बलिमावहन्ति’(तै.उ.१.५) इति प्रत्यक्षोपदेशाज्जगदैश्वर्यमप्यस्तीति चेत्,">‘ता यो वेद । स वेद ब्रह्म । सर्वेऽस्मै देवा बलिमावहन्ति’(तै.उ.१.५) इति प्रत्यक्षोपदेशाज्जगदैश्वर्यमप्यस्तीति चेत्,</span></div>
-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V19_B2" data-verse="BS_C04_S04_V19" data-block-id="BS_C04_S04_V19_B2" style="position: relative;"><span data-deva="न । आधिकारिकमण्डलाधिपतिर्ब्रह्मा हि तत्रोच्यते ।">न । आधिकारिकमण्डलाधिपतिर्ब्रह्मा हि तत्रोच्यते ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V19_B3" data-verse="BS_C04_S04_V19" data-block-id="BS_C04_S04_V19_B3" style="position: relative;"><span data-deva="गारुडे च-
-<span id="gr-adh-BS_C04_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आवृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A001"></span><h4 class="gr-section-head">आवृत्यधिकरणम्</h4>
+">गारुडे च-
+</span><p><span data-deva="‘आत्मेत्येव परं देवमुपास्य हरिमव्ययम् ।
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V01" data-block-id="BS_C04_S01_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(485)ओम् आवृत्तिरसकृदुपदेशात् ओम् ॥ 04-01-01 ॥</span></span></div>
+केचिदत्रैव मुच्यन्ते नोत् क्रामन्ति कदाचन ॥
+अत्रैव च स्थितिस्तेषामन्तरिक्षे तु केचन ।
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V01" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V01">
+केचित् स्वर्गे महर्लोके जने तपसि चापरे ॥
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V01_B1" data-verse="BS_C04_S01_V01" data-block-id="BS_C04_S01_V01_B1">‘आत्मा वाऽरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निधिध्यासितव्यः’(बृ.उ.४.४.५) इत्यादीनां नाग्निष्टोमादिवदेकवारेणैव फलप्राप्तिः। किन्तु ? आवृत्तिः कर्तव्या । ‘स य एषोऽणिमा ऐतदात्म्यमिदं सर्वम्’(छां.उ.६.८.७) इत्याद्यसकृदुपदेशात् ॥ 01 ॥</div>
+केचित् सत्ये महाज्ञाना गच्छन्ति क्षीरसागरम् ।
+तत्रापि क्रमयोगेन ज्ञानाधिक्यात् समीपगाः ॥
-</div>
+सालोक्यं च सरूपत्वं सामीप्यं योग एव च ।
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V02" data-block-id="BS_C04_S01_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(486)ओं लिङ्गाच्च ओम् ॥ 04-01-02 ॥</span></span></div>
+इमामारभ्य सर्वत्र यावत् सुक्षीरसागरे ॥
+पुरुषोऽनन्तशयनः श्रीमन्नारायणाभिधः ।
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V02" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V02">
+मानुषा वर्णभेदेन तथैवाऽश्रमभेदतः ॥
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V02_B1" data-verse="BS_C04_S01_V02" data-block-id="BS_C04_S01_V02_B1">‘स तपोऽतप्यत...... पुनरेव वरुणं पितरमुपससार’(तै.उ.३.१.२) इत्याद्यावर्तनलिङ्गाच्च ।</div>
+क्षितिपा मनुष्यगन्धर्वा देवाश्च पितरश्चिराः ।
+आजानजाः कर्मजाश्च तात्त्विकाश्च शचीपतिः ॥
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V02_B3" data-verse="BS_C04_S01_V02" data-block-id="BS_C04_S01_V02_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id">‘नित्यशः श्रवणं चैव मननं ध्यानमेव च ।<br/>कर्तव्यमेव पुरुषैर्ब्रह्मदर्शनमिच्छुभिः’</span></span>इत् बृहत्तन्त्रे ॥ 02 ॥</div>
+रुद्रो ब्रह्मेति क्रमशस्तेषु चैवोत्तमोत्तमाः ।
+नित्यानन्दे च भोगे च ज्ञानैश्वर्यगुणेषु च ॥
-</div>
+सर्वे शतगुणोद्रिक्ताः पूर्वस्मादुत्तरोत्तरम् ।
-<div class="gr-author-note">॥ इति आवृत्यधिकरणम् ॥ 01 ॥</div>
+पूज्यन्ते चावरैस्ते तु सर्वपूज्यश्चतुर्मुखः ॥
+स्वजगद्व्यापृतिस्तेषां पूर्ववत् समुदीरिता ।
-<span id="gr-adh-BS_C04_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आत्मोपगमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A002"></span><h4 class="gr-section-head">आत्मोपगमाधिकरणम्</h4>
+सयुजः परमात्मानं प्रविश्य च बहिर्गताः
+चिद्रूपान् प्राकृतांश्चापि विना भोगांस्तु कांश्चन ।
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V03" data-block-id="BS_C04_S01_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(487)ओम् आत्मेति तूपगच्छन्ति ग्राहयन्ति च ओम् ॥ 04-01-03 ॥</span></span></div>
+">‘आत्मेत्येव परं देवमुपास्य हरिमव्ययम् ।
+केचिदत्रैव मुच्यन्ते नोत् क्रामन्ति कदाचन ॥
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V03" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V03">
+अत्रैव च स्थितिस्तेषामन्तरिक्षे तु केचन ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V03_B1" data-verse="BS_C04_S01_V03" data-block-id="BS_C04_S01_V03_B1">आत्मेत्युपदेश उपासनं च मोक्षार्थिभिः सर्वथा कार्यमेव ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘नान्यं विचिन्तय आत्मानमेवाहं विजानीयामात्मानमुपास आत्मा हि ममैष भवति’ इति ह्युपगच्छन्ति । ‘आत्मेत्येवोपास्वाऽत्मेत्येव विजानीहि नान्यं किञ्चन विजानथ आत्मा ह्येष भवति’</span></span>इति ग्राहयन्ति च ।</div>
+केचित् स्वर्गे महर्लोके जने तपसि चापरे ॥
+केचित् सत्ये महाज्ञाना गच्छन्ति क्षीरसागरम् ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V03_B2" data-verse="BS_C04_S01_V03" data-block-id="BS_C04_S01_V03_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id">‘आत्मेत्युपासनम् कार्यं सर्वथैव मुमुक्षुभिः ।<br/>नानाक्लेशसमायुक्तोऽप्येतावन्नैव विस्मरेत्’</span></span> इति भविष्यत्पर्वणि ॥</div>
+तत्रापि क्रमयोगेन ज्ञानाधिक्यात् समीपगाः ॥
+सालोक्यं च सरूपत्वं सामीप्यं योग एव च ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V03_B4" data-verse="BS_C04_S01_V03" data-block-id="BS_C04_S01_V03_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘आत्मा विष्णुरिति ध्यानं विशेषणविशेष्यतः ।<br/>सर्वेषां च मुमुक्षूणामुपदेशश्च तादृशः ॥<br/>कर्तव्यो नास्य हानेन कस्यचिन्मोक्ष इष्यते’</span></span> इति ब्राह्मे ॥ 03 ॥</div>
+इमामारभ्य सर्वत्र यावत् सुक्षीरसागरे ॥
+पुरुषोऽनन्तशयनः श्रीमन्नारायणाभिधः ।
+मानुषा वर्णभेदेन तथैवाऽश्रमभेदतः ॥
+क्षितिपा मनुष्यगन्धर्वा देवाश्च पितरश्चिराः ।
+आजानजाः कर्मजाश्च तात्त्विकाश्च शचीपतिः ॥
+रुद्रो ब्रह्मेति क्रमशस्तेषु चैवोत्तमोत्तमाः ।
+नित्यानन्दे च भोगे च ज्ञानैश्वर्यगुणेषु च ॥
+सर्वे शतगुणोद्रिक्ताः पूर्वस्मादुत्तरोत्तरम् ।
+पूज्यन्ते चावरैस्ते तु सर्वपूज्यश्चतुर्मुखः ॥
+स्वजगद्व्यापृतिस्तेषां पूर्ववत् समुदीरिता ।
+सयुजः परमात्मानं प्रविश्य च बहिर्गताः
+चिद्रूपान् प्राकृतांश्चापि विना भोगांस्तु कांश्चन ।
+</span></p><span data-deva="
+भुञ्जते मुक्तिरेवं ते विस्पष्टं समुदाहृता’ इति ॥ 19 ॥">
+भुञ्जते मुक्तिरेवं ते विस्पष्टं समुदाहृता’ इति ॥ 19 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति आत्मोपगमाधिकरणम् ॥ 02 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V20" data-block-id="BS_C04_S04_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(561)ओं विकारावर्ति च तथाहि दर्शयति ओम् ॥ 04-04-20 ॥">(561)ओं विकारावर्ति च तथाहि दर्शयति ओम् ॥ 04-04-20 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V20" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V20" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C04_S01_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नप्रतीकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A003"></span><h4 class="gr-section-head">नप्रतीकाधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V20_B1" data-verse="BS_C04_S04_V20" data-block-id="BS_C04_S04_V20_B1" style="position: relative;"><span data-deva="विकारावर्तिव्यापारो मुक्तानां न विद्यते । ‘इमं मानवमावर्तं नाऽवर्तन्ते’(छांउ.४.१५.६) इति हि श्रुतिः ।">विकारावर्तिव्यापारो मुक्तानां न विद्यते । ‘इमं मानवमावर्तं नाऽवर्तन्ते’(छांउ.४.१५.६) इति हि श्रुतिः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V20_B3" data-verse="BS_C04_S04_V20" data-block-id="BS_C04_S04_V20_B3" style="position: relative;"><span data-deva="वाराहे च –
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V04" data-block-id="BS_C04_S01_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(488)ओं न प्रतीके न हि सः ओम् ॥ 04-01-04 ॥</span></span></div>
+">वाराहे च –
+</span><p><span data-deva="स्वाधिकारेण वर्तन्ते देवा मुक्तावपि स्फुटम् ।
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V04" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V04">
+बलिं हरन्ति मुक्ताय विरिञ्चाय तु पूर्ववत् ॥
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V04_B1" data-verse="BS_C04_S01_V04" data-block-id="BS_C04_S01_V04_B1">‘नाम ब्रह्मेत्युपासIत’(छां.उ.७.१.५) इत्यादिना शब्दभ्रान्त्या न प्रतीके ब्रह्मदृष्टिः कार्या । किन्तु ? तत्स्थत्वेनैवोपासनं कार्यम् ।</div>
+सब्रह्मकास्तु ते देवा विष्णवे च विशेषतः ।
+न विकाराधिकारस्तु मुक्तानामन्य एव तु ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V04_B2" data-verse="BS_C04_S01_V04" data-block-id="BS_C04_S01_V04_B2">ब्रह्मतर्के च –
+">स्वाधिकारेण वर्तन्ते देवा मुक्तावपि स्फुटम् ।
-‘नामादिप्राणपर्यन्तमुभयोः प्रथमात्वतः ।
+बलिं हरन्ति मुक्ताय विरिञ्चाय तु पूर्ववत् ॥
-ऐक्यदृष्टिरिति भ्रान्तिरबुधानां भविष्यति ॥
+सब्रह्मकास्तु ते देवा विष्णवे च विशेषतः ।
-नामादिस्थितिरेवात्र ब्रह्मणो हि विधीयते ।
+न विकाराधिकारस्तु मुक्तानामन्य एव तु ।
-सर्वार्था प्रथमा यस्मात् सप्तम्यर्था ततो मता’ इति ॥ 04 ॥</div>
+</span></p><span data-deva="
+विकाराधिकृता ज्ञेया ये नियुक्तास्तु विष्णुना’ इति ॥ 20 ॥">
+विकाराधिकृता ज्ञेया ये नियुक्तास्तु विष्णुना’ इति ॥ 20 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति नप्रतीकाधिकरणम् ॥ 03 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्) ॥ 09 ॥">॥ इति सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्) ॥ 09 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S04_A034" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A034"></span></p><h4 id="स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.B8.E0.A5.8D.E0.A4.A5.E0.A4.BF.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.28.E0.A4.8F.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A5.82.E0.A4.AA.E0.A4.BE.29.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम्">स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S01_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A004"></span><h4 class="gr-section-head">ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V21" data-block-id="BS_C04_S04_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(562)ओं स्थितिमाह दर्शयतश्चैवं प्रत्यक्षानुमाने ओम् ॥ 04-04-21 ॥">(562)ओं स्थितिमाह दर्शयतश्चैवं प्रत्यक्षानुमाने ओम् ॥ 04-04-21 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V21" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V21" style="position: relative;">
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V05" data-block-id="BS_C04_S01_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(489)ओं ब्रह्मदृष्टिरुत्कर्षात् ओम् ॥ 04-01-05 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V21_B1" data-verse="BS_C04_S04_V21" data-block-id="BS_C04_S04_V21_B1" style="position: relative;"><span data-deva="‘एतत् साम गायन्नास्ते’(तै.उ.३.१०) इत्युच्यते । तत्राऽनन्दादीनां वृद्धिर्ह्रासश्च न विद्यते। एकप्रकारेणैव सर्वदा स्थितिः ।">‘एतत् साम गायन्नास्ते’(तै.उ.३.१०) इत्युच्यते । तत्राऽनन्दादीनां वृद्धिर्ह्रासश्च न विद्यते। एकप्रकारेणैव सर्वदा स्थितिः ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V21_B2" data-verse="BS_C04_S04_V21" data-block-id="BS_C04_S04_V21_B2" style="position: relative;"><span data-deva="‘स एष एतस्मिन्(तै.उ.३.१०) ब्रह्मणि सम्पन्नो न जायते न म्रियते न हीयते न वर्धते स्थित एव सर्वदा भवति दर्शन्नेव ब्रह्म दर्शन्नेवाऽत्मानं तस्यैवं दर्शयतो नाऽपत्तिर्न विपत्तिः’ इत्याह जाबालश्रुतौ ।">‘स एष एतस्मिन्(तै.उ.३.१०) ब्रह्मणि सम्पन्नो न जायते न म्रियते न हीयते न वर्धते स्थित एव सर्वदा भवति दर्शन्नेव ब्रह्म दर्शन्नेवाऽत्मानं तस्यैवं दर्शयतो नाऽपत्तिर्न विपत्तिः’ इत्याह जाबालश्रुतौ ।</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V05" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V05">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V21_B3" data-verse="BS_C04_S04_V21" data-block-id="BS_C04_S04_V21_B3" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Moksha-id"><span data-deva="‘यत्र गत्वा न म्रियते यत्र गत्वा न जायते ।">‘यत्र गत्वा न म्रियते यत्र गत्वा न जायते ।</span><br><span data-deva="  न हीयते यत्र गत्वा यत्र गत्वा न वर्धते’">  न हीयते यत्र गत्वा यत्र गत्वा न वर्धते’</span></span></span><span data-deva=" इति मोक्षधर्मे ॥"> इति मोक्षधर्मे ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V05_B1" data-verse="BS_C04_S01_V05" data-block-id="BS_C04_S01_V05_B1">ब्रह्मदृष्टिश्च सर्वथा कार्यैव परमेश्वरे । उत्कृष्टत्वात् ।</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V21_B4" data-verse="BS_C04_S04_V21" data-block-id="BS_C04_S04_V21_B4" style="position: relative;"><span data-deva="विद्वत् प्रत्यक्षात् कारणभावल्लिङ्गाच्च ।">विद्वत् प्रत्यक्षात् कारणभावल्लिङ्गाच्च ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V21_B5" data-verse="BS_C04_S04_V21" data-block-id="BS_C04_S04_V21_B5" style="position: relative;"><span data-deva="ब्रह्मवैवर्ते च –
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V05_B2" data-verse="BS_C04_S01_V05" data-block-id="BS_C04_S01_V05_B2">‘ब्रह्मदृष्ट्या सदोपास्यो विष्णुः सर्वैरपि ध्रुवम् ।
+">ब्रह्मवैवर्ते च –
-महत्त्ववाची शब्दोऽयं महत्त्वज्ञानमेव हि ।
+</span><p><span data-deva="‘न ह्रासो न च वृद्धिर्वा मुक्तानां विद्यते क्वचित् ।
-सर्वतः प्रीतिजनकमतस्तत् सर्वता भवेत्’ ॥</div>
+विद्वत्प्रत्यक्षसिद्धत्वात् कारणाभावतोऽनुमा ॥
+हरेरुपासना चात्र सदैव सुखरूपिणी ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V05_B5" data-verse="BS_C04_S01_V05" data-block-id="BS_C04_S01_V05_B5"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id">आत्मेत्येव यदोपासा तदा ब्रह्मत्वसंयुता ।<br/>कार्यैव सर्वथा विष्णोर्ब्रह्मत्वं न परित्यजेत्’</span></span> इति ब्रह्मतर्के ॥ 05 ॥</div>
+">‘न ह्रासो न च वृद्धिर्वा मुक्तानां विद्यते क्वचित् ।
+विद्वत्प्रत्यक्षसिद्धत्वात् कारणाभावतोऽनुमा ॥
+हरेरुपासना चात्र सदैव सुखरूपिणी ।
+</span></p><span data-deva="
+न तु साधनभूता सा सिद्धिरेवात्र सा यतः’ इति ॥ 21 ॥">
+न तु साधनभूता सा सिद्धिरेवात्र सा यतः’ इति ॥ 21 ॥</span></div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम् ॥ 04 ॥</div>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V22" data-block-id="BS_C04_S04_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(563)ओं भोगमात्रसाम्यलिङ्गाच्च ओम् ॥ 04-04-22 ॥">(563)ओं भोगमात्रसाम्यलिङ्गाच्च ओम् ॥ 04-04-22 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V22" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V22" style="position: relative;">
-<span id="gr-adh-BS_C04_S01_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आदित्यादिमत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A005"></span><h4 class="gr-section-head">आदित्यादिमत्यधिकरणम्</h4>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V22_B1" data-verse="BS_C04_S04_V22" data-block-id="BS_C04_S04_V22_B1" style="position: relative;"><span data-deva="न च भोगविशेषादिविरोधः ।‘एतमानन्दमयमात्मानमनुविश्य न जायते न म्रियते न ह्रसते न वर्धते यथाकामं चरति यथाकामं पिबति यथाकामं रमते यथाकाममुपरमते’(तै.उ.२.८)
+इति भोगमात्रसाम्यलिङ्गात् ।">न च भोगविशेषादिविरोधः ।‘एतमानन्दमयमात्मानमनुविश्य न जायते न म्रियते न ह्रसते न वर्धते यथाकामं चरति यथाकामं पिबति यथाकामं रमते यथाकाममुपरमते’(तै.उ.२.८)
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V06" data-block-id="BS_C04_S01_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(490)ओम् आदित्यादिमतयश्चाङ्ग उपपत्तेः ओम् ॥ 04-01-06 ॥</span></span></div>
+इति भोगमात्रसाम्यलिङ्गात् ।</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V22_B4" data-verse="BS_C04_S04_V22" data-block-id="BS_C04_S04_V22_B4" style="position: relative;"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id"><span data-deva="‘अवृद्धिह्रासरूपत्वं मुक्तानां प्रायिकं भवेत् ।">‘अवृद्धिह्रासरूपत्वं मुक्तानां प्रायिकं भवेत् ।</span><br><span data-deva="कादाचित्कविशेषस्तु नैव तेषां विषिध्यते’">कादाचित्कविशेषस्तु नैव तेषां विषिध्यते’</span></span></span><span data-deva=" इति कौर्मे ॥"> इति कौर्मे ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V06" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V06">
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V22_B6" data-verse="BS_C04_S04_V22" data-block-id="BS_C04_S04_V22_B6" style="position: relative;"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaTantre-id"><span data-deva="‘प्रवाहतस्तु वृद्धिर्वा ह्रासो वा नैव कुत्रचित् ।">‘प्रवाहतस्तु वृद्धिर्वा ह्रासो वा नैव कुत्रचित् ।</span><br><span data-deva="नाप्रियं किञ्चिदपि तु मुक्तानां विद्यते क्वचित् ॥">नाप्रियं किञ्चिदपि तु मुक्तानां विद्यते क्वचित् ॥</span><br><span data-deva=" कुत एव तु दुःखं स्यात् सुखमेव सदोदितम् । भोगानां तु विशेषे तु वैचित्र्यं लभ्यते क्वचित्’"> कुत एव तु दुःखं स्यात् सुखमेव सदोदितम् । भोगानां तु विशेषे तु वैचित्र्यं लभ्यते क्वचित्’</span></span><span data-deva=" |इति नारायणतन्त्रे ॥ 22 ॥"> |इति नारायणतन्त्रे ॥ 22 ॥</span></div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V06_B1" data-verse="BS_C04_S01_V06" data-block-id="BS_C04_S01_V06_B1">‘चक्षोः सूर्यो अजायत’(ऋ.सं.१०.९०.१३) इत्याद्युपासनं च देवानां कार्यमेव । स्वोत्पत्तिस्थानात् स्वाश्रयत्वान्मुक्तौ तत्र लयस्यापेक्षितत्वाच्चोपपन्नं तथोपासनम् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V06_B2" data-verse="BS_C04_S01_V06" data-block-id="BS_C04_S01_V06_B2">नारायणतन्त्रे च –
-‘आधिव्याधिनिमित्तेन विक्षिप्तमनसोऽपि तु ।
-गुणानां स्मरणाशक्तौ विष्णोर्ब्रह्मत्वमेव तु ॥
-स्मर्तव्यं सततं तत् तु न कदाचित् परित्यजेत् ।
-अत्र सर्वगुणानां च यतोऽन्तर्भाव इष्यते ॥
-स्वोत्पत्त्यङ्गं च देवानां विष्णोश्चिन्त्यं सदैव तु ।
-तेषां तत्र प्रवेशो हि मुक्तिरित्युच्यते बुधैः ॥
-तदाश्रिताश्च ते नित्यं ततश्चिन्त्यं विशेषतः’ इति ॥ 06 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति आदित्यादिमत्यधिकरणम् ॥ 05 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम् ॥ 10 ॥">॥ इति स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम् ॥ 10 ॥</span></div>
+<p><span id="gr-adh-BS_C04_S04_A035" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनावृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A035"></span></p><h4 id="अनावृत्यधिकरणम्" class="gr-section-head mw-html-heading"><span id=".E0.A4.85.E0.A4.A8.E0.A4.BE.E0.A4.B5.E0.A5.83.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.A7.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.AE.E0.A5.8D"></span><span data-deva="अनावृत्यधिकरणम्">अनावृत्यधिकरणम्</span></h4>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S01_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आसनाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A006"></span><h4 class="gr-section-head">आसनाधिकरणम्</h4>
+<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V23" data-block-id="BS_C04_S04_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra" style="position: relative;"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line"><span data-deva="(564)ओम् अनावृत्तिः शब्दादनावृत्तिः शब्दात् ओम् ॥ 04-04-23 ॥">(564)ओम् अनावृत्तिः शब्दादनावृत्तिः शब्दात् ओम् ॥ 04-04-23 ॥</span></span></span></div>
+<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V23" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V23" style="position: relative;">
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V07" data-block-id="BS_C04_S01_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(491)ओम् आसीनः सम्भवात् ओम् ॥ 04-01-07 ॥</span></span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V23_B01" data-verse="BS_C04_S04_V23" data-block-id="BS_C04_S04_V23_B01" style="position: relative;"><span data-deva="‘नच पुनरावर्तते नच पुनरावर्तते’(छां.उ.८.१५.१),‘सर्वान् कामानाप्त्वाऽमृतः समभवत् समभवत्’(ऐ.आ.२.५.१-१५) इत्यादिश्रुतिभ्यः ॥ 23 ॥">‘नच पुनरावर्तते नच पुनरावर्तते’(छां.उ.८.१५.१),‘सर्वान् कामानाप्त्वाऽमृतः समभवत् समभवत्’(ऐ.आ.२.५.१-१५) इत्यादिश्रुतिभ्यः ॥ 23 ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V23_B02" data-verse="BS_C04_S04_V23" data-block-id="BS_C04_S04_V23_B02" style="position: relative;"><span data-deva="ज्ञानानन्दादिभिः सर्वैर्गुणैः पूर्णाय विष्णवे ।
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V07" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V07">
+नमोऽस्तु गुरवे नित्यं सर्वथाऽतिप्रियाय मे ॥">ज्ञानानन्दादिभिः सर्वैर्गुणैः पूर्णाय विष्णवे ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V07_B1" data-verse="BS_C04_S01_V07" data-block-id="BS_C04_S01_V07_B1">सर्वदोपासनं कुर्वन्नप्यासीनो विशेषतः कुर्यात् । तदा विक्षेपाल्पत्वेन सम्भवात् ॥ 07 ॥</div>
+नमोऽस्तु गुरवे नित्यं सर्वथाऽतिप्रियाय मे ॥</span></div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V23_B04" data-verse="BS_C04_S04_V23" data-block-id="BS_C04_S04_V23_B04" style="position: relative;"><span data-deva="यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं
-</div>
+">यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V08" data-block-id="BS_C04_S01_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(492)ओं ध्यानाच्च ओम् ॥ 04-01-08 ॥</span></span></div>
+</span><p><span data-deva="बट् तद्दर्शतमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् ।
+वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुः
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V08" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V08">
+">बट् तद्दर्शतमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् ।
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V08_B1" data-verse="BS_C04_S01_V08" data-block-id="BS_C04_S01_V08_B1"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaTantre-id">‘स्मरणोपासनं चैव ध्यानात्मकमिति द्विधा ।<br/>स्मरणं सर्वदा योग्यं ध्यानोपासनमानसे॥<br/>नैरन्तर्यं मनोवृत्तेर्ध्यानमित्युच्यते बुधैः ।<br/>आसीनस्य भवेत् तत् तु न शयानस्य निद्रया ॥<br/>स्थितस्य गच्छतो वाऽपि विक्षेपस्यैव सम्भवात् ।<br/>स्मरणात् परमं ज्ञेयं ध्यानं नास्त्यत्र संशयः’</span> इति च नारायणतन्त्रे।</div>
+वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुः
+</span></p><span data-deva="
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V07_B7" data-verse="BS_C04_S01_V08" data-block-id="BS_C04_S01_V07_B7">अतो ध्यानत्वाच्च ॥ 08 ॥</div>
+मध्वो यत् तु तृतीयमेतदमुना भाष्यं कृतं केशवे (तृतीयकं कृतमिदं भाष्यं हरौ तेन हि) ॥">
+मध्वो यत् तु तृतीयमेतदमुना भाष्यं कृतं केशवे (तृतीयकं कृतमिदं भाष्यं हरौ तेन हि) ॥</span></div>
-</div>
+<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V23_B08" data-verse="BS_C04_S04_V23" data-block-id="BS_C04_S04_V23_B08" style="position: relative;"><span data-deva="नित्यानन्दो हरिः पूर्णो नित्यदा प्रीयतां मम ।
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V09" data-block-id="BS_C04_S01_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(493)ओम् अचलत्वं चापेक्ष्य ओम् ॥ 04-01-09 ॥</span></span></div>
+नमस्तस्मै नमस्तस्मै नमस्तस्मै च विष्णवे ॥">नित्यानन्दो हरिः पूर्णो नित्यदा प्रीयतां मम ।
+नमस्तस्मै नमस्तस्मै नमस्तस्मै च विष्णवे ॥</span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V09" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V09">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V09_B1" data-verse="BS_C04_S01_V09" data-block-id="BS_C04_S01_V09_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘अचलं चेच्छरीरं स्यान्मनसश्चाप्यचालनम्।<br/>चलने तु शरीरस्य चञ्चलं तु मनो भवेत्’</span></span> इति च ब्रह्माण्डे ॥ 09 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V10" data-block-id="BS_C04_S01_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(494)ओं स्मरन्ति च ओम् ॥ 04-01-10 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V10" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V10">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V10_B1" data-verse="BS_C04_S01_V10" data-block-id="BS_C04_S01_V10_B1">‘समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः ।
-सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन्’(भ.गी.६.१३) इत्यादि ॥ 10 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V11" data-block-id="BS_C04_S01_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(495)ओं यत्रैकाग्रता तत्राविशेषात् ओम् ॥ 04-01-11 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V11" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V11">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V11_B1" data-verse="BS_C04_S01_V11" data-block-id="BS_C04_S01_V11_B1">देशकालावस्थादिषु यत्रैकाग्रता भवति तत्रैव स्थातव्यम् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V11_B2" data-verse="BS_C04_S01_V11" data-block-id="BS_C04_S01_V11_B2"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">‘तमेव देशं सेवेत तं कालं तामवस्थितिम् ।<br/>तानेव भोगान् सेवेत मनो यत्र प्रसीदति ॥<br/>न हि देशादिभिः कश्चिद् विशेषः समुदीरितः ।<br/>मनः प्रसाधनार्थं हि देशकालादिचिन्तना’</span> इति वाराहे ॥ 11 ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति आसनाधिकरणम् ॥ 06 ॥</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S01_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रायणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A007"></span><h4 class="gr-section-head">प्रायणाधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V12" data-block-id="BS_C04_S01_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(496)ओम् आ प्रायणात् तत्रापि हि दृष्टम् ओम् ॥ 04-01-12 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V12" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V12">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V12_B1" data-verse="BS_C04_S01_V12" data-block-id="BS_C04_S01_V12_B1">यावन्मोक्षस्तावदुपासनादि कार्यम् ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V12_B2" data-verse="BS_C04_S01_V12" data-block-id="BS_C04_S01_V12_B2">‘स यो ह वैतद् भगवन्मनुष्येषु प्रायणान्तम् ओङ्कारमभिध्यायीत’(प्र.उ.५.१) इति हि श्रुतिः ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V12_B4" data-verse="BS_C04_S01_V12" data-block-id="BS_C04_S01_V12_B4">‘सर्वदैनमुपासीत यावद् विमुक्तिर्मुक्ता अपि ह्येनमुपासते’ इति सौपर्णश्रुतिः ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V12_B6" data-verse="BS_C04_S01_V12" data-block-id="BS_C04_S01_V12_B6"><span class="gr-reference gr-ref-Brahmanda-id">‘श्रुणुयाद् यावदज्ञानं मतिर्यावदयुक्तता ।<br/>ध्यानं च यावदीक्षा स्यान्नेक्षा क्वचन बाध्यते ॥<br/>दृष्टतत्त्वस्य च ध्यानं यदा दृष्टिर्न विद्यते।<br/>भक्तिश्चानन्तकालीना परमे ब्रह्मणि स्फुटा ।<br/>आ विमुक्तेर्विधिर्नित्यं स्वत एव ततः परम्’</span> इति ब्रह्माण्डे ॥ 12 ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति प्रायणाधिकरणम् ॥ 07 ॥</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S01_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तदधिगमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S01_A008"></span><h4 class="gr-section-head">तदधिगमाधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V13" data-block-id="BS_C04_S01_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(497)ओं तदधिगम उत्तरपूर्वाघयोरश्लेषविनाशौ तद्व्यपदेशात् ओम् ॥04-01-13 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V13" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V13">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V13_B1" data-verse="BS_C04_S01_V13" data-block-id="BS_C04_S01_V13_B1">ब्रह्मदर्शन-उत्तराघस्याश्लेषः पूर्वस्य विनाशश्च ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V13_B2" data-verse="BS_C04_S01_V13" data-block-id="BS_C04_S01_V13_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Tadavyapadeshath-id">‘तद् यथा पुष्करपलाश आपो न श्लिष्यन्त एवमेवंविदि पापं कर्म न श्लिष्यते’(छां.उ.४.१४.३),‘तद् यथेषीकातूलमग्नौ प्रोतं प्रदूयेतैवं हैवास्य सर्वे पाप्मानः प्रदूयन्ते’(छां.उ.५.२४.३)</span></span> इति तद्व्यपदेशात् ॥ 13 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V14" data-block-id="BS_C04_S01_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(498)ओम् इतरस्याप्येवमसंश्लेषः पाते तु ओम् ॥ 04-01-14 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V14" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V14">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V14_B1" data-verse="BS_C04_S01_V14" data-block-id="BS_C04_S01_V14_B1">पुण्यस्याप्येवमसंश्लेषः पाते। तुशब्दोऽनुत्थानवाची ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V14_B2" data-verse="BS_C04_S01_V14" data-block-id="BS_C04_S01_V14_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Agnayapurana-id">‘यथाऽश्लेषो विनाशश्च मुक्तस्य तु विकर्मणः ।<br/>एवं सुकर्मणश्चापि पततस्तमसि ध्रुवम्’</span></span> इति चाग्नेये ॥ 14 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V15" data-block-id="BS_C04_S01_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(499)ओम् अनारब्धकार्ये एव तु पूर्वे तदवधेः ओम् ॥ 04-01-15 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V15" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V15">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V15_B1" data-verse="BS_C04_S01_V15" data-block-id="BS_C04_S01_V15_B1">अनारब्धकार्ये एव पूर्वे पुण्यपापे विनश्यतः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V15_B2" data-verse="BS_C04_S01_V15" data-block-id="BS_C04_S01_V15_B2">‘तस्य तावदेव चिरं यावन्न विमोक्ष्येऽथ सम्पत्स्यते’(छां.उ.६.१४.२)) इति तदवधेः । तुशब्दः स्मृतिद्योतकः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V15_B4" data-verse="BS_C04_S01_V15" data-block-id="BS_C04_S01_V15_B4"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaTantre-id">‘यदनारब्धपापं स्यात् तद् विनश्यति निश्चयात् ।<br/>पश्यतो ब्रह्म निर्द्वन्द्वं हीनं च ब्रह्म पश्यतः ॥<br/>द्विषतो वा भवेत् पुण्यनाशो नास्त्यत्र संशयः ।<br/>तस्याप्यारब्धकार्यस्य न विनाशोऽस्ति कुत्रचित् ॥<br/>आरब्धयोश्च नाशः स्यादल्पयोः पुण्यपापयोः’</span> इति च नारायणतन्त्रे ॥ 15 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V16" data-block-id="BS_C04_S01_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(500)ओम् अग्निहोत्रादि तु तत्कार्यायैव तद्दर्शनात् ओम् ॥ 04-01-16 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V16" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V16">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V16_B1" data-verse="BS_C04_S01_V16" data-block-id="BS_C04_S01_V16_B1">अग्निहोत्राद्यपि तु मोक्षेऽनुभावायैव ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V16_B2" data-verse="BS_C04_S01_V16" data-block-id="BS_C04_S01_V16_B2">तुशब्दाद् ब्रह्मदर्शनवतः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V16_B2" data-verse="BS_C04_S01_V16" data-block-id="BS_C04_S01_V16_B2">‘स एनमविदितो न भुनक्ति यथा वेदो वाऽननूक्तोऽन्यद् वा कर्माकृतं यदि ह वा अप्यनेवंविन्महत् पुण्यं कर्म करोति तद्धास्यान्ततः क्षीयत एवाऽत्मानमेव लोकमुपासीत स य आत्मानमेव लोकमुपास्ते न हास्य कर्म क्षीयतेऽस्माद्ध्येवाऽत्मनो यद्यत् कामयते तत् तत्सृजते’(बृ.उ.३.४.१५) इति तद्दर्शनात् ॥ 16 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V17" data-block-id="BS_C04_S01_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(501)ओम् अतोऽन्यदपीत्येकेषामुभयोः ओम् ॥ 04-01-17 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V17" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V17">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V17_B1" data-verse="BS_C04_S01_V17" data-block-id="BS_C04_S01_V17_B1">मुक्तावनुभवकारणाद् यदन्यत् तत् पुण्यमपि विनश्यति । अप्रारब्दमनभीष्टं च । तथा ह्येकेषां पाठ उभयोस्त्यागेन
-‘तस्य पुत्रा दायमुपयन्ति सुहृदः साधुकृत्यां द्विषन्तः पापकृत्याम्’ इति ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V17_B3" data-verse="BS_C04_S01_V17" data-block-id="BS_C04_S01_V17_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘अनभीष्टमनारब्धं पुण्यमप्यस्य नश्यति ।<br/>किमु पापं परब्रह्मज्ञानिनो नास्ति संशयः’</span></span> इति पाद्मे ॥ 17 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V18" data-block-id="BS_C04_S01_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(502)ओं यदेव विद्ययेति हि ओम् ॥ 04-01-18॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V18" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V18">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V18_B1" data-verse="BS_C04_S01_V18" data-block-id="BS_C04_S01_V18_B1">ब्रह्मदर्शिकृतमल्पमपि पुण्यं महत्तममनन्तम् च भवति ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V18_B2" data-verse="BS_C04_S01_V18" data-block-id="BS_C04_S01_V18_B2"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘न हास्य कर्म क्षीयते’(बृ.उ.३.४.१५)</span> इति च ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V18_B4" data-verse="BS_C04_S01_V18" data-block-id="BS_C04_S01_V18_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bharatha-id">‘अल्पमात्रः कृतो धर्मो भवेद् ज्ञानवतो महान् ।<br/>महानपि कृतो धर्मो ह्यज्ञानां निष्फलो भवेत्’</span></span>इति च भारते ॥ 18 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S01_V19" data-block-id="BS_C04_S01_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(503)ओं भोगेन त्वितरे क्षपयित्वाऽथ सम्पत्स्यते ओम् ॥ 04-01-19 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S01_V19" data-block-id="bhashya-BS_C04_S01_V19">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V19_B1" data-verse="BS_C04_S01_V19" data-block-id="BS_C04_S01_V19_B1">आरब्दपुण्यपापे भोगेन क्षपयित्वा ब्रह्म सम्पत्स्यते । अथेति नियमसूचकः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V19_B2" data-verse="BS_C04_S01_V19" data-block-id="BS_C04_S01_V19_B2">‘आरब्धपुण्यपापस्य भोगेन क्षपणादनु ।
-प्राप्नोत्येव तमो घोरं ब्रह्म वा नात्र संशयः’ ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S01_V19_B4" data-verse="BS_C04_S01_V19" data-block-id="BS_C04_S01_V19_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaTantra-id">‘ब्रह्मणां शतकालात् तु पूर्वमारब्दसङ्क्षयः ।<br/>नियमेन भवेन्नात्र कार्या काचिद्विचारणा’</span></span> इति च नारायणतन्त्रे ॥ 19 ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति तदधिगमाधिकरणम् ॥ 08 ॥</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥ 04-01 ॥</div>
-<span id="gr-C4-S2" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="द्वितीयः पादः"></span>
-=== द्वितीयः पादः ===
-<div class="introduction" id="BS_C04_S02_I01" data-block-id="BS_C04_S02_I01" data-verse="BS_C04_S02">
-<div class="introduction-line">देवानां मोक्ष उत्क्रान्तिश्चास्मिन् पाद उच्यते –</div>
-</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वाङ्मनसाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A009"></span><h4 class="gr-section-head">वाङ्मनसाधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V01" data-block-id="BS_C04_S02_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(504)ओं वाङ्मनसि दर्शनाच्छब्दाच्च ओम् ॥ 04-02-01 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V01" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V01">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V01_B1" data-verse="BS_C04_S02_V01" data-block-id="BS_C04_S02_V01_B1">वागभिमानिन्युमा मनोऽभिमानिनि रुद्रे विलीयते । वाचो मनोवशत्वदर्शनात् ।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘तस्य यावन्न वाङ्मनसि सम्पद्यते’(छां.उ.६.१५.१)</span></span> इति शब्दाच्च ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V01_B2" data-verse="BS_C04_S02_V01" data-block-id="BS_C04_S02_V01_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Skanda-id">‘उमा वै वाक् समुद्दिष्टा मनो रुद्र उदाहृतः ।<br/>तदेतन्मिथुनं ज्ञात्वा न दाम्पत्याद् विहीयते’</span></span> इति स्कान्दे ॥ 01 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V02" data-block-id="BS_C04_S02_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(505)ओम् अत एव च सर्वाण्यनु ओम् ॥ 04-02-02 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V02" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V02">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V02_B1" data-verse="BS_C04_S02_V02" data-block-id="BS_C04_S02_V02_B1">अत एव चशब्दात् सर्वाणि दैवतानि यथानुकूलं विलीयन्ते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V02_B2" data-verse="BS_C04_S02_V02" data-block-id="BS_C04_S02_V02_B2">‘अग्नौ सर्वे देवा विलीयन्तेऽग्निरिन्द्रे इन्द्र उमायामुमा रुद्रे विलीयते एवमन्यानि दैवतानि यथाऽनुकूलम्’ इति गौपवनश्रुतिः ॥ 02 ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति वाङ्मनसाधिकरणम् ॥ 01 ॥</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मनोऽधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A010"></span><h4 class="gr-section-head">मनोऽधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V03" data-block-id="BS_C04_S02_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(506)ओं तन्मनः प्राण उत्तरात् ओम् ॥ 04-02-03 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V03" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V03">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V03_B1" data-verse="BS_C04_S02_V03" data-block-id="BS_C04_S02_V03_B1">‘मनः प्राणे’(छां.उ.६.१५.१) इत्युत्तराद् वचनान्मनोऽभिमानी रुद्रः प्राणे वायौ विलीयते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V03_B2" data-verse="BS_C04_S02_V03" data-block-id="BS_C04_S02_V03_B2">‘वायोर्वाव रुद्र उदेति वायौ विलीयते तस्मादाहुर्वायुर्देवानां श्रेष्ठः’ इति च कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 03 ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति मनोऽधिकरणम् ॥ 02 ॥</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A011" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अध्यक्षाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A011"></span><h4 class="gr-section-head">अध्यक्षाधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V04" data-block-id="BS_C04_S02_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(507)ओं सोऽध्यक्षे तदुपगमादिभ्यः ओम् ॥ 04-02-04 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V04" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V04">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V04_B1" data-verse="BS_C04_S02_V04" data-block-id="BS_C04_S02_V04_B1">स प्राणः परमात्मनि विलीयते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V04_B2" data-verse="BS_C04_S02_V04" data-block-id="BS_C04_S02_V04_B2">‘सर्वे प्राणमुपगच्छन्ति प्राणः परममुपगच्छति प्राणं देवा अनुप्राणन्ति प्राणः परमानुप्राणिति तस्मादाहुः प्राणस्य प्राण इति’,‘प्राणः परस्यां देवतायाम्’ ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V04_B4" data-verse="BS_C04_S02_V04" data-block-id="BS_C04_S02_V04_B4">‘मुक्ताः सन्तोऽग्निमाविश्य देवाः सर्वेऽपि भुञ्जते ।
-अग्निरिन्द्रं तथेन्द्रश्च वायुमाविश्य सोऽपि तु ।
-आविश्य परमात्मानं भुङ्क्ते भोगांस्तु बाह्यकान् ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V04_B7" data-verse="BS_C04_S02_V04" data-block-id="BS_C04_S02_V04_B7">‘न ह्यानन्दो निजस्तेषां परैर्लभ्यः कथञ्चन ।
-किमु विष्णोः परानन्दो न ते विष्णुविति श्रुतेः ॥’</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V04_B9" data-verse="BS_C04_S02_V04" data-block-id="BS_C04_S02_V04_B9">प्राणस्य तेजसि लयो मार्गमात्रमुदाहृतम् ।
-सर्वेशितुश्च सर्वादेस्तस्यान्यत्र लयः कथम्’ ॥ इत्यादि श्रुतिस्मृतिभ्यः ॥ 04 ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अध्यक्षाधिकरणम् ॥ 03 ॥</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="भूताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A012"></span><h4 class="gr-section-head">भूताधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V05" data-block-id="BS_C04_S02_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(508)ओं भूतेषु तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 04-02-05 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V05" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V05">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V05_B1" data-verse="BS_C04_S02_V05" data-block-id="BS_C04_S02_V05_B1">भेतेष्वन्येषां देवानां लयः । ‘भूतेषु देवा विलीयन्ते भूतानि परे न पर उदेति  नास्तमेत्येकल एव मध्ये स्थाता’ इति बृहच्छ्रुतेः ॥ 05 ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति भूताधिकरणम् ॥ 04 ॥</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A013" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनेकलयाधिकरणम् (नैकस्मिन्नधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A013"></span><h4 class="gr-section-head">अनेकलयाधिकरणम् (नैकस्मिन्नधिकरणम्)</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V06" data-block-id="BS_C04_S02_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(509)ओं नैकस्मिन् दर्शयतो हि ओम् ॥ 04-02-06 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V06" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V06">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V06_B1" data-verse="BS_C04_S02_V06" data-block-id="BS_C04_S02_V06_B1">नैकस्मिन् भूते सर्वेषां देवानां लयः ।‘पृथिव्यामृभवॊ विलीयन्ते मरुणेऽश्विनावग्नावग्नयो वायविन्द्रः सोम आदित्यो बृहस्पतिरित्याकाश एव साध्या विलीयन्ते’, ‘मृत्यवः पृथिव्यां वरुण आपोऽग्नयस्तेजसि मरुतो मारुत आकाशे विनायका विलीयन्ते’ इति महोपनिषत्, चतुर्वेदशिखा च दर्शयतः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V06_B2" data-verse="BS_C04_S02_V06" data-block-id="BS_C04_S02_V06_B2">अतो ‘अग्नौ देवा विलीयन्ते’ इति तत्र निर्दिष्टानामेव ॥ 06 ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अनेकलयाधिकरणम् (नैकस्मिन्नधिकरणम्) ॥ 05 ॥</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A014" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="समनाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A014"></span><h4 class="gr-section-head">समनाधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V07" data-block-id="BS_C04_S02_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(510)ओं समना चासृत्युपक्रमादमृतत्वं चानुपोष्य ओम् ॥ 04-02-07 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V07" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V07">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V07_B1" data-verse="BS_C04_S02_V07" data-block-id="BS_C04_S02_V07_B1">देशतः कालतश्च व्याप्त्या समो ना परमपुरुषो यस्याः सा समना । संसारानुपक्रमात् स्वतः एवामृतत्वं तस्याः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V07_B2" data-verse="BS_C04_S02_V07" data-block-id="BS_C04_S02_V07_B2">बृहच्छ्रुतिश्च –‘द्वौवाव सृत्यनुपक्रमौ प्रकृतिश्च परमश्च द्वावेतौ नित्यमुक्तौ नित्यौ च सर्वगतौ चैतौ ज्ञात्वा विमुच्यते’ इति । नैतावता साम्यम् ॥ 07 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V08" data-block-id="BS_C04_S02_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(511)ओं तदपीतेः संसारव्यपदेशात् ओम् ॥ 04-02-08 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V08" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V08">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V08_B1" data-verse="BS_C04_S02_V08" data-block-id="BS_C04_S02_V08_B1">‘समावेतौ प्रकृतिश्च परमश्च नित्यौ सर्वगतौ नित्यमुक्तावसमावेतौ प्रकृतिश्च परमश्च विलीनो हि प्रकृतौ संसारमेति विलीनः परमे ह्यमृतत्वमेति’ इति सौपर्णश्रुतेः ॥ 08 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V09" data-block-id="BS_C04_S02_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(512)ओं सूक्ष्मं प्रमाणतश्च तथोपलब्धेः ओम् ॥ 04-02-09 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V09" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V09">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V09_B1" data-verse="BS_C04_S02_V09" data-block-id="BS_C04_S02_V09_B1">सूक्ष्मत्वं चाधिकं ब्रह्मणः प्रकृतेः । ज्ञानानन्दैश्वर्यादिप्रमाणाधिक्यं च ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V09_B2" data-verse="BS_C04_S02_V09" data-block-id="BS_C04_S02_V09_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-ThuraShruthi-id">‘सर्वतः प्रकृतिः सूक्ष्मा प्रकृतेः परमेश्वरः ।<br/>ज्ञानानन्दौ तथैश्वर्यं गुणाश्चान्येऽधिकाः प्रभोः’</span></span> इति च तुरश्रुतिः ॥ 09॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V10" data-block-id="BS_C04_S02_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(513)ओं नोपमर्देनातः ओम् ॥ 04-02-10 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V10" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V10">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V10_B1" data-verse="BS_C04_S02_V10" data-block-id="BS_C04_S02_V10_B1">अतस्तस्य ये विशेषगुणास्तेषामनुपमर्देनैव साम्यम् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V10_B2" data-verse="BS_C04_S02_V10" data-block-id="BS_C04_S02_V10_B2"><span class="gr-reference gr-ref-Bhavishyath-id">‘देशतः कालतश्चैव समा प्रकृतिरीश्वरे ।<br/>उभयोरप्यबद्धत्वं तदबन्धः परात्मनः ।<br/>स्वत एव परेशस्य सा चोपास्ते सदा हरिम् ॥<br/>प्रकृतेः प्राकृतस्यापि ये गुणास्ते तु विष्णुना ।<br/>नियता नैव केनापि नियता हि हरेर्गुणाः’</span> इति हि भविष्यत्पर्वणि ॥ 10 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V11" data-block-id="BS_C04_S02_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(514)ओम् अस्यैव चोपपत्तेरूष्मा ओम् ॥ 04-02-11 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V11" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V11">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V11_B1" data-verse="BS_C04_S02_V11" data-block-id="BS_C04_S02_V11_B1">‘द्विधा हीदमवदृष्यते ऊष्मावदनूष्मावच्च । तत्रोष्मावत् परं ब्रह्म यन्न जिघ्रन्ति न पश्यन्ति न शृण्वन्ति न विजानन्ति । अथानूष्मावत् प्रकृतिश्च प्राकृतं च यन्न जिघ्रन्ति जिघ्रन्ति च यन्न पश्यन्ति पश्यन्ति च यन्न शृण्वन्ति शृण्वन्ति च यन्न जानन्ति जानन्ति च’ इति सौपर्णश्रुतेः किञ्चित् साम्योपपत्तेः ॥ 11 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V12" data-block-id="BS_C04_S02_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(515)ओं प्रतिषेधादिति चेन्न शारीरात् ओम् ॥ 04-02-12 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V12" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V12">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V12_B1" data-verse="BS_C04_S02_V12" data-block-id="BS_C04_S02_V12_B1">‘असमो वा एष परो नहि कश्चिदेवं दृश्यते सर्वे ह्येतेऽणवो जायन्ते च म्रियन्ते च छिद्रा ह्येते भवन्त्यथ परो न जायते न म्रियते पूर्णश्चैष भवति’ इति चतुर्वेदशिखायां साम्यप्रतिषेधान्नेति चेत्,</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V12_B2" data-verse="BS_C04_S02_V12" data-block-id="BS_C04_S02_V12_B2">न । शरीराद्धि साम्यं प्रतिषिध्यते ॥ 12 ॥</div>
-</div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C04_S02_V13_I01" data-block-id="BS_C04_S02_V13_I01" data-verse="BS_C04_S02_V13">
-<div class="leading-bhashya-line">कुतः ? –</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V13" data-block-id="BS_C04_S02_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(516)ओं स्पष्टो ह्येकेषाम् ओम् ॥ 04-02-13 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V13" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V13">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V13_B1" data-verse="BS_C04_S02_V13" data-block-id="BS_C04_S02_V13_B1">‘अथातः समाश्चासमाश्चाभिधीयन्ते समासमाश्चाथ समानि ब्रह्मणो रूपाणि यैरुत्पत्तिः स्थितिर्लयो नियतिरायतिश्च । एकं ह्येवैतद् भवत्यथासमा ब्रह्मेन्द्रो रुद्रः प्रजापतिर्बृहस्पतिर्येके च देवा गन्धर्वा मनुष्याः पितरोऽसुरा यत् किञ्चेदं चरमचरं चाथ समाऽसमा प्रकृतिर्वाव समाऽसमा । एषा हि नित्याऽजरा तद्वशा च’ इति स्पष्टो हि माध्यन्दिनायनानां समादिवादः ॥ 13 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V14" data-block-id="BS_C04_S02_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(517)ओं स्मर्यते च ओम् ॥ 04-02-14 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V14" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V14">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V14_B1" data-verse="BS_C04_S02_V14" data-block-id="BS_C04_S02_V14_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">‘मत्स्यकूर्मवाराहाद्याः समा विष्णोरभेदतः ।<br/>ब्रह्माद्यास्त्वमाः प्रोक्ताः प्रकृतिश्च समासमा’</span></span> इति च वाराहे ॥ 14 ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति समनाधिकरणम् ॥ 06 ॥</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A015" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="परा(लया)धिकरणम् " data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A015"></span><h4 class="gr-section-head">परा(लया)धिकरणम् </h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V15" data-block-id="BS_C04_S02_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(518)ओं तानि परे तथा ह्याह ओम् ॥ 04-02-15 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V15" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V15">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V15_B1" data-verse="BS_C04_S02_V15" data-block-id="BS_C04_S02_V15_B1">प्राणद्वारेण सर्वाणि दैवतानि परमात्मनि विलीयन्ते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V15_B2" data-verse="BS_C04_S02_V15" data-block-id="BS_C04_S02_V15_B2">‘सर्वे देवाः प्राणमाविष्य देवे मुक्ता लयं परमे यान्त्यचिन्त्ये’ इति हि कौषारवश्रुतिः ॥ 15 ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ परा(लया)धिकरणम् ॥ 07 ॥</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A016" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अविभागाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A016"></span><h4 class="gr-section-head">अविभागाधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V16" data-block-id="BS_C04_S02_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(519)ओम् अविभागो वचनात् ओम् ॥ 04-02-16 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V16" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V16">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V16_B1" data-verse="BS_C04_S02_V16" data-block-id="BS_C04_S02_V16_B1">‘एते देवा एतमात्मानमनुविश्य सत्याः सत्यकामाः सत्यसङ्कल्पा यथानिकाममन्तर्बहिः परिचरन्ति’ इति गौपवनश्रुतिः । तत् परमेश्वरकामाद्यविभागेनैव तेषां सत्यकामत्वम् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V16_B3" data-verse="BS_C04_S02_V16" data-block-id="BS_C04_S02_V16_B3">‘कामेन मे काम आगाद्धृदयाद्धृदयं मृत्योः’(तै.आ.३.१५.४) इति वचनात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V16_B4" data-verse="BS_C04_S02_V16" data-block-id="BS_C04_S02_V16_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahme-id">‘मुक्तानां सत्यकामत्वं सामर्थ्यं च परस्य तु ।<br/>कामानुकूलकामत्वं नान्यत् तेषां विधीयते’</span></span> इति ब्राह्मे ॥ 16 ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ अविभागाधिकरणम् ॥ 08 ॥</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A017"></span><h4 class="gr-section-head">हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम्</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V17" data-block-id="BS_C04_S02_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(520)ओं तदोकोऽग्रज्वलनं तत्प्रकाशितद्वारो विद्यासामर्थ्यात् तच्छेषगत्यनुस्मृतियोगाच्च हार्दानुगृहीतः शताधिकया ओम् ॥ 04-02-17 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V17" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V17">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V17_B1" data-verse="BS_C04_S02_V17" data-block-id="BS_C04_S02_V17_B1">उत्क्रान्तिकाले हृदयस्याग्रे ज्वलनं भवति।<br/><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘तस्य हैतस्य हृदयस्याग्रं प्रद्योतते’(बृ.उ.६.४.२)</span></span> इति श्रुतेः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V17_B3" data-verse="BS_C04_S02_V17" data-block-id="BS_C04_S02_V17_B3">तत्प्रकाशितद्वारो निष्क्रामति । विद्यासामर्थ्यात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V17_B4" data-verse="BS_C04_S02_V17" data-block-id="BS_C04_S02_V17_B4">‘यं यं वाऽपि स्मरन् भावं त्यजत्यन्ते कलेवरम् ।
-तं तमेवैति कौन्तेय सदा तद्भावभावितः’(भ.गी.८.६) ॥इति स्मृतेर्विद्याशेषगत्यनुस्मरणयोगाच्च।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V17_B7" data-verse="BS_C04_S02_V17" data-block-id="BS_C04_S02_V17_B7">‘आचार्यस्तु ते गतिं वक्ता’(छां.उ.४.१४.१) इति हि लिङ्गम् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V17_B8" data-verse="BS_C04_S02_V17" data-block-id="BS_C04_S02_V17_B8"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Adhyatma-id">‘हृदिस्थेनैव हरिणा तस्यैवानुग्रहेण तु ।<br/>उत्क्रान्तिर्ब्रह्मरन्ध्रेण तमोवोपासतो भवेत्’</span></span> इति चाध्यात्मे ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V17_B10" data-verse="BS_C04_S02_V17" data-block-id="BS_C04_S02_V17_B10">‘शतं चैका च हृदयस्य नाड्यस्तासां मूर्धानमभिनिःसृतैका ।
-तयोर्ध्वमायान्नमृतत्वमेति विष्वङ्गन्या उत्क्रमणे भवन्ति’(क.उ.२.६.१६) इति च ॥ 17 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V18" data-block-id="BS_C04_S02_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(521)ओं रश्म्यनुसारी ओम् ॥ 04-02-18 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V18" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V18">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V18_B1" data-verse="BS_C04_S02_V18" data-block-id="BS_C04_S02_V18_B1">निष्क्रामति ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V18_B2" data-verse="BS_C04_S02_V18" data-block-id="BS_C04_S02_V18_B2">‘सहस्रं वा आदित्यस्य रश्मय आसु नाडीष्वाततास्तत्र श्वेतः सुषुम्नो ब्रह्मयानः सुषुम्नायामाततस्तत्प्रकाशेनैष निर्गच्छति’ इति हि पौत्रायणश्रुतिः ॥ 18 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V19" data-block-id="BS_C04_S02_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(522)ओं निशि नेति चेन्न सम्बन्धात् ओम् ॥ 04-02-19 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V19" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V19">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V19_B1" data-verse="BS_C04_S02_V19" data-block-id="BS_C04_S02_V19_B1">रश्म्यभावान्निशि ज्ञानिन उत्क्रमणं न युक्तमिति चेत्,</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V19_B2" data-verse="BS_C04_S02_V19" data-block-id="BS_C04_S02_V19_B2">न । सर्वदा सम्बन्धाद् रश्मीनाम् ॥ 19 ॥</div>
-</div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C04_S02_V20_I01" data-block-id="BS_C04_S02_V20_I01" data-verse="BS_C04_S02_V20">
-<div class="leading-bhashya-line">कियत्कालम् ? –</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V20" data-block-id="BS_C04_S02_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(523)ओं यावद्देहभावित्वाद्दर्शयति च ओम् ॥ 04-02-20 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V20" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V20">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V20_B1" data-verse="BS_C04_S02_V20" data-block-id="BS_C04_S02_V20_B1">यावद् देहो विद्यते तावद् रश्मिसम्बन्धोऽस्त्येव ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V20_B2" data-verse="BS_C04_S02_V20" data-block-id="BS_C04_S02_V20_B2">‘संसृष्टा वा एते रश्मयश्च नाड्यश्च नैषां वियोगो यावदिदं शरीरमत एतैः पश्यत्येतैरुत् क्रामत्येतैः प्रवर्तते’ ॥ इति हि माध्यन्दिनायनश्रुतिः ॥ 20 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V21" data-block-id="BS_C04_S02_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(524)ओम् अतश्चायनेऽपि हि दक्षिणे ओम् ॥ 04-02-21 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V21" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V21">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V21_B1" data-verse="BS_C04_S02_V21" data-block-id="BS_C04_S02_V21_B1">‘दक्षिणे मरणाद्याति स्वर्गं ब्रहमोत्तरायणे’ ।<br/> इत्युक्तेऽपि ज्ञानिनो दक्षिणायनोत्क्रान्तिर्युज्यते ॥’</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V21_B3" data-verse="BS_C04_S02_V21" data-block-id="BS_C04_S02_V21_B3"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaAdhyatma-id">‘शतं पञ्चैव सूर्यस्य दक्षिणायनरश्मयः ।<br/>तावन्त एव निर्दिष्टा उत्तरायणरश्मयः ॥<br/>ते सर्वे देहसम्बद्धाः सर्वदा सर्वदेहिनाम् ।<br/>महर्लोकादिगन्तरा उत्तरायणरश्मिभिः ।<br/>निर्गच्छन्तीतरैश्चापि यैरेष्टव्येतरा गतिः ॥<br/>उत्तरं दक्षिणमिति त एव तु निगद्यते ।<br/>न तु कालविशेषोऽस्ति ज्ञानिनां नियमात् फलम् ॥<br/>ददाति कालेऽनुगुणे फलं किञ्चिद्विशिष्यते ।<br/>अत्युत्तमानां केषाञ्चिन्न विशेषोऽस्ति कालतः’</span> इति नारायणाध्यात्मे ॥ 21 ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम् ॥ 09 ॥</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S02_A018" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रतिस्मरणाधिकरणम् (योगिनोऽधिकरणम्/योग्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S02_A018"></span><h4 class="gr-section-head">प्रतिस्मरणाधिकरणम् (योगिनोऽधिकरणम्/योग्यधिकरणम्)</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S02_V22" data-block-id="BS_C04_S02_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(525)ओं योगिनः प्रति स्मर्येते स्मार्ते चैते ओम् ॥ 04-02-22 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S02_V22" data-block-id="bhashya-BS_C04_S02_V22">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V22_B1" data-verse="BS_C04_S02_V22" data-block-id="BS_C04_S02_V22_B1">न केवलं कालादिकृते ब्रह्मचन्द्रगती स्मर्येते । किन्तु ? ज्ञानयोगिनः कर्मयोगिनश्च ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V22_B2" data-verse="BS_C04_S02_V22" data-block-id="BS_C04_S02_V22_B2">‘अग्निर्ज्योतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम् ।
-तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः ॥
-धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम् ।
-तत्र चान्द्रमासं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्तते’(भ.गी.८.२४-२५)
-इत्यत्र ‘योगी’ ति विशेषणात् । स्मरणनिमित्ते चैते गती ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S02_V22_B7" data-verse="BS_C04_S02_V22" data-block-id="BS_C04_S02_V22_B7"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Adhyatma-id">‘गत्यनुस्मरणाद् ब्रह्म चन्द्रं वा गच्छति ध्रुवम् ।<br/>अननुस्मरतः काले स्मरणं प्राप्य वैगतिः’</span></span>इति (हि) अध्यात्मे ॥ 22 ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति प्रतिस्मरणाधिकरणम् (योग्यधिकरणम्) ॥ 10 ॥</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 04-02 ॥</div>
-<span id="gr-C4-S3" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="तृतीयः पादः"></span>
-=== तृतीयः पादः ===
-<div class="introduction" id="BS_C04_S03_I01" data-block-id="BS_C04_S03_I01" data-verse="BS_C04_S03">
-<div class="introduction-line">मार्गो गम्यं चास्मिन् पाद उच्यते –</div>
-</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S03_A019" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अर्चिराद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A019"></span><h4 class="gr-section-head">अर्चिराद्यधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V01" data-block-id="BS_C04_S03_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(526)ओम् अर्चिरादिना तत्प्रथितेः ओम् ॥ 04-03-01 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V01" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V01">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V01_B1" data-verse="BS_C04_S03_V01" data-block-id="BS_C04_S03_V01_B1">‘तेऽर्चिषमभिसम्भवन्त्यर्चिषोऽहरह्नः आपूर्यमाणपक्षम्’(छां.उ.५.१०.१) इत्यर्चिषः प्राथम्यं श्रूयते । ‘यदा ह वै पुरुषोऽस्माल्लोकात् प्रैति स वायुमागच्छति’(बृ.उ.७.१०.१) इति वायोः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V01_B2" data-verse="BS_C04_S03_V01" data-block-id="BS_C04_S03_V01_B2">तत्रार्चिषः प्राप्तिरेव प्रथमा ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V01_B2" data-verse="BS_C04_S03_V01" data-block-id="BS_C04_S03_V01_B2">‘द्वावेव मार्गौ प्रथितावर्चिरादिर्विपश्चिताम् ।
-धूमादिः कर्मिणां चैव सर्ववेदविनिर्णयात् ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V01_B4" data-verse="BS_C04_S03_V01" data-block-id="BS_C04_S03_V01_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Brahma-id">‘अग्निर्ज्योतिरिति द्वेधैर्वार्चिषः सम्प्रतिष्ठतिः ।<br/>अग्निं गत्वा ज्योतिरेति प्रथमं ब्रह्म संव्रजन्’ ॥ इति । <br/>एकस्मिन्स्तुपुरे संस्थो द्विरूपोऽग्नेः सुतो महान्’</span></span>इति च ब्रह्मतर्के॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अर्चिराद्यधिकरणम् ॥ 01 ॥</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S03_A020" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वायुगत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A020"></span><h4 class="gr-section-head">वायुगत्यधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V02" data-block-id="BS_C04_S03_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(527)ओं वायुशब्दादविशेषविशेषाभ्याम् ओम् ॥ 04-03-02 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V02" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V02">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V02_B1" data-verse="BS_C04_S03_V02" data-block-id="BS_C04_S03_V02_B1">अर्चिषो वायुं गच्छति ।‘स वायुमागच्छति’(बृ.उ.७.१०.१) इति सामान्यवचनात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V02_B2" data-verse="BS_C04_S03_V02" data-block-id="BS_C04_S03_V02_B2">‘स इतो गतो द्वितीयां गतिं वायुमागच्छति वायोरहरह्न आपूर्यमाणपक्षम्’ इति विशेषवचनाच्च ॥ 02 ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति वायुगत्यधिकरणम् ॥ 02 ॥</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S03_A021" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तटिदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A021"></span><h4 class="gr-section-head">तटिदधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V03" data-block-id="BS_C04_S03_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(528)ओं तटितोऽधि वरुणः सम्बन्धात् ओम् ॥ 04-03-03 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V03" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V03">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V03_B1" data-verse="BS_C04_S03_V03" data-block-id="BS_C04_S03_V03_B1"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-koundinya-id">‘मासेभ्यः संवत्सरं, संवत्सराद् वरुणलोकं, वरुणलोकात् प्रजापतिलोकम्’</span></span>इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V03_B2" data-verse="BS_C04_S03_V03" data-block-id="BS_C04_S03_V03_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Gowpavana-id">‘संवत्सरात् तटितमागच्छति तटितः प्रजापतिलोकम्’</span></span>इति च गौपवनश्रुतिः ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V03_B4" data-verse="BS_C04_S03_V03" data-block-id="BS_C04_S03_V03_B4">‘तत्र तटितो वरुणं गच्छति ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V03_B5" data-verse="BS_C04_S03_V03" data-block-id="BS_C04_S03_V03_B5">‘तटिता ह्यूह्यते वरुणलोकस्तटिदुपरि मुक्तामयो राजते तत्रासौ वरुणो राजा सत्यानृते विविञ्चति’ इत्युपरिसम्बद्धत्वश्रुतेः ॥ 03 ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥इति तटिदधिकरणम् ॥ 03 ॥</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S03_A022" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आतिवाहिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A022"></span><h4 class="gr-section-head">आतिवाहिकाधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V04" data-block-id="BS_C04_S03_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(529)ओम् आतिवाहिकस्तल्लिङ्गात् ओम् ॥ 04-03-04 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V04" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V04">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V04_B1" data-verse="BS_C04_S03_V04" data-block-id="BS_C04_S03_V04_B1">पूर्वत्रोक्तस्त्वातिवाहिको वायुः । पूर्वगमनलिङ्गात् ॥ 04 ॥</div>
-</div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C04_S03_V05_I01" data-block-id="BS_C04_S03_V05_I01" data-verse="BS_C04_S03_V05">
-<div class="leading-bhashya-line">कुतः ? –</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V05" data-block-id="BS_C04_S03_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(530)ओम् उभयव्यामोहत् तत्सिद्धेः ओं॥ 04-03-05 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V05" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V05">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V05_B1" data-verse="BS_C04_S03_V05" data-block-id="BS_C04_S03_V05_B1">‘स वायुमागच्छति’(बृ.उ.७.१०.१) इति प्रथममुच्यते ।‘उत्क्रान्तो विद्वान् परमभिगच्छन् विद्युतमेवान्तत उपगच्छति द्यौर्वाव विद्युत् तत्पतिं वायुमुपगम्य तेनैव ब्रह्म गच्छति’ इत्यन्तेऽपि वायुगमनश्रुतेः ।
-पूर्वोक्त आतिवाहिकः परो वेति व्यामोहे(व्यामोहः- वा.रा.पाठ), उत्तरे दिवस्पतिरिति विशेषणात् पूर्वत्राऽतिवाहिकस्यैव सिद्धेः</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V05_B2" data-verse="BS_C04_S03_V05" data-block-id="BS_C04_S03_V05_B2">ब्रह्मतर्के च –
-‘उत्क्रान्तस्तु शरीरात् स्वाद् गच्छत्यर्चिषमेव तु ।
-ततो हि वायोः पुत्रं च योऽसौ नाम्नाऽऽतिवाहिकः ॥
-ततोऽहः पूर्वपक्षं चाप्युदक् संवत्सरं तथा ।
-तटितं वरुणं चैव प्रजापं सूर्यमेव च ॥
-सोमं वैश्वानरं चेन्द्रं ध्रुवं देवीं दिवं तथा ।
-ततो वायुं परं प्राप्य तेनैति पुरुषोत्तमम्’ इति ॥ 05 ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति आतिवाहिकाधिकरणम् ॥ 04 ॥</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S03_A023" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वैद्युताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A023"></span><h4 class="gr-section-head">वैद्युताधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V06" data-block-id="BS_C04_S03_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(531)ओं वैद्युतेनैव ततस्तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 04-03-06 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V06" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V06">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V06_B1" data-verse="BS_C04_S03_V06" data-block-id="BS_C04_S03_V06_B1">प्रकारान्तरेण तत्र तत्रोच्यमानत्वाद् वायोरपि परतो ब्रह्मणोऽर्वाग् गन्तव्योऽस्तीति नाशङ्कनीयम् । विद्युत्पतिना वायुनैव ‘स एनान् ब्रह्म गमयति’(छांउ.४.१५.६) इति ब्रह्मगमनश्रुतेः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V06_B2" data-verse="BS_C04_S03_V06" data-block-id="BS_C04_S03_V06_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id">‘विद्युत्पतिर्वायुरेव नयेद् ब्रह्म न चापरः ।<br/> कुतोऽन्यस्य भवेच्छक्तिस्तमृते प्राणनायकम्’</span></span> इति बृहत्तन्त्रे ॥ 06 ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति वैद्युताधिकरणम् ॥ 05 ॥</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S03_A024" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कार्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S03_A024"></span><h4 class="gr-section-head">कार्याधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V07" data-block-id="BS_C04_S03_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(532)ओं कार्यं बादरिरस्य गत्युपपत्तेः ओम् ॥ 04-03-07 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V07" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V07">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V07_B1" data-verse="BS_C04_S03_V07" data-block-id="BS_C04_S03_V07_B1">‘स एनान् ब्रह्म गमयति’(छां.उ.५.१०.२) इति कार्यं ब्रह्म गमयतीति बादरिर्मन्यते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V07_B2" data-verse="BS_C04_S03_V07" data-block-id="BS_C04_S03_V07_B2">‘ऋते देवान् परं ब्रह्म कः पुमान् प्राप्नुयात् क्वचित् ।
-यद्यपि ब्रह्मदृष्टिः स्याद् ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्’ ॥ इत्यध्यात्मवचनात् तस्यैव गत्युपपत्तेः ॥ 07 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V08" data-block-id="BS_C04_S03_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(533)ओं विशेषितत्वाच्च ओम् ॥ 04-03-08 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V08" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V08">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V08_B1" data-verse="BS_C04_S03_V08" data-block-id="BS_C04_S03_V08_B1">‘यदि ह वाव परमभिपश्यति, प्राप्नोति ब्रह्माणं चतुर्मुखं प्राप्नोति ब्रह्माणं चतुर्मुखम्’ इति कौषारवश्रुतौ ॥ 08 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V09" data-block-id="BS_C04_S03_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(534)ओं सामीप्यात्तु तद्व्यपदेशः ओम् ॥ 04-03-09 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V09" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V09">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V09_B1" data-verse="BS_C04_S03_V09" data-block-id="BS_C04_S03_V09_B1">‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१) इति तद्व्यपदेशस्तु समीप एव परमपि प्राप्नोतीत्येतदर्थ एव ॥ 09 ॥</div>
-</div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C04_S03_V10_I01" data-block-id="BS_C04_S03_V10_I01" data-verse="BS_C04_S03_V10">
-<div class="leading-bhashya-line">कदा ? –</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V10" data-block-id="BS_C04_S03_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(535)ओं कार्यात्यये तदध्यक्षेण सहातः परमभिधानात् ओं॥ 04-03-10 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V10" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V10">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V10_B1" data-verse="BS_C04_S03_V10" data-block-id="BS_C04_S03_V10_B1">‘ते ह ब्रह्माणमभिसम्पद्य यदैतद् विलीयतेऽथ सह ब्रह्मणा परमभिगच्छन्ति’ इति सौपर्णश्रुतेः महाप्रलये तदध्यक्षेण ब्रह्मणा सह गच्छन्ति ॥ 10 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V11" data-block-id="BS_C04_S03_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(536)ओं स्मृतेश्च ओम् ॥ 04-03-11 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V11" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V11">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V11_B1" data-verse="BS_C04_S03_V11" data-block-id="BS_C04_S03_V11_B1">‘ब्रह्मणा सह ते सर्वे सम्प्राप्ते प्रतिसञ्चरे ।
-परस्यान्ते परात्मानः प्रविशन्ति परं पदम्’ ॥ इति ॥ 11 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V12" data-block-id="BS_C04_S03_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(537)ओं परं जैमिनिर्मुख्यत्वात् ओम् ॥ 04-03-12 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V12" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V12">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V12_B1" data-verse="BS_C04_S03_V12" data-block-id="BS_C04_S03_V12_B1">ब्रह्मशब्दस्य तत्रैव मुख्यत्वात् परमेव ब्रह्म गमयतीति जैमिनिर्मन्यते ॥ 12 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V13" data-block-id="BS_C04_S03_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(538)ओं दर्शनाच्च ओम् ॥ 04-03-13 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V13" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V13">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V13_B1" data-verse="BS_C04_S03_V13" data-block-id="BS_C04_S03_V13_B1">दृष्टत्वाच्च परब्रह्मणः ॥ 13 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V14" data-block-id="BS_C04_S03_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(539)ओं न च कार्ये प्रतिपत्त्यभिसन्धिः ओम् ॥ 04-03-14 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V14" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V14">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V14_B1" data-verse="BS_C04_S03_V14" data-block-id="BS_C04_S03_V14_B1">न हि कार्ये प्रतिपत्तिः प्राप्नवानीत्यभिसन्धिश्च ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V14_B2" data-verse="BS_C04_S03_V14" data-block-id="BS_C04_S03_V14_B2"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Padma-id">‘यदुपास्ते पुमान् जीवन् यत् प्राप्तुमभिवाञ्छति ।<br/>यच्च पश्यति तृप्तः संस्तत् प्राप्नोति मृतेरनु’</span></span> इति पाद्मे ॥ 14 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V15" data-block-id="BS_C04_S03_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(540)ओं अप्रतीकालम्बनान्नयतीति बादरायण उभयथा च दोषात् तत्क्रतुश्च ओम् ॥ 04-03-15 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V15" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V15">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V15_B1" data-verse="BS_C04_S03_V15" data-block-id="BS_C04_S03_V15_B1">‘प्रतीकं देह उद्दिष्टो येषां तत्रैव दर्शनम् ।
-न तु व्याप्ततया क्वापि प्रतीकालम्बनास्तु ते ॥
-अप्रतीका देवतास्तु ऋषीणां शतमेव च ।
-राज्ञां च शतमुद्दिष्टं गन्धर्वादि शतं तथा ॥
-एतेऽधिकारिणो व्याप्तिदर्शनेऽन्ये नतु क्वचित् ।
-अयोग्यदर्शने यत्नाद् भ्रंशः पूर्वस्य चापि तु ॥
-अप्रतीकाश्रया ये हि ते यान्ति परमेव तु ।
-स्वेदेहे ब्रह्म दृष्ट्यैव गच्छेद् ब्रह्मसलोकताम् ।
-ब्रह्मणा सह सम्प्राप्ते संहारे परमं पदम्’ ॥ इति गारुडवचनात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V15_B2" data-verse="BS_C04_S03_V15" data-block-id="BS_C04_S03_V15_B2">उभयत्रोक्तदोषाच्चाप्रतीकालम्बनान् परं नयति । ‘स यथाकामो भवति तत्क्रतुर्भवति, यत्क्रतुर्भवति तत् कर्म कुरुते, यत् कर्म कुरुते तदभिसम्पद्यते’(बृ.उ.६.४.५) इति श्रुतेश्च । अत्र कर्मोपासनमेव । अन्यान् कार्यं नयतीति भगवन्मतम् ॥ 15 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S03_V16" data-block-id="BS_C04_S03_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(541)ओं विशेषं च दर्शयति ओम् ॥ 04-03-16 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S03_V16" data-block-id="bhashya-BS_C04_S03_V16">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S03_V16_B1" data-verse="BS_C04_S03_V16" data-block-id="BS_C04_S03_V16_B1">‘अन्तःप्रकाशा बहिःप्रकाशाः सर्वप्रकाशाः, देवा वाव सर्वप्रकाशा ऋषयोऽन्तःप्रकाशाः मानुषा एव बहिःप्रकाशाः’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 16 ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति कार्याधिकरणम् ॥ 06 ॥</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥ 04-03 ॥</div>
-<span id="gr-C4-S4" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="चतुर्थः पादः"></span>
-=== चतुर्थः पादः ===
-<div class="introduction" id="BS_C04_S04_I01" data-block-id="BS_C04_S04_I01" data-verse="BS_C04_S04">
-<div class="introduction-line">भोगमाहास्मिन् पादे-</div>
-</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A025" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सम्पद्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A025"></span><h4 class="gr-section-head">सम्पद्याधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V01" data-block-id="BS_C04_S04_V01" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(542)ओं सम्पद्याविहाय स्वेन शब्दात् ओम् ॥ 04-04-01 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V01" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V01">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V01_B1" data-verse="BS_C04_S04_V01" data-block-id="BS_C04_S04_V01_B1">‘स य एवंविदेवं मन्वान एवं पश्यन्नात्मनमभिसम्पद्यैतेनात्मना यथाकामं सर्वान् कामाननुभवति’ इति सौपर्णश्रुतिः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V01_B2" data-verse="BS_C04_S04_V01" data-block-id="BS_C04_S04_V01_B2">‘परञ्ज्योतिरुपसम्पद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यते’(छांउ.८.३.४) इति च ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V01_B3" data-verse="BS_C04_S04_V01" data-block-id="BS_C04_S04_V01_B3">‘एतं सेतुं तीर्त्वाऽन्धः सन्ननन्धो भवति’(छां.उ.८.४.२) इति च । तत्र तरणं नाम तत् प्राप्तयेऽन्यतरणमेव ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V01_B4" data-verse="BS_C04_S04_V01" data-block-id="BS_C04_S04_V01_B4">‘इमां घोरामशिवां नदीं तीर्त्वैतं सेतुमाप्य एतेनैव सेतुना मोदते प्रमोदत आनन्दी भवति’ इति मौद्गल्यश्रुतेः ॥ 01 ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति सम्पद्याधिकरणम् ॥ 01 ॥</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A026" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मुक्ताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A026"></span><h4 class="gr-section-head">मुक्ताधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V02" data-block-id="BS_C04_S04_V02" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(543)ओं मुक्तः प्रतिज्ञानात् ओम् ॥ 04-04-02 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V02" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V02">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V02_B1" data-verse="BS_C04_S04_V02" data-block-id="BS_C04_S04_V02_B1">मुक्त एव चात्रोच्यते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V02_B2" data-verse="BS_C04_S04_V02" data-block-id="BS_C04_S04_V02_B2">‘अहरहरेनमनुप्रविशत्युपसङ्क्रमे च न तत्र मोदते न प्रमोदते न कामाननुभवति बद्धो ह्येष तदा भवत्यथ यदैनं मुक्तोऽनुप्रविशति मोदते च प्रमोदते च कामांश्चैवानुभवति’ इति बृहच्छ्रुतौ प्रतिज्ञानात् ॥ 02 ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति मुक्ताधिकरणम् ॥ 02 ॥</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A027" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आत्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A027"></span><h4 class="gr-section-head">आत्माधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V03" data-block-id="BS_C04_S04_V03" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(544)ओम् आत्मा प्रकरणात् ओम् ॥ 04-04-03 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V03" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V03">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V03_B1" data-verse="BS_C04_S04_V03" data-block-id="BS_C04_S04_V03_B1">परञ्ज्योतिशब्देन परमात्मैवोच्यते । तत्प्रकरणत्वात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V03_B2" data-verse="BS_C04_S04_V03" data-block-id="BS_C04_S04_V03_B2">‘परञ्ज्योतिः परं ब्रह्म परमात्मादिका गिरः ।
-सर्वत्र हरिमेवैकं ब्रूयुर्नान्यं कथञ्चन’ ॥ इति च ब्रह्माण्डे ॥ 03 ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति आत्माधिकरणम् (आत्मसम्पद्यधिकरणम्) ॥ 03 ॥</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A028" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अविभागाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A028"></span><h4 class="gr-section-head">अविभागाधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V04" data-block-id="BS_C04_S04_V04" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(545)ओम् अविभागेन दृष्टत्वात् ओम् ॥ 04-04-04 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V04" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V04">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V04_B1" data-verse="BS_C04_S04_V04" data-block-id="BS_C04_S04_V04_B1">ये भोगाः परमात्मना भुज्यन्ते त एव मुक्तैः भुज्यन्ते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V04_B2" data-verse="BS_C04_S04_V04" data-block-id="BS_C04_S04_V04_B2">‘यानेवाहं श्रुणोमि यान् पश्यामि यान् जिघ्रामि तानेवैत इदं शरीरं विमुच्यानुभवन्ति’ इति दृष्टत्वाच्चतुर्वेदशिखायाम् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V04_B3" data-verse="BS_C04_S04_V04" data-block-id="BS_C04_S04_V04_B3">भविष्यत्पुराणे च –
-‘मुक्ताः प्राप्य परं विष्णुं तद्भोगान् लेशतः क्वचित् ।
-बहिष्ठान् भुञ्जते नित्यं नानन्दादीन् कथञ्चन’ इति ॥ 04 ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अविभागाधिकरणम् ॥ 04 ॥</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A029" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="चितिमात्राधिकरणम् (ब्रह्माधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A029"></span><h4 class="gr-section-head">चितिमात्राधिकरणम् (ब्रह्माधिकरणम्)</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V05" data-block-id="BS_C04_S04_V05" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(546)ओं ब्राह्मेण जैमिनिरुपन्यासादिभ्यः ओम् ॥ 04-04-05 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V05" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V05">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V05_B1" data-verse="BS_C04_S04_V05" data-block-id="BS_C04_S04_V05_B1">सर्वदेहपरित्यागेन मुक्ताः सन्तो ब्राह्मेणैव देहेन भोगान् भुञ्जते इति जैमिनिर्मन्यते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V05_B2" data-verse="BS_C04_S04_V05" data-block-id="BS_C04_S04_V05_B2">‘स वा एष ब्रह्मनिष्ठ इदं शरीरं मर्त्यमतिसृज्य ब्रह्माभिसम्पद्य ब्रह्मणा पश्यति ब्रह्मणा श्रुणोति ब्रह्मणैवेदं सर्वमनुभवति’ इति माध्यन्दिनायनश्रुतावुपन्यासात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V05_B4" data-verse="BS_C04_S04_V05" data-block-id="BS_C04_S04_V05_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Smruthi-id">‘आदत्ते हरिहस्तेन हरिदृष्ट्यैव पश्यति ।<br/>गच्छेच्च हरिपादेन(पादाभ्यां) मुक्तस्यैषा स्थितिर्भवेत्’</span></span> इति स्मृतेः ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V05_B6" data-verse="BS_C04_S04_V05" data-block-id="BS_C04_S04_V05_B6"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhath-id">‘गच्छामि विष्णुपादाभ्यां विष्णुदृष्ट्या च दर्शनम् ।<br/>इत्यादि पूर्वस्मरणान्मुक्तस्यैतद् भविष्यति’</span></span> इति बृहत्तन्त्रोक्तयुक्तेश्च ॥ 05 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V06" data-block-id="BS_C04_S04_V06" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(547)ओं चितिमात्रेण तदात्मकत्वादित्यौडुलोमिः ओम् ॥ 04-04-06 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V06" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V06">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V06_B1" data-verse="BS_C04_S04_V06" data-block-id="BS_C04_S04_V06_B1">चितिमात्रो देहो मुक्तानां पृथग् विद्यते तेन भुञ्जते ।
-सर्वं वा एतदचित् परित्यज्य चिन्मात्र एवैष भवति चिन्मात्र एवावतिष्ठते तामेतां मुक्तिरित्याचक्षते’ इत्युद्दालकश्रुतेश्चिदात्मकत्वादित्यौडुलोमिर्मन्यते ॥ 06 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V07" data-block-id="BS_C04_S04_V07" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(548)ओम् एवमप्युपन्यासात् पूर्वभावादविरोधं बादरायणः ओम् ॥04-04-07॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V07" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V07">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V07_B1" data-verse="BS_C04_S04_V07" data-block-id="BS_C04_S04_V07_B1">‘स वा एष एतस्मान्मर्त्याद् विमुक्तश्चिन्मात्रीभवत्यथ तेनैव रूपेणाभिपश्यत्यभिश्रुणोत्यभिमनुतेऽभिविजानाति तामाहुर्मुक्तिः’ इति सौपर्णश्रुतौ ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V07_B2" data-verse="BS_C04_S04_V07" data-block-id="BS_C04_S04_V07_B2">चिन्मात्रेणाप्युपन्यासाज्जैमिन्युक्तस्य च भावादुभयत्राप्यविरोधं बादरायणो मन्यते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V07_bc_line" data-verse="BS_C04_S04_V07" data-block-id="BS_C04_S04_V07_bc_line">नारायणाध्यात्मे च-</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V07_B3" data-verse="BS_C04_S04_V07" data-block-id="BS_C04_S04_V07_B3">‘मर्त्यं देहं परित्यज्य चितिमात्रात्मदेहिनः ।
-चितिमात्रेन्द्रियाश्चैव प्रविष्टा विष्णुमव्ययम् ॥
-तदङ्गानुगृहीतैश्च स्वाङ्गैरेव प्रवर्तनम् ।
-कुर्वन्ति भुञ्जते भोगांस्तदन्तर्बहिरेव वा ॥
-यथेष्टं परिवर्तन्ते तस्यैवानुग्रहेरिताः’ इति ॥ 07 ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति चितिमात्राधिकरणम् (ब्रह्माधिकरणम्) ॥ 05 ॥</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A030" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सङ्कल्पाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A030"></span><h4 class="gr-section-head">सङ्कल्पाधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V08" data-block-id="BS_C04_S04_V08" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(549)ओं सङ्कल्पादेव च तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 04-04-08 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V08" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V08">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V08_B1" data-verse="BS_C04_S04_V08" data-block-id="BS_C04_S04_V08_B1">न तेषां भोगादिषु प्रयत्नापेक्षा । ‘स यदि पितृलोककामो भवति । सङ्कल्पादेवास्य पितरः समुत्तिष्ठन्ति’(छांउ.८.२.१) इत्यादिश्रुतेः ॥ 08 ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति सङ्कल्पाधिकरणम् ॥ 06 ॥</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A031" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनन्याधिपत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A031"></span><h4 class="gr-section-head">अनन्याधिपत्यधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V09" data-block-id="BS_C04_S04_V09" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(550)ओम् अत एव चानन्याधिपतिः ओम् ॥ 09-550 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V09" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V09">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V09_B1" data-verse="BS_C04_S04_V09" data-block-id="BS_C04_S04_V09_B1">सत्यसङ्कल्पत्वादेव ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V09_B2" data-verse="BS_C04_S04_V09" data-block-id="BS_C04_S04_V09_B2"><span class="gr-reference gr-ref-Varaha-id">‘परमोऽधिपतिस्तेषां विष्णुरेव न संशयः ।<br/>ब्रह्मादिमानुषान्तानां सर्वेषामविशेषतः ॥<br/>ततः प्राणादिनामान्ताः सर्वेऽपि पतयः क्रमात् ।<br/>आचार्याश्चैव सर्वेऽपि यैर्ज्ञानं सुप्रतिष्ठितम् ।<br/> एतेभ्योऽन्यः पतिर्नैव मुक्तानां नात्र संशयः’</span> इति वाराहे ॥ 09 ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अनन्याधिपत्यधिकरणम् ॥ 07 ॥</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A032" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अभावाधिकरणम् (उभयविधभोगाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A032"></span><h4 class="gr-section-head">अभावाधिकरणम् (उभयविधभोगाधिकरणम्)</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V10" data-block-id="BS_C04_S04_V10" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(551)ओम् अभावं बादरिराह ह्येवम् ओम् ॥ 04-04-10 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V10" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V10">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V10_B1" data-verse="BS_C04_S04_V10" data-block-id="BS_C04_S04_V10_B1">चिन्मात्रं विनाऽन्यो देहस्तेषां न विद्यत इति बादरिः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V10_B2" data-verse="BS_C04_S04_V10" data-block-id="BS_C04_S04_V10_B2">अशरीरो वाव तदा भवत्यशरीरं वाव सन्तं न प्रियाप्रिये स्पृशतो याभ्यां ह्येष उन्मथ्यते’ इत्येवं कौण्ठरव्यश्रुतावाह हि ॥ 10 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V11" data-block-id="BS_C04_S04_V11" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(552)ओं भावं जैमिनिर्विकल्पाम्नानात् ओम् ॥ 04-04-11 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V11" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V11">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V11_B1" data-verse="BS_C04_S04_V11" data-block-id="BS_C04_S04_V11_B1">‘स वा एष एवंवित् परमभिपश्यत्यभिशृणोति ज्योतिषैव रूपेण चिता वाऽचिता वा नित्येन वाऽनित्येन वाऽथानन्दी ह्येवैष भवति नानानन्दं कञ्चिदुपस्पृशति’ इत्यौद्दालकश्रुतौ विकल्पाम्नानाद् अन्यदेहस्यापि भावं जैमिनिर्मन्यते ॥ 11 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V12" data-block-id="BS_C04_S04_V12" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(553)ओं द्वादशाहवदुभयविधं बादरायणोऽतः ओम् ॥ 04-04-12 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V12" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V12">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V12_B1" data-verse="BS_C04_S04_V12" data-block-id="BS_C04_S04_V12_B1">यथा द्वादशाहः क्रत्वात्मकः सत्रात्मकश्च भवति, एवं मुक्तभोगो बाह्यशरीरकृतश्चिन्मात्रकृतश्च भवतीति बादरायणो मन्यते ॥ 12 ॥</div>
-</div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C04_S03_V13_I01" data-block-id="BS_C04_S03_V13_I01" data-verse="BS_C04_S04_V13">
-<div class="leading-bhashya-line">उपपत्तिश्च-</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V13" data-block-id="BS_C04_S04_V13" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(554)ओं तन्वभावे सन्ध्यवदुपपत्तेः ओम् ॥ 04-04-13 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V13" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V13">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V13_B1" data-verse="BS_C04_S04_V13" data-block-id="BS_C04_S04_V13_B1">सन्ध्यं स्वप्नः ।‘सन्ध्यं तृतीयं स्वप्नस्थानम्’(बृ.उ.६.३.९) इति श्रुतेः ॥ 13 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V14" data-block-id="BS_C04_S04_V14" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(555)ओं भावे जाग्रद्वत् ओम् ॥ 04-04-14 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V14" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V14">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V14_B1" data-verse="BS_C04_S04_V14" data-block-id="BS_C04_S04_V14_B1">ब्रह्मवैवर्ते च –
-‘स्वप्नस्थानं यथा भोगो विना देहेन युज्यते ।
-एवं मुक्तावपि भवेद् विना देहेन भोजनम् ॥
-स्वेच्छया वा शरीराणि तेजोरूपाणि कानिचित् ।
-स्वीकृत्य जागरितवद् भुक्त्वा त्यागः कदाचन’ इति ॥ 14 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V15" data-block-id="BS_C04_S04_V15" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(556)ओं प्रदीपवदावेशस्तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 04-04-15 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V15" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V15">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V15_B1" data-verse="BS_C04_S04_V15" data-block-id="BS_C04_S04_V15_B1">शरीरमनुप्रविश्यापि तत् प्रकाशयन्तः पुण्यानेव भोगाननुभवन्ति । न तु दुःखादीन् । यथा प्रदीपो दीपिकादिषु प्रविष्टः, तत् स्थं तैलाद्येव भुङ्ते, न तु तत् कार्ष्ण्यादि ।
-‘तीर्णो हि तदा सर्वान् शोकान् हृदयस्य भवति’(बृ.उ.६.३.२२) इति हि दर्शयति ॥ 15 ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V15_B2" data-verse="BS_C04_S04_V15" data-block-id="BS_C04_S04_V15_B2">न च ‘स्वर्गे लोके न भयं किञ्चनास्ति’(क.उ.१.१२) इत्यादिना स्वर्गादिस्थस्यैतदिति वाच्यम् । यतः –</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V16" data-block-id="BS_C04_S04_V16" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(557)ओं स्वाप्ययसम्पत्त्योरन्यतरापेक्षमाविष्कृतं हि ओम् ॥ 04-04-16 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V16" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V16">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V16_B1" data-verse="BS_C04_S04_V16" data-block-id="BS_C04_S04_V16_B1">सुप्तौ मोक्षे वा तदुच्यते ।‘अत्र पिताऽपिता भवति’, ‘अनन्वागतं पुण्येनान्वागतं पापेन’(बृ.उ.६.३.२२) इत्याद्याविष्कृतत्वात् ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V16_B2" data-verse="BS_C04_S04_V16" data-block-id="BS_C04_S04_V16_B2">ब्रह्मवैवर्ते च-
-‘ज्योतिर्मयेषु देहेषु स्वेच्छया विश्वमोक्षिणः ।
-भुञ्जते सुसुखान्येव न दुःखादीन् कदाचन ॥
-तीर्णा हि सर्वशोकांस्ते पुण्यपापादिवर्जिताः(निवृत्तसर्वदोषास्ते पुण्यपापादिवर्जिताः) ।
-सर्वदोषनिवृत्तास्ते गुणमात्रस्वरूपिणः’ इति ॥ 16 ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति उभयविधभोगाधिकरणम्(अभावाधिकरणम्) ॥ 08 ॥</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A033" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A033"></span><h4 class="gr-section-head">सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्)</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V17" data-block-id="BS_C04_S04_V17" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(558)ओं जगद्व्यापारवर्जम् ओम् ॥ 04-04-17 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V17" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V17">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V17_B1" data-verse="BS_C04_S04_V17" data-block-id="BS_C04_S04_V17_B1">‘सर्वान् कामानाप्त्वाऽमृतःसमभवत्’(ऐ.आ.२.५.४) इत्युच्यते । तत्र सृष्ट्यादिभ्योऽन्यानाप्नोति ॥ 17 ॥</div>
-</div>
-<div class="leading-bhashya" id="BS_C04_S03_V18_I01" data-block-id="BS_C04_S03_V18_I01" data-verse="BS_C04_S04_V18">
-<div class="leading-bhashya-line">कुतः ? –</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V18" data-block-id="BS_C04_S04_V18" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(559)ओं प्रकरणादसन्निहितत्वाच्च ओम् ॥ 04-04-18 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V18" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V18">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V18_B1" data-verse="BS_C04_S04_V18" data-block-id="BS_C04_S04_V18_B1">जीवप्रकरणत्वाज्जीवानां तादृक्सामर्थ्यविदूरत्वाच्च ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V18_B2" data-verse="BS_C04_S04_V18" data-block-id="BS_C04_S04_V18_B2">वाराहे च-
-‘स्वाधिकानन्दसम्प्राप्तौ सृष्ट्यादिव्यापृतिष्वपि ।
-मुक्तानां नैव कामः स्यादन्यान् कामांस्तु भुञ्जते ॥
-तद्योग्यता नैव तेषां कदाचित् क्वापि विद्यते ।
-न चायोग्यं विमुक्तोऽपि प्राप्नुयान्न च कामयेत्’ इति ॥ 18 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V19" data-block-id="BS_C04_S04_V19" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(560)ओं प्रत्यक्षोपदेशादिति चेन्नाऽधिकारिकमण्डलस्थोक्तेः ओम् ॥ 04-04-19 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V19" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V19">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V19_B1" data-verse="BS_C04_S04_V19" data-block-id="BS_C04_S04_V19_B1">‘ता यो वेद । स वेद ब्रह्म । सर्वेऽस्मै देवा बलिमावहन्ति’(तै.उ.१.५) इति प्रत्यक्षोपदेशाज्जगदैश्वर्यमप्यस्तीति चेत्,</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V19_B2" data-verse="BS_C04_S04_V19" data-block-id="BS_C04_S04_V19_B2">न । आधिकारिकमण्डलाधिपतिर्ब्रह्मा हि तत्रोच्यते ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V19_B3" data-verse="BS_C04_S04_V19" data-block-id="BS_C04_S04_V19_B3">गारुडे च-
-‘आत्मेत्येव परं देवमुपास्य हरिमव्ययम् ।
-केचिदत्रैव मुच्यन्ते नोत् क्रामन्ति कदाचन ॥
-अत्रैव च स्थितिस्तेषामन्तरिक्षे तु केचन ।
-केचित् स्वर्गे महर्लोके जने तपसि चापरे ॥
-केचित् सत्ये महाज्ञाना गच्छन्ति क्षीरसागरम् ।
-तत्रापि क्रमयोगेन ज्ञानाधिक्यात् समीपगाः ॥
-सालोक्यं च सरूपत्वं सामीप्यं योग एव च ।
-इमामारभ्य सर्वत्र यावत् सुक्षीरसागरे ॥
-पुरुषोऽनन्तशयनः श्रीमन्नारायणाभिधः ।
-मानुषा वर्णभेदेन तथैवाऽश्रमभेदतः ॥
-क्षितिपा मनुष्यगन्धर्वा देवाश्च पितरश्चिराः ।
-आजानजाः कर्मजाश्च तात्त्विकाश्च शचीपतिः ॥
-रुद्रो ब्रह्मेति क्रमशस्तेषु चैवोत्तमोत्तमाः ।
-नित्यानन्दे च भोगे च ज्ञानैश्वर्यगुणेषु च ॥
-सर्वे शतगुणोद्रिक्ताः पूर्वस्मादुत्तरोत्तरम् ।
-पूज्यन्ते चावरैस्ते तु सर्वपूज्यश्चतुर्मुखः ॥
-स्वजगद्व्यापृतिस्तेषां पूर्ववत् समुदीरिता ।
-सयुजः परमात्मानं प्रविश्य च बहिर्गताः
-चिद्रूपान् प्राकृतांश्चापि विना भोगांस्तु कांश्चन ।
-भुञ्जते मुक्तिरेवं ते विस्पष्टं समुदाहृता’ इति ॥ 19 ॥</div>
-</div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V20" data-block-id="BS_C04_S04_V20" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(561)ओं विकारावर्ति च तथाहि दर्शयति ओम् ॥ 04-04-20 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V20" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V20">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V20_B1" data-verse="BS_C04_S04_V20" data-block-id="BS_C04_S04_V20_B1">विकारावर्तिव्यापारो मुक्तानां न विद्यते । ‘इमं मानवमावर्तं नाऽवर्तन्ते’(छांउ.४.१५.६) इति हि श्रुतिः ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V20_B3" data-verse="BS_C04_S04_V20" data-block-id="BS_C04_S04_V20_B3">वाराहे च –
-स्वाधिकारेण वर्तन्ते देवा मुक्तावपि स्फुटम् ।
-बलिं हरन्ति मुक्ताय विरिञ्चाय तु पूर्ववत् ॥
-सब्रह्मकास्तु ते देवा विष्णवे च विशेषतः ।
-न विकाराधिकारस्तु मुक्तानामन्य एव तु ।
-विकाराधिकृता ज्ञेया ये नियुक्तास्तु विष्णुना’ इति ॥ 20 ॥</div>
 </div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्) ॥ 09 ॥</div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति अनावृत्यधिकरणम् ॥ 11 ॥">॥ इति अनावृत्यधिकरणम् ॥ 11 ॥</span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्ददीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥ 04-04 ॥">॥ इति श्रीमदानन्ददीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥ 04-04 ॥</span></div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A034" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A034"></span><h4 class="gr-section-head">स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम्</h4>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितं श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्यं समाप्तम् ॥">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितं श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्यं समाप्तम् ॥</span></div>
+<div class="gr-author-note"><span data-deva="॥ श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥">॥ श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥</span></div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V21" data-block-id="BS_C04_S04_V21" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(562)ओं स्थितिमाह दर्शयतश्चैवं प्रत्यक्षानुमाने ओम् ॥ 04-04-21 ॥</span></span></div>
+<!--
+NewPP limit report
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V21" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V21">
+Cached time: 20260810122428
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V21_B1" data-verse="BS_C04_S04_V21" data-block-id="BS_C04_S04_V21_B1">‘एतत् साम गायन्नास्ते’(तै.उ.३.१०) इत्युच्यते । तत्राऽनन्दादीनां वृद्धिर्ह्रासश्च न विद्यते। एकप्रकारेणैव सर्वदा स्थितिः ।</div>
+Cache expiry: 86400
+Reduced expiry: false
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V21_B2" data-verse="BS_C04_S04_V21" data-block-id="BS_C04_S04_V21_B2">‘स एष एतस्मिन्(तै.उ.३.१०) ब्रह्मणि सम्पन्नो न जायते न म्रियते न हीयते न वर्धते स्थित एव सर्वदा भवति दर्शन्नेव ब्रह्म दर्शन्नेवाऽत्मानं तस्यैवं दर्शयतो नाऽपत्तिर्न विपत्तिः’ इत्याह जाबालश्रुतौ ।</div>
+Complications: [show‐toc]
+CPU time usage: 0.873 seconds
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V21_B3" data-verse="BS_C04_S04_V21" data-block-id="BS_C04_S04_V21_B3"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Moksha-id">‘यत्र गत्वा न म्रियते यत्र गत्वा न जायते ।<br/>  न हीयते यत्र गत्वा यत्र गत्वा न वर्धते’</span></span> इति मोक्षधर्मे ॥</div>
+Real time usage: 0.946 seconds
+Preprocessor visited node count: 5553/1000000
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V21_B4" data-verse="BS_C04_S04_V21" data-block-id="BS_C04_S04_V21_B4">विद्वत् प्रत्यक्षात् कारणभावल्लिङ्गाच्च ।</div>
+Post‐expand include size: 0/10485760 bytes
+Template argument size: 0/10485760 bytes
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V21_B5" data-verse="BS_C04_S04_V21" data-block-id="BS_C04_S04_V21_B5">ब्रह्मवैवर्ते च –
+Highest expansion depth: 2/100
-‘न ह्रासो न च वृद्धिर्वा मुक्तानां विद्यते क्वचित् ।
+Expensive parser function count: 0/100
-विद्वत्प्रत्यक्षसिद्धत्वात् कारणाभावतोऽनुमा ॥
+Unstrip recursion depth: 0/20
-हरेरुपासना चात्र सदैव सुखरूपिणी ।
+Unstrip post‐expand size: 0/5000000 bytes
-न तु साधनभूता सा सिद्धिरेवात्र सा यतः’ इति ॥ 21 ॥</div>
+-->
+<!--
+Transclusion expansion time report (%,ms,calls,template)
+.00%    0.000      1 -total
+-->
+<!-- Saved in parser cache with key grantha_wiki-v68m_:pcache:363:|#|:idhash:canonical and timestamp 20260810122428 and revision id 6909. Rendering was triggered because: page-view
+ -->
 </div>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V22" data-block-id="BS_C04_S04_V22" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(563)ओं भोगमात्रसाम्यलिङ्गाच्च ओम् ॥ 04-04-22 ॥</span></span></div>
+<div class="printfooter" data-nosnippet="">Retrieved from "<a dir="ltr" href="https://dev.anandamakaranda.in/index.php?title=Brahmasutra&amp;oldid=6909">https://dev.anandamakaranda.in/index.php?title=Brahmasutra&amp;oldid=6909</a>"</div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V22" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V22">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V22_B1" data-verse="BS_C04_S04_V22" data-block-id="BS_C04_S04_V22_B1">न च भोगविशेषादिविरोधः ।‘एतमानन्दमयमात्मानमनुविश्य न जायते न म्रियते न ह्रसते न वर्धते यथाकामं चरति यथाकामं पिबति यथाकामं रमते यथाकाममुपरमते’(तै.उ.२.८)
-इति भोगमात्रसाम्यलिङ्गात् ।</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V22_B4" data-verse="BS_C04_S04_V22" data-block-id="BS_C04_S04_V22_B4"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Koorma-id">‘अवृद्धिह्रासरूपत्वं मुक्तानां प्रायिकं भवेत् ।<br/>कादाचित्कविशेषस्तु नैव तेषां विषिध्यते’</span></span> इति कौर्मे ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V22_B6" data-verse="BS_C04_S04_V22" data-block-id="BS_C04_S04_V22_B6"><span class="gr-reference gr-ref-NarayanaTantre-id">‘प्रवाहतस्तु वृद्धिर्वा ह्रासो वा नैव कुत्रचित् ।<br/>नाप्रियं किञ्चिदपि तु मुक्तानां विद्यते क्वचित् ॥<br/> कुत एव तु दुःखं स्यात् सुखमेव सदोदितम् । भोगानां तु विशेषे तु वैचित्र्यं लभ्यते क्वचित्’</span> |इति नारायणतन्त्रे ॥ 22 ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम् ॥ 10 ॥</div>
-<span id="gr-adh-BS_C04_S04_A035" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनावृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-BS_C04_S04_A035"></span><h4 class="gr-section-head">अनावृत्यधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-block" id="BS_C04_S04_V23" data-block-id="BS_C04_S04_V23" data-doc="BS" data-chapter="BS_C04" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(564)ओम् अनावृत्तिः शब्दादनावृत्तिः शब्दात् ओम् ॥ 04-04-23 ॥</span></span></div>
-<div class="bhashya-collection" id="bhashya-BS_C04_S04_V23" data-block-id="bhashya-BS_C04_S04_V23">
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V23_B01" data-verse="BS_C04_S04_V23" data-block-id="BS_C04_S04_V23_B01">‘नच पुनरावर्तते नच पुनरावर्तते’(छां.उ.८.१५.१),‘सर्वान् कामानाप्त्वाऽमृतः समभवत् समभवत्’(ऐ.आ.२.५.१-१५) इत्यादिश्रुतिभ्यः ॥ 23 ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V23_B02" data-verse="BS_C04_S04_V23" data-block-id="BS_C04_S04_V23_B02">ज्ञानानन्दादिभिः सर्वैर्गुणैः पूर्णाय विष्णवे ।
-नमोऽस्तु गुरवे नित्यं सर्वथाऽतिप्रियाय मे ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V23_B04" data-verse="BS_C04_S04_V23" data-block-id="BS_C04_S04_V23_B04">यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं
-बट् तद्दर्शतमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् ।
-वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुः
-मध्वो यत् तु तृतीयमेतदमुना भाष्यं कृतं केशवे (तृतीयकं कृतमिदं भाष्यं हरौ तेन हि) ॥</div>
-<div class="bhashyam-block" id="BS_C04_S04_V23_B08" data-verse="BS_C04_S04_V23" data-block-id="BS_C04_S04_V23_B08">नित्यानन्दो हरिः पूर्णो नित्यदा प्रीयतां मम ।
-नमस्तस्मै नमस्तस्मै नमस्तस्मै च विष्णवे ॥</div>
-</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति अनावृत्यधिकरणम् ॥ 11 ॥</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीमदानन्ददीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥ 04-04 ॥</div>
-<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितं श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्यं समाप्तम् ॥</div>
-<div class="gr-author-note">॥ श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥</div>
-[[Category:Sanskrit Documents]]
-[[Category:Brahmasutra]]