Kathalakshanam/Vyakhya/Kathalakshanapanchika: Difference between revisions
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
||
| Line 7: | Line 7: | ||
<div class="verse-block" id="KL_C01_V01" data-block-id="KL_C01_V01" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नरसिंहमखिलाज्ञानतिमिराशिशिरद्युतिम् ।</span><span class="shloka-line">सम्प्रणम्य प्रवक्ष्यामि कथालक्षणमञ्जसा ॥1॥</span></span></div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V01" data-block-id="KL_C01_V01" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नरसिंहमखिलाज्ञानतिमिराशिशिरद्युतिम् ।</span><span class="shloka-line">सम्प्रणम्य प्रवक्ष्यामि कथालक्षणमञ्जसा ॥1॥</span></span></div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V01" data-teeka="Kathalakshanapanchika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V01" data-id="KL_C01_V01_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><div class="teeka-shloka shloka-block"><span class="shloka-line">श्रियः कमितुरानम्य चरणाम्बुरुहद्वयम् ।</span><span class="shloka-line">यथाबोधं विधास्यामः कथालक्षणपञ्चिकाम् ॥</span></div> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V01" data-teeka="Kathalakshanapanchika" data-json-id="Kathalakshanapanchika-1"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V01" data-id="KL_C01_V01_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><div class="teeka-shloka shloka-block"><span class="shloka-line">श्रियः कमितुरानम्य चरणाम्बुरुहद्वयम् ।</span><span class="shloka-line">यथाबोधं विधास्यामः कथालक्षणपञ्चिकाम् ॥</span></div> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">अथ कथां लिलक्षयिषुराचार्यवर्यः प्रारिप्सितप्रकरणपरिसमाप्त्यादि प्रयोजनेष्टदेवताप्रणतिनुतिपुरस्सरं विवक्षितमर्थं दर्शयति ॥</p> | <p class="gr-vyakhya-para">अथ कथां लिलक्षयिषुराचार्यवर्यः प्रारिप्सितप्रकरणपरिसमाप्त्यादि प्रयोजनेष्टदेवताप्रणतिनुतिपुरस्सरं विवक्षितमर्थं दर्शयति ॥</p> | ||
<span class="gr-prateeka">नृसिंहमखिलाज्ञानतिमिराशिशिरद्युतिम् । | <span class="gr-prateeka">नृसिंहमखिलाज्ञानतिमिराशिशिरद्युतिम् । | ||
| Line 37: | Line 37: | ||
<div class="verse-block" id="KL_C01_V02" data-block-id="KL_C01_V02" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वादो जल्पो वितण्डेति त्रिविधा विदुषां कथा ।</span><span class="shloka-line">तत्त्वनिर्णयमुद्दिश्य केवलं गुरुशिष्ययोः ॥2॥</span></span></div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V02" data-block-id="KL_C01_V02" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वादो जल्पो वितण्डेति त्रिविधा विदुषां कथा ।</span><span class="shloka-line">तत्त्वनिर्णयमुद्दिश्य केवलं गुरुशिष्ययोः ॥2॥</span></span></div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V02" data-teeka="Kathalakshanapanchika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V02" data-id="KL_C01_V02_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">अथ कथां विभागेनोद्दिशति</p> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V02" data-teeka="Kathalakshanapanchika" data-json-id="Kathalakshanapanchika-2"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V02" data-id="KL_C01_V02_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">अथ कथां विभागेनोद्दिशति</p> | ||
<span class="gr-prateeka">वादो जल्पो वितण्डेति त्रिविधा विदुषां कथा ।</span> | <span class="gr-prateeka">वादो जल्पो वितण्डेति त्रिविधा विदुषां कथा ।</span> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">तत्वनिर्णयैकप्रयोजनत्वेन अभ्यर्हितत्वात् वादस्य प्रथममुद्देशः । उभयसाधनवत्तया सदधिकारितया च वादसाम्यात् तदनन्तरं जल्पस्य । परिशेषतो जल्पानन्तरं वितण्डायाः । कथकभेदेन कथानन्त्यात् तत्तल्लक्षणोपाधिक्रोडीकृतराशिविवक्षया त्रित्वमिति दर्शयितुं त्रिविधेत्यक्तम् ।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">तत्वनिर्णयैकप्रयोजनत्वेन अभ्यर्हितत्वात् वादस्य प्रथममुद्देशः । उभयसाधनवत्तया सदधिकारितया च वादसाम्यात् तदनन्तरं जल्पस्य । परिशेषतो जल्पानन्तरं वितण्डायाः । कथकभेदेन कथानन्त्यात् तत्तल्लक्षणोपाधिक्रोडीकृतराशिविवक्षया त्रित्वमिति दर्शयितुं त्रिविधेत्यक्तम् ।</p> | ||
| Line 52: | Line 52: | ||
<div class="verse-block" id="KL_C01_V03" data-block-id="KL_C01_V03" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कथाऽन्येषामपि सतां वादो वा समितेः शुभा ।</span><span class="shloka-line">ख्यात्याद्यर्थं स्पर्धया वा सतां जल्प इतीर्यते ॥3॥</span></span></div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V03" data-block-id="KL_C01_V03" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कथाऽन्येषामपि सतां वादो वा समितेः शुभा ।</span><span class="shloka-line">ख्यात्याद्यर्थं स्पर्धया वा सतां जल्प इतीर्यते ॥3॥</span></span></div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V03" data-teeka="Kathalakshanapanchika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V03" data-id="KL_C01_V03_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">ननु यदा विदिततत्वौ अदुष्टमनसौ परप्रार्थितौ कथां कुरुतः स वादो न वा ? आद्ये अव्यापकमाद्यं लक्षणं, द्वयोरपि तत्वज्ञानितया तदुद्देशिताभावात् । द्वितीयमतिव्यापकम् । सेयमुभयतः पाशा रज्जुः इत्यत आह–</p> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V03" data-teeka="Kathalakshanapanchika" data-json-id="Kathalakshanapanchika-3"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V03" data-id="KL_C01_V03_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">ननु यदा विदिततत्वौ अदुष्टमनसौ परप्रार्थितौ कथां कुरुतः स वादो न वा ? आद्ये अव्यापकमाद्यं लक्षणं, द्वयोरपि तत्वज्ञानितया तदुद्देशिताभावात् । द्वितीयमतिव्यापकम् । सेयमुभयतः पाशा रज्जुः इत्यत आह–</p> | ||
<span class="gr-prateeka">वा समितेश्शुभा ।</span> | <span class="gr-prateeka">वा समितेश्शुभा ।</span> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">न केवलमियं वादकथा कथकगततत्वनिर्णयार्था विवक्षिता । किन्नाम ? यदा गुरुशिष्यौ तदा शिष्यस्य, यदा सखिप्रभृतयः तदा सर्वेषां, यदा तु विदिततत्वौ तदा कृतप्रार्थनायाः | <p class="gr-vyakhya-para">न केवलमियं वादकथा कथकगततत्वनिर्णयार्था विवक्षिता । किन्नाम ? यदा गुरुशिष्यौ तदा शिष्यस्य, यदा सखिप्रभृतयः तदा सर्वेषां, यदा तु विदिततत्वौ तदा कृतप्रार्थनायाः | ||
| Line 72: | Line 72: | ||
<div class="verse-block" id="KL_C01_V04" data-block-id="KL_C01_V04" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वितण्डा तु सतामन्यैस्तत्त्वमेषु निगूहितम् ।</span><span class="shloka-line">स्वयं वा प्राश्निकैर्वादे चिन्तयेत् तत्त्वनिर्णयम् ॥4॥</span></span></div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V04" data-block-id="KL_C01_V04" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वितण्डा तु सतामन्यैस्तत्त्वमेषु निगूहितम् ।</span><span class="shloka-line">स्वयं वा प्राश्निकैर्वादे चिन्तयेत् तत्त्वनिर्णयम् ॥4॥</span></span></div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V04" data-teeka="Kathalakshanapanchika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V04" data-id="KL_C01_V04_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">वितण्डालक्षणं दर्शयति</p> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V04" data-teeka="Kathalakshanapanchika" data-json-id="Kathalakshanapanchika-4"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V04" data-id="KL_C01_V04_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">वितण्डालक्षणं दर्शयति</p> | ||
<span class="gr-prateeka">वितण्डा तु सतामन्यैः ... ।</span> | <span class="gr-prateeka">वितण्डा तु सतामन्यैः ... ।</span> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">कथेत्यनुवर्तते ।प्रागिव बहुवचनव्याख्यानम् । | <p class="gr-vyakhya-para">कथेत्यनुवर्तते ।प्रागिव बहुवचनव्याख्यानम् । | ||
| Line 96: | Line 96: | ||
<div class="verse-block" id="KL_C01_V05" data-block-id="KL_C01_V05" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रागद्वेषविहीनास्तु सर्वविद्याविशारदाः ।</span><span class="shloka-line">प्राश्निका इति सम्प्रोक्ता विषमा एक एव वा ॥5॥</span></span></div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V05" data-block-id="KL_C01_V05" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रागद्वेषविहीनास्तु सर्वविद्याविशारदाः ।</span><span class="shloka-line">प्राश्निका इति सम्प्रोक्ता विषमा एक एव वा ॥5॥</span></span></div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V05" data-teeka="Kathalakshanapanchika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V05" data-id="KL_C01_V05_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">प्राश्निकानां लक्षणं वक्ति</p> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V05" data-teeka="Kathalakshanapanchika" data-json-id="Kathalakshanapanchika-5"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V05" data-id="KL_C01_V05_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">प्राश्निकानां लक्षणं वक्ति</p> | ||
<span class="gr-prateeka">रागद्वेषविहीनास्तु सर्वविद्याविशारदाः । | <span class="gr-prateeka">रागद्वेषविहीनास्तु सर्वविद्याविशारदाः । | ||
प्राश्निका इति विज्ञेयाः .....</span> | प्राश्निका इति विज्ञेयाः .....</span> | ||
| Line 116: | Line 116: | ||
<div class="verse-block" id="KL_C01_V06" data-block-id="KL_C01_V06" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अशेषसंशयच्छेत्ता निःसंशय उदारधीः ।</span><span class="shloka-line">एकश्चेत् प्राश्निको ज्ञेयः सर्वदोषविवर्जितः ॥6॥</span></span></div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V06" data-block-id="KL_C01_V06" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अशेषसंशयच्छेत्ता निःसंशय उदारधीः ।</span><span class="shloka-line">एकश्चेत् प्राश्निको ज्ञेयः सर्वदोषविवर्जितः ॥6॥</span></span></div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V06" data-teeka="Kathalakshanapanchika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V06" data-id="KL_C01_V06_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">नन्वेवं चेत् एक एव इत्यनुज्ञानं कथम् ? संवादाभावेन तत्कृतकथानिर्णये अनाश्वासादित्यत आह</p> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V06" data-teeka="Kathalakshanapanchika" data-json-id="Kathalakshanapanchika-6"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V06" data-id="KL_C01_V06_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">नन्वेवं चेत् एक एव इत्यनुज्ञानं कथम् ? संवादाभावेन तत्कृतकथानिर्णये अनाश्वासादित्यत आह</p> | ||
<span class="gr-prateeka">अशेषसंशयच्छेत्ता निस्संशय उदारधीः । एकश्चेत्प्राश्निको ज्ञेयस्सर्वदोषविवर्जितः ॥ ६ ॥</span> | <span class="gr-prateeka">अशेषसंशयच्छेत्ता निस्संशय उदारधीः । एकश्चेत्प्राश्निको ज्ञेयस्सर्वदोषविवर्जितः ॥ ६ ॥</span> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">अत्र आद्येन विशेषणेन भग्नप्रतिबोधनादौ सामर्थ्यातिशयो दर्शितः । द्वितीयेन विशेषणेन सिद्धान्तद्वयरहस्यवेदित्वाद्यतिशयः , तृतीयेन परोक्तग्रहणादिपाटवातिशयः , चतुर्थेन रागादीनामशेषतोऽभावः । ततश्चप्राश्निकलक्षणातिशयसम्पत्त्या निश्शङ्कमुभाभ्यां निश्चितश्चेदेको वाप्राश्निकोऽङ्गीकार्य एवेत्युक्तं भवति ।</p></div></div></div></div></div> | <p class="gr-vyakhya-para">अत्र आद्येन विशेषणेन भग्नप्रतिबोधनादौ सामर्थ्यातिशयो दर्शितः । द्वितीयेन विशेषणेन सिद्धान्तद्वयरहस्यवेदित्वाद्यतिशयः , तृतीयेन परोक्तग्रहणादिपाटवातिशयः , चतुर्थेन रागादीनामशेषतोऽभावः । ततश्चप्राश्निकलक्षणातिशयसम्पत्त्या निश्शङ्कमुभाभ्यां निश्चितश्चेदेको वाप्राश्निकोऽङ्गीकार्य एवेत्युक्तं भवति ।</p></div></div></div></div></div> | ||
<div class="verse-block" id="KL_C01_V07" data-block-id="KL_C01_V07" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एको वा बहवो वा स्युर्विष्णुभक्तिपरास्सदा ।</span><span class="shloka-line">विष्णुभक्तिर्हि सर्वेषां सद्गुणानां स्वलक्षणम् ॥7॥</span></span></div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V07" data-block-id="KL_C01_V07" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एको वा बहवो वा स्युर्विष्णुभक्तिपरास्सदा ।</span><span class="shloka-line">विष्णुभक्तिर्हि सर्वेषां सद्गुणानां स्वलक्षणम् ॥7॥</span></span></div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V07" data-teeka="Kathalakshanapanchika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V07" data-id="KL_C01_V07_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">विशेषणान्तरमाह</p> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V07" data-teeka="Kathalakshanapanchika" data-json-id="Kathalakshanapanchika-7"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V07" data-id="KL_C01_V07_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">विशेषणान्तरमाह</p> | ||
<span class="gr-prateeka">एको वा बहवो वा स्युर्विष्णुभक्तिपरास्सदा ।</span> | <span class="gr-prateeka">एको वा बहवो वा स्युर्विष्णुभक्तिपरास्सदा ।</span> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">रागादिराहित्यवत् विष्णुभक्तेः प्राश्निकत्वोपयोगं न पश्याम इत्यत आह</p> | <p class="gr-vyakhya-para">रागादिराहित्यवत् विष्णुभक्तेः प्राश्निकत्वोपयोगं न पश्याम इत्यत आह</p> | ||
| Line 132: | Line 132: | ||
<div class="verse-block" id="KL_C01_V08" data-block-id="KL_C01_V08" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पृष्टेनागम एवादौ वक्तव्यः साध्यसिद्धये ।</span><span class="shloka-line">नैषा तर्केणापनेया मतिरित्याह हि श्रुतिः ।</span><span class="shloka-line">अन्यार्थ एवागमस्य वक्तव्यः प्रतिवादिना ॥8॥</span></span></div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V08" data-block-id="KL_C01_V08" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पृष्टेनागम एवादौ वक्तव्यः साध्यसिद्धये ।</span><span class="shloka-line">नैषा तर्केणापनेया मतिरित्याह हि श्रुतिः ।</span><span class="shloka-line">अन्यार्थ एवागमस्य वक्तव्यः प्रतिवादिना ॥8॥</span></span></div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V08" data-teeka="Kathalakshanapanchika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V08" data-id="KL_C01_V08_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><span class="gr-prateeka">पृष्टेनाऽगम एवादौ वक्तव्यः</span> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V08" data-teeka="Kathalakshanapanchika" data-json-id="Kathalakshanapanchika-8"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V08" data-id="KL_C01_V08_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><span class="gr-prateeka">पृष्टेनाऽगम एवादौ वक्तव्यः</span> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">वादे, प्रतिवादिना वादिनं प्रति विचार्ये प्रमेये प्रमाणं प्रष्टव्यम् । पृष्टेन च वादिना तावदागम एव वक्तव्यः न तु छलादिना प्रश्नखण्डनं कर्तव्यम् । नाप्यनुमानं दुरागमो वा वक्तव्यः ।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">वादे, प्रतिवादिना वादिनं प्रति विचार्ये प्रमेये प्रमाणं प्रष्टव्यम् । पृष्टेन च वादिना तावदागम एव वक्तव्यः न तु छलादिना प्रश्नखण्डनं कर्तव्यम् । नाप्यनुमानं दुरागमो वा वक्तव्यः ।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">छलादिना प्रश्नखण्डनमकृत्वा कुतो वादिना प्रमाणमभिधेयम् ? इति तत्राह</p> | <p class="gr-vyakhya-para">छलादिना प्रश्नखण्डनमकृत्वा कुतो वादिना प्रमाणमभिधेयम् ? इति तत्राह</p> | ||
| Line 145: | Line 145: | ||
<div class="verse-block" id="KL_C01_V09" data-block-id="KL_C01_V09" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ऋग्यजुःसामाथर्वाश्च भारतं पञ्चरात्रकम् ।</span><span class="shloka-line">मूलरामायणं चैव सम्प्रोच्यन्ते सदागमाः ॥9॥</span></span></div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V09" data-block-id="KL_C01_V09" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ऋग्यजुःसामाथर्वाश्च भारतं पञ्चरात्रकम् ।</span><span class="shloka-line">मूलरामायणं चैव सम्प्रोच्यन्ते सदागमाः ॥9॥</span></span></div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V09" data-teeka="Kathalakshanapanchika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V09" data-id="KL_C01_V09_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">तत्र श्रुतीनामपौरुषेयत्वेन अप्रामाण्यकारणशून्यानामप्रामाण्यं वक्तुं तावन्न शक्यम् । स्मृत्यादीनामप्याप्तप्रणीततया श्रुत्यानुकूल्येन च दोषाभावनिश्चयान्नाप्रामाण्यं वक्तुं शक्यते । अतो विषयान्तरोपदर्शनेन वाद्यभिमतार्थप्रच्यावनमेव न्याय्यमित्याशयवानाह</p> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V09" data-teeka="Kathalakshanapanchika" data-json-id="Kathalakshanapanchika-9"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V09" data-id="KL_C01_V09_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">तत्र श्रुतीनामपौरुषेयत्वेन अप्रामाण्यकारणशून्यानामप्रामाण्यं वक्तुं तावन्न शक्यम् । स्मृत्यादीनामप्याप्तप्रणीततया श्रुत्यानुकूल्येन च दोषाभावनिश्चयान्नाप्रामाण्यं वक्तुं शक्यते । अतो विषयान्तरोपदर्शनेन वाद्यभिमतार्थप्रच्यावनमेव न्याय्यमित्याशयवानाह</p> | ||
<span class="gr-prateeka">ऋग्यजुस्सामाथर्वाश्च भारतं पञ्चरात्रकम् ॥ | <span class="gr-prateeka">ऋग्यजुस्सामाथर्वाश्च भारतं पञ्चरात्रकम् ॥ | ||
मूलरामायणं चैव सम्प्रोच्यन्ते सदागमाः । | मूलरामायणं चैव सम्प्रोच्यन्ते सदागमाः । | ||
| Line 162: | Line 162: | ||
<div class="verse-block" id="KL_C01_V10" data-block-id="KL_C01_V10" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अनुकूला य एतेषां ते च प्रोक्तास्सदागमाः ।</span><span class="shloka-line">अन्ये दुरागमा नाम तैर्न साध्यं हि साध्यते ॥10॥</span></span></div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V10" data-block-id="KL_C01_V10" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अनुकूला य एतेषां ते च प्रोक्तास्सदागमाः ।</span><span class="shloka-line">अन्ये दुरागमा नाम तैर्न साध्यं हि साध्यते ॥10॥</span></span></div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V10" data-teeka="Kathalakshanapanchika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V10" data-id="KL_C01_V10_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">ननु यदा वादी परिगणितं वेदादिकं वदेत् तदा प्रतिवादिनाऽन्योऽर्थोऽभिधीयताम् । यदा तु उपरिगणितं पाशुपतादिकम भिदधीत, तदा तु अप्रामाण्यं वक्तुं शक्यत एव । अतः कथं अन्यार्थ एवागमस्य वक्तव्यः इति नियमः ? इत्यत आह</p> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V10" data-teeka="Kathalakshanapanchika" data-json-id="Kathalakshanapanchika-10"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V10" data-id="KL_C01_V10_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">ननु यदा वादी परिगणितं वेदादिकं वदेत् तदा प्रतिवादिनाऽन्योऽर्थोऽभिधीयताम् । यदा तु उपरिगणितं पाशुपतादिकम भिदधीत, तदा तु अप्रामाण्यं वक्तुं शक्यत एव । अतः कथं अन्यार्थ एवागमस्य वक्तव्यः इति नियमः ? इत्यत आह</p> | ||
<span class="gr-prateeka">अन्ये दुरागमा नाम तैर्न साध्यं हि साध्यते ।</span> | <span class="gr-prateeka">अन्ये दुरागमा नाम तैर्न साध्यं हि साध्यते ।</span> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">यतः परिगणितेभ्योऽन्ये दुरागमाः प्रसिद्धाः दुरागमास्तदन्य इत्यादौ । अतो वादिना तत्वबुभुत्सुना | <p class="gr-vyakhya-para">यतः परिगणितेभ्योऽन्ये दुरागमाः प्रसिद्धाः दुरागमास्तदन्य इत्यादौ । अतो वादिना तत्वबुभुत्सुना | ||
| Line 171: | Line 171: | ||
<div class="verse-block" id="KL_C01_V11" data-block-id="KL_C01_V11" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्वपक्ष आगमश्चैव वक्तव्यः प्रतिवादिना ।</span><span class="shloka-line">तस्याप्यन्यार्थता साध्या वादिना स्वार्थसिद्धये ॥11॥</span></span></div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V11" data-block-id="KL_C01_V11" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्वपक्ष आगमश्चैव वक्तव्यः प्रतिवादिना ।</span><span class="shloka-line">तस्याप्यन्यार्थता साध्या वादिना स्वार्थसिद्धये ॥11॥</span></span></div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V11" data-teeka="Kathalakshanapanchika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V11" data-id="KL_C01_V11_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">वादिप्रयुक्तागमस्यार्थान्तरकथनेन किं प्रतिवादी चरितार्थः ? नेत्याह</p> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V11" data-teeka="Kathalakshanapanchika" data-json-id="Kathalakshanapanchika-11"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V11" data-id="KL_C01_V11_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">वादिप्रयुक्तागमस्यार्थान्तरकथनेन किं प्रतिवादी चरितार्थः ? नेत्याह</p> | ||
<span class="gr-prateeka">स्वपक्ष आगमश्चैव वक्तव्यः प्रतिवादिना ॥</span> | <span class="gr-prateeka">स्वपक्ष आगमश्चैव वक्तव्यः प्रतिवादिना ॥</span> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">साध्यसिद्धेः प्रमाणैकाधीनत्वादिति एवकारार्थः ।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">साध्यसिद्धेः प्रमाणैकाधीनत्वादिति एवकारार्थः ।</p> | ||
| Line 190: | Line 190: | ||
<div class="verse-block" id="KL_C01_V12" data-block-id="KL_C01_V12" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अन्यार्थता निराकार्या स्वागमस्य विनिश्चयम् ।</span><span class="shloka-line">उपपत्त्यवकाशोऽत्र ह्यागमार्थविनिर्णये ॥12॥</span></span></div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V12" data-block-id="KL_C01_V12" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अन्यार्थता निराकार्या स्वागमस्य विनिश्चयम् ।</span><span class="shloka-line">उपपत्त्यवकाशोऽत्र ह्यागमार्थविनिर्णये ॥12॥</span></span></div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V12" data-teeka="Kathalakshanapanchika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V12" data-id="KL_C01_V12_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">किमेतावता जितं वादिना ? नेत्याह</p> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V12" data-teeka="Kathalakshanapanchika" data-json-id="Kathalakshanapanchika-12"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V12" data-id="KL_C01_V12_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">किमेतावता जितं वादिना ? नेत्याह</p> | ||
<span class="gr-prateeka">अन्यार्थता निराकार्या स्वागमस्य ...... ।</span> | <span class="gr-prateeka">अन्यार्थता निराकार्या स्वागमस्य ...... ।</span> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">वादिना स्वप्रयुक्तागमस्य या प्रतिवाद्युक्ता | <p class="gr-vyakhya-para">वादिना स्वप्रयुक्तागमस्य या प्रतिवाद्युक्ता | ||
| Line 212: | Line 212: | ||
<div class="verse-block" id="KL_C01_V13" data-block-id="KL_C01_V13" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वाद्यागमार्थे निर्णीत आगमार्थः परस्य तु ।</span><span class="shloka-line">निर्णेयः सहितैः पश्चात्ततो निश्शेषनिर्णयः ॥13॥</span></span></div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V13" data-block-id="KL_C01_V13" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वाद्यागमार्थे निर्णीत आगमार्थः परस्य तु ।</span><span class="shloka-line">निर्णेयः सहितैः पश्चात्ततो निश्शेषनिर्णयः ॥13॥</span></span></div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V13" data-teeka="Kathalakshanapanchika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V13" data-id="KL_C01_V13_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">एवं वादिना स्वागमस्योपपत्तिवशेन स्वाभिमतार्थेप्रामाण्यं साधितवता स्वपक्षे साधिते, परोपन्यस्तागमस्य च अर्थान्तरमुक्तवता परपक्षे दूषिते निवृत्तो वाद इति न मन्तव्यं; किं नाम ? इत्यत आह</p> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V13" data-teeka="Kathalakshanapanchika" data-json-id="Kathalakshanapanchika-13"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V13" data-id="KL_C01_V13_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">एवं वादिना स्वागमस्योपपत्तिवशेन स्वाभिमतार्थेप्रामाण्यं साधितवता स्वपक्षे साधिते, परोपन्यस्तागमस्य च अर्थान्तरमुक्तवता परपक्षे दूषिते निवृत्तो वाद इति न मन्तव्यं; किं नाम ? इत्यत आह</p> | ||
<span class="gr-prateeka">वाद्यागमार्थे निर्णीत आगमार्थः परस्य तु ॥</span> | <span class="gr-prateeka">वाद्यागमार्थे निर्णीत आगमार्थः परस्य तु ॥</span> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">परस्य | <p class="gr-vyakhya-para">परस्य | ||
| Line 231: | Line 231: | ||
<div class="verse-block" id="KL_C01_V14" data-block-id="KL_C01_V14" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रत्यक्षसिद्धेष्वर्थेषु प्रश्ने मामक्षजं वदेत् ।</span><span class="shloka-line">ज्ञानं वा ज्ञानसिद्धेषु नानुमां प्रथमं वदेत् ॥14॥</span></span></div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V14" data-block-id="KL_C01_V14" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रत्यक्षसिद्धेष्वर्थेषु प्रश्ने मामक्षजं वदेत् ।</span><span class="shloka-line">ज्ञानं वा ज्ञानसिद्धेषु नानुमां प्रथमं वदेत् ॥14॥</span></span></div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V14" data-teeka="Kathalakshanapanchika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V14" data-id="KL_C01_V14_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">ननु यदि परश्चक्षुराद्येकप्रमाणके साक्ष्येकविषये वा अर्थे प्रमाणं पृच्छेत् तदा परेण किं तूष्णीमासितव्यम् ? प्रत्यक्षादिकं वा वक्तव्यम् ? आद्ये साध्यासिद्धिः । द्वितीये तु आगम एव वक्तव्यः इति नियमभङ्गः । न च प्रत्यक्षसिद्धेऽर्थे विप्रतिपत्तिरेव न सम्भवति तत्प्रामाण्यासम्प्रतिपत्त्यभिप्रायेण तदुपपत्तेरिति । तत्राह</p> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V14" data-teeka="Kathalakshanapanchika" data-json-id="Kathalakshanapanchika-14"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V14" data-id="KL_C01_V14_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">ननु यदि परश्चक्षुराद्येकप्रमाणके साक्ष्येकविषये वा अर्थे प्रमाणं पृच्छेत् तदा परेण किं तूष्णीमासितव्यम् ? प्रत्यक्षादिकं वा वक्तव्यम् ? आद्ये साध्यासिद्धिः । द्वितीये तु आगम एव वक्तव्यः इति नियमभङ्गः । न च प्रत्यक्षसिद्धेऽर्थे विप्रतिपत्तिरेव न सम्भवति तत्प्रामाण्यासम्प्रतिपत्त्यभिप्रायेण तदुपपत्तेरिति । तत्राह</p> | ||
<span class="gr-prateeka">प्रत्यक्षसिद्धेष्वर्थेषु प्रश्ने मामक्षजं वदेत् ॥</span> | <span class="gr-prateeka">प्रत्यक्षसिद्धेष्वर्थेषु प्रश्ने मामक्षजं वदेत् ॥</span> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">प्रत्यक्षसिद्धेषु | <p class="gr-vyakhya-para">प्रत्यक्षसिद्धेषु | ||
| Line 248: | Line 248: | ||
<div class="verse-block" id="KL_C01_V15" data-block-id="KL_C01_V15" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">परतुष्टिकरं वाक्यं वदेतां यदि वादिनी ।</span><span class="shloka-line">स एवात्रागमो ज्ञेयः परतुष्टिर्हि तत्फलम् ॥15॥</span></span></div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V15" data-block-id="KL_C01_V15" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">परतुष्टिकरं वाक्यं वदेतां यदि वादिनी ।</span><span class="shloka-line">स एवात्रागमो ज्ञेयः परतुष्टिर्हि तत्फलम् ॥15॥</span></span></div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V15" data-teeka="Kathalakshanapanchika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V15" data-id="KL_C01_V15_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">ननु तत् उक्तेषु अपरिगणितत्वात् न आगम इत्युक्तं इत्यत आह</p> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V15" data-teeka="Kathalakshanapanchika" data-json-id="Kathalakshanapanchika-15"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V15" data-id="KL_C01_V15_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">ननु तत् उक्तेषु अपरिगणितत्वात् न आगम इत्युक्तं इत्यत आह</p> | ||
<span class="gr-prateeka">परतुष्टिकरं वाक्यं वदेतां यदि वादिनौ ॥ | <span class="gr-prateeka">परतुष्टिकरं वाक्यं वदेतां यदि वादिनौ ॥ | ||
स एवात्रागमो ज्ञेयः .................... ।</span> | स एवात्रागमो ज्ञेयः .................... ।</span> | ||
| Line 261: | Line 261: | ||
<div class="verse-block" id="KL_C01_V16" data-block-id="KL_C01_V16" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं निर्णयपर्यन्तं वादे सुबहवोऽपि हि ।</span><span class="shloka-line">घटेयुश्चिरकालं च जल्पे यावत्परो जितः ॥16॥</span></span></div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V16" data-block-id="KL_C01_V16" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं निर्णयपर्यन्तं वादे सुबहवोऽपि हि ।</span><span class="shloka-line">घटेयुश्चिरकालं च जल्पे यावत्परो जितः ॥16॥</span></span></div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V16" data-teeka="Kathalakshanapanchika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V16" data-id="KL_C01_V16_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">नन्वेवंविधस्य वादस्य किं अवसानम् ? तत्राह</p> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V16" data-teeka="Kathalakshanapanchika" data-json-id="Kathalakshanapanchika-16"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V16" data-id="KL_C01_V16_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">नन्वेवंविधस्य वादस्य किं अवसानम् ? तत्राह</p> | ||
<span class="gr-prateeka">एवं निर्णयपर्यन्तं वादे सुबहवोऽपि हि ॥ | <span class="gr-prateeka">एवं निर्णयपर्यन्तं वादे सुबहवोऽपि हि ॥ | ||
घटेयुः .......</span> | घटेयुः .......</span> | ||
| Line 278: | Line 278: | ||
<div class="verse-block" id="KL_C01_V17" data-block-id="KL_C01_V17" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्त्वनिर्णयवैलोम्यं वादे साक्षात्पराजयः ।</span><span class="shloka-line">संवादे श्लाघ्यतैव स्याद् गुरुत्वमितरस्य च ॥17॥</span></span></div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V17" data-block-id="KL_C01_V17" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्त्वनिर्णयवैलोम्यं वादे साक्षात्पराजयः ।</span><span class="shloka-line">संवादे श्लाघ्यतैव स्याद् गुरुत्वमितरस्य च ॥17॥</span></span></div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V17" data-teeka="Kathalakshanapanchika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V17" data-id="KL_C01_V17_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">एवं असङ्करेण कथामार्गत्रयं प्रतिपादितवता कथैक्यादिमतानि अपहस्तितानि विज्ञातव्यानि । अधिकार्यङ्गप्रवृत्तिप्रकारफलभेदे सति किन्निबन्धनं कथैक्यं स्यात् ।</p> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V17" data-teeka="Kathalakshanapanchika" data-json-id="Kathalakshanapanchika-17"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V17" data-id="KL_C01_V17_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">एवं असङ्करेण कथामार्गत्रयं प्रतिपादितवता कथैक्यादिमतानि अपहस्तितानि विज्ञातव्यानि । अधिकार्यङ्गप्रवृत्तिप्रकारफलभेदे सति किन्निबन्धनं कथैक्यं स्यात् ।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">जल्पस्य न तावत् स्वरूपमेव हातुं शक्यम्, वादादि समानयोगक्षेमत्वात् । अन्यतरान्तर्भावस्तु भेदोपपादनेन परास्तः । वादवितण्डा च यदि तत्वनिर्णयार्था स्वपरपक्षसाधनोपालम्भवती तदा वाद एव । विजिगीषावतोः इति चेत् तर्हि तत्वनिर्णयार्थताव्याघातः । अन्यतरमात्रपर्यवसानेऽपि एवमेव । विजयार्थत्वे, जल्पवितण्डायाः अन्यतरत्वापातः । तत्वबुभुत्सावतोः इति व्याहतम् । न च तत्वनिर्णयविजयाभ्यां फलान्तरम् । नापि तदर्थिव्यतिरिक्तोऽधिकारी । न च साधनोपालम्भोभयान्यतरमात्रव्यतिरिक्त प्रवृत्तिप्रकारो, यद्वशात् वादवितण्डा परा कल्पेत इति ।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">जल्पस्य न तावत् स्वरूपमेव हातुं शक्यम्, वादादि समानयोगक्षेमत्वात् । अन्यतरान्तर्भावस्तु भेदोपपादनेन परास्तः । वादवितण्डा च यदि तत्वनिर्णयार्था स्वपरपक्षसाधनोपालम्भवती तदा वाद एव । विजिगीषावतोः इति चेत् तर्हि तत्वनिर्णयार्थताव्याघातः । अन्यतरमात्रपर्यवसानेऽपि एवमेव । विजयार्थत्वे, जल्पवितण्डायाः अन्यतरत्वापातः । तत्वबुभुत्सावतोः इति व्याहतम् । न च तत्वनिर्णयविजयाभ्यां फलान्तरम् । नापि तदर्थिव्यतिरिक्तोऽधिकारी । न च साधनोपालम्भोभयान्यतरमात्रव्यतिरिक्त प्रवृत्तिप्रकारो, यद्वशात् वादवितण्डा परा कल्पेत इति ।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">आत्यन्तिकपराजयपर्यन्तो वाद इत्युक्तम् । तत्र को वादे पराजयहेतुः ? इत्यपेक्षायाम् आह</p> | <p class="gr-vyakhya-para">आत्यन्तिकपराजयपर्यन्तो वाद इत्युक्तम् । तत्र को वादे पराजयहेतुः ? इत्यपेक्षायाम् आह</p> | ||
| Line 308: | Line 308: | ||
<div class="verse-block" id="KL_C01_V19" data-block-id="KL_C01_V19" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भवेज्जल्पे वितण्डायां न्यायो जल्पवदीरितः ।</span><span class="shloka-line">संवादे दण्ड्यतां न स्याद् वितण्डाजल्पयोरपि ॥19॥</span></span></div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V19" data-block-id="KL_C01_V19" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भवेज्जल्पे वितण्डायां न्यायो जल्पवदीरितः ।</span><span class="shloka-line">संवादे दण्ड्यतां न स्याद् वितण्डाजल्पयोरपि ॥19॥</span></span></div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V19" data-teeka="Kathalakshanapanchika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V19" data-id="KL_C01_V19_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">प्रसङ्गात् वितण्डायां निग्रहादिकमतिदिशति</p> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V19" data-teeka="Kathalakshanapanchika" data-json-id="Kathalakshanapanchika-19"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V19" data-id="KL_C01_V19_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">प्रसङ्गात् वितण्डायां निग्रहादिकमतिदिशति</p> | ||
<span class="gr-prateeka">...... वितण्डायां न्यायो जल्पवदीरितः ।</span> | <span class="gr-prateeka">...... वितण्डायां न्यायो जल्पवदीरितः ।</span> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">वितण्डायां च इत्येतावता पूर्णे यत् अधिकमुपादत्ते तेन जल्पे यावत् परो जितः इत्युक्तप्रवृत्तिप्रकारपर्यवसानयोरपि अतिदेशो लभ्यते । अन्यथा प्रकृतत्वात् निग्रहस्थानमात्रातिदेशो विज्ञायेत । ततश्च स्वपक्षस्थापनां विना जल्पवदेव वितण्डा इत्युक्तं भवति ।</p></div></div></div></div></div> | <p class="gr-vyakhya-para">वितण्डायां च इत्येतावता पूर्णे यत् अधिकमुपादत्ते तेन जल्पे यावत् परो जितः इत्युक्तप्रवृत्तिप्रकारपर्यवसानयोरपि अतिदेशो लभ्यते । अन्यथा प्रकृतत्वात् निग्रहस्थानमात्रातिदेशो विज्ञायेत । ततश्च स्वपक्षस्थापनां विना जल्पवदेव वितण्डा इत्युक्तं भवति ।</p></div></div></div></div></div> | ||
<div class="verse-block" id="KL_C01_V20" data-block-id="KL_C01_V20" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पराजितत्वमात्रं स्यान्निन्द्यो दण्ड्योऽपि वाऽन्यथा ।</span><span class="shloka-line">अनुवादादिराहित्यं नैव जल्पेऽपि दूषणम् ॥20॥</span></span></div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V20" data-block-id="KL_C01_V20" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पराजितत्वमात्रं स्यान्निन्द्यो दण्ड्योऽपि वाऽन्यथा ।</span><span class="shloka-line">अनुवादादिराहित्यं नैव जल्पेऽपि दूषणम् ॥20॥</span></span></div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V20" data-teeka="Kathalakshanapanchika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V20" data-id="KL_C01_V20_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">विरोधादिप्राप्तवतो जल्पवितण्डयोः कि कार्यं ? इत्यपेक्षायामाह</p> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V20" data-teeka="Kathalakshanapanchika" data-json-id="Kathalakshanapanchika-20"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V20" data-id="KL_C01_V20_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">विरोधादिप्राप्तवतो जल्पवितण्डयोः कि कार्यं ? इत्यपेक्षायामाह</p> | ||
<span class="gr-prateeka">संवादे दण्ड्यता न स्यात् वितण्डाजल्पयोरपि ॥ | <span class="gr-prateeka">संवादे दण्ड्यता न स्यात् वितण्डाजल्पयोरपि ॥ | ||
पराजितत्वमात्रं स्यात् ............</span> | पराजितत्वमात्रं स्यात् ............</span> | ||
| Line 324: | Line 324: | ||
<div class="verse-block" id="KL_C01_V21" data-block-id="KL_C01_V21" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विद्याहीनत्वलिङ्गेऽपि वादिनोः स्यात् पराजयः ।</span><span class="shloka-line">तदभावान्नैव षट्कादन्यो निग्रह इष्यते ॥21॥</span></span></div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V21" data-block-id="KL_C01_V21" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विद्याहीनत्वलिङ्गेऽपि वादिनोः स्यात् पराजयः ।</span><span class="shloka-line">तदभावान्नैव षट्कादन्यो निग्रह इष्यते ॥21॥</span></span></div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V21" data-teeka="Kathalakshanapanchika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V21" data-id="KL_C01_V21_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">वादिप्रतिवादिनोः जल्पारम्भोत्तरकालीनं निग्रहस्थानं उक्तम् । कथातः प्रागपि सम्भवात् आह</p> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V21" data-teeka="Kathalakshanapanchika" data-json-id="Kathalakshanapanchika-21"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V21" data-id="KL_C01_V21_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">वादिप्रतिवादिनोः जल्पारम्भोत्तरकालीनं निग्रहस्थानं उक्तम् । कथातः प्रागपि सम्भवात् आह</p> | ||
<span class="gr-prateeka">विद्याहीनत्वलिङ्गेऽपि वादिनोः स्यात् पराजयः ।</span> | <span class="gr-prateeka">विद्याहीनत्वलिङ्गेऽपि वादिनोः स्यात् पराजयः ।</span> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">सम्भावितसमानविद्ययोरेव जल्पवितण्डाधिकारित्वात् कथातः प्रागेव वादिप्रतिवादिनोः अन्यतरस्य प्रतियोग्यपेक्षया विद्याहीनत्वलिङ्गे पदवाक्यप्रमाणाज्ञत्वदोषेप्राप्ते पराजय एव । दूरे जल्पादि । एतेन ‘कथाबाह्यानां अनिग्रहस्थानत्वं’ इति परास्तम् ।</p></div></div></div></div></div> | <p class="gr-vyakhya-para">सम्भावितसमानविद्ययोरेव जल्पवितण्डाधिकारित्वात् कथातः प्रागेव वादिप्रतिवादिनोः अन्यतरस्य प्रतियोग्यपेक्षया विद्याहीनत्वलिङ्गे पदवाक्यप्रमाणाज्ञत्वदोषेप्राप्ते पराजय एव । दूरे जल्पादि । एतेन ‘कथाबाह्यानां अनिग्रहस्थानत्वं’ इति परास्तम् ।</p></div></div></div></div></div> | ||
<div class="verse-block" id="KL_C01_V22" data-block-id="KL_C01_V22" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अन्तर्भावादिहान्येषां निग्रहाणामिति स्म ह ।</span><span class="shloka-line">विद्यापरीक्षापूर्वैव वृत्तिर्जल्पवितण्डयोः ॥22॥</span></span></div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V22" data-block-id="KL_C01_V22" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अन्तर्भावादिहान्येषां निग्रहाणामिति स्म ह ।</span><span class="shloka-line">विद्यापरीक्षापूर्वैव वृत्तिर्जल्पवितण्डयोः ॥22॥</span></span></div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V22" data-teeka="Kathalakshanapanchika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V22" data-id="KL_C01_V22_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">ननु विरोधादिव्यतिरिक्तानि हेत्वाभासादीनि निग्रहस्थानानि सन्ति । विजयमात्रप्रयोजनयोश्च जल्पवितण्डयोः पराजयनिमित्तानि सम्भावितानि च । अतः कथं विरोधादिषट्केनैव जल्पादौ पराजयः ? इत्यत आह</p> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V22" data-teeka="Kathalakshanapanchika" data-json-id="Kathalakshanapanchika-22"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V22" data-id="KL_C01_V22_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">ननु विरोधादिव्यतिरिक्तानि हेत्वाभासादीनि निग्रहस्थानानि सन्ति । विजयमात्रप्रयोजनयोश्च जल्पवितण्डयोः पराजयनिमित्तानि सम्भावितानि च । अतः कथं विरोधादिषट्केनैव जल्पादौ पराजयः ? इत्यत आह</p> | ||
<span class="gr-prateeka">तदभावात् नैव षट्कात् अन्यो निग्रह इष्यते ॥ | <span class="gr-prateeka">तदभावात् नैव षट्कात् अन्यो निग्रह इष्यते ॥ | ||
अन्तर्भावातदिहान्येषां निग्रहाणाम् ............ ।</span> | अन्तर्भावातदिहान्येषां निग्रहाणाम् ............ ।</span> | ||
| Line 349: | Line 349: | ||
<div class="verse-block" id="KL_C01_V23" data-block-id="KL_C01_V23" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्खलितात्वादिमात्रेण न तत्रापि पराजयः ।</span><span class="shloka-line">वादजल्पवितण्डानामिति शुद्धं स्वलक्षणम् ॥23॥</span></span></div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V23" data-block-id="KL_C01_V23" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्खलितात्वादिमात्रेण न तत्रापि पराजयः ।</span><span class="shloka-line">वादजल्पवितण्डानामिति शुद्धं स्वलक्षणम् ॥23॥</span></span></div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V23" data-teeka="Kathalakshanapanchika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V23" data-id="KL_C01_V23_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">विरोधादीनि निग्रहस्थानानि इत्युक्तं । तत्र विशेषं आह–</p> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V23" data-teeka="Kathalakshanapanchika" data-json-id="Kathalakshanapanchika-23"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V23" data-id="KL_C01_V23_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">विरोधादीनि निग्रहस्थानानि इत्युक्तं । तत्र विशेषं आह–</p> | ||
<span class="gr-prateeka">स्खलितत्वादिमात्रेण न तत्रापि पराजयः ।</span> | <span class="gr-prateeka">स्खलितत्वादिमात्रेण न तत्रापि पराजयः ।</span> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">तत्र जल्पवितण्डयोरपि स्खलनेन अपस्मारादिवशेन वाप्राप्तैः विरोधादिभिः | <p class="gr-vyakhya-para">तत्र जल्पवितण्डयोरपि स्खलनेन अपस्मारादिवशेन वाप्राप्तैः विरोधादिभिः | ||
| Line 363: | Line 363: | ||
<div class="verse-block" id="KL_C01_V24" data-block-id="KL_C01_V24" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आनन्दतीर्थमुनिना ब्रह्मतर्कानुसारतः ।</span><span class="shloka-line">कथालक्षणमित्युक्तं प्रीत्यर्थं शार्ङ्गधन्वनः ॥24॥</span></span></div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V24" data-block-id="KL_C01_V24" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आनन्दतीर्थमुनिना ब्रह्मतर्कानुसारतः ।</span><span class="shloka-line">कथालक्षणमित्युक्तं प्रीत्यर्थं शार्ङ्गधन्वनः ॥24॥</span></span></div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V24" data-teeka="Kathalakshanapanchika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V24" data-id="KL_C01_V24_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">न केवलं एतत् कथालक्षणं उपपत्त्या साधु प्रतिपत्तव्यम् । किं नाम ? परमाप्तोक्तत्वात् आगमान्तरसिद्धत्वाच्च इति दर्शयन् उक्तस्य विनियोगं आह–</p> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V24" data-teeka="Kathalakshanapanchika" data-json-id="Kathalakshanapanchika-24"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V24" data-id="KL_C01_V24_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">न केवलं एतत् कथालक्षणं उपपत्त्या साधु प्रतिपत्तव्यम् । किं नाम ? परमाप्तोक्तत्वात् आगमान्तरसिद्धत्वाच्च इति दर्शयन् उक्तस्य विनियोगं आह–</p> | ||
<span class="gr-prateeka">आनन्दतीर्थमुनिना ब्रह्मतर्कानुसारतः । | <span class="gr-prateeka">आनन्दतीर्थमुनिना ब्रह्मतर्कानुसारतः । | ||
कथालक्षणमित्युक्तं प्रीत्यर्थं शार्ङ्गधन्वनः ॥</span></div></div></div></div></div> | कथालक्षणमित्युक्तं प्रीत्यर्थं शार्ङ्गधन्वनः ॥</span></div></div></div></div></div> | ||
<div class="verse-block" id="KL_C01_V25" data-block-id="KL_C01_V25" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सदोदितामितज्ञानपूरवारितहृत्तमाः ।</span><span class="shloka-line">नरसिंहः प्रियतमः प्रीयतां पुरुषोत्तमः ॥25॥</span></span></div> | <div class="verse-block" id="KL_C01_V25" data-block-id="KL_C01_V25" data-doc="KL" data-chapter="KL_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सदोदितामितज्ञानपूरवारितहृत्तमाः ।</span><span class="shloka-line">नरसिंहः प्रियतमः प्रीयतां पुरुषोत्तमः ॥25॥</span></span></div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V25" data-teeka="Kathalakshanapanchika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V025" data-id="KL_C01_V025_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">भक्त्यतिशयवशात् भगवान् आचार्यः प्रकरणनिर्माणफलत्वेन परमेश्वरप्रशंसापुरस्सरं तत्प्रसादं आशास्ते</p> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V25" data-teeka="Kathalakshanapanchika" data-json-id="Kathalakshanapanchika-25"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_V025" data-id="KL_C01_V025_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">भक्त्यतिशयवशात् भगवान् आचार्यः प्रकरणनिर्माणफलत्वेन परमेश्वरप्रशंसापुरस्सरं तत्प्रसादं आशास्ते</p> | ||
<span class="gr-prateeka">सदोदितामितज्ञानपूरवारितहृत्तमाः । | <span class="gr-prateeka">सदोदितामितज्ञानपूरवारितहृत्तमाः । | ||
नरसिंहः प्रियतमः प्रीयतां पुरुषोत्तमः ॥</span> | नरसिंहः प्रियतमः प्रीयतां पुरुषोत्तमः ॥</span> | ||
| Line 378: | Line 378: | ||
<div class="gr-teeka-extra"> | <div class="gr-teeka-extra"> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_18" data-teeka="Kathalakshanapanchika"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_18" data-id="KL_C01_18_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">तत्वनिर्णयवैलोम्यंप्राप्तोऽपि यदि मतिमान्द्यादिना तत्र न संवादं करोति तस्य कर्तव्यम् आह</p> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_18" data-teeka="Kathalakshanapanchika" data-json-id="Kathalakshanapanchika-18"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="KL_C01_18" data-id="KL_C01_18_" data-name=""><div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">तत्वनिर्णयवैलोम्यंप्राप्तोऽपि यदि मतिमान्द्यादिना तत्र न संवादं करोति तस्य कर्तव्यम् आह</p> | ||
<span class="gr-prateeka">तत्वनिर्णयवैलोम्ये निन्द्यो दण्ड्योऽथ वा भवेत् ।</span> | <span class="gr-prateeka">तत्वनिर्णयवैलोम्ये निन्द्यो दण्ड्योऽथ वा भवेत् ।</span> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">अथ | <p class="gr-vyakhya-para">अथ | ||