JSON:Mundaka

schema

2

doc

slug	"Mundaka"
title	"आथर्वणोपनिषद्भाष्यम्"
type	"bhashya"
docId	"MUN"
nextId	98

tree

tag

"document"

attrs

id	"MUN"
title	"आथर्वणोपनिषद्भाष्यम्"
name	"Bhashya"
type	"Bhashya"

text

" "

children

tag

"chapter"

attrs

id	"MUN_C01"
type	"Khand"
name	"प्रथमः खण्डः"

text

" "

children

tag	"chapter-heading"
text	"प्रथमः खण्डः"
tail	" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C01_V01"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"ब्रह्मा देवानां प्रथमः सम्बभूव विश्वस्य कर्ता भुवनस्य गोप्ता ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"स ब्रह्मविद्यां सर्वविद्याप्रतिष्ठामथर्वाय ज्येष्ठपुत्राय प्राह ॥ १ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C01_V01"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C01_V01_B01"

text

" "

children

tag	"line"
text	"आनन्दमजरं नित्यमजमक्षयमच्युतम् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"अनन्तशक्तिं सर्वज्ञं नमस्ये पुरुषोत्तमम् ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C01_V01_B01"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘मनोर्वैवस्वतस्यादावथर्वा ब्रह्मणोऽजनि ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"मित्रश्च वरुणश्चाथो प्रहेतिर्हेतिरेव च ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"ब्रह्मणः प्रथमे कल्पे शिवः प्रथमजः स्मृतः(सुतः) ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"सनकाद्यास्तु वाराहे ब्रह्मा विष्णोः सुतोऽग्रजः ॥’ इति ब्रह्माण्डे ।"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C01_V02"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"अथर्वणे यां प्रवदेत ब्रह्माथर्वा तां पुरोवाचाङ्गिरे ब्रह्मविद्याम् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"स भारद्वाजाय सत्यवहाय प्राह भारद्वाजोऽङ्गिरसे परावराम् ॥ २ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C01_V03"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"शौनको ह वै महाशालोऽङ्गिरसं विधिवदुपसन्नः पप्रच्छ ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं विज्ञातं भवतीति ॥ ३ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C01_V04"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"तस्मै स होवाच । द्वे विद्ये वेदितव्ये इति ह स्म यद्ब्रह्मविदो वदन्ति । परा चैवापरा च ॥ ४ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C01_V05"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"तत्रापरा । ऋग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्ववेदः शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो ज्योतिषमिति । अथ परा यया तदक्षरमधिगम्यते ॥ ५ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C01_V05"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C01_V03_B01"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘ऋगाद्या अपरा विद्या यदा विष्णोर्न वाचकाः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"ता एव परमा विद्या यदा विष्णोस्तु वाचकाः ॥’ इति परमसंहितायाम् ।"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C01_V03_B02"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘ऋग्भिर्हौत्रेण(ऋग्भिर्होत्रेण) शंसन्ति तथौद्गात्रैः(तथोद्गात्रे) स्तुवन्ति ये ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"विष्णुमेव (च) तथा तस्मै यजुर्भिरपि जुह्वति ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"स्तुवन्त्यथर्वणैश्चैनं सेतिहासपुराणकैः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"न विष्णुसदृशं किञ्चित् परमं वाऽपि मन्वते ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"सर्वोत्तमं तं जानन्तस्ते हि भागवतोत्तमाः ॥’"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C01_V03_B03"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘वेदे रामायणे चैव पुराणे भारते तथा ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"आदावन्ते च मध्ये च विष्णुः सर्वत्र गीयते ॥’"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C01_V03_B03"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘एतदन्ते च मध्ये च ब्रह्मैवोक्त्वा विजानताम् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"ऋगादि पञ्चधा संस्थं शब्दब्रह्म प्रशाम्यति ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"यं वाकेष्वनुवाकेषु निषत्सूपनिषत्सु च ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"स्तुवन्ति सत्यकर्माणं सत्यं सत्येन सामसु ॥’"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C01_V03_B03"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति तपांसि सर्वाणि च यद्वदन्ति।"
tail	" "

tag	"line"
text	"यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति तत्ते पदं सङ्ग्रहेण प्रवक्ष्ये ॥’"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C01_V03_B03"

text

"‘वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद्वेदविदेव चाहम् ।’ इति च भारते ।"

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C01_V03_B03"

text

"‘चतुर्दश महाविद्यास्थानानि(विद्यास्थानानि) वेदितव्यानि भवन्ति’ । इति च मूलश्रुतिः ।"

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C01_V03_B03"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘पञ्चरात्रमृगाद्याश्च सर्वमेकं पुराऽभवत् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"मूलवेद इति ह्याख्या काले कृतयुगे तदा ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"नैवर्क्सामादिनामानि तदा वेदस्य चाभवन् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"नैव चेन्द्रादिनामानि विष्णोरन्यत्र कुत्रचित् ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"ब्रह्मरुद्रेन्द्रपूर्वैस्तु नामभिः प्रोच्यते हरिः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"देवतात्वेन चेज्यस्स ब्रह्माद्या मनुनामकाः ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"वक्तृत्वेन पितृत्वेन कारित्वेनैव चादरात् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"इज्यन्ते देवताः सर्वा न तु देवतया क्वचित् ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"अनन्ययाजिनस्ते(अनन्ययाजिनस्त्वेते) तु तस्मात्कार्तयुगा जनाः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"प्राप्नुवन्ति हरिं तं च तस्माद्वेदे न किञ्चन ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"पारावर्यं हरेर्यस्मादुत्थितास्तुरगाननात् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"ऋगाद्या अनुव्याख्यान्तास्तस्मात् सर्वैर्हरिं यजेत् ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"तस्माद्ब्रह्मादयः सर्वे मनवो मानवास्तथा ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"यजन्ति सर्ववेदैस्तं जानन्ति च विनिश्चयात् ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"अशक्तः पञ्चरात्रेण ऋगाद्यैर्वाथ तं यजेत् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"ऋगाद्यैरेव (सर्वत्र)स त्रैतैर्भिन्नैरिष्टो जनैर्हरिः ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"द्वापरीयैर्जनैर्विष्णुः पञ्चरात्रैस्तु केवलैः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"कलौ तु नाममात्रेण पूज्यते भगवान् हरिः ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"एको वेदः कृते ह्यासीत् त्रेतायां स त्रिधाऽभवत् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"स एव पञ्चधा जातो द्वापरं प्राप्य वै युगम् ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"उत्सन्नः स कलिं प्राप्य वेदः प्रायेण सर्वशः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"मुख्यो धर्मः कार्तयुगो वर्तितव्यः कलावपि ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"त्रेतादौ तदशक्त्या हि धर्मोऽन्यः सम्प्रकीर्तितः(सम्प्रवर्तितः) ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"कृते भागवताः सर्वे वेदाश्च पुरुषास्तथा ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"त्रेतायां भिन्नविषयास्ततस्त्रैविद्यतां गताः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"तस्मादेकः सर्ववेदैर्ज्ञेयो विष्णुः सनातनः ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"पूज्यो यज्ञैः सोपचारैर्ध्येयो वन्द्यश्च सर्वदा ॥’ इत्यादि नारायणसंहितायाम् ।"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C01_V03_B03"

text

"‘वेदवादाश्चानुयुगं ह्रसन्तीति हि नः(च) श्रुतिः ॥’ इति (च)भारते ।"

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C01_V03_B03"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘वेदैश्च पञ्चरात्रैश्च भक्त्या यज्ञैस्तथैव च ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"दृश्योऽहं नान्यथा दृश्यो वर्षकोटिशतैरपि ॥’ इत्यादि वाराहे ।"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C01_V03_B03"

text

" अत्रापि ‘तदेतत्सत्यं मन्त्रेषु कर्माणि कवयो यान्यपश्यन् ।’ इत्यादिना कर्मविषयामपरविद्यामुक्त्वा ‘येनाक्षरं पुरुषं वेद सत्यं प्रोवाच तां तत्त्वतो ब्रह्मविद्याम्’ (इत्याद्यारभ्य)इत्यारभ्याथर्वणानेव मन्त्रान् परविद्यात्वेनाह । चतुर्वेदसंस्कारवतामेव(चातुर्वेदसंस्कारवतामेव) च विद्यायामधिकार उक्तः- ‘तेषामेवैतां ब्रह्मविद्यां वदेत शिरोव्रतं विधिवद्यैस्तु चीर्णम्’ इति । शिरोव्रतमित्युपलक्षणत्वेन ।"

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C01_V03_B03"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘स्ववेदव्रतयुक्तस्य सर्ववेदगतास्वपि ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"अधिकारोऽस्ति विद्यासु नावेदव्रतिनः क्वचित् ॥’ इति व्यासस्मृतौ ॥ १५ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C01_V04"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"यत् तदद्रेश्यमग्राह्यमगोत्रमवर्णमचक्षुःश्रोत्रं तदपाणिपादम् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"नित्यं विभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं तदव्ययं यद्भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः ॥ ६ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C01_V05"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च यथा पृथिव्यामोषधयः सम्भवन्ति ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"यथा सतः पुरुषात् केशलोमानि तथाऽक्षरात् सम्भवतीह विश्वम् ॥ ७ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C01_V06"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"तपसा चीयते ब्रह्म ततोऽन्नमभिजायते ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"अन्नात् प्राणो मनः सत्यं लोकाः कर्मसु चामृतम् ॥ ८ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C01_V07"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"यस्सर्वज्ञः सर्वविद् यस्य ज्ञानमयं तपः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"तस्मादेतद् ब्रह्म नाम रूपमन्नं च जायते ॥ ९ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag	"author-note"
text	"इति प्रथमः खण्डः"
tail	" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C01_V07"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C01_V07_B07"

text

" एतद्ब्रह्म चतुर्मुखः ॥"

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag	"author-note"
text	"इति प्रथमः खण्डः"
tail	" "

tail

" "

tag

"chapter"

attrs

id	"MUN_C02"
type	"Khand"
name	"द्वितीयः खण्डः"

text

" "

children

tag	"chapter-heading"
text	"द्वितीयः खण्डः"
tail	" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C02_V01"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"तदेतत् सत्यम् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"मन्त्रेषु कर्माणि कवयो यान्यपश्यन् तानि त्रेतायां बहुधा सन्ततानि ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"तान्याचरथ नियतं सत्यकामा एष वः पन्थाः सुकृतस्य लोके ॥ १ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C02_V01"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C02_V01_B01"

text

" तदेतत्सत्यं भगवान् । तत्कामाः कर्माण्याचरथ । तदा साऽपि परविद्या । अन्यथा ‘प्लवा ह्येते अदृढा यज्ञरूपाः’ । भगवद्विषयत्वेन कृते एष वः पुण्यः सुकृतो ब्रह्मलोकः । परब्रह्मलोकः । "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C02_V01_B01"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘निष्कामं ज्ञानपूर्वं तु निवृत्तमिति चोच्यते ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"निवृत्तं सेवमानस्तु ब्रह्माभ्येति सनातनम् ॥’ इति व्यासस्मृतिः ।"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C02_V01_B01"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘स य आत्मानमेव लोकमुपास्ते न हास्य कर्म क्षीयते’ । इति च श्रुतिः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"‘सहयज्ञाः प्रजाः सृष्ट्वा’ इत्युक्त्वा,"
tail	" "

tag	"line"
text	"‘एवं प्रवर्तितं चक्रं नानुवर्तयतीह यः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"अघायुरिन्द्रियारामो मोघं पार्थ स जीवति ॥’ इति च ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"‘यान्ति मद्याजिनोऽपि माम्’ इति च ।"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C02_V01_B01"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘अहं हि सर्वयज्ञानां भोक्ता च प्रभुरेव च ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"न तु मामभिजानन्ति तत्त्वेनातश्च्यवन्ति ते ॥’ इति च ।"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C02_V01_B01"

text

"‘यस्त्वात्मरतिः’ इत्युक्त्वाऽपि ‘कुर्याद्विद्वांस्तथाऽसक्तः’ इत्येवोक्तत्वाच्च । "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C02_V01_B01"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"सर्वज्ञानविमूढांस्तान् विद्धि नष्टानचेतसः ॥’ इति च ।"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C02_V01_B01"

text

"‘लोकेऽस्मिन् द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयाऽनघ’ इत्युक्तत्वाच्च नाश्रमान्तरविरोधः । त्रेतायां बहुधा सन्ततानि, कृते त्वेकप्रकारेणैव सन्ततानि । "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C02_V01_B01"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैः सर्वदेवस्थितं हरिम् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"यजन्ति तांश्च कारित्वाद्वसुस्तस्मात्तथाऽयजत् ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"पृथक् पृथक् च(तु) त्रेतायां यजन्ते देवतागणान्(देवतागणाः) ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"यथा कृते तथा प्राज्ञास्त्रेतायां बहुधा ततः ॥’ इति पाद्मे ।"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C02_V01_B01"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘यमिन्द्रमाहुर्वरुणं यमाहुर्यं मित्रमाहुर्यमु सत्यमाहुः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"यो देवानां देवतमो जनित्रो वायोस्तस्मै सोममेभ्यो जुहोमि ॥’"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C02_V01_B01"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘एवं वायोः पितरं विष्णुमेव यजन्ति देवैः सह ये कृते जनाः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"एवं त्रेतायां केचिदन्ये पृथक् तानिष्ट्वा विष्णावर्पयन्ते न चान्ये ॥’ इति च ब्रह्माण्डे ।"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C02_V02"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"यदा लेलायते ह्यर्चिः समिद्धे हव्यवाहने ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"तदाऽऽज्यभागावन्तरेणाहुतीः प्रतिपादयेत् ॥ २ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C02_V03"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"यस्याग्निहोत्रमदर्शमपौर्णमासमनाग्रयणमतिथिवर्जितं च ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"अहुतमवैश्वदेवमविधिना हुतमासप्तमांस्तस्य लोकान् हिनस्ति ॥ ३ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C02_V04"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"काली कराली च मनोजवा च सुलोहिता या च सुधूम्रवर्णा ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"स्फुलिङ्गिनी विश्वरुची च देवी लेलायमाना इति सप्त जिह्वाः ॥ ४ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C02_V05"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"एतेषु यश्चरते भ्राजमानेषु यथाकालं चाहुतयो ह्याददायन् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"तं नयन्त्येताः सूर्यस्य रश्मयो यत्र देवानां पतिरेकोऽधिवासः ॥ ५ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C02_V06"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"एह्येहीति तमाहुतयः सुवर्चसः सूर्यस्य रश्मिभिर्यजमानं वहन्ति ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"प्रियां वाचमभिवदन्त्योऽर्चयन्त्य एष वः पुण्यः सुकृतो ब्रह्मलोकः ॥ ६ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C02_V07"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"प्लवा ह्येते अदृढा यज्ञरूपा अष्टादशोक्तमवरं येषु कर्म ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"एतच्छ्रेयो येऽभिनन्दन्ति मूढा जरामृत्युं ते पुनरेवापियन्ति ॥ ७ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C02_V08"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"अविद्यायामन्तरे वेष्ट्यमानाः स्वयं धीराः पण्डितंमन्यमानाः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"जङ्घन्यमानाः परियन्ति मूढा अन्धेनैव नीयमाना यथाऽन्धाः ॥ ८ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C02_V09"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"अविद्यायां बहुधाः वर्तमाना स्वयं कृतार्था इत्यभिमन्यन्ति बालाः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"यत् कर्मिणो न प्रवेदयन्ति रागात् तेनातुराः क्षीणलोकाश्च्यवन्ते ॥ ९ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C02_V10"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"इष्टापूर्तं मन्यमाना वरिष्ठं नान्यच्छ्रेयो वेदयन्ते प्रमूढाः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"नाकस्य पृष्ठे ते सुकृतेऽनुभूत्वा इमं लोकं हीनतरं वा विशन्ति ॥ १० ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C02_V10"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C02_V10_B01"

text

" "

children

tag	"line"
text	"विष्णोः सर्वेभ्यः किञ्चिदुत्तमत्वं जानन्त इमं लोकमाविशन्ति ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"साम्यं हीनत्वं वा जानन्तो हीनतरं तम एवाविशन्ति(नामाविशन्ति) ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C02_V10_B01"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘देवेभ्य उत्तमं विष्णुं राजवद्यस्तु मन्यते ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"याजी स मानुषं याति साम्यहीनत्ववित्तमः ॥’ इति च ।"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C02_V10_B01"

text

"‘त्रैविद्या माम्’ इति तु ‘येऽप्यन्यदेवता भक्ताः तेऽपि मामेव कौन्तेय यजन्त्यविधिपूर्वकम्’, ‘अहं हि सर्वयज्ञानां भोक्ता’ इत्युक्तत्वादज्ञानपूर्वयाजिनस्त्रैविद्याः॥ "

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C02_V11"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"तपःश्रद्धे येऽभ्युपवसन्त्यरण्ये शान्ता विद्वांसो भैक्षचर्यां चरन्तः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"सूर्यद्वारेण ते विरजाः प्रयान्ति यत्रामृतः स पुरुषो ह्यव्ययात्मा ॥ ११ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C02_V12"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"परीक्ष्य लोकान् कर्मचितान् ब्राह्मणो निर्वेदमायात् नास्त्यकृतः कृतेन ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"तद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत् समित्पाणिः श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठम् ॥ १२ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C02_V13"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"तस्मै स विद्वानुपसन्नाय सम्यक् प्रशान्तचित्ताय शमान्विताय ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"येनाक्षरं पुरुषं वेद सत्यं प्रोवाच तां तत्त्वतो ब्रह्मविद्याम् ॥ १३ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag	"author-note"
text	"इति द्वितीयः खण्डः ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"chapter"

attrs

id	"MUN_C03"
type	"Khand"
name	"तृतीयः खण्डः"

text

" "

children

tag	"chapter-heading"
text	"तृतीयः खण्डः"
tail	" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C03_V01"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"तदेतत् सत्यम् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"यथा सुदीप्तात् पावकाद् विष्फुलिङ्गाः सहस्रशः प्रभवन्ते सरूपाः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"तथाऽक्षराद् विविधाः सोम्य भावाः प्रजायन्ते तत्र चैवापियन्ति ॥ १ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C03_V02"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"दिव्यो ह्यमूर्तः पुरुषः स बाह्याभ्यन्तरो ह्यजः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"अप्राणो ह्यमनाः शुभ्रो ह्यक्षरात् परतः परः ॥ २ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C03_V02"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C03_V02_B02"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘अपरं त्वक्षरं या सा प्रकृतिर्जडरूपिका ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"अक्षरं परमं श्रीस्तु परतः परमक्षरम् ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"वासुदेवः परानन्दः इति त्रिविधमक्षरम् ॥’ इति च ॥ २ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C03_V03"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"एतस्माज्जायते प्राणो मनस्सर्वेन्द्रियाणि च ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी ॥ ३ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C03_V04"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"अग्निर्मूर्धा चक्षुषी चन्द्रसूर्यौ दिशः श्रोत्रे वाग् विवृताश्च वेदाः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"वायुः प्राणो हृदयं विश्वमस्य पद्भ्यां पृथिवी ह्येष सर्वभूतान्तरात्मा ॥ ४ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C03_V04"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C03_V04_B04"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘विष्ण्वङ्गानां हि नामानि द्युभ्वादीनि तु सर्वशः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"क्रीडादिशक्तिरूपत्वात् तज्जत्वादन्यवस्तुषु ॥’ इति च ॥ ४ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C03_V05"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"तस्मादग्निः समिधो यश्च सूर्यः सोमात् पर्जन्यौषधयः पृथिव्याम् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"पुमान् रेतः सिञ्चति योषितायां बह्वीः प्रजाः पुरुषात् सम्प्रसूताः ॥ ५ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C03_V05"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C03_V05_B01"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘वासुदेवः पुमान्नामा पूर्णत्वात् स स्वयोषिति ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"रमायां गर्भमदधात् प्रजास्तस्मात् प्रजज्ञिरे ॥’ इति च ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C03_V06"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"तस्मादृचः साम यजूंषि दीक्षा यज्ञाश्च सर्वे क्रतवो दक्षिणाश्च ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"संवत्सरश्च यजमानश्च लोकाः सोमो यत्र पवते यत्र सूर्यः ॥ ६ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C03_V07"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"तस्माच्च देवा बहुधा सम्प्रसूताः साध्या मनुष्याः पशवो वयांसि ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"प्राणापानौ व्रीहियवौ तपश्च श्रद्धा सत्यं ब्रह्मचर्यं विधिश्च ॥ ७ ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"सप्त प्राणाः प्रभवन्ति तस्मात् सप्तार्चिषः समिधः सप्त होमाः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"इमे लोका येषु चरन्ति प्राणा गुहाशयां निहिताः सप्त सप्त ॥ ८ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C03_V07"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C03_V07_B01"

text

" सप्तार्चिषो वृत्तयः । होमाः सम्बन्धाः । लोकाः गोलकाः । गुहाशयां बुद्धौ । ‘लोपः समाने’ इति सूत्रादेकयकारलोपः । प्रतिपुरुषं सप्त सप्त ॥ ८ ॥ "

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C03_V08"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"अतः समुद्रा गिरयश्च सर्वेऽस्मात् स्यन्दन्ते सिन्धवः सर्वरूपाः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"अतश्च सर्वा ओषधयो रसाश्च येनैष भूतैस्तिष्ठते ह्यन्तरात्मा ॥ ९ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C03_V09"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"पुरुष एवेदं विश्वं कर्म तपो ब्रह्म परामृतम् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"एतद् यो वेद निहितं गुहायां सोऽविद्याग्रन्थिं विकिरति ह सोम्य ॥ १० ॥"
tail	" "

tail

" "

tag	"author-note"
text	"इति तृतीयः खण्डः"
tail	" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C03_V09"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C03_V09_B01"

text

" भगवतः कर्म चेष्टा तपो ज्ञानं च परामृतब्रह्माख्यः पुरुषो भगवानेव ।"

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C03_V09_B01"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘यैषा चेष्टा भगवतो यच्च ज्ञानं परात्मनः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"तत्सर्वं भगवानेव ये च धर्मा बलादयः ॥’ इति च ।"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C03_V09_B01"

text

"‘स्वाभाविकी ज्ञानबलक्रिया च’ इति श्रुतिः ।"

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"chapter"

attrs

id	"MUN_C04"
type	"Khand"
name	"चतुर्थः खण्डः"

text

" "

children

tag	"chapter-heading"
text	"चतुर्थः खण्डः"
tail	" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C04_V01"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"आविः सन्निहितं गुहाचरं नाम महत् पदम् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"अत्रैतत् सर्वमर्पितमेजत् प्राणन्निमिषच्च यत् ॥ १ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C04_V02"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"एतज्जानथ सदसद्वरेण्यं परं विज्ञानाद् यद्वरिष्ठं प्रजानाम् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"यदर्चिमद् यदणुभ्योऽणु च यस्मिंल्लोका निहिता लोकिनश्च ॥ २ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C04_V02"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C04_V02_B01"

text

" विज्ञानाद् ब्रह्मणः परम् । ‘नाभिहृदादिह सतोऽम्भसि यस्य पुंसो विज्ञानशक्तिरहमासमनन्तशक्तेः’ इति (हि)भागवते ।"

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C04_V03"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"तदेतक्षरं ब्रह्म स प्राणस्तदु वाङ्‍मनः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"तदेतत् सत्यं तदमृतं तद् वेद्धव्यं सोम्य विद्धि ॥ ३ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C04_V03"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C04_V03_B03"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘प्राणः प्रणयनाद्विष्णुर्वक्तृत्वाद्वागुदीरितः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"मनो मन्तृत्वतो विष्णुः सर्वजीवनियामकः ॥’ इति शब्दनिर्णये ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C04_V04"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"धनुर्गृहीत्वौपनिषदं महास्त्रं शरं ह्युपासानिशितं सन्दधीत ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"आयम्य तद्भावगतेन चेतसा लक्ष्यं तदेवाक्षरं सोम्य विद्धि ॥ ४ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C04_V05"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"प्रणवो धनुः शरो ह्यात्मा ब्रह्म तल्लक्ष्यमुच्यते ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरवत् तन्मयो भवेत् ॥ ५ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C04_V06"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"यस्मिन् द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं मनः सह प्राणैश्च सर्वैः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"तमेवैकं जानथ आत्मानमन्या वाचो विमुञ्चथामृतस्यैष सेतुः ॥ ६ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C04_V06"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C04_V06_B06"

text

"अमृतस्य मुक्तस्य सेतुः । ‘मुक्तोपसृप्यव्यपदेशात्’ । ‘मुक्तानां परमा गतिः’ इत्यादेः ॥ ६ ॥"

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C04_V07"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"अरा इव रथनाभौ संहता यत्र नाड्यः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"स एषोऽन्तश्चरते बहुधा जायमानः ॥ ७ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C04_V07"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C04_V07_B07"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘हृदयस्थः सदा विष्णुर्बहुधा चैकधाभवेत्(बहुधा चैकधाऽभवत्) ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"चरति स्वेच्छयैवान्तः सर्वजीवान्नियामयन् ॥’ इति प्रवृत्ते ॥ ७ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C04_V08"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"ओमित्येवं ध्यायत आत्मानं स्वस्तिवः पराय तमसः परस्तात् ॥ ८ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C04_V09"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"यः सर्वज्ञः सर्वविद् यस्यैष महिमा भुवि ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"दिव्ये ब्रह्मपुरे ह्येष व्योम्न्यात्मा सम्प्रतिष्ठितः ॥ ९ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C04_V10"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"मनोमयः प्राणशरीरनेता प्रतिष्ठितोऽन्ने हृदयं सन्निधाय ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"तद् विज्ञानेन परिपश्यन्ति धीरा आनन्दरूपममृतं यद् विभाति ॥ १० ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C04_V11"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"तक्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन् दृष्टे परावरे ॥ ११ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C04_V11"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C04_V11_B11"

text

"‘परा अप्यवरा यस्मात् स हि विष्णुः परावरः ॥ ११ ॥"

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C04_V12"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"हिरण्मये परे कोशे विरजं ब्रह्म निष्कलम् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"तच्छुभ्रं ज्योतिषां ज्योतिस्तद्यदात्मविदो विदुः ॥ १२ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C04_V12"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C04_V12_B12"

text

"ब्रह्माण्डमध्यगो नित्यं तपत्येष रवौ स्थितः ॥’ इति च ॥ १२ ॥"

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C04_V13"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति ॥ १३ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C04_V13"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C04_V13_B13"

text

"सूर्यादयस्तं न भासयन्ति ॥ १३ ॥"

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C04_V14"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"ब्रह्मैवेदममृतं पुरस्ताद् पश्चात् ब्रह्म दक्षिणतश्चोत्तरेण ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"अधश्चोर्ध्वं च प्रसृतं ब्रह्मैवेदं विश्वमिदं वरिष्ठम् ॥ १४ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag	"author-note"
text	"इति चतुर्थः खण्डः ॥"
tail	" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C04_V14"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C04_V14_B14"

text

" इदं ब्रह्मैव विश्वं पूर्णम् । इदमेव (च) वरिष्ठं सर्वोत्तमम् । इदंशब्दानां बहुत्वाद् ब्रह्मविषय एवेदंशब्दः ॥ १४ ॥"

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"chapter"

attrs

id	"MUN_C05"
type	"Khand"
name	"पञ्चमः खण्डः"

text

" "

children

tag	"chapter-heading"
text	"पञ्चमः खण्डः"
tail	" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C05_V01"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्त्यनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति ॥ १ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C05_V01"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C05_V01_B01"

text

" स्वादुवत्सर्वदाऽत्ति । न तु स्वाद्वेव(न त्वस्वाद्वेव) । ‘तस्येदाहुः पिप्पलं स्वाद्वग्रे तन्नोन्नशद्यः पितरं न वेद’ इत्यज्ञानां स्वादुनिषेधात् । जीवाद्यमेव नाश्नाति भगवान् । न तु नाश्नात्येव । ‘तस्येदाहुः पिप्पलं स्वादु’ इत्युक्तत्वात् ।"

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C05_V01_B01"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘स्वातन्त्र्येणैव भोक्तृत्वाद् दुःखाभोगाच्च सर्वदा ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"अभोक्ता चैव भोक्ता च भगवान् विष्णुरव्ययः ॥’ इति तत्त्वसारे ॥ १ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C05_V02"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"समाने वृक्षे पुरुषो निमग्नोऽनीशया शोचति मुह्यमानः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः ॥ २ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C05_V02"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C05_V02_B02"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘नास्तीशोऽस्या यतोऽन्यो हि ततोऽनीशा हरेर्मतिः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"तया मुह्यति जीवस्तमन्यं ज्ञात्वा विमुच्यते ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"जीवादन्यः स्वतन्त्रोऽयं(स्वतन्त्रो यो) यतोऽतः पुरुषोत्तमः ॥’ इति ब्रह्मसारे ।"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C05_V03"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"यदा पश्यः पश्यते रुग्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"तदा विद्वान् पुण्यपापे विधूय निरञ्जनः परमं साम्यमुपैति ॥ ३ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C05_V03"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C05_V03_B03"

text

" पुण्यं चानिष्टं विधूय ॥ ३ ॥"

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C05_V04"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"प्राणो ह्येष सर्वभूतैर्विभाति विजानन् विद्वान् भवते नातिवादी ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"आत्मक्रीड आत्मरतिः क्रियावानेष ब्रह्मविदां वरिष्ठः ॥ ४ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C05_V05"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"सत्येन लभ्यस्तपसा ह्येष आत्मा सम्यग्ज्ञानेन ब्रह्मचर्येण नित्यम् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"अन्तःशरीरे ज्योतिर्मयो हि शुभ्रो यं पश्यन्ति यतयः क्षीणदोषाः ॥ ५ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C05_V06"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"सत्यमेव जयति नानृतं सत्येन विततो देवयानः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"येनाक्रमन्त्यृषयो ह्याप्तकामा यत्र तत् सत्यस्य परमं निधानम् ॥ ६ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C05_V06"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C05_V06_B06"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘सत्यो हि भगवान् विष्णुः सद्गुणत्वात् प्रकीर्तितः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"आसुरास्तद्विरुद्धत्वादनृताः परिकीर्तिताः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"तस्य विष्णोर्निधानं तु वैकुण्ठो लोक उत्तमः ॥’ इति च ॥ ६ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C05_V07"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"बृहच्च तद् दिव्यमचिन्त्यरूपं सूक्ष्माच्च तत् सूक्ष्मतरं विभाति ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"दूरात् सुदूरे तदिहान्तिके च पश्यत्स्विहैव निहितं गुहायाम् ॥ ७ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C05_V07"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C05_V07_B05"

text

"सर्वगत्वाद्दूरेऽन्तिके च ।"

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C05_V08"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"न चक्षुषा गृह्यते नापि वाचा नान्यैर्देवैस्तपसा कर्मणा वा ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"ज्ञानप्रसादेन विशुद्धसत्त्वस्ततस्तु तं पश्यते निष्कलं ध्यायमानः ॥ ८ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C05_V08"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C05_V08_B08"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘नान्यैर्देवैर्हरिं पश्येत् ज्ञानरूपेण वायुना ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"ब्रह्मणा परमज्ञानरूपेण हरिणा तथा ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"प्रसन्नेनैव तं पश्येदन्येऽनुज्ञाप्रदायिनः ॥’ इति च ।"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C05_V08_B08"

text

"षोडशकलाशरीरो न भवतीति निष्कलः । ‘यदा पश्यः पश्यते रुग्मवर्णम्’, ‘आनन्दरूपममृतं यद्विभाति’ इत्युक्तत्वात् ॥ ५ ॥"

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C05_V09"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"एषोऽणुरात्मा चेतसा वेदितव्यो यस्मिन् प्राणः पञ्चधा संविवेश ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"प्राणैश्चित्तं सर्वमोतं प्रजानां यस्मिन् विशुद्धे विभवत्येष आत्मा ॥ ९ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C05_V10"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"यं यं लोकं मनसा संविभाति विशुद्धसत्त्वः कामयते यांश्च कामान् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"तं तं लोकं जयते तांश्च कामांस्तस्मादात्मज्ञं ह्यर्चयेत् भूतिकामः ॥ १० ॥"
tail	" "

tail

" "

tag	"author-note"
text	"इति पञ्चमः खण्डः ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"chapter"

attrs

id	"MUN_C06"
type	"Khand"
name	"षष्ठः खण्डः"

text

" "

children

tag	"chapter-heading"
text	"षष्ठः खण्डः"
tail	" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C06_V01"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"स वेदैतत् परमं ब्रह्मधाम यत्र विश्वं निहितं भाति शुभ्रम् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"उपासते पुरुषं ये ह्यकामास्ते शुक्रमेतदतिवर्तन्ति धीराः ॥ १ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C06_V01"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C06_V01_B01"

text

"स आत्मज्ञार्चको ब्रह्मणो धाम प्राणं वेद । यत्र विश्वं पूर्णं ब्रह्म निहितम् ।"

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C06_V01_B01"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘प्रधानं धाम विष्णोस्तु प्राण एव प्रकीर्तितः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"उपायैर्यो विजानीयात् प्राणस्थं परमेश्वरम् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"तस्य प्राणे हरिर्नित्यमाविष्टो भवति ध्रुवम् ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"नित्यं प्राणस्थितस्यैव विष्णोरावेश एव हि ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"प्राणद्वारेण यज्ज्ञानदीपनं ज्ञानिनः सदा ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"सन्निधानं यथा प्राप्ताः पिशाचाः पुरुषेष्वपि ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"तत्र स्थित्वाऽपि भुञ्जन्त आविशेयुः पुनश्च ते ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"मन्त्रादिभिस्तथा विष्णुः सदा प्राणस्थितोऽपि सन् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"ज्ञानदीप्त्यादिकं कुर्याज्ज्ञानिनः पुनरेव तु ॥’ इति च ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C06_V01_B01"

text

" "

children

tag	"line"
text	"एतच्छुक्रं प्रत्यन्यदतिवर्तन्ते ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"‘सर्वं तीर्त्वा हरिं शुक्रं प्रति(प्रतिवर्ती) वृत्तिर्भवेत् पुनः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"ज्ञानिनः सा हि मुक्तिः स्यात्तन्नैवात्येति कश्चन ॥’ इति महावाराहे ।"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C06_V02"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"कामान् यः कामयते मन्यमानः स कामभिर्जायते तत्र तत्र ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"पर्याप्तकामस्य कृतात्मनश्च इहैव सर्वे प्रविलीयन्ति कामाः ॥ २ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C06_V03"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यो न मेधया न बहुना श्रुतेन ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ॥ ३ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C06_V04"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"नायमात्मा बलहीनेन लभ्यो न च प्रमादात् तपसो वाऽप्यलिङ्गात् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"एतैरुपायैर्यतते यस्तु विद्वांस्तस्यैष आत्मा विशते ब्रह्मधाम ॥ ४ ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C06_V05"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"सम्प्राप्यैनमृषयो ज्ञानतृप्ताः कृतात्मानो वीतरागाः प्रशान्ताः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"ते सर्वगं सर्वतः प्राप्य धीराः मुक्तात्मानः सर्वमेवापियन्ति ॥ ५ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C06_V05"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C06_V05_B05"

text

" "

children

tag	"line"
text	"सर्वतो देहादेर्मुक्ताः सन्तः सर्वगं(सर्वं) भगवन्तं प्राप्य तमेवापियन्ति ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"‘देहादेः सर्वतो मुक्ताः सर्वगं पुरुषोत्तमम् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"प्राप्य तस्मिन् प्रविश्याथ मोदन्तेऽन्तर्बहिस्तथा ॥’ इति च ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C06_V06"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः सन्यासयोगाद् यतयः शुद्धसत्त्वाः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"ते ब्रह्मलोकेषु परान्तकाले परामृतात् परिमुच्यन्ति सर्वे ॥ ६ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C06_V06"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C06_V06_B06"

text

"ब्रह्मलोकेषु स्थित्वा परान्तकाले परिमुच्यन्ति ॥ ६ ॥"

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C06_V07"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"गताः कलाः पञ्चदश प्रतिष्ठा देवाश्च सर्वे प्रतिदेवतासु ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"कर्माणि विज्ञानमयश्च आत्मा परेऽव्यये सर्व एकीभवन्ति ॥ ७ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C06_V07"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C06_V07_B07"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘अविरोधश्च (सादृश्यादेक.....)सादृश्यमेकदेशस्थितिस्तथा ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"एकीभावस्त्रिधा प्रोक्तो नैकीभावः स्वरूपयोः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"कुतोऽभूतस्य भवनं स्वरूपस्यैक्यमेव हि ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"अतो नदीनां जीवानां विरुद्धानां नृणामपि ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"अब्धिना हरिणा चैव तथैव च नरान्तरैः ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"एकीभावस्तु संश्लेषो विरोधस्य च वर्जनम् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"स्वरूपैक्यं कुतस्तेषां नित्यभिन्नस्वरूपिणाम् ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"हरेरपि स्वरूपाणामेकीभावो यदोच्यते ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"संश्लेष एव सिद्धत्वात् स्वरूपैक्यस्य नो भवः ॥’ इति च ।"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C06_V07_B07"

text

" गताः मुक्ताः । प्राणादिपञ्चदशकलारूपा देवता अन्ये च देवाः सर्वे प्रतिदेवतासु देवताप्रतिबिम्बभूतासु प्रजासु प्रति प्रति स्थिताः कर्माणि विज्ञानमयो जीवश्च परमात्मनि प्रविशन्ति ।"

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C06_V07_B07"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘प्रतिबिम्बो हरेः प्राणस्तस्य चान्याः कलाः क्रमात् ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"कलानां देवता अन्या देवतानां नरा अपि ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"तस्मात् सर्वेषु मुक्तेषु नरेष्वपि नियामकाः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"तिष्ठन्ति नात्र सन्देहः परमात्मनि चाखिलाः ॥’ इति मुक्तिविवेके ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C06_V07_B07"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘कलाभ्यश्चान्यदेवेभ्यः कर्म प्रत्यवरं यतः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"कलाभ्यः पृथगुक्तं तत् पुष्करः कर्म चोच्यते ॥’ इति च ।"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C06_V07_B07"

text

" अन्यथा गता भविष्यन्तीत्यध्याहारो दोषः । न च मूलरूपाणि प्रतिदेवता इत्युच्यन्ते देवानाम् । प्रतिरूपशब्दवद्धि प्रतिदेवताशब्दः । ‘विज्ञानात्मा सह देवैश्च सर्वैः प्राणा भूतानि सम्प्रतिष्ठन्ति यत्र‘, ‘इमाः षोडशकलाः पुरुषायणाः पुरुषं प्राप्यास्तं गच्छन्ति’ इति, ‘यथा सोम्येमाः समुद्रायणाः’ इति नदीदृष्टान्तपूर्वकं पुरुषप्राप्तिकथनाच्च मुक्ता देवता एवोच्यन्ते । ‘स प्राणमसृजत’ इत्यादेश्च पुरुषो भगवान् ॥ ७ ॥ "

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C06_V08"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"यथा नद्यः स्यन्दमानाः समुद्रायणाः समुद्रं प्राप्यास्तं गच्छन्ति नामरूपेऽविहाय ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"तथा विद्वान्नामरूपाद् विमुक्तः परात् परं पुरुषमुपैति दिव्यम् ॥ ८ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C06_V08"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C06_V08_B08"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘अगम्यनामरूपत्वादमुक्तैर्मुक्तिगा नराः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"विहीननामरूपास्तु न हि तद्रहितत्वतः ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"अशरीरो यथा वायुः सामान्यागम्यदेहतः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"एवं नद्यः समुद्रस्थाः सामान्यागम्यरूपतः ॥’ इति च ।"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C06_V08_B08"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘स्वकीयमुदकं नद्यः समुद्रे नैव जानते ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"वायुस्तु तत्पृथग्ज्ञात्वा मेघे कृत्वा प्रवर्षति ॥’ इति च ।"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C06_V08_B08"

text

" विमुक्त इत्यमुक्त इत्यर्थः । विप्रिय इतिवत् । अविहायेति च । ‘अनन्तं वै नाम’ इति (च) श्रुतेः ॥ ८ ॥"

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C06_V09"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"स यो ह वै तत्परमं ब्रह्म वेद ब्रह्मैव भवति नास्याब्रह्मवित् कुले भवति ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"तरति शोकं तरति पाप्मानं गुहाग्रन्थिभ्यो विमुक्तोऽमृतो भवति ॥ ९ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C06_V09"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C06_V09_B09"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘परं ब्रह्म विदित्वा तु बृंहितः स्यात् स्वयोग्यतः(बृंहिताच्च स्वयोग्यतः) ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"नायोग्यं किञ्चिदाप्नोति कुत एव हरेर्गुणान् ॥’ इति च ।"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C06_V09_B09"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘ब्रह्मत्वं बृंहितत्वं स्याज्जीवानां न परात्मता ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"अस्वतन्त्रस्य जीवस्य कुतो नित्यस्वतन्त्रता ॥’ इति स्कान्दे ।"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C06_V09_B09"

text

" ‘यत्रामृतः स पुरुषो ह्यव्ययात्मा’, ‘यत्र तत्सत्यस्य परमं निधानम्’, ‘अमृतस्यैष सेतुः’, ‘शरवत् तन्मयो भवेत्’, ‘ब्रह्म तल्लक्ष्यमुच्यते’(तल्लक्षमुच्यते) । ‘निरञ्जनः परमं साम्यमुपैति’ इत्यादिना मुक्तस्य सर्वत्र भगवत्सकाशाद्भेदस्यैवोक्तत्वाच्च । ‘मुक्तोपसृप्यव्यपदेशात्’ ‘जगद्व्यापारवर्जम्’, ‘प्रकरणादसन्निहितत्वाच्च’(प्रकरणादसन्निहितत्वात्) इत्यादिना भगवताऽपि सर्वत्र भेदस्यैव सूचितत्वात् । न ते महित्वमन्वश्नुवन्ति । ‘सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चिता’ ।"

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C06_V09_B09"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘ब्रह्मेशानादिभिर्देवैर्यत्प्राप्तुं नैव शक्यते ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"तद्यत्स्वभावः कैवल्यं स भवान् केवलो हरे ॥’ इत्यादेश्च ।"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C06_V09_B09"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘मुक्तेभ्योऽपि मनुष्येभ्यो देवा एव गुणाधिकाः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"तेभ्यो वायुस्ततो विष्णुः परिपूर्णगुणः सदा ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"ये त्वेतदन्यथा विद्युस्ते हि यान्त्यधरं तमः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"ये त्वेतदेवं जानन्ति ते यान्ति परमं हरिम् ॥’ इति च ।"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C06_V09_B09"

text

" "

children

tag	"line"
text	"‘देवानां सन्ततौ जाताः प्रायशो ज्ञानिनः कृते ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"बलवद्धेतुतश्चान्ये यस्माद् ब्रह्मविदः सुराः ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"न सन्ततौ(नासंस्ततो) ब्रह्मविदो नराणां ज्ञानिनामपि ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"प्रायशः स्युः सुराणां च नियमोऽयं कृते युगे ॥"
tail	" "

tag	"line"
text	"तस्मात् स भगवान् विष्णुर्ज्ञेयः सर्वोत्तमोत्तमः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"सदा सर्वगुणैः पूर्णो योऽनन्तः पुरुषोत्तमः ॥’ इति च ।"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C06_V10"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"तदेष श्लोकः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"क्रियावन्तः श्रोत्रिया ब्रह्मनिष्ठाः स्वयं जुह्वत एकर्षीन् श्रद्धयन्तः ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"तेषामेवैतां ब्रह्मविद्यां वदेत शिरोव्रतं विधिवद् यैस्तु चीर्णम् ॥ १० ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tag

"verse"

attrs

id	"MUN_C06_V11"
type	"mantra"
adhikarana-id	""
adhikarana	""

text

" "

children

tag

"verse-text"

text

" "

children

tag	"line"
text	"तदेतत् सत्यमृषिरङ्गिराः पुरोवाच । नैतदचीर्णव्रतोऽधीते ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"ॐ नमः परमऋषिभ्यो नमः परमऋषिभ्यः ॥ ११ ॥"
tail	" "

tail

" "

tag

"bhashya-collection"

attrs

id	"bhashya-MUN_C06_V11"

text

" "

children

tag

"bhashya"

attrs

id	"MUN_C06_V11_B1"

text

" "

children

tag	"line"
text	"प्रीयतां भगवान् मह्यं प्रेष्ठप्रेष्ठतमः सदा ।"
tail	" "

tag	"line"
text	"मम नित्यं नमाम्येनं परमोदारसद्गुणम् ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

tail

" "

tag	"author-note"
text	"इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितम् आथर्वणोपनिषद्भाष्यं समाप्तम् ॥"
tail	" "

tail

" "

tail

" "

blocks

id	"Mundaka-1"
oldKey	"MUN_C01_V01"
type	"verse"
parent	"MUN_C01"
chapter	"MUN_C01"
verseType	"mantra"
text	"ब्रह्मा देवानां प्रथमः सम्बभूव विश्वस्य कर्ता भुवनस्य गोप्ता । स ब्रह्मविद्यां सर्वविद्याप्रतिष्ठामथर्वाय ज्येष्ठपुत्राय प्राह ॥ १ ॥"

id	"Mundaka-2"
oldKey	"MUN_C01_V01_B01"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C01"
chapter	"MUN_C01"
verseType	null
text	"आनन्दमजरं नित्यमजमक्षयमच्युतम् । अनन्तशक्तिं सर्वज्ञं नमस्ये पुरुषोत्तमम् ॥"

id	"Mundaka-3"
oldKey	"MUN_C01_V02"
type	"verse"
parent	"MUN_C01"
chapter	"MUN_C01"
verseType	"mantra"
text	"अथर्वणे यां प्रवदेत ब्रह्माथर्वा तां पुरोवाचाङ्गिरे ब्रह्मविद्याम् । स भारद्वाजाय सत्यवहाय प्राह भारद्वाजोऽङ्गिरसे परावराम् ॥ २ ॥"

id	"Mundaka-4"
oldKey	"MUN_C01_V03"
type	"verse"
parent	"MUN_C01"
chapter	"MUN_C01"
verseType	"mantra"
text	"शौनको ह वै महाशालोऽङ्गिरसं विधिवदुपसन्नः पप्रच्छ । कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं विज्ञातं भवतीति ॥ ३ ॥"

id	"Mundaka-5"
oldKey	"MUN_C01_V04"
type	"verse"
parent	"MUN_C01"
chapter	"MUN_C01"
verseType	"mantra"
text	"तस्मै स होवाच । द्वे विद्ये वेदितव्ये इति ह स्म यद्ब्रह्मविदो वदन्ति । परा चैवापरा च ॥ ४ ॥"

id	"Mundaka-6"
oldKey	"MUN_C01_V05"
type	"verse"
parent	"MUN_C01"
chapter	"MUN_C01"
verseType	"mantra"
text	"तत्रापरा । ऋग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्ववेदः शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो ज्योतिषमिति । अथ परा यया तदक्षरमधिगम्यते ॥ ५ ॥"

id	"Mundaka-7"
oldKey	"MUN_C01_V03_B01"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C01"
chapter	"MUN_C01"
verseType	null
text	"‘ऋगाद्या अपरा विद्या यदा विष्णोर्न वाचकाः । ता एव परमा विद्या यदा विष्णोस्तु वाचकाः ॥’ इति परमसंहितायाम् ।"

id	"Mundaka-8"
oldKey	"MUN_C01_V03_B02"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C01"
chapter	"MUN_C01"
verseType	null
text	"‘ऋग्भिर्हौत्रेण(ऋग्भिर्होत्रेण) शंसन्ति तथौद्गात्रैः(तथोद्गात्रे) स्तुवन्ति ये । विष्णुमेव (च) तथा तस्मै यजुर्भिरपि जुह्वति ॥ स्तुवन्त्यथर्वणैश्चैनं सेतिहासपुराणकैः । न विष्णुसदृशं किञ्चित् परमं वाऽपि मन्वते ॥ सर्वोत्तमं तं जानन्तस्ते हि भागवतोत्तमाः ॥’"

id	"Mundaka-9"
oldKey	"MUN_C01_V03_B03"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C01"
chapter	"MUN_C01"
verseType	null
text	"‘वेदे रामायणे चैव पुराणे भारते तथा । आदावन्ते च मध्ये च विष्णुः सर्वत्र गीयते ॥’"

id	"Mundaka-10"
oldKey	"MUN_C01_V06"
type	"verse"
parent	"MUN_C01"
chapter	"MUN_C01"
verseType	"mantra"
text	"तपसा चीयते ब्रह्म ततोऽन्नमभिजायते । अन्नात् प्राणो मनः सत्यं लोकाः कर्मसु चामृतम् ॥ ८ ॥"

id	"Mundaka-11"
oldKey	"MUN_C01_V07"
type	"verse"
parent	"MUN_C01"
chapter	"MUN_C01"
verseType	"mantra"
text	"यस्सर्वज्ञः सर्वविद् यस्य ज्ञानमयं तपः । तस्मादेतद् ब्रह्म नाम रूपमन्नं च जायते ॥ ९ ॥"

id	"Mundaka-12"
oldKey	"MUN_C01_V07_B07"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C01"
chapter	"MUN_C01"
verseType	null
text	"एतद्ब्रह्म चतुर्मुखः ॥"

id	"Mundaka-13"
oldKey	"MUN_C02_V01"
type	"verse"
parent	"MUN_C02"
chapter	"MUN_C02"
verseType	"mantra"
text	"तदेतत् सत्यम् । मन्त्रेषु कर्माणि कवयो यान्यपश्यन् तानि त्रेतायां बहुधा सन्ततानि । तान्याचरथ नियतं सत्यकामा एष वः पन्थाः सुकृतस्य लोके ॥ १ ॥"

id	"Mundaka-14"
oldKey	"MUN_C02_V01_B01"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C02"
chapter	"MUN_C02"
verseType	null
text	"तदेतत्सत्यं भगवान् । तत्कामाः कर्माण्याचरथ । तदा साऽपि परविद्या । अन्यथा ‘प्लवा ह्येते अदृढा यज्ञरूपाः’ । भगवद्विषयत्वेन कृते एष वः पुण्यः सुकृतो ब्रह्मलोकः । परब्रह्मलोकः ।"

id	"Mundaka-15"
oldKey	"MUN_C02_V02"
type	"verse"
parent	"MUN_C02"
chapter	"MUN_C02"
verseType	"mantra"
text	"यदा लेलायते ह्यर्चिः समिद्धे हव्यवाहने । तदाऽऽज्यभागावन्तरेणाहुतीः प्रतिपादयेत् ॥ २ ॥"

id	"Mundaka-16"
oldKey	"MUN_C02_V03"
type	"verse"
parent	"MUN_C02"
chapter	"MUN_C02"
verseType	"mantra"
text	"यस्याग्निहोत्रमदर्शमपौर्णमासमनाग्रयणमतिथिवर्जितं च । अहुतमवैश्वदेवमविधिना हुतमासप्तमांस्तस्य लोकान् हिनस्ति ॥ ३ ॥"

id	"Mundaka-17"
oldKey	"MUN_C02_V04"
type	"verse"
parent	"MUN_C02"
chapter	"MUN_C02"
verseType	"mantra"
text	"काली कराली च मनोजवा च सुलोहिता या च सुधूम्रवर्णा । स्फुलिङ्गिनी विश्वरुची च देवी लेलायमाना इति सप्त जिह्वाः ॥ ४ ॥"

id	"Mundaka-18"
oldKey	"MUN_C02_V05"
type	"verse"
parent	"MUN_C02"
chapter	"MUN_C02"
verseType	"mantra"
text	"एतेषु यश्चरते भ्राजमानेषु यथाकालं चाहुतयो ह्याददायन् । तं नयन्त्येताः सूर्यस्य रश्मयो यत्र देवानां पतिरेकोऽधिवासः ॥ ५ ॥"

id	"Mundaka-19"
oldKey	"MUN_C02_V06"
type	"verse"
parent	"MUN_C02"
chapter	"MUN_C02"
verseType	"mantra"
text	"एह्येहीति तमाहुतयः सुवर्चसः सूर्यस्य रश्मिभिर्यजमानं वहन्ति । प्रियां वाचमभिवदन्त्योऽर्चयन्त्य एष वः पुण्यः सुकृतो ब्रह्मलोकः ॥ ६ ॥"

id	"Mundaka-20"
oldKey	"MUN_C02_V07"
type	"verse"
parent	"MUN_C02"
chapter	"MUN_C02"
verseType	"mantra"
text	"प्लवा ह्येते अदृढा यज्ञरूपा अष्टादशोक्तमवरं येषु कर्म । एतच्छ्रेयो येऽभिनन्दन्ति मूढा जरामृत्युं ते पुनरेवापियन्ति ॥ ७ ॥"

id	"Mundaka-21"
oldKey	"MUN_C02_V08"
type	"verse"
parent	"MUN_C02"
chapter	"MUN_C02"
verseType	"mantra"
text	"अविद्यायामन्तरे वेष्ट्यमानाः स्वयं धीराः पण्डितंमन्यमानाः । जङ्घन्यमानाः परियन्ति मूढा अन्धेनैव नीयमाना यथाऽन्धाः ॥ ८ ॥"

id	"Mundaka-22"
oldKey	"MUN_C02_V09"
type	"verse"
parent	"MUN_C02"
chapter	"MUN_C02"
verseType	"mantra"
text	"अविद्यायां बहुधाः वर्तमाना स्वयं कृतार्था इत्यभिमन्यन्ति बालाः । यत् कर्मिणो न प्रवेदयन्ति रागात् तेनातुराः क्षीणलोकाश्च्यवन्ते ॥ ९ ॥"

id	"Mundaka-23"
oldKey	"MUN_C02_V10"
type	"verse"
parent	"MUN_C02"
chapter	"MUN_C02"
verseType	"mantra"
text	"इष्टापूर्तं मन्यमाना वरिष्ठं नान्यच्छ्रेयो वेदयन्ते प्रमूढाः । नाकस्य पृष्ठे ते सुकृतेऽनुभूत्वा इमं लोकं हीनतरं वा विशन्ति ॥ १० ॥"

id	"Mundaka-24"
oldKey	"MUN_C02_V10_B01"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C02"
chapter	"MUN_C02"
verseType	null
text	"विष्णोः सर्वेभ्यः किञ्चिदुत्तमत्वं जानन्त इमं लोकमाविशन्ति । साम्यं हीनत्वं वा जानन्तो हीनतरं तम एवाविशन्ति(नामाविशन्ति) ॥"

id	"Mundaka-25"
oldKey	"MUN_C02_V11"
type	"verse"
parent	"MUN_C02"
chapter	"MUN_C02"
verseType	"mantra"
text	"तपःश्रद्धे येऽभ्युपवसन्त्यरण्ये शान्ता विद्वांसो भैक्षचर्यां चरन्तः । सूर्यद्वारेण ते विरजाः प्रयान्ति यत्रामृतः स पुरुषो ह्यव्ययात्मा ॥ ११ ॥"

id	"Mundaka-26"
oldKey	"MUN_C02_V12"
type	"verse"
parent	"MUN_C02"
chapter	"MUN_C02"
verseType	"mantra"
text	"परीक्ष्य लोकान् कर्मचितान् ब्राह्मणो निर्वेदमायात् नास्त्यकृतः कृतेन । तद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत् समित्पाणिः श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठम् ॥ १२ ॥"

id	"Mundaka-27"
oldKey	"MUN_C02_V13"
type	"verse"
parent	"MUN_C02"
chapter	"MUN_C02"
verseType	"mantra"
text	"तस्मै स विद्वानुपसन्नाय सम्यक् प्रशान्तचित्ताय शमान्विताय । येनाक्षरं पुरुषं वेद सत्यं प्रोवाच तां तत्त्वतो ब्रह्मविद्याम् ॥ १३ ॥"

id	"Mundaka-28"
oldKey	"MUN_C03_V01"
type	"verse"
parent	"MUN_C03"
chapter	"MUN_C03"
verseType	"mantra"
text	"तदेतत् सत्यम् । यथा सुदीप्तात् पावकाद् विष्फुलिङ्गाः सहस्रशः प्रभवन्ते सरूपाः । तथाऽक्षराद् विविधाः सोम्य भावाः प्रजायन्ते तत्र चैवापियन्ति ॥ १ ॥"

id	"Mundaka-29"
oldKey	"MUN_C03_V02"
type	"verse"
parent	"MUN_C03"
chapter	"MUN_C03"
verseType	"mantra"
text	"दिव्यो ह्यमूर्तः पुरुषः स बाह्याभ्यन्तरो ह्यजः । अप्राणो ह्यमनाः शुभ्रो ह्यक्षरात् परतः परः ॥ २ ॥"

id	"Mundaka-30"
oldKey	"MUN_C03_V02_B02"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C03"
chapter	"MUN_C03"
verseType	null
text	"‘अपरं त्वक्षरं या सा प्रकृतिर्जडरूपिका । अक्षरं परमं श्रीस्तु परतः परमक्षरम् ॥ वासुदेवः परानन्दः इति त्रिविधमक्षरम् ॥’ इति च ॥ २ ॥"

id	"Mundaka-31"
oldKey	"MUN_C03_V03"
type	"verse"
parent	"MUN_C03"
chapter	"MUN_C03"
verseType	"mantra"
text	"एतस्माज्जायते प्राणो मनस्सर्वेन्द्रियाणि च । खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी ॥ ३ ॥"

id	"Mundaka-32"
oldKey	"MUN_C03_V04"
type	"verse"
parent	"MUN_C03"
chapter	"MUN_C03"
verseType	"mantra"
text	"अग्निर्मूर्धा चक्षुषी चन्द्रसूर्यौ दिशः श्रोत्रे वाग् विवृताश्च वेदाः । वायुः प्राणो हृदयं विश्वमस्य पद्भ्यां पृथिवी ह्येष सर्वभूतान्तरात्मा ॥ ४ ॥"

id	"Mundaka-33"
oldKey	"MUN_C03_V04_B04"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C03"
chapter	"MUN_C03"
verseType	null
text	"‘विष्ण्वङ्गानां हि नामानि द्युभ्वादीनि तु सर्वशः । क्रीडादिशक्तिरूपत्वात् तज्जत्वादन्यवस्तुषु ॥’ इति च ॥ ४ ॥"

id	"Mundaka-34"
oldKey	"MUN_C03_V05"
type	"verse"
parent	"MUN_C03"
chapter	"MUN_C03"
verseType	"mantra"
text	"तस्मादग्निः समिधो यश्च सूर्यः सोमात् पर्जन्यौषधयः पृथिव्याम् । पुमान् रेतः सिञ्चति योषितायां बह्वीः प्रजाः पुरुषात् सम्प्रसूताः ॥ ५ ॥"

id	"Mundaka-35"
oldKey	"MUN_C03_V05_B01"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C03"
chapter	"MUN_C03"
verseType	null
text	"‘वासुदेवः पुमान्नामा पूर्णत्वात् स स्वयोषिति । रमायां गर्भमदधात् प्रजास्तस्मात् प्रजज्ञिरे ॥’ इति च ॥"

id	"Mundaka-36"
oldKey	"MUN_C03_V06"
type	"verse"
parent	"MUN_C03"
chapter	"MUN_C03"
verseType	"mantra"
text	"तस्मादृचः साम यजूंषि दीक्षा यज्ञाश्च सर्वे क्रतवो दक्षिणाश्च । संवत्सरश्च यजमानश्च लोकाः सोमो यत्र पवते यत्र सूर्यः ॥ ६ ॥"

id	"Mundaka-37"
oldKey	"MUN_C03_V07"
type	"verse"
parent	"MUN_C03"
chapter	"MUN_C03"
verseType	"mantra"
text	"तस्माच्च देवा बहुधा सम्प्रसूताः साध्या मनुष्याः पशवो वयांसि । प्राणापानौ व्रीहियवौ तपश्च श्रद्धा सत्यं ब्रह्मचर्यं विधिश्च ॥ ७ ॥ सप्त प्राणाः प्रभवन्ति तस्मात् सप्तार्चिषः समिधः सप्त होमाः । इमे लोका येषु चरन्ति प्राणा गुहाशयां निहिताः सप्त सप्त ॥ ८ ॥"

id	"Mundaka-38"
oldKey	"MUN_C03_V07_B01"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C03"
chapter	"MUN_C03"
verseType	null
text	"सप्तार्चिषो वृत्तयः । होमाः सम्बन्धाः । लोकाः गोलकाः । गुहाशयां बुद्धौ । ‘लोपः समाने’ इति सूत्रादेकयकारलोपः । प्रतिपुरुषं सप्त सप्त ॥ ८ ॥"

id	"Mundaka-39"
oldKey	"MUN_C03_V08"
type	"verse"
parent	"MUN_C03"
chapter	"MUN_C03"
verseType	"mantra"
text	"अतः समुद्रा गिरयश्च सर्वेऽस्मात् स्यन्दन्ते सिन्धवः सर्वरूपाः । अतश्च सर्वा ओषधयो रसाश्च येनैष भूतैस्तिष्ठते ह्यन्तरात्मा ॥ ९ ॥"

id	"Mundaka-40"
oldKey	"MUN_C03_V09"
type	"verse"
parent	"MUN_C03"
chapter	"MUN_C03"
verseType	"mantra"
text	"पुरुष एवेदं विश्वं कर्म तपो ब्रह्म परामृतम् । एतद् यो वेद निहितं गुहायां सोऽविद्याग्रन्थिं विकिरति ह सोम्य ॥ १० ॥"

id	"Mundaka-41"
oldKey	"MUN_C03_V09_B01"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C03"
chapter	"MUN_C03"
verseType	null
text	"भगवतः कर्म चेष्टा तपो ज्ञानं च परामृतब्रह्माख्यः पुरुषो भगवानेव ।"

id	"Mundaka-42"
oldKey	"MUN_C04_V01"
type	"verse"
parent	"MUN_C04"
chapter	"MUN_C04"
verseType	"mantra"
text	"आविः सन्निहितं गुहाचरं नाम महत् पदम् । अत्रैतत् सर्वमर्पितमेजत् प्राणन्निमिषच्च यत् ॥ १ ॥"

id	"Mundaka-43"
oldKey	"MUN_C04_V02"
type	"verse"
parent	"MUN_C04"
chapter	"MUN_C04"
verseType	"mantra"
text	"एतज्जानथ सदसद्वरेण्यं परं विज्ञानाद् यद्वरिष्ठं प्रजानाम् । यदर्चिमद् यदणुभ्योऽणु च यस्मिंल्लोका निहिता लोकिनश्च ॥ २ ॥"

id	"Mundaka-44"
oldKey	"MUN_C04_V02_B01"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C04"
chapter	"MUN_C04"
verseType	null
text	"विज्ञानाद् ब्रह्मणः परम् । ‘नाभिहृदादिह सतोऽम्भसि यस्य पुंसो विज्ञानशक्तिरहमासमनन्तशक्तेः’ इति (हि)भागवते ।"

id	"Mundaka-45"
oldKey	"MUN_C04_V03"
type	"verse"
parent	"MUN_C04"
chapter	"MUN_C04"
verseType	"mantra"
text	"तदेतक्षरं ब्रह्म स प्राणस्तदु वाङ्‍मनः । तदेतत् सत्यं तदमृतं तद् वेद्धव्यं सोम्य विद्धि ॥ ३ ॥"

id	"Mundaka-46"
oldKey	"MUN_C04_V03_B03"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C04"
chapter	"MUN_C04"
verseType	null
text	"‘प्राणः प्रणयनाद्विष्णुर्वक्तृत्वाद्वागुदीरितः । मनो मन्तृत्वतो विष्णुः सर्वजीवनियामकः ॥’ इति शब्दनिर्णये ॥"

id	"Mundaka-47"
oldKey	"MUN_C04_V04"
type	"verse"
parent	"MUN_C04"
chapter	"MUN_C04"
verseType	"mantra"
text	"धनुर्गृहीत्वौपनिषदं महास्त्रं शरं ह्युपासानिशितं सन्दधीत । आयम्य तद्भावगतेन चेतसा लक्ष्यं तदेवाक्षरं सोम्य विद्धि ॥ ४ ॥"

id	"Mundaka-48"
oldKey	"MUN_C04_V05"
type	"verse"
parent	"MUN_C04"
chapter	"MUN_C04"
verseType	"mantra"
text	"प्रणवो धनुः शरो ह्यात्मा ब्रह्म तल्लक्ष्यमुच्यते । अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरवत् तन्मयो भवेत् ॥ ५ ॥"

id	"Mundaka-49"
oldKey	"MUN_C04_V06"
type	"verse"
parent	"MUN_C04"
chapter	"MUN_C04"
verseType	"mantra"
text	"यस्मिन् द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं मनः सह प्राणैश्च सर्वैः । तमेवैकं जानथ आत्मानमन्या वाचो विमुञ्चथामृतस्यैष सेतुः ॥ ६ ॥"

id	"Mundaka-50"
oldKey	"MUN_C04_V06_B06"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C04"
chapter	"MUN_C04"
verseType	null
text	"अमृतस्य मुक्तस्य सेतुः । ‘मुक्तोपसृप्यव्यपदेशात्’ । ‘मुक्तानां परमा गतिः’ इत्यादेः ॥ ६ ॥"

id	"Mundaka-51"
oldKey	"MUN_C04_V07"
type	"verse"
parent	"MUN_C04"
chapter	"MUN_C04"
verseType	"mantra"
text	"अरा इव रथनाभौ संहता यत्र नाड्यः । स एषोऽन्तश्चरते बहुधा जायमानः ॥ ७ ॥"

id	"Mundaka-52"
oldKey	"MUN_C04_V07_B07"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C04"
chapter	"MUN_C04"
verseType	null
text	"‘हृदयस्थः सदा विष्णुर्बहुधा चैकधाभवेत्(बहुधा चैकधाऽभवत्) । चरति स्वेच्छयैवान्तः सर्वजीवान्नियामयन् ॥’ इति प्रवृत्ते ॥ ७ ॥"

id	"Mundaka-53"
oldKey	"MUN_C04_V08"
type	"verse"
parent	"MUN_C04"
chapter	"MUN_C04"
verseType	"mantra"
text	"ओमित्येवं ध्यायत आत्मानं स्वस्तिवः पराय तमसः परस्तात् ॥ ८ ॥"

id	"Mundaka-54"
oldKey	"MUN_C04_V09"
type	"verse"
parent	"MUN_C04"
chapter	"MUN_C04"
verseType	"mantra"
text	"यः सर्वज्ञः सर्वविद् यस्यैष महिमा भुवि । दिव्ये ब्रह्मपुरे ह्येष व्योम्न्यात्मा सम्प्रतिष्ठितः ॥ ९ ॥"

id	"Mundaka-55"
oldKey	"MUN_C04_V10"
type	"verse"
parent	"MUN_C04"
chapter	"MUN_C04"
verseType	"mantra"
text	"मनोमयः प्राणशरीरनेता प्रतिष्ठितोऽन्ने हृदयं सन्निधाय । तद् विज्ञानेन परिपश्यन्ति धीरा आनन्दरूपममृतं यद् विभाति ॥ १० ॥"

id	"Mundaka-56"
oldKey	"MUN_C04_V11"
type	"verse"
parent	"MUN_C04"
chapter	"MUN_C04"
verseType	"mantra"
text	"भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः । तक्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन् दृष्टे परावरे ॥ ११ ॥"

id	"Mundaka-57"
oldKey	"MUN_C04_V11_B11"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C04"
chapter	"MUN_C04"
verseType	null
text	"‘परा अप्यवरा यस्मात् स हि विष्णुः परावरः ॥ ११ ॥"

id	"Mundaka-58"
oldKey	"MUN_C04_V12"
type	"verse"
parent	"MUN_C04"
chapter	"MUN_C04"
verseType	"mantra"
text	"हिरण्मये परे कोशे विरजं ब्रह्म निष्कलम् । तच्छुभ्रं ज्योतिषां ज्योतिस्तद्यदात्मविदो विदुः ॥ १२ ॥"

id	"Mundaka-59"
oldKey	"MUN_C04_V12_B12"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C04"
chapter	"MUN_C04"
verseType	null
text	"ब्रह्माण्डमध्यगो नित्यं तपत्येष रवौ स्थितः ॥’ इति च ॥ १२ ॥"

id	"Mundaka-60"
oldKey	"MUN_C04_V13"
type	"verse"
parent	"MUN_C04"
chapter	"MUN_C04"
verseType	"mantra"
text	"न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः । तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति ॥ १३ ॥"

id	"Mundaka-61"
oldKey	"MUN_C04_V13_B13"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C04"
chapter	"MUN_C04"
verseType	null
text	"सूर्यादयस्तं न भासयन्ति ॥ १३ ॥"

id	"Mundaka-62"
oldKey	"MUN_C04_V14"
type	"verse"
parent	"MUN_C04"
chapter	"MUN_C04"
verseType	"mantra"
text	"ब्रह्मैवेदममृतं पुरस्ताद् पश्चात् ब्रह्म दक्षिणतश्चोत्तरेण । अधश्चोर्ध्वं च प्रसृतं ब्रह्मैवेदं विश्वमिदं वरिष्ठम् ॥ १४ ॥"

id	"Mundaka-63"
oldKey	"MUN_C04_V14_B14"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C04"
chapter	"MUN_C04"
verseType	null
text	"इदं ब्रह्मैव विश्वं पूर्णम् । इदमेव (च) वरिष्ठं सर्वोत्तमम् । इदंशब्दानां बहुत्वाद् ब्रह्मविषय एवेदंशब्दः ॥ १४ ॥"

id	"Mundaka-64"
oldKey	"MUN_C05_V01"
type	"verse"
parent	"MUN_C05"
chapter	"MUN_C05"
verseType	"mantra"
text	"द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते । तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्त्यनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति ॥ १ ॥"

id	"Mundaka-65"
oldKey	"MUN_C05_V01_B01"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C05"
chapter	"MUN_C05"
verseType	null
text	"स्वादुवत्सर्वदाऽत्ति । न तु स्वाद्वेव(न त्वस्वाद्वेव) । ‘तस्येदाहुः पिप्पलं स्वाद्वग्रे तन्नोन्नशद्यः पितरं न वेद’ इत्यज्ञानां स्वादुनिषेधात् । जीवाद्यमेव नाश्नाति भगवान् । न तु नाश्नात्येव । ‘तस्येदाहुः पिप्पलं स्वादु’ इत्युक्तत्वात् ।"

id	"Mundaka-66"
oldKey	"MUN_C05_V02"
type	"verse"
parent	"MUN_C05"
chapter	"MUN_C05"
verseType	"mantra"
text	"समाने वृक्षे पुरुषो निमग्नोऽनीशया शोचति मुह्यमानः । जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः ॥ २ ॥"

id	"Mundaka-67"
oldKey	"MUN_C05_V02_B02"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C05"
chapter	"MUN_C05"
verseType	null
text	"‘नास्तीशोऽस्या यतोऽन्यो हि ततोऽनीशा हरेर्मतिः । तया मुह्यति जीवस्तमन्यं ज्ञात्वा विमुच्यते ॥ जीवादन्यः स्वतन्त्रोऽयं(स्वतन्त्रो यो) यतोऽतः पुरुषोत्तमः ॥’ इति ब्रह्मसारे ।"

id	"Mundaka-68"
oldKey	"MUN_C05_V03"
type	"verse"
parent	"MUN_C05"
chapter	"MUN_C05"
verseType	"mantra"
text	"यदा पश्यः पश्यते रुग्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम् । तदा विद्वान् पुण्यपापे विधूय निरञ्जनः परमं साम्यमुपैति ॥ ३ ॥"

id	"Mundaka-69"
oldKey	"MUN_C05_V03_B03"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C05"
chapter	"MUN_C05"
verseType	null
text	"पुण्यं चानिष्टं विधूय ॥ ३ ॥"

id	"Mundaka-70"
oldKey	"MUN_C05_V04"
type	"verse"
parent	"MUN_C05"
chapter	"MUN_C05"
verseType	"mantra"
text	"प्राणो ह्येष सर्वभूतैर्विभाति विजानन् विद्वान् भवते नातिवादी । आत्मक्रीड आत्मरतिः क्रियावानेष ब्रह्मविदां वरिष्ठः ॥ ४ ॥"

id	"Mundaka-71"
oldKey	"MUN_C05_V05"
type	"verse"
parent	"MUN_C05"
chapter	"MUN_C05"
verseType	"mantra"
text	"सत्येन लभ्यस्तपसा ह्येष आत्मा सम्यग्ज्ञानेन ब्रह्मचर्येण नित्यम् । अन्तःशरीरे ज्योतिर्मयो हि शुभ्रो यं पश्यन्ति यतयः क्षीणदोषाः ॥ ५ ॥"

id	"Mundaka-72"
oldKey	"MUN_C05_V06"
type	"verse"
parent	"MUN_C05"
chapter	"MUN_C05"
verseType	"mantra"
text	"सत्यमेव जयति नानृतं सत्येन विततो देवयानः । येनाक्रमन्त्यृषयो ह्याप्तकामा यत्र तत् सत्यस्य परमं निधानम् ॥ ६ ॥"

id	"Mundaka-73"
oldKey	"MUN_C05_V06_B06"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C05"
chapter	"MUN_C05"
verseType	null
text	"‘सत्यो हि भगवान् विष्णुः सद्गुणत्वात् प्रकीर्तितः । आसुरास्तद्विरुद्धत्वादनृताः परिकीर्तिताः । तस्य विष्णोर्निधानं तु वैकुण्ठो लोक उत्तमः ॥’ इति च ॥ ६ ॥"

id	"Mundaka-74"
oldKey	"MUN_C05_V07"
type	"verse"
parent	"MUN_C05"
chapter	"MUN_C05"
verseType	"mantra"
text	"बृहच्च तद् दिव्यमचिन्त्यरूपं सूक्ष्माच्च तत् सूक्ष्मतरं विभाति । दूरात् सुदूरे तदिहान्तिके च पश्यत्स्विहैव निहितं गुहायाम् ॥ ७ ॥"

id	"Mundaka-75"
oldKey	"MUN_C05_V07_B05"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C05"
chapter	"MUN_C05"
verseType	null
text	"सर्वगत्वाद्दूरेऽन्तिके च ।"

id	"Mundaka-76"
oldKey	"MUN_C05_V08"
type	"verse"
parent	"MUN_C05"
chapter	"MUN_C05"
verseType	"mantra"
text	"न चक्षुषा गृह्यते नापि वाचा नान्यैर्देवैस्तपसा कर्मणा वा । ज्ञानप्रसादेन विशुद्धसत्त्वस्ततस्तु तं पश्यते निष्कलं ध्यायमानः ॥ ८ ॥"

id	"Mundaka-77"
oldKey	"MUN_C05_V08_B08"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C05"
chapter	"MUN_C05"
verseType	null
text	"‘नान्यैर्देवैर्हरिं पश्येत् ज्ञानरूपेण वायुना । ब्रह्मणा परमज्ञानरूपेण हरिणा तथा ॥ प्रसन्नेनैव तं पश्येदन्येऽनुज्ञाप्रदायिनः ॥’ इति च ।"

id	"Mundaka-78"
oldKey	"MUN_C05_V09"
type	"verse"
parent	"MUN_C05"
chapter	"MUN_C05"
verseType	"mantra"
text	"एषोऽणुरात्मा चेतसा वेदितव्यो यस्मिन् प्राणः पञ्चधा संविवेश । प्राणैश्चित्तं सर्वमोतं प्रजानां यस्मिन् विशुद्धे विभवत्येष आत्मा ॥ ९ ॥"

id	"Mundaka-79"
oldKey	"MUN_C05_V10"
type	"verse"
parent	"MUN_C05"
chapter	"MUN_C05"
verseType	"mantra"
text	"यं यं लोकं मनसा संविभाति विशुद्धसत्त्वः कामयते यांश्च कामान् । तं तं लोकं जयते तांश्च कामांस्तस्मादात्मज्ञं ह्यर्चयेत् भूतिकामः ॥ १० ॥"

id	"Mundaka-80"
oldKey	"MUN_C06_V01"
type	"verse"
parent	"MUN_C06"
chapter	"MUN_C06"
verseType	"mantra"
text	"स वेदैतत् परमं ब्रह्मधाम यत्र विश्वं निहितं भाति शुभ्रम् । उपासते पुरुषं ये ह्यकामास्ते शुक्रमेतदतिवर्तन्ति धीराः ॥ १ ॥"

id	"Mundaka-81"
oldKey	"MUN_C06_V01_B01"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C06"
chapter	"MUN_C06"
verseType	null
text	"स आत्मज्ञार्चको ब्रह्मणो धाम प्राणं वेद । यत्र विश्वं पूर्णं ब्रह्म निहितम् ।"

id	"Mundaka-82"
oldKey	"MUN_C06_V02"
type	"verse"
parent	"MUN_C06"
chapter	"MUN_C06"
verseType	"mantra"
text	"कामान् यः कामयते मन्यमानः स कामभिर्जायते तत्र तत्र । पर्याप्तकामस्य कृतात्मनश्च इहैव सर्वे प्रविलीयन्ति कामाः ॥ २ ॥"

id	"Mundaka-83"
oldKey	"MUN_C06_V03"
type	"verse"
parent	"MUN_C06"
chapter	"MUN_C06"
verseType	"mantra"
text	"नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यो न मेधया न बहुना श्रुतेन । यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ॥ ३ ॥"

id	"Mundaka-84"
oldKey	"MUN_C06_V04"
type	"verse"
parent	"MUN_C06"
chapter	"MUN_C06"
verseType	"mantra"
text	"नायमात्मा बलहीनेन लभ्यो न च प्रमादात् तपसो वाऽप्यलिङ्गात् । एतैरुपायैर्यतते यस्तु विद्वांस्तस्यैष आत्मा विशते ब्रह्मधाम ॥ ४ ॥"

id	"Mundaka-85"
oldKey	"MUN_C06_V05"
type	"verse"
parent	"MUN_C06"
chapter	"MUN_C06"
verseType	"mantra"
text	"सम्प्राप्यैनमृषयो ज्ञानतृप्ताः कृतात्मानो वीतरागाः प्रशान्ताः । ते सर्वगं सर्वतः प्राप्य धीराः मुक्तात्मानः सर्वमेवापियन्ति ॥ ५ ॥"

id	"Mundaka-86"
oldKey	"MUN_C06_V05_B05"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C06"
chapter	"MUN_C06"
verseType	null
text	"सर्वतो देहादेर्मुक्ताः सन्तः सर्वगं(सर्वं) भगवन्तं प्राप्य तमेवापियन्ति । ‘देहादेः सर्वतो मुक्ताः सर्वगं पुरुषोत्तमम् । प्राप्य तस्मिन् प्रविश्याथ मोदन्तेऽन्तर्बहिस्तथा ॥’ इति च ॥"

id	"Mundaka-87"
oldKey	"MUN_C06_V06"
type	"verse"
parent	"MUN_C06"
chapter	"MUN_C06"
verseType	"mantra"
text	"वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः सन्यासयोगाद् यतयः शुद्धसत्त्वाः । ते ब्रह्मलोकेषु परान्तकाले परामृतात् परिमुच्यन्ति सर्वे ॥ ६ ॥"

id	"Mundaka-88"
oldKey	"MUN_C06_V06_B06"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C06"
chapter	"MUN_C06"
verseType	null
text	"ब्रह्मलोकेषु स्थित्वा परान्तकाले परिमुच्यन्ति ॥ ६ ॥"

id	"Mundaka-89"
oldKey	"MUN_C06_V07"
type	"verse"
parent	"MUN_C06"
chapter	"MUN_C06"
verseType	"mantra"
text	"गताः कलाः पञ्चदश प्रतिष्ठा देवाश्च सर्वे प्रतिदेवतासु । कर्माणि विज्ञानमयश्च आत्मा परेऽव्यये सर्व एकीभवन्ति ॥ ७ ॥"

id	"Mundaka-90"
oldKey	"MUN_C06_V07_B07"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C06"
chapter	"MUN_C06"
verseType	null
text	"‘अविरोधश्च (सादृश्यादेक.....)सादृश्यमेकदेशस्थितिस्तथा । एकीभावस्त्रिधा प्रोक्तो नैकीभावः स्वरूपयोः । कुतोऽभूतस्य भवनं स्वरूपस्यैक्यमेव हि ॥ अतो नदीनां जीवानां विरुद्धानां नृणामपि । अब्धिना हरिणा चैव तथैव च नरान्तरैः ॥ एकीभावस्तु संश्लेषो विरोधस्य च वर्जनम् । स्वरूपैक्यं कुतस्तेषां नित्यभिन्नस्वरूपिणाम् ॥ हरेरपि स्वरूपाणामेकीभावो यदोच्यते । संश्लेष एव सिद्धत्वात् स्वरूपैक्यस्य नो भवः ॥’ इति च ।"

id	"Mundaka-91"
oldKey	"MUN_C06_V08"
type	"verse"
parent	"MUN_C06"
chapter	"MUN_C06"
verseType	"mantra"
text	"यथा नद्यः स्यन्दमानाः समुद्रायणाः समुद्रं प्राप्यास्तं गच्छन्ति नामरूपेऽविहाय । तथा विद्वान्नामरूपाद् विमुक्तः परात् परं पुरुषमुपैति दिव्यम् ॥ ८ ॥"

id	"Mundaka-92"
oldKey	"MUN_C06_V08_B08"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C06"
chapter	"MUN_C06"
verseType	null
text	"‘अगम्यनामरूपत्वादमुक्तैर्मुक्तिगा नराः । विहीननामरूपास्तु न हि तद्रहितत्वतः ॥ अशरीरो यथा वायुः सामान्यागम्यदेहतः । एवं नद्यः समुद्रस्थाः सामान्यागम्यरूपतः ॥’ इति च ।"

id	"Mundaka-93"
oldKey	"MUN_C06_V09"
type	"verse"
parent	"MUN_C06"
chapter	"MUN_C06"
verseType	"mantra"
text	"स यो ह वै तत्परमं ब्रह्म वेद ब्रह्मैव भवति नास्याब्रह्मवित् कुले भवति । तरति शोकं तरति पाप्मानं गुहाग्रन्थिभ्यो विमुक्तोऽमृतो भवति ॥ ९ ॥"

id	"Mundaka-94"
oldKey	"MUN_C06_V09_B09"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C06"
chapter	"MUN_C06"
verseType	null
text	"‘परं ब्रह्म विदित्वा तु बृंहितः स्यात् स्वयोग्यतः(बृंहिताच्च स्वयोग्यतः) । नायोग्यं किञ्चिदाप्नोति कुत एव हरेर्गुणान् ॥’ इति च ।"

id	"Mundaka-95"
oldKey	"MUN_C06_V10"
type	"verse"
parent	"MUN_C06"
chapter	"MUN_C06"
verseType	"mantra"
text	"तदेष श्लोकः । क्रियावन्तः श्रोत्रिया ब्रह्मनिष्ठाः स्वयं जुह्वत एकर्षीन् श्रद्धयन्तः । तेषामेवैतां ब्रह्मविद्यां वदेत शिरोव्रतं विधिवद् यैस्तु चीर्णम् ॥ १० ॥"

id	"Mundaka-96"
oldKey	"MUN_C06_V11"
type	"verse"
parent	"MUN_C06"
chapter	"MUN_C06"
verseType	"mantra"
text	"तदेतत् सत्यमृषिरङ्गिराः पुरोवाच । नैतदचीर्णव्रतोऽधीते । ॐ नमः परमऋषिभ्यो नमः परमऋषिभ्यः ॥ ११ ॥"

id	"Mundaka-97"
oldKey	"MUN_C06_V11_B1"
type	"bhashya"
parent	"MUN_C06"
chapter	"MUN_C06"
verseType	null
text	"प्रीयतां भगवान् मह्यं प्रेष्ठप्रेष्ठतमः सदा । मम नित्यं नमाम्येनं परमोदारसद्गुणम् ॥"