Anubhashya/Data
विष्णुरेव विजिज्ञास्यः सर्वकर्ताऽगमोदितः।¦समन्वयादीक्षतेश्च पूर्णानन्दोऽन्तरः खवत्॥ १॥
प्रणेता ज्योतिरित्याद्यैः प्रसिद्धैरन्यवस्तुषु।¦उच्यते विष्णुरेवैकः सर्वैः सर्वगुणत्वतः॥ २॥
सर्वगोऽत्ता नियन्ता च दृश्यत्वाद्युज्झितः सदा।¦विश्वजीवान्तरत्वाद्यैर्लिङ्गैः सर्वैर्युतः स हि॥ ३॥
सर्वाश्रयः पूर्णगुणः सोऽक्षरः सन् हृदब्जगः।¦सूर्यादिभासकः प्राणप्रेरको दैवतैरपि॥ ४॥
ज्ञेयो न वेदैः शूद्रादैः कम्पकोऽन्यश्च जीवतः।¦पतित्वादिगुणैर्युक्तः तदन्यत्र च वाचकैः॥ ५॥
मुख्यतः सर्वशब्दैश्च वाच्य एको जनार्दनः।¦अव्यक्तः कर्मवाच्यैश्च वाच्य एकोऽमितात्मकः॥ ६॥
अवान्तरं कारणं च प्रकृतिः शून्यमेव च।¦इत्याद्यन्यत्र नियतैरपि मुख्यतयोदितः।¦शब्दैरतोऽनन्तगुणो यच्छब्दा योगवृत्तयः॥ ७॥
श्रौतस्मृतिविरुद्धत्वात् स्मृतयो न गुणान् हरेः।¦निषेद्धुं शक्नुयुर्वेदा नित्यत्वान्मानमुत्तमम्॥ १॥
देवतावचनादापो वदन्तीत्यादिकं वचः ।¦नायुक्तवाद्यसन्नैव कारणं दृश्यते क्वचित् ॥ २॥
असज्जीवप्रधानादिशब्दा ब्रह्मैव नापरम्।¦वदन्ति कारणत्वेन क्वापि पूर्णगुणो हरिः॥ ३॥
स्वातन्त्र्यात् सर्वकर्तृत्वान्नायुक्तं तद्वदेच्छ्रुतिः।¦भ्रान्तिमूलतया सर्वसमयानामयुक्तितः॥४॥
न तद्विरोधाद्वचनं वैदिकं शङ्क्यतां व्रजेत्।¦आकाशादिसमस्तं च तज्जं तेनैव लीयते॥ ५ ॥
सोऽनुत्पत्तिलयः कर्ता जीवः तद्वशगः सदा।¦तदाभासो हरिः सर्वरूपेष्वपि समः सदा॥ .६॥
मुख्यप्राणश्चेन्द्रियाणि देहश्चैव तदुद्भवः।¦मुख्यप्राणवशे सर्वं स विष्णोर्वशगः सदा॥ ७॥
सर्वदोषोज्झितः तस्माद् भगवान् पुरुषोत्तमः।¦उक्ता गुणाश्चाविरुद्धास्तस्य वेदेषु सर्वशः॥ ८॥
शुभेन कर्मणा स्वर्गं निरयं च विकर्मणा।¦मिथ्याज्ञानेन च तमो ज्ञानेनैव परं पदम्॥ १॥
याति तस्माद्विरक्तः सन् ज्ञानमेव समाश्रयेत्।¦सर्वावस्थाप्रेरकश्च सर्वरूपेष्वभेदवान्॥ २॥
सर्वदेशेषु कालेषु स एकः परमेश्वरः।¦तद्भक्तितारतम्येन तारतम्यं विमुक्तिगम्॥ ३॥
सच्चिदानन्द आत्मेति मानुषैस्तु सुरेश्वरैः।¦यथाक्रमं बहुगुणैर्ब्रह्मणा त्वखिलैर्गुणैः॥ ४॥
उपास्यः सर्वदेवैश्च सर्वैरपि यथा बलम्।¦ज्ञेयो विष्णुर्विशेषस्तु ज्ञाने स्यादुत्तरोत्तरम्॥ ५॥
सर्वेऽपि पुरुषार्थास्युः ज्ञानादेव न संशयः।¦न लिप्यते ज्ञानावांश्च सर्वदोषैरपि क्वचित्॥ ६॥
गुणदोषैः सुखस्यापि वृद्धिह्रासौ विमुक्तिगौ।¦नृणां सुराणां मुक्तौ तु सुखं क्लृप्तं यथाक्रमम्॥ ७॥
विष्णुर्ब्रह्म तथाऽदातेत्येवं नित्यमुपासनम्।¦कार्यमापद्यपि ब्रह्म तेन यात्यपरोक्षताम्॥ १॥
प्रारब्धकर्मणोऽन्यस्य ज्ञानादेव परिक्षयः।¦अनिष्टस्योभयस्यापि सर्वस्यान्यस्य भोगतः॥ २॥
उत्तरेषूत्तरेष्वेवं यावद्वायुं विमुक्तिगाः।¦प्रविश्य भुञ्जते भोगांस्तदन्तर्बहिरेव वा॥ ३॥
वायुर्विष्णुं प्रविश्यैव भोगांश्चैवोत्तरोत्तरम्।¦उत्क्रम्य मानुषा मुक्तिं यान्ति देहक्षयात् सुराः॥४॥
अर्चिरादिपथा वायुं प्राप्य तेन जनार्दनम्।¦यान्त्युत्तमा नरोच्चाद्या ब्रह्मलोकात् सहाऽमुना॥ ५॥
यथासङ्कल्पभोगाश्च चिदानन्दशरीरिणः।¦जगत्सृष्ट्यादिविषये महासामर्थ्यमप्यृते॥ ६॥
यथेष्टशक्तिमन्तश्च विना स्वाभाविकोत्तमान्।¦अनन्यवशगाश्चैव वृद्धिह्रासविवर्जिताः।¦दुःखादिरहितं नित्यं मोदन्तेऽविरतं सुखम्॥ ७॥
पूर्णप्रज्ञेन मुनिना सर्वशास्त्रार्थसङ्ग्रहः।¦कृतोऽयं प्रीयतां तेन परमात्मा रमापतिः॥ ८॥
नमो नमोऽशेषदोषदूरपूर्णगुणात्मने।¦विरिञ्चिशर्वपूर्वेड्यवन्द्याय श्रीवराय ते॥ ९॥
नारायणं गुणैः सर्वैरुदीर्णं दोषवर्जितम्।¦ज्ञेयं गम्यं गुरूंश्चापि नत्वा सूत्रार्थ उच्यते ॥1॥